Przedmiotem wynalazku jest sposób kontroli cech geometrycznych prefabrykatów o strukturze prostopadlosciennej, który zaliczyc mozna do tech¬ niki pomiarów geodezyjnych w procesie ksztalto¬ wania geometrycznego budowli. Sluzyc moze do okreslania odchylek produkowanych prefabryka¬ tów od wymiarów i cech geometrycznych projek¬ towych. Umozliwia stale lub okresowe badanie jakosci produkcji samych prefabrykatów, a pos¬ rednio ocene wymiarów i cech geometrycznych form uzytych w ich produkcji. W konsekwencji moze sluzyc do okreslania czasokresu uzytkowania form oraz czasokresów ich rektyfikacji.Dotychczas znane i stosowane metody pomiaru cech geometrycznych prefabrykatów poza metoda¬ mi fotogrametrycznymi opieraja sie na zasadzie pomiaru trzech podstawowych wymiarów: dlu¬ gosci, szerokosci, wysokosci oraz przekatnych, przy uzyciu prostych w dzialaniu — tasmowych lub sztywnych przymiarów wyposazonych dodatkowo w uchwyty lub szczeki pomiarowe. Zaliczyc do nich mozemy: tasme miernicza, przymiar tasmowy, tasme miernicza z glowicami, oprzyrzadowanie tasmy mierniczej stosowane przy pomiarach wy¬ miarów liniowych plyt, suwmiarke, suwak pomia¬ rowy do sprawdzania wysokosci plyt, dlugescio- mierz skladany.Zastosowanie szeregu dodatkowych przyrzadów jak np. sprawdzianu strunowego, przyrzadu do po¬ miaru prostoliniowosci, plytomierza, urzadzenia do 10 15 20 25 30 2 wykrywania bledów nieplaskosci, przyrzadów do pomiaru bledów ksztaltu, urzadzenie do pomiaru grubosci oraz cech ksztaltu, przyrzadu do pomiaru plaskosci powierzchni itp. umozliwia pelniejsze i bardziej kompleksowe badanie cech geometrycz¬ nych prefabrykatów.Wszystkie wspomniane wyzej przyrzady i urza¬ dzenia pozwalaja w procesie opracowania wyni¬ ków okreslic metoda analityczno-graficzna ksztalt prefabrykatu, a tym samym i jego rzeczywiste cechy geometryczne.Odchylki rzeczywistych powierzchni prefabry¬ katu od projektowej bryly elementu prefabryko¬ wanego okresla sie metodami analitycznymi przy spelnieniu warunku, ze suma kwadratów odchylek równa sie minimum, ale w taki sposób aby jedna z plaszczyzn formy, w której prefabrykat otrzy¬ muje ksztalt byla niezmienna.Stacjonarne stanowiska pomiarowo-kontrolne, znajdujace zastosowanie przy okreslaniu cech geo¬ metrycznych prefabrykatów sa stanowiskami umoz¬ liwiajacych unieruchomienie elementu prefabryko¬ wanego i sa na stale wyposazone w zestaw okres¬ lonych przyrzadów pomiarowych wymienionych powyzej.W ZSRR organizuje sie pólautomatyczne lub automatyczne stanowiska pomiarowo-kontrolne, na których wykonuje sie pomiar dlugosci oraz szero¬ kosci wzdluz trzech przekrojów oraz pomiar nie- plaszczyznowosci dwóch glównych powierzchni 119 1693 119 169 4 plaskich prefabrykatów w dziewieciu punktach lezacych na przecieciu tychze przekrojów.Istota sposobu'kontroli wedlug wynalazku, po¬ lega na tym, ze bryle przestrzenna prefabrykatu okresla sie w jednolitym prawoskretnym ukladzie wspólrzednych Oxyz o dowolnie przyjetym punk¬ cie 0, poprzez utworzenie dowolnej liczby przes¬ trzennych pomocniczych ukladów wspólrzednych równolegle przesunietych w stosunku do ukladu zasadniczego.Przestrzenne wspólrzedne punktów bryly rze¬ czywistej elementu wyznacza sie poprzez pomiar odleglosci tego punktu od trzech plaszczyzn wspól¬ rzednych wykorzystujac do tego celu metode po¬ miaru od zorientowanych plaszczyzn. Poniewaz odleglosci punktów od plaszczyzn wspólrzednych mierzy sie bledem, którego wartosc jest proporcjo¬ nalna do niej, wobec tego plaszczyzny wspólrzed¬ nych lokalizuje sie w taki sposób aby mierzone wielkosci byly nieznaczne.Jedynym wlasciwym rozwiazaniem jest utworze¬ nie pewnej liczby pomocniczych prawoskretnych ukladów wspólrzednych równolegle przesunietych w stosunku do zasadniczego ukladu Oxyz w taki sposób, aby ich plaszczyzny wspólrzednych prze¬ biegaly w poblizu powierzchni ograniczajacych prefabrykat po jego zewnetrznej stronie.Uzyskuje sie to poprzez zlokalizowanie stabil¬ nych stanowisk teodolitu, gwarantujacych nie¬ zmiennosc ich w czasie, na osiach Ox i Oy zasad¬ niczego ukladu Oxyz w takich odleglosciach mie¬ dzy soba, aby byla ona nieznacznie wieksza od dwóch projektowych wymiarów prefabrykatu, na¬ tomiast róznice wysokosci stanowisk teodolitu sa nieznacznie wieksze od trzeciego wymiaru pre¬ fabrykatu lub od polowy wartosci tego trzeciego wymiaru projektowego.Na kazdym z tych stanowisk os celowa lunety ustawionego teodolitu zakresla dwie plaszczyzny wspólrzednych, z których jedna jest pozioma i równolegla do plaszczyzny Oxy, druga natomiast jest plaszczