Przedmiotem wynalazku jest sposób wytwarzania sztyw¬ nych pianek poliuretanowych lub pianek poli (uretano- wo-izocyjanurowych), przez dzialanie organicznych wie- loizocyjanianów aromatycznych na wielowodorotlenowe zwiazki organiczne, wobec katalizatorów i innych srod¬ ków pomocniczych.Znane sposoby wytwarzania sztywnych pianek poliu¬ retanowych polegaja na mieszaniu dwóch podstawowych, cieklych skladników reakcji poliaddycji a manowicie wielofunkcyjnych izocyjanianów aromatycznych i wielo¬ funkcyjnych zwiazków wodorotlenowych.Reakcja poliaddycji izocyjanianowej przebiega wobec katalizatorów, przy czym szybkosc jej regulowana jest iloscia dodawanego katalizatora oraz wobec poroforów, które nadaja produktom reakcji poliaddycji strukture piankowa i srodków powierzchniowo czynnych, które stabilizuja i ksztaltuja wielkosc por w produktach reakcji poliaddycji w trakcie przemiany fazowej z fazy cieklej w faze stala. Ze wzgledu na rozwinieta powierzchnie sztyw¬ ne pianki poliuretanowe sa znacznie bardziej palne niz inne tworzywa poliuretanowe.Funkcyjnosc oraz budowa chemiczna zwiazków wielo- wodorotlenowych i wieloizocyjanianów determinuja sto¬ pien usieciowania i wlasnosci sztywnych pianek poliure¬ tanowych w tym takze ich palnosc. W celu zmniejszenia palnosci sztywnych pianek poliuretanowych do zadowala¬ jacego poziomu stosuje sie opózniacze palenia dodawane najczesciej do zwiazków wielowodorotlenowych w pos¬ taci zwiazków chloru, fosforu, antymonu, azotu. Równiez struktury cykliczne, najczesciej aromatyczne, zawarte 10 15 20 30 w polimerze sztywnych pianek poliuretanowych maja wplyw na zmniejszenie ich palnosci i polepszenie ich wlas¬ nosci fizycznych.Zwiekszenie zawartosci pierscieni aromatycznych w piankach umozliwia czesciowe obnizenie dodatku do¬ tychczas stosowanych opózniaczy palenia charakteryzu¬ jacych sie miedzy innymi wysokimi kosztami wytwarza¬ nia i czystym pogarszaniem wlasnosci fizycznych pianek.Zwiekszenie zawartosci pierscieni aromatycznych w sztywnych piankach poliuretanowych osiaga sie poprzez stosowanie do reakcji poliaddycji z aromatycznymi wielo- izolcyjanianami aromatyczno-alifatycznych zwiazków wie¬ lowodorotlenowych H.E. Stepniczka, J. Fire and Flam- bmaility, 1 (4), 61, (1974), sposród których najczesciej sa stosowane produkty alkoksylowania maloczasteczko- wych zywic anilinowo-formaldehydowych fenolo-anili- nowo-formaldehydowych (opis patentowy St. Zjedn.Am. nr 3.470.118) ,produkty alkoksylowania amin aro¬ matycznych (opispatentowy Wielkiej Brytaniinr 1.119.390), maloczasteczkowe estry kwasów aromatycznych (opisy patentowe Wielkiej Brytanii nr 1.143.724 i St. Zjedn.Am. nr 2.236.790). Stosowanie ich jest jednak ograni¬ czone ze wzgledu na duza ich lepkosc. Stosowanie innych wielowodorotlenowych zwiazków aromatyczno-alifatycz¬ nych jest o tyle utrudnione, ze ich stala lub pólstala kon¬ systencja utrudnia prowadzenie reakcji poliaddycji izo¬ cyjanianowej w zwiekszonej skali.Stwierdzono, ze produkty uboczne i odpadkowe z prze¬ myslowej produkcji fenolu poddane odpowiednim prze¬ mianom chemicznym moga stanowic cenny substrat 119 480119 480 3 wielowodorotlenowy do wytwarzania sztywnych pianek poliuretanowych w tym takze zawierajacych pierscienie izocyjanurowe w masie polimeru.Przy produkcji fenolu metodami kumenowa, sulfo- nacyjna, Raschiga, Raschiga-Hookera, jak tez metoda hydrolizy chlorobenzcnu wodnym roztworem NaOH, uzyskuje sie jako pozostalosc po destylacji fenolu miesza¬ nine zwiazków aromatycznych, glównie fenolowych oraz wyzej skondensowane zwiazki aromatyczne w postaci smól z domieszka soli nieorganicznych (glównie zelaza i sodu) Rozdzielenie tych zwiazków jest czesto trudne wzglednie nieoplacalne, wskutek czego pozostalosc po destylacji fenolu traktowana jest dotad na ogól jako bez- uzyteczny modukt odpadkowy,czesto spalany z trudem w lo^WftiscTi UH piiikfad w formie zbednego dodatku W niektórych przypaiksch z pozostalosci po desty¬ lacji, fenob^j^dz^to Aia; zrany^ metodami fizycznymi, glownie przez dtstylagjd pod zmniejszonym cisnieniem, produkty uboOJlW OcdgU mieszanina zwiazków fenolo¬ wych glównie o- i p-fenylofenolu, zuzywane nastepnie jako srodki konserwacyjne, czesto zastepcze, np. do im¬ pregnacji drewna. Ze wzgledu na to, ze wymienionymi wyzej metodami produkuje sie ponad 90% swiatowej masy fenolu (Kirk-Othmer, Encyclopedia of Chemical Technology, N. Yoik 1366, t. li), oardziej uzyteczne wykorzystanie produktów ubocznych i odpadkowych z przemyslowej produkcji fenolu jest waznym problemem ekonomicznym i ekologicznym.Stwierdzono, ze jezeli pozostalosc po destylcaji fenolu, wzglednie wyodrebniona sposobami fizycznymi z pozosta¬ losci po destylacji fenolu czesc zwiazków