Przedmiotem wynalazku jest uklad regulacji predkosci obrotowej silnika komutatorowego pra¬ du stalego, zwlaszcza ulamkowej mocy przeznaczo¬ nego do napedu zmechanizowanego sprzetu go¬ spodarstwa domowego, w którym nastepuje w cza¬ sie uzytkowania duza licziba czesto po sobie na¬ stepujacych rozruchów.Znane sa uklady regulacji predkosci obrotowej silników komutatorowych zawierajace zespól pel- nookresowego mostka prostowniczego z diodami i tyrystorami, element progowy dostarczajacy im¬ pulsy wyzwalajace tyrystory, blok opóznienia na¬ piecia na wejsciu elementu progowego oraz blok ograniczenia prajdu twornika. W takich ukladach w chwili zalaczania natezenie pradu rozruchowe¬ go twornika osiaga skokowo wartosc okreslona poziomem ograniczenia pradowego, który znacznie przekracza wartosc natezenia pradu znamionowe¬ go. Prad ten powoduje zwiekszenie zuzycia szczo¬ tek, powierzchni komutatora oraz zwieksza zakló¬ cenia radioelektryczne w okresie rozruchów. Wply¬ wa to niekorzystnie na trwalosc i niezawodnosc napedu, zwlaszcza w przypadkach, gdy naped w czasie normalnej eksploatacji dokonuje duzej ilosci rozruchów, na przyklad: silnik napedowy automatycznej pralki bebnowej realizuje w czasie jednego programu ponad sto piecdziesiait roz¬ ruchów.Znane sa równiez np. z opisu patentowego USA nr 3 553 556 oraz z opisu patentowego Francji 10 15 20 25 nr 2178 468 uklady regulacji predkosci obrotowej silników komutatorowych zawierajace blok nara¬ stania kata przewodzenia tyrystorów, skladajacy sie w ogólnosci z kondensatora, opornika i diody.Blok ten jest umieszczony w ukladzie regulacji w ten sposób, ze oddzialuje na blok opóznienia napiecia na wejsciu elementu progowego. Blok opóznienia sklada sie -zasadniczo z kondensatora ladowanego przez szeregowa opornosc od poziomu zerowego badz od pewnego stalego poziomu usta¬ lonego przez dodatkowy dzielnik napiecia do po¬ ziomu napiecia zadzialania elementu progowego.Oddzialywanie bloku narastania kata przewodzenia tyrystorów sprowadza sie do plynnej zmiany sta¬ lej czasowej ladowania kondesatora poprzez zmia¬ ne szeregowej opornosci ladowania kondensatora, badz do plynnej zmiany stalego poziomu napie¬ cia z dodatkowego dzielnika poprzez zmiane opor¬ nosci tego 'dzielnika. Te plynne zmiany opornosci sa uzyskiwane z bloku narastania "kata przewo¬ dzenia /tyrystorów.Niedogodnoscia tego typu ukladów wynikajaca z faktu, ze oddzialuja one na wejsciu elementu progowego, jest zwiekszona podatnosc na zewnetrz¬ ne zaklócenia elektryczne.Inna niedogodnoscia tych ukladów, których dzialanie oparte jest takze na zjawisku ladowania kondensatora, jest dlugi czas rozladowywania kon¬ densatora przez duza opornosc bocznikujaca. Ten fakt powoduje, ze czas powrotu ukladu narasta- 119 403119 403 nia kaita przewodzenia tyrystorów do stanu wyj¬ sciowego i mozliwosc jego ponownego zadzialania jest znacznie dluzszy niz czas narastania kata przewodzenia tyrystorów^ Powoduje to ogranicze¬ nie zastosowania powyzszych ukladów w przypad¬ kach, kiedy zachodza czesto po sobie nastepujace rozruchy silnika, np. w ukladach napedowych automatycznych pralek bebnowych.Celem wynalazku jest opracowanie ukladu re¬ gulacji' predkosci. Obrotowej silnika komutatoro¬ wego posiadajacego blok .narastania kata przewo¬ dzenia tyrystorów, który zapewnia lagodne nara¬ stanie • pradu 'twornika w okresach rozruchu sil¬ nika, a jednoczesnie pozwala na prawidlowe funk- ^fcjpnowanie tego bloku przy czesto po sobie na¬ stepujacych rpzruchach. Dalszym celem wynalaz¬ ku jes takie usytuowanie bloku narastania kata przewodzenia tyrystorów w ukladzie regulacji, aby posiadal on zwiekszona odpornosc