aromatycznych podda sie reakcji Mannicha z aldehydem mrówkowym i nadmiarem alkanoloamin, zas na produkty reakcji Man¬ nicha (reakcji aminometylowania) wraz z pozostalym nadmiarem nieprzereagowanych alkanoloamin podziala sie tlenkami alkenowymi, wówczas otrzymuje sie ciekle mieszaniny zwiazków wielowodoiotlenowych zawieraja¬ cych wielowodorotlenowe alkiloaminometylenowe pochod¬ ne zwiazków aromatycznych i trójwódorotlenowe aminy III-rzedowe, które stanowia bardzo dogodny substrat do wytwarzania pianek poliuretanowych.Stwierdzenie powyzsze jest calkowicie nieoczekiwane.Wiadomo bowiem, iz zwiazki (zasady) Mannicha jako produkty aminometylowania, szczególnie otrzymane ze zwiazków fenolowych, sa na ogól cialami stalymi, trudno rozpuszczalnymi, co utrudnia lub wrecz uniemozliwia ich reakcje z tlenkami alkenowymi i wyklucza ich stosowanie w technologiach wytwarzania sztywnych pianek poli¬ uretanowych. Jednakze Okazalo sie, ze prowadzenie reak¬ cji Mannicha (reakcji aminometylowania) z mieszani¬ nami zwiazków aromatycznych obecnych w produktach ubocznych i odpadkowych z przemyslowej produkcji fe¬ nolu nie tytko powoduje powstanie produktów w formie cieklych eutektyków wzglednie cieczy przechlodzonych ale i umozliwia latwo prowadzenie nastepnej reakcji tych produktów z tlenkami alkenowymi. Ponadto pozosta¬ wienie nadmiaru nieprzeieagowanych alkanoloamin w srodowisku po przeprowadzeniu reakcji aminometylo¬ wania dodatkowo stwarza dogodne warunki reakcji za¬ sad Mannicha z tlenkami alkenowymi i dodatkowo po¬ woduje obnizenie lepkosci otrzymanych produktów, be¬ dacych cieklymi mieszaninami zwiazków wielowodoro- ttenowych.Okazalo sie, ze uzyskane ciekle mieszaniny zwiazków 4 wielowodorotlenowych mieszaja sie latwo z cieklymi zwiazkami wieloizocyjanianowymi i sa szczególnie przy¬ datne w reakcjach.z poliizócyjanianami organicznymi do wytwarzania sztywnych pianek poliuretanowych oraz 5 sztywnych pianek poli (uretanowoizocyjanurowych).Otrzymana mieszanina zwiazków wielowodorotleno¬ wych, jako mieszanina zwiazków zawierajacych azot i pierscienie aromatyczne, wplywa dodatkowo korzystnie na zmniejszenie palnosci otrzymanych pianek poliureta¬ nowych. Ponadto uzyskana mieszanina zwiazków wielo¬ wodorotlenowych o funkcyjnosci co najmniej 3, powoduje korzystne usieciowanie polimerów uretanowych i ureta- nowo-izocyjanurowych w piankach, zas obecnosc III- -rzedowego azotu w tych zwiazkach wywiera korzystny wplyw katalityczny na reakcje poliaddycji organicznych poliizocyjanianów ze zwiazkami wielowodorotlenowymi, pizez co eliminuje sie lub zmniejsza ilosc katalizatorów aminowych, niezbedna do zachodzenia tej reakcji w pro¬ cesach otrzymywania pianek poliuretanowych oraz po* prawia sie wlasnosci fizyczne pianek. Te korzystne wlas¬ ciwosci wynikaja takze z usztywniajacego dzialania pier¬ scieni aromatycznych obecnych w mieszaninie zwiazków wielowodorotlenowych. W ten sposób przez chemiczna modyfikacje zwiazków aromatycznych zawartych w po¬ zostalosci po destylacji fenolu wykorzystuje sie bezuzy¬ teczne dotad lub malo uzyteczne przemyslowe produkty odpadkowe lub produkty uboczne, uzyskujac cenne pro¬ dukty polimerowe w postaci sztywnych pianek poliure¬ tanowych i poli(uretanowoizocyjanurowych) jako ma¬ terialów termoizolacyjnych, konstrukcyjnych i innego typu, w tym materialów o zmniejszonej palnosci oraz zmniejszajac zagrozenie srodowiska naturalnego powstale uprzednio przy gromadzeniu i ewentualnym spalaniu pozostalosci po destylacji fenolu.W sposobie wedlug wynalazku wykorzystuje sie pro¬ dukty uboczne i odpadkowe z przemyslowej produkcji fenolu produkowanego róznymi metodami. Jednym z glównych produktów odpadkowych jest pozostalosc po destylacji fenolu produkowanego metoda kumenowa zawierajaca 35—46% kumylofenolu, 6—20% fenolu, 5—12% acetofenonu, 6—18% dimeru a — metylcsty- renu, 8—30% innych zwiazków, glównie substancji smo¬ listych. Pozostalosc te wykorzystuje sie w calosci w spo¬ sobie wedlug wynalazku.W sposobie wedlug wynalazku wykorzystuje sie rów¬ niez pozostalosc po destylacji fenolu produkowanego me¬ todami Raschiga, Raschiga-Hookera, sulfonacyjna, hy¬ drolizy chlorobenzenu wodnym roztworem NaOH, za¬ wierajaca 30—42% o- i p-fenylofenolu, 3—10% hydro¬ chinonu, pirokatechiny i rezorcyny, 0—3% chlorofenoli, 2—5% fenolu, 2—6% zwiazków aromatycznych innych jak siarczek dwufenylu, eter dwufenylowy, tiofenol itp., 4—20% zwiazków nieorganicznych, 30—50% substancji smolistych. Pozostalosc te korzystnie wzbogaca sie w zwiazki fenolowe, glównie w o- i p-feoylofenol, przez ekstrakcje rozpuszczalnikami organicznymi, zwlaszcza al¬ koholami, korzystnie metanolem, w temperaturze 10— 100 °C, przy czym ekstrakcje przerywa sie po uzyskaniu 20—90% roztworu mieszaniny zwiazków aromatycznych z rozpuszczalnikiem organicznym, co nastepuje po wyek¬ strahowaniu 60—90% masy pozostalosci po destylacji fenolu.Traktowanie pozostalosci rozpuszczalnikiem powoduje oddzielenie zwiazków fenolowych od nierozpuszczalnych zanieczyszczen typu smól oraz od zanieczyszczen nieorga- 15 20 U 30 35 40 45 50 55 sa119 480 5 nicznych typu soli i tlenków metali. W oddzielonej tym sposobem mieszaninie zwiazków aromatycznych znaj¬ duje sie zwykle 50—80% o- i p-fenylofenolu, 7—16% hydrochinonu, pirokatechiny i rezorcyny, 5—14% chlo- rofenoli, 3—10% fenolu, 5—10% innych zwiazków aro¬ matycznych, w tym zwiazków aromatycznych wyzej skon¬ densowanych.Do przerobu sposobem wedlug wynalazku nadaja sie równiez zwiazki fenolowe wydzielone z wyzej wymie¬ nionej pozostalosci na innej znanej drodze, np. przez destylacje pod zmniejszonym cisnieniem. W wyniku des¬ tylacji otrzymuje sie tak zwany surowy o-fcnylofenol za¬ wierajacy zwykle 55—90% o- i p-fenylofenolu, 1—5% fenolu, 3—20% hydrochinonu, pirokatechniny i rezor¬ cyny, 1—25% zwiazków innych jak o- i p-chlorofenolu, dwu- i trójchlorofenolu, eter dwufenylowy, siarczek dwu¬ fenylu, tiofenol itp.Sposobem wedlug wynalazku bezposrednio na pozos¬ talosc po destylacji fenolu (zwlaszcza produkowanego metoda kumenowa) lub na pozostalosc (otrzymywana w pozostalych wyzej wymienionych procesach) uprzed¬ nio korzystnie wzbogacona w zwiazki fenolowe na dro¬ dze ekstrakcji rozpuszczalnikiem organicznym lub na drodze destylacji pod zmniejszonym Cisnieniem dziala sie aldehydem mrówkowym i alkanolo-aminami, korzystnie w srodowisku alkoholowym lub wodno-alkoholowym, korzystnie w srodowisku metanolowym lub wodno-meta- nolowym, w znanej reakcji Mannicha (M. Tramontini, Synthesis, 1973, 703; B. Reichert, Die Mannich-Reak- tion, Springer-Verlag, Berlin 1959). Stwierdzono bowiem nieoczekiwanie, ze mieszanina zwiazków aromatycznych, glównie fenolowych, zawarta w wymienionych powyzej produktach odpadkowych i ubocznych reaguje w reakcji Mannicha z wydajnoscia wystarczajaca do chemicznego wykorzystania produktów tej reakcji.W sposobie wedlug wynalazku do reakcji Mannicha wprowadza sie roztwór wodny aldehydu mrówkowego lub aldehyd mrówkowy w postaci paraformaldehydu, zas jako alkanoloaminy stosuje sie dwuetanoloamine, dwuizopropanoloamine, mieszanine produktów addycji tlenku etylenu i/lub tlenku propylenu do amoniaku, mo- noetyloamine, monopropano1oamine i inne alkanoloaminy (wymienione np. w monografiach: M. Tramontini, Syn¬ thesis, 1973, 703, B. Reichert, Die Manni;h-Reaktion, Springer-Verlag, Berlin 1959). Stosunek molowy mie¬ szaniny zwiazków aromatycznych (w przeliczeniu na pod¬ stawowe zwiazki fenolowe zawarte w tej mieszaninie) do aldehydu mrówkowego i alkanoloaminy utrzymuje sie na poziomie 1:1:1:1,1—1:4:5, korzystnie 1:2:3—1:2,5:3,5.Reakcje Mannicha w sposobie wedlug wynalazku pro¬ wadzi sie w temperaturze 0°C—120 °C, korzystnie w tem¬ peraturze 0°C—100°C, w czasie 3—30 godzin, korzyst¬ nie 10—20 godzin. Produkty reakcji Mannicha bez ich rozdzielania a korzystnie bez oddzielania nadmiaru alka¬ noloamin uzytych w reakcji Mannicha kieruje sie do reak¬ cji addycji z tlenkiem alkenowym, przykladowo z tlen¬ kiem propylenu i/lub z tlenkiem etylenu.Reakcja addycji produktów reakcji Mannicha wraz z nadmiarem alkanoloamin, z tlenkiem alkenowym prze¬ biega w temperaturze 20—170°C, korzystnie 80—135 °C, stosownie do znanych sposobów otrzymywania zwiaz¬ ków wielowodorotlenowych z tlenków alkenowych opi¬ sanych w monografii: N. Gaylord, Polyethers, Part. I.Polyalkylene Oxides and Other Polyethers, Int. Publ., New York 1963. Rekajce prowadzi sie przy stosunku ma- sowym tlenków alkenowych do mieszaniny produktów reakcji Mannicha wynoszacym 1:5—3:1, korzystnie 1:2— —1:1. Po usunieciu substancji lotnych, np. przez ich od¬ destylowanie w atmosferze azotu pod zmniejszonym 5 cisnieniem, otrzymuje sie ciekly produkt bedacy glównie mieszanina wielowodorotlenowych alkanoloaminometylo- wych pochodnych zwiazków aromatycznych i trójalka- noloamin, o liczbie hydroksylowej 100—700 mg KOH/g, korzystnie 460—530 mg KOH/g i o lepkosci 40001 -10< io M.Pa.S w temperaturze 25°C, koizystnie o lepkosci 4000— —15000 m«Pa*s w temperaturze 25 °C. Wlasnosci te zaleza miedzy innymi takze od skladu chemicznego pro¬ duktów ubocznych i odpadkowych z przemyslowej pro¬ dukcji fenolu, który ulega róznym zmianom, zaleznie od 15 sposobu produkcji fenolu (róznice w technologiach i w aparaturze).W celu korzystnego ujednolicenia wlasnosci wymie¬ nionych wyzej cieklych produktów bedacych mieszanina alkanoloaminometylowych pochodnych zwiazków aroma- 20 tycznych i trójalkanoloamin, produkty uboczne, np. po¬ zostalosc po destylacji fenolu produkowanego metoda ku¬ menowa, mozna mieszac z surowym o-fenylofenolem i/lub fenolem i te mieszanine kierowac do reakcji amino- metylowania. 