na zewnetrzne zaklócenia elektryczne (powodujace niestabilna pra¬ ce silnika sterowanego ukladem.Cel zostal osiagniety przez opracowanie ukladu regulacji predkosci obrotowej silnika komutatoro¬ wego z (blokiem narastania kata przewodzenia ty¬ rystorów przylaczonym do dzielnika napiecia usta¬ lajacego warunki pracy elementu progowego.W sklad bloku naralstania wchodzi dioda sprze¬ gajaca, 'kondensator, opornik i element rozlado¬ wujacy. Katoda diody sprzegajacej jest przylaczona do dzielnika napiecia ustalajacego warunki pracy elementu progowego, a anoda do punktu laczace¬ go jedna z okladek kondensatora i zacisk oporni¬ ka. Druga okladka kondensatora jest polaczona z dodatnim Ifregunem napiecia zasilajacego blok opóznienia napiecia: na wejsciu elementu progo¬ wego. Drugi zacisk opornika jesit polaczony ze wspólnym punktem ukladu — katodami tyrysto¬ rów w pelnookresowym mostku prostowniczym.Element rozladowujacy moze miec postac diody rozladowujacej, której katoda jest polaczona z ano¬ da diody sprzegajacej. Anoda diody rozladowuja¬ cej jest polaczona z ujemnym biegunem mostka prostowniczego zasilajacego Uklad lub ze wspól¬ nym punktem ukladu. Element rozladowujacy mo¬ ze miec równiez postac opornika, którego jeden zacisk jest polaczony z anoda diody sprzegajacej, zas drugi zacisk — z ujemnym biegunem mostka zasilajacego^ uklad.Uklad regulacji wedlug wynalazku zapewnia lagodne narastanie pradu twornika w okresach rozruchu silnika, a jednoczesnie pozwala na pra¬ widlowe funkcjonowanie bloku narastania przy czesto tpo sobie nastepujacych rozruchach. Przyla¬ czenie bloku narastania! do dzielnika napiecia ustalajacego warunki pracy elementu progowego •zapewnia zwiejkszenie odpornosci ukladu na zew¬ netrzne zaklócenia elektryczne.Wynalazek zostal przedstawiony w przykladzie wykonania na rysunku, gdzie pokazano schemat ideowy ukladu regulacji.Uklad regulacji wedlug wynalazku posiada blok 1 pelnookresowego mostka prostowniczego z tyry¬ storami Tyl, Ty2, element progowy 2, blok 3 opóz¬ nienia napiecia na wejsciu elementu progowego 2 oraz blok 4 narastania kata przewodzenia tyrysto¬ rów Tyl, Ty2. Blok i mostka prostowniczego po¬ siada ponadto diody Dl, D2, D3, D4 do zasilania twormka Tw i uzwojenia wzbudzenia Uw silnika oraz oporniki Ru Rg, R* R4, R5 i diode Zenera Dz. 5 Element progowy 2 jest zbudowany z przeciwstaw¬ nych tranzystorów Tl, T2 oraz z dzielnika napie¬ cia zawierajacego oporniki R6 i R7, przy czym na¬ piecie U2 w punkcie 5 polaczenia tych oporników ustala warunki pracy elementu progowego 2. Blok 10 3 opóznienia napiecia na wejsciu elementu progo^ wego 2 posiada polaczone szeregowo opornik R i kondensator C. Blok 4 narastania kata przewo¬ dzenia posiada diode sprzegajaca Do, kondensator Co, opornik Ro i diode rozladowujaca Dr. Dioda 15 sprzegajaca Do jest przylaczona katoda do dziel¬ nika napiecia R6, R7 w punkcie 5, zas anoda do punktu 6 laczacego jedna z okladek kondensatora Co i zacisk opornika Ro. Druga okladka konden¬ satora Co jest polaczona z dodatnim biegunem na- 20 piecia zasilajacego blok 3. Drugi zacisk opornika Ro jest polaczony ze wspólnym punktem 7 ukla¬ du, to znaczy z katodami tyrystorów Tyl, Ty2.Dk*ia rozladowujaca Dr jest przylaczona katoda do punktu 6 a anoda do ujemnego bieguna 8 25 mostka 1 zasilajacego uklad regulacji.Dzialanie ukladu regulacji wedlug wynalazku jest nastepujace. W chwili przylaczenia na za¬ ciski 9, 10 regulatora napiecia U z sieci pradu przemiennego kondensator Co jest rozladowany 30 i zwiera opornik R6. Punkt 5 posiada wówczas wysoki potencjal, element progowy 2 jest zabloko¬ wany wysokim napieciem U2, w wyniku czego