25 Sposobem wedlug wynalazku, otrzymana mieszanine zwiazków wiekmodorotlenowych stosuje sie samodziel¬ nie lub w ilosci 1 %—98% w mieszaninach z klasycznami zwiazkami wielowodorotlenowymi, np. z polieterolami i/lub z poliestrolami, do wytwarzania sztywnych pianek 30 poliuretanowych i sztywnych pianek poli/uretanowo:-izo- cyjanurowych).Przyklady klasycznych polieteroli i poliestroli podano w monografii: J.H. Saunders, K.C. Frisch, Polyuretha- nes. Chemistry and Technology, t. I i II, Int. Publ., New »5 York 1962 i 1964. Szczególnie korzystne jest stosowanie otrzymanej mieszaniny alkanoloaminometylowych pochod¬ nych zwiazków aromatycznych i trójalkanoloamin wilosci 20—60% w mieszaninach z klasycznymi polieterolami oraz opózniaczami palenia do wytwarzania sztywnych 40 pianek poliuretanowych i sztywnych pianek poH(ureta- nowo-izocyjanurowych) o zmniejszonej palnosci (wyka¬ zujacych wskaznik tlenowy powyzej 21% O2). Przez do¬ danie bowiem otrzymanych mieszanin alkanoloamino¬ metylowych pochodnych zwiazków aromatycznych i trój- 45 alkanoloamin do mieszanin klasycznych polieterolr z opóz¬ niaczami palenia mozna zmniejszyc zawartosc drogich opózniaczy palenia w tych mieszaninach o 10—50%, a pomimo to uzyskiwac ten sam stopien samogasniecia i ten sam wskaznik tlenowy pianek otrzymanych z tych 50 mieszanin.Ponadto otrzymane mieszaniny alkanoloaniinometylo- wych pochodnych zwiazków aromatycznych i trójalka¬ noloamin zawieraja I-rzed. grupy wodorotlenowe i III- -rzed. azot, wskutek czego szybciej reaguja z izocyfahia- 55 nami niz wiele klasycznych polieteroli i sa samokatalizu- jace w reakcjach z izocyjanianami, co jest korzystne w wie- lub procesach wytwarzania sztywnych pianek poliere- tanowych i poli(uretanawo-izocyjanurowych).Wedlug niniejszego wynalazku otrzymana mieszanine to wielowodorotlenowych alkanoloaminometylowych pochod¬ nych zwiazków aromatycznych i trójalkanoloamin sto¬ suje sie do wytwarzania poliuretanów w reakcji z wielo- izocyjanianami, korzystnie aromatycznymi, wobec kata¬ lizatorów, poroforów i srodków powierzchniowo czyn- 69 nych. Przyklady przydatnych do tego celu wiefoizocyjania-119 480 7 naw, katalizatorów, proforów i srodków powierzchniowo czynnych podane sa w cytowanej uprzednio monografii J.H. Saundersa i K.C. Frischa.Wedlug wynalazku otrzymane mieszaniny wielowodo- rotlenowych alkanoloaminometylowych pochodnych zwiaz¬ ków aromatycznych i trójalkanoamin mozna stosowac takze do wytwarzania poliuretanów zawierajacych piers¬ cienie izocyjanurowe, w postaci sztywnych pianek poli (ure- tanowoizocyjanurowych). W tym przypadku stosuje sie duzy nadmiar wieloizocyjanianów w stosunku do zwiazków wielowodorotlenowych w obecnosci takze katalizatorów trimeryzacji grup izocyjanianowych. Przeklady tego typu katalizatorów podano w monografii: K.C. Frisch, L.P.Rurnao, Reviews in Macromolecular Chemistry, M. Dek- ker Inc. New York 1971, t. 6, str. 105., Sposób wedlug. wynalazku wyjasniaja nizej przyto¬ czone przyklady. Na wstepie przykladów I—VI opisano sposób otrzymywania zwiazków wielowodorotlenowych z pozostalosci po destylacji fenolu, natomiast w dalszej czesci przykladów powolujac sie na dane tabelaryczne (tablice 1—6) wskazano sklad kompozycji, z której wy¬ twarza sie sztywne pianki poliuretanowe, oraz wlasci- ciwosci fizyczne tych pianek. W tablicach 1—6 symbole literowe maja nastepujace znaczenie: A — mieszanina zwiazków wielowodorotlenowych, otrzy¬ manych sposobem wedlug synalazku, B — polioksyalkilenowany sorbitol o liczbie hydroksy¬ lowej 495, C — polioksyalkilenowana sacharoza o liczbie hydro¬ ksylowej 495, D — polioksyalkilenowana mieszanina zywicy anilino- woformaldehydowej z trójetanoloamina, o licz¬ bie hydroksylowej 495, E — produkt addycji epichlorohydryny do gliceryny, o liczbie hydroksylowej 410, F — polioksyalkilenowana gliceryna o liczbie hydroksy¬ lowej 163, G polioksyalkilenowana gliceryna o liczbie hydro¬ ksylowej 288, H — poliestrol otrzymany z kwasu adypinowego i gli¬ kolu butylenowego oraz gliceryny, o liczbie hy¬ droksylowej 220, K — gliceryna, L — ester dwuetylowy kwasu N,N-bis (2-hydroksyetylo) aminometylofosfonowego, o liczbie hydroksylo¬ wej 440, M — fosforan trój (/J-chloroetylowy), N — trójtlenek antymonu, P — trójchlorofluorometan, R — woda, S — olej silikonowy (Silicone L5340), T — 20% roztwór trójetylenoduwaminy w N,N-dwu- metyloetanoloaminie (DABCO R8020), U — modyfikowana trójetylenoduwamina (DABCO TMR), W —r surowy 4,4'-dwuizocyjanian dwufenylometanu (Des- modur 44V), X — poli(metylenofenylenoizocyjanian) (PAPI), Y — surowy dwuizocyjanian tolilenu (Izocyn TS), a — gestosc pozorna pianki [kg/m3], b —wytrzymalosc na sciskanie w kierunku równoleg¬ lym do kierunku wzrostu pianki [Pa], c — wytrzymalosc cieplna podczas sciskania (wedlug DIN 53424-1964) [°q, d — zawartosc komórek zamknietych [%], 8 e . — dlugosc odcinka spalonego (wg ASTM D1692-68) [cm], f — wskaznik tlenowy (wg PN-76/C-89020, ASTM D2863-74) [%02]. 5 Przyklad I. Pozostalosc po destylacji fenolu pro¬ dukowanego metoda kumenowa, zawierajaca 39,4% ku- mylofenolu, 21,17% fenolu, 18,14% dimeru a-mety- lostyrenu, 12,0% acetofenonu, 8,33% substancji smo¬ listych, 0,93% zwiazków innych, w ilosci 195,7 g (co, io odpowiada 1 molowi w przeliczeniu na kumylofenol fenol i acetofenon) umieszczono z 100 ml metanolu w na¬ czyniu reakcyjnym, dodano 315,5 g (3 m) dwuetanoloa- miny. Do mieszaniny reakcyjnej w trakcie mieszania do¬ dano porcjami 66,1 g (2,2 m) paraformaldehydu w tem- 15 peraturze 20 °C, zwolna podnoszacej sie do 25 °C. Mie¬ szanine reakcyjna mieszano przez 5 godzin w tempera¬ turze otoczenia, nastepnie w temperaturze 90—94°C pod refluksem przez 12 godzin. Z mieszaniny reakcyjnej oddestylowano metanol, nastepnie usunieto wode i czesc 20 substancji lotnych przez przepuszczanie strumienia azo¬ tu przez mieszanine reakcyjna w temperaturze 115°C przez 1 godzine, w trakcie mieszania. Nastepnie do mie¬ szaniny reakcyjnej wprowadzono stopniowo, w trakcie intensywnego mieszania i w temperaturze poczatkowo 25 90 °C, nastepnie podnoszacej sie do 135 °C i utrzymywanej na poziomie 130 °C, 418,2 g (7,2 m) tlenku propylenu.Po wprowadzeniu i przereagowaniu tlenku propylenu, przez mieszanine poreakcyjna w temperaturze 115°C przepuszczono strumien azotu przez 30 minut podczas 30 mieszania. Otrzymano 910 g mieszaniny zwiazków wie¬ lowodorotlenowych o liczbie hydroksylowej 497 mg KOH/ /g, o pH równym 9,3, o lepkosci 8306 m-Pa*s w 25°C zawierajacej 51,8% I-rzed. grup -OH, 48,2% II-rzed. grup -OH. Otrzymane zwiazki wielowodorotlenowe mie- 35 szano ze skladnikami wymienionymi w tablicy 1 przez 10 sekund przy pomocy mieszadla turbinowego o obrotach 2500/min., a nastepnie wylano do formy. Po 48 godzi¬ nach sezonowania spienionego produktu, w tempera¬ turze 25 °C, otrzymano pianki o wlasciwosciach przyto- 40 czonych w tablicy 1.Tablica 1 Skladniki kom¬ pozycji do wy¬ twarzania sztyw¬ nych pianek poli¬ uretanowych i poli (retanowo- izocyjanurowych) A B C E G L M N P R S T U W Kompozycja (w czesciach wagowych) la 100 — — — — — 5 — 35 — 2 — — 125 Ib 60 20 — — — 20 — . — - 35 — 2 0,1 — — Ic 50 — 50 — — — 15 — 37 1.8 2 2 — 157 Id 60 — — — 40 — — — 90 — 6 — 3 420 Ie 30 — — 70 — — — | 3 | 20 1 | 1 1 1 | — — |119 480 10 \ X 1 Y |Wlasnosci pianek a [kg/m*] | b-0,980665-10* c[°q d[%] 1 e [cm] 1 f[%o2] — — 31,8 2,9 150 94 8,0 21,8 122 — 30,0 3,0 153 93 3,0 23,8 — — 23,5 1,1 168 92 4,0 22,8 cd — ' — 30,2 2,1 235 95 1,9 24,6 . tab. 1 — | 108 | 31,0 2,4 143 | 93 | 3,5 22,8 | Przyklad II. Pozostalosc po destylacji fenolu produkowanego metoda kumenowa, zawierajaca 46,05% kumylofenolu, 6,0% fenolu, 10,5% acetofenonu, 8,32% dimeru a-metylostyrenu, 29,13% substancji smolis¬ tych i zwiazków innych, w ilosci 184 g (co odpowiada 1 ,molowi w przeliczeniu na kumylofenol, fenol i aceto- fenon) umieszczono z 100 ml metanolu w naczyniu reak¬ cyjnym, dodano 11,3 g (0,12 m) fenolu i 34,1 g (0,2 m) surowego o-fenylofenolu jako produktu ubocznego z pro¬ dukcji fenolu metoda sulfonacyjna oraz 368 g (3,5 m) dwuetanoloaminy. Do mieszaniny reakcyjnej w trakcie mieszania dodano porcjami 207,8 g 31,8% wodnego roztworu aldehydu mrówkowego (2,2 m) w tempera¬ turze 20—25 ÓC. Mieszanine reakcyjna mieszano przez 1 godzine w temperaturze otoczenia, nastepnie powoli w okresie 4 godzin podnoszono temperature mieszaniny reakcyjnej do 90°C i dalej mieszano mieszanine w tem¬ peraturze 88—94°C pod refluksem przez 10 godzin. Z mieszaniny reakcyjnej oddestylowano metanol, nastepnie usunieto wode i czesc substancji lotnych przez przepusz¬ czenie silnego strumienia azotu przez mieszanine reak¬ cyjna w temperaturze 120 °C przez 1,5 godziny. Do mie¬ szaniny reakcyjnej wprowadzono stopniowo, w trakcie intensywnego mieszania w temperaturze poczatkowej 90 °C, nastepnie podnoszacej sie do 135 °C i utrzymywanej nastepnie na poziomie 120°C mieszanine 406,6 g (7 m) tlenku propylenu i 68,1 g (2 m) tlenku etylenu. Po Wpro¬ wadzeniu i przereagowaniu mieszaniny tlenku propy¬ lenu z tlenkiem etylenu, przez mieszanine poreakcyjna w temperaturze 115°C przepuszczono silny strumien azotu przez 30 minut podczas mieszania. Otrzymano 1050 g mieszaniny zwiazków wielowodorotlenowych o liczbie hydroksylowej 512 mg KOH/g, pH=9,4, o