tyrystory Tyl i Ty2 nie przewodza. Kondensator Co zaczyna sie ladowac jednoczesnie przez opor- 35 ni.k Ro oraz przez diode Do i opornik R7. Napiecie Uc na kondensatorze Co stopniowo rosnie, a na¬ piecie U2 blokujace element progowy 2 maleje.W zwiazku z tym rosnie stopniowo kat przewo¬ dzenia tyrystorów Tyl, Ty2, a zatem' rosnie rów- 40 niez prad twornika Tw i obroty silnika. Gdy na¬ piecie Uc na kondensatorze Co osiagnie wartosc zblizona do napiecia Ul ustalonego przez dzielnik napiecia R6, R7 dioda 1D0 przestaje przewodzic i ladowanie kondensatora Co przelbiaga dalej tyl- 45 ko przez opornik Ro. Na skutek nieprzewodzenia diody Do blok 4 zostaje odciety od elementu pro¬ gowego 2 i nie wplywa na dalsza prace ukladu regulacji. Wówczas kat przewodzenia tyrystorów Tyl, Ty2 osiaga wartosc ustalona przez stala cza- 50 sowa RC bloku 3 oraz przez punkt pracy — na¬ piecie U2, okreslony dzielnikiem napiecia R6, R7- W okresie rozruchu i pracy silnika dioda rozlado¬ wujaca Dr jest spolaryzowana w kierunku zapo¬ rowym i nie wplywa na prace ukladu regulacji.Z chwila odlaczenia napiecia U z zacisków 9, 10 kondensator Co zaczyna sie rozladowywac. W przy¬ padku braku diody rozladowujacej Dr rozladowa¬ nie nastepuje jednoczesnie przez opornik Rx, uz¬ wojenie wzbudzenia Uw, twornik Tw i opornik Ro cn oraz przez oporniki R& R7 i Ro.Gdy w ukladzie znajduje sie dioda rozladowu¬ jaca Dtr rozladowanie kondensatora Co nastepuje przez opornik Ri, uzwojenie wzbudzenia Uw i dio¬ de Dr oraz przez oporniki R6, R7, twornik Tw 65 i diode Dr. Jak widac zastosowanie diody rozlado- 55119 403 -wujacej Dr eliminuje z obwodu rozladowania sto¬ sunkowo duza opornosc Ro, przez co czas rozlado¬ wania kondensatora Co ulega znacznemu skró¬ ceniu.Zastrzezenia patentowe 1. Uklad regulacji predkosci obrotowej silnika komutatorowego posiadajacy pelnookresowy mo¬ stek prostowniczy diodowo-tyryistorowy, element progowy z dzielnikiem napiecia ustalajacym wa- io runki pracy elementu progowego, blok opóznienia napiecia na wejsciu elementu progowego oraz blok narastania kata przewodzenia tyrystorów, zawie¬ rajacy diode sprzegajaca, opornik i kondensator, znamienny tym, ze katoda diody sprzegajacej (Do) ¦ 15 iv bloku (4) narastania kata przewodzenia tyry¬ storów (Tyl, Ty2) jest przylaczona do dzielnika napiecia (Re, R7) ustalajacego warunki pracy ele¬ mentu progowego (2), zas anoda diody sprzegaja¬ cej (Do) — do punktu <6) laczacego jedna z okla- 2o dek kondensatora (Co) i zacisk opornika (Ro), zas druga okladka kondensatora ^(Co) jest polaczona z dodatmm biegunem napiecia zasilajacego blok 13) opóznienia napiecia na wej&ciuf elementu pro¬ gowego (2), a drugi zacisk opornika (Ro) jest po- 25 laczony ze wspólnym punktem (7) ukladu — ka¬ todami tyrystorów (Tyl, Tyi2) w pelnookresowym mostku prostowniczym U), przy czym blok (4) na¬ rastania kata przewodzenia tyrystorów (Tyl, Ty2) zawiera ponadto element rozladowujacy konden¬ sator 2. Uklad wedlug zaistrz. 1, znamienny tym, ze element rozladowujacy stanowi diodai rozladowu¬ jaca (Dr), której katoda jest polaczona z anoda diody sprzegajacej wujacej (Dr) jest przylaczona do ujemnego biegu¬ na (8) mostka prostowniczego (1) zasilajacego uklad. 3. Uklad wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze element rozladowujacy stanowi dioda rozladowu¬ jaca (Dr), której katoda jest polaczona z anoda diody sprzegajacej wujacej tu (7) ukladu. 4. Uklad wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze element rozladowujacy stanowi opornik rozlado¬ wujacy z anoda diody sprzegajacej — z ujemnym biegunem (8) mostka prostownicze¬ go (1) zasilajacego uklad regulacji. PL