lep¬ kosci 7306 m.Pa.s w 25°C, zawierajacej 58,4% I-rzed. grup -OH, 41,6 % II-rzed. grup OH. Z otrzymanej mie¬ szaniny zwiazków wielowodorotlenowych wytworzono pian¬ ki poliuretanowe i poli(uretanowo-izocyjanurowe) jak w przykladzie I, przy czym skladniki kompozycji do wy¬ twarzania tych pianek, jak tez wlasciwosci pianek przy¬ toczono w tablicy 2.Tablica 2 Skladniki kompozycji do wytwarzania sztyw¬ nych pianek poliureta¬ nowych o poli (uretanowo- izocyjanurowych) 1 A 1 B C " D Kompozycja (w czesciach wagowych) Ha 60 20 — 20 Ilb 40 — 40 — He 50 — 50 — Ud 50 . | — | — . | 10 15 20 25 30 35 40 45 50 55 1 F H 1 L M 1 P 1 R S 1 T 1 U W 1 X 1Wlasnosci pianek a [kg/m3] | b-0,980665-105 [Pa] c [°q d [%] 1 e tem] 1 f[%o2] ' — — — 5 35 — 2 — — — 129 31,5 2,8 153 95 7,2 21,5 10 — 10 — 35 — 2 0,5 — 137 — 27,8 1,8 167,5 91 6,2 22,0 cd 1 — — — 15 37 1,8 2 1,5 — — 157 23,0 1,0 164,5 94 3,8 22,8 . tab. 2 — | 50 — | — | 90 | — [ 5 — | 5 351 | — 1 29,7 1 1,6 203 1 93 1 2,2 24,0 | Cf Przyklad III. Pozostalosc po destylacji fenolu produkowanego metoda kumenowa, zawierajaca 41,8% kumylofenolu, 14,7% fenolu, 9,1% acetofenonu, 6,7% dimeru a-metylostyrenu, 12,0% substancji smolistych, 15,7% zwiazków innych, w ilosci 233 g (co odpowiada 1 molowi w przeliczeniu na kumylofenol, fenol i aceto- fenon) umieszczono z 100 ml metanolu w naczyniu reak¬ cyjnym, dodano 105,2 g (1 m) dwuetylonoaminy, 61,1 g (1 m) monoetanoloaminy. Do mieszaniny reakcyjnej w trakcie mieszania dodano porcjami 60,1 g (2 m) para formaldehydu w temperaturze 20 °3 zwolna podnoszacej sie do 25°C. Mieszanine reakcyjna mieszano przez 4 go¬ dziny w temperaturze otoczenia, nastepnie w tempera¬ turze 90—94°C pod refluksem przez 12 godzin. Do mie¬ szaniny reakcyjnej w temperaturze 20°G, podczas mie¬ szania, dodano" porcjami 123 g 27,65 % wodnego roztwo¬ ru NH3 (2 m), mieszanine reakcyjna mieszano w tempe¬ raturze otoczenia przez 5 godzin, wprowadzono stopnio¬ wo 116,2 g (2 m) tlenku propylenu w temperaturze 25 °C a nastepnie 47,2 g 31,8% wodnego roztworu aldehydu mrówkowego (0,5 m). Mieszanine reakcyjna mieszano przez 1 godzine w temperaturze otoczenia, 5 godzin w temperaturze 89—94°C pod refluksem. Do mieszaniny reakcyjnej wprowadzono 116,2 g (2 m) tlenku propylenu w temperaturze poczatkowo 30 °C nastepnie podnoszacej sie do 80°C. Z mieszaniny reakcyjnej oddestylowano metanol, nastepnie usunieto wode i zwiazki lotne przez przepuszczenie silnego strumienia, azotu w temperaturze 115°C przez mieszanine reakcyjna w okresie 1,5 godziny, w trakcie mieszania. Do mieszaniny reakcyjnej wpro¬ wadzono w okresie 16 godzin w trakcie intensywnego mieszania w temperaturze poczatkowo 90°C, nastepnie podnoszacej sie do 135°C i utrzymywanej nastepnie na poziomie 120°C 435,6 g (7,5 m) tlenku propylenu. Po przereagowaniu tlenku propylenu, przez mieszanine po¬ reakcyjna w temperaturze 115 °C przepuszczono silny strumien azotu przez 30 minut podczas mieszania. Otrzy¬ mano 1055 g mieszaniny zwiazków wielowodorotleno¬ wych o liczbie hydroksylowej 468 m& KOH/g, o pH rów¬ nym 9,5, o lepkosci 5530 M*Pa*s w25°C, zawierajacej 32,5% I-rzed. grup -OH, 67.5% H-rzed. grup -OH.119 480 11 12 Z otrzymanej mieszaniny zwiazków wielowodorotle- nowych wytworzono pianki poliuretanowe jak w przy¬ kladzie If przy czym skladniki kompozycji do wytwarza¬ nia pianek jak tez wlasciwosci pianek przytoczono w ta¬ blicy 3.Tablica 3 Skladniki kompozycji 1 do wytwarzania sztyw- 1 nych pianek poliureta- 1 nowych A t B I c 1 E 1 L | M 1 N 1 P 1 R 1 s 1 T | W X (Wlasnosci pianek "a [kg/ml | b .0,980665.10*Pa c [°C] d [%] | e fcm] | 1 f[%o2] Kompozycja (wczes- 1 ciach wagowych) | IUa 100 1 — . — — — 5 — 35 — 2 — 118 — . 30,6 2,7 155 92 7,0 21,6 Illb | 60 [ 20 —'.. —... 20 — — 32 — 1 0,3 — 122 31,8 2,7 158 94 3,6 23,1 IIIc [..50 | — 1 50 — 1 .— 15 —. 37 1,8 2 1,8 155,. — 22,6 1,4 151 | 94 | 3,8 22,8 | Illd 40 | — — 60 | — 1 — 1 | 25 | 1 | 1 1 0,8 | — | 125 31,0 1 2,8 155 95 2,9 22,9 | Przyklad IV. Z 3000 g pozostalosci po destyla¬ cji fenolu produkowanego metoda Raschiga wyekstra¬ howano przy uzyciu 7,5 1 metanolu 2150 g mieszaniny zwiazków zawierajacej glównie o-fenylofenol, p-fenylo- fenol, hydrochinon, pirokatechme i chlorofenole. Z otrzy¬ manego roztworu oddestylowano 4,5 1 metanolu, zas do pozostalego roztworu 2150 g mieszaniny zwiazków fe¬ nolowych (12,6 m w przeliczeniu na fenyiofenol) doda¬ no 3974 g (37,8 m) dwuetanoloaminy. Do mieszaniny reakcyjnej w temperaturze poczatkowo 20°C a nastepnie podnoszacej sie do 25 °C podczas mieszania dodano por¬ cjami 832,5 g (27,72) parafolmaldehydu. Mieszanine reakcyjna mieszano w temperaturze 20—25°C przez 3 godziny, nastepnie w temperaturze 76—84°C pod re- ffuksem przez 14 godzin. Z mieszaniny reakcyjnej oddesty¬ lowano metanol, nastepnie usunieto wode i czesc sub¬ stancji lotnych przez przepuszczenie strumienia azotu przez mieszanine reakcyjna w temperaturze okolo 1109C przez 2 godziny, podczas intensywnego mieszania. De mieszaniny reakcyjnej wprowadzono stopniowo, w tem¬ peraturze poczatkowo 90°C, nastepnie podnoszacej sie do 135*C i utrzymywanej nastepnie na poziomie 120°C w trakcie intensywnego mieszania, 4880 g (84 m) tlenku propylenu. Po wprowadzeniu i przereagowaniu tlenku propylenu, przez mieszanine poreakcyjna w tempera¬ turze 120*0 przepuszczono strumien azotu przez 1,5 godziny podczas mieszania. Otrzymano 9950 g miesza¬ niny zwiazków wielowodorottenowych o liczbie hydro- 35 40 45 60 55 ksylowej 477 mg KOH/g, o pH równym 10,4 o lepkosci 6540 m-Pa-s w 25°C, zawierajacej 51,2% I-rzed. grup -OH, 48,8% II-rzed. grup -OH. Z otrzymanej miesza¬ niny zwiazków wielowodorotlenowych wytworzono pianki poliuretanowe jak w przykladzie I, przy czym skladniki kompozycji do wytwarzania pianek, jak tez wlasciwosci pianek przytoczono w tablicy 4.Tablica 4 10 15 20 25 1 Skladniki kompozycji do wytwarzania sztyw- 1 nych pianek poliureta¬ nowych A 1 B 1 C 1 E 1 H 1 K 1 L [ M N P 1 R S 1 T W 1 X 1 Y |Wlasnosci pianek a [kg/m3] b-0,980665-105 Pa c [°C] d [%] e [cm] 1 f[%o2] Kompozycja (w czes- | ciach wagowych) IVa 100 — — — — — — — — 35 ¦ — 2 — 117 — — 30,6 3,0 | 141 94 | 9,6" 21,4 | IVb 50 — 50 — — — — 15 — 37 J 1,8 2 1,5 157 — | — | 22,2 | 1,1 163 | 92 1 3,7 22,9 1 . IV c • 40 20 — 40 — —- — — 3 20 0,5 ¦• 1 1 — | — | 106 | 32 2,5 147 92 | 4,0 22,2 | IVd 40 | — | — | — | 41 | 9 1 10 | — 1 — | 32 — | 2 | 0,8 | — | 122 1 — 1 32 | 3,0 150 94 1 4,9 22,0 [ Przyklad V. Surowy o-fenylofenol, otrzymany metoda destylacyjna z pozostalosci po destylacji fenolu produkowanego metoda sulfonacyjna, zawierajacy 69% o-fenylofenolu, 11% p-fenylofenolu, 3,5% fenolu, 2,5% hydrohinonu, pirokatechiny i rezorcyny, 2,25% tiofe¬ nom i siarczku dwufenylu, 11,75% zwiazków innych, w ilosci 300 g (1,76 m) w przeliczeniu na fenyiofenol, fenol i dwuhydroksybenzen) rozpuszczono w 250 ml eta¬ nolu z dodatkiem 555 g (5,28 m) dwuetanoloaminy. Do mieszaniny reakcyjnej w trakcie mieszania dodano por¬ cjami 58,2 g (1,94 m) paraformaldehydu oraz 183 g 31,8 % wodnego roztworu aldehydu mrówkowego (1,94 m), w temperaturze poczatkowo 9°C a nastepnie podniesio¬ nej do 25 °C. Mieszanine reakcyjna mieszano przez 3 go¬ dziny w temperaturze otoczenia, nastepnie przez 15 go¬ dzin w temperaturze 90—95°C pod refluksem. Z mie¬ szaniny reakcyjnej oddestylowano etanol, nastepnie usu¬ nieto wode i czesc substancji lotnych przez oddestylo¬ wanie pod zmniejszonym cisnieniem (50* 1,333224«102Pa) w temperaturze okolo 115°C, w atmosferze azotu, w trak¬ cie, mieszania* Do mieszaniny reakcyjnej wprowadzono119 480 13 stopniowo/ w trakcie intensywnego mieszania w tempe¬ raturze poczatkowo 90PC, nastepnie podnoszacej sie do 150°C i utrzymywanej nastepnie na poziomie 120°C, mieszanine 613,3 g (10,56 m) tlenku propylenu i 60 g (1/76 m) tlenku etylenu. Po wprowadzeniu i przereago- waniu tlenków alkenowych, z mieszaniny reakcyjnej usu¬ nieto substancje lotne pod zmniejszonym cisnieniem X30» 1,333224-10*Pa) w temperaturze 115°C w okresie 30 minut. Otrzymano 1500 g mieszaniny zwiazków wie- lowodorotlenowych, o liczbie hydroksylowej 500 mg KOH/g, o pH równym 9,2, o lepkosci 6430m«Pa*s w 25°C, zawierajacej 56,1% I-rzed. grup -OH, 43,9, II-rzed. grup -OH. Z otrzymanej mieszaniny zwiazków wielowo- dorotlenowych wytworzono pianki poliuretanowe i po¬ li (iiretanowoizocyjanurowe) jak w przykladzie I, przy czym skladniki kompozycji do wytwarzania pianek jak tez wlasciwosci pianek przytoczono w tablicy 5.Tablica 5 Skladniki kompozycji do wytwarzania sztyw¬ nych pianek poliureta¬ nowych i poli(uretano- wo-izocyjanurowych) 1 A 1 B 1 E G 1 M 1 P 1 R S T U W 1 x |Wlasnosci pianek a Ikg/mM b .0,980.665.10*Pa c [°q d [%1 e [cm| I f[%oj Kompozycja (w czesciach wagowych) Va 100 — — — — 35 — 2 — — . 126 — 32,7 3,3 186 93 6,2 21,6 Vb 50 50 — — 1 15 37 1,8 2 1,5 — 157 — 23,0 1,3 157 92 3,8 22,8 Vc 100 — . — — — 100 — 6 — 4 480 — 26,5 2,0 235 95 1,9 26,0 Vd 1 25 — \ 70 | 5 | • — | 25 | 1 | 1 | 1 | — | — | 125 1 31 2,8 145 93 1 2,9 22,8 | 14 nej oddestylowano metanol, nastepnie usunieto wode i czesc substancji lotnych przez oddestylowanie pod zmniej¬ szonym cisnieniem (30* 1,333224 -lO^Pa) w tempera- turze okolo 115°C, w atmosferze azotu, w trakcie inten¬ sywnego mieszania. Do mieszaniny reakcyjnej wprowa¬ dzono stopniowo, w trakcie intensywnego mieszania i w temperaturze poczatkowo 90°C, nastepnie podno¬ szacej sie do 135 °C i utrzymywanej nastepnie na pozio¬ mie 120°C, 1660 g (28,58 m) tlenku propylenu. Po wpro¬ wadzeniu i przereagowaniu tlenku propylenu, przez mie¬ szanine poreakcyjna w temperaturze 115—120 °C prze¬ puszczono strumien azotu przez 30 minut, podczas mie¬ szania. Otrzymano 3450 g mieszaniny zwiazków wielo- wodorotlenowych, o liczbie hydroksylowej 473 mg KOH/ /g, o pH równym 9,3, o lepkosci 5450-mPa-s w 25°C, zawierajacej 48% I-rzed. grup -OH, 52 % II-rzed. grup -OH. Z otrzymanej mieszaniny zwiazków wielowodoro- tlenowych wytworzono pianki poliuretanowe i poli(ure- tanowo-izocyjanurowe) jak w przykladzie I, przy czym skladniki kompozycji do wytwarzania pianek, jak tez wlasciwosci pianek przytoczono w tablicy 6.Tablica 6 Skladniki kompozycji do wytwarzania sztyw¬ nych pianek poliureta¬ nowych i poli(uretano- wo-izocyjanurowych) 1 A C 1 F 1 L M 1 p 1 R 1 S T 1 U 1 W | Wlasnosci pianek a [kg/m*] 1 b- 0,98066 -lOsPa c [°q d [%] e [cm] f[%Qd Kompozycja (w czes¬ ciach wagowych) Via 100 — — — 5 35 — 2 — — 119 31,6 2,7 140 93 6,2 21,9 VIb 40 40 10 10 — 35 — 2 0,5 — 137,5 27,8 1,7 172 94 5,6 22,2 VIc 50 50 — — 15 37 1,8 2 1,5 — 157 22,6 1,2 131 91 3,0 23,0 VId 100 — — — — 125 — | 6 — | 5 | 454 | 23,8 | 1,6 220 | 95 | 2,0 25,0 | Zastrzezenia patentowe 1. Sposób wytwarzania sztywnych pianek poliuretano¬ wych, lub pianek poli (uretanowo-izocyjanurowych) przez dzialanie organicznych wieloizocyjanianów aromatycz¬ nych na wielowodorotlenowe zwiazki organiczne, zna¬ mienny tym, ze na pozostalosc po destylacji fenolu, ko¬ rzystnie wzbogacona w zwiazki fenolowe na drodze eks¬ trakcji rozpuszczalnikiem organicznym lub na drodze destylacji pod zmniejszonym cisnieniem, ewentualnie zmieszana z surowym o-fenylofenolem i/lub fenolem, dziala sie w reakcji Mannicha aldehydem mrówkowym i nadmiarem alkanoloamin, po czym na uzyskany pro¬ dukt dziala sie tlenkami alkenowymi, a otrzymana mie- Przyklad VI. Surowy o-fenylofenol, odzyskany 50 z pozostalosci po destylacji fenolu produkowanego me¬ toda Raschiga i:lub metoda Raschiga-Hookera i/lub me¬ toda hydrolizy chlorobenzenu wodnym roztworem NaOH, zawierajacy 82,3% o- i p-fenylofenolu, 11,2% hydro¬ chinonu, pirokatechniny i rezorcyny, 3,1% o- i p-chlo- 55 rofenolu, 3,4% zwiazków innych, w ilosci 600 g (3,52 m w przeliczeniu na fenylofenol i dwuhydroksybenzen) rozpuszczono w 750 ml metanolu wraz z 1110,3 g (10,56 m) dwuetanoloaminy. Do mieszaniny reakcyjnej w trakcie mieszania dodano porcjami 731,3 g 31,8% wodnego roz- 60 tworu aldehydu mrówkowego (7,74 m), w temperaturze poczatkowo 10°C nastepnie podniesionej do 25°C. Mie¬ szanine reakcyjna mieszano przez 4 godziny w tempe¬ raturze otoczenia, nastepnie przez 17 godzin w tempera¬ turze 74—78 °C pod refluksem. Z mieszaniny reakcyj- u 10 15 20 25 30 35 40 45 50 55 60119 480 15 szanine zwiazków wielowodorotlenowych, ewentualnie zmieszana z innymi, znanymi zwiazkami wielowodorotle- nowymi, przetwarza sie w znany sposób na sztywne pian¬ ki poliuretanowe lub poli(uretanowo-izocyjanurowe) przez poddanie ich reakcji z wieloizocyjanianami aromatycz¬ nymi wobec katalizatorów, poroforów, srodków powierz- chniowoczynnych i ewentualnie innych znanych srod¬ ków pomocniczych. 2. Sposób wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze po¬ zostalosc po destylacji fenolu produkowanego metoda Raschiga, Raschiga-Hookera, sulfonacyjna, hydrolizy chlo- robenzenu wodnym roztworem NaOH wzbogaca sie w zwiazki fenolowe przez ekstrakcje alkoholem lub alko¬ holami, korzystnie metanolem, w temperaturze 10—100 °C, przy czym ekstrakcje przerywa sie po uzyskaniu 20—90 % roztworu mieszaniny zwiazków aromatycznych w roz¬ puszczalniku organicznym, który to roztwór kieruje sie nastepnie do reakcji Mannicha. 16 3. Sposób wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze w reak¬ cji Mannicha stosuje sie aldehyd mrówkowy w postaci paraformaldehydu i/lub w postaci formaliny, zas jako alkanoloaminy stosuje sie dwuetanoloamine i/lub dwuizo- 5 propanoloamine i/lub mieszanine produktów addycji tlenku etylenu i/lub tlenku propylenu do amoniaku, utrzy¬ mujac przy tym stosunek molowy zwiazków aromatycz¬ nych do aldehydu mrówkowego i do alkanoloaminy w gra¬ nicach 1:1:1,1—1:4:5, korzystnie 1:2:3 — 1:2,5:3,5. io 4. Sposób wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze na mieszanine produktów reakcji Mannicha wraz z nieprze- reagowanym nadmiarem alkanoloamin dziala sie tlenka¬ mi alkenowymi, korzystnie tlenkiem etylenu i/lub tlen¬ kiem propylenu w temperaturze 20—170°C, korzystnie 15 80—135 °C, przy stosunku masowym tlenków alkeno- wych do mieszaniny produktów reakcji Mannicha wraz z nieprzereagowanymi alkanoloaminami wynoszacym 1:5— 3:1, korzystnie 1:2—1:1.LDD Z-d 2, z. 283/1400/83, n. 100+20 egz.Cena 100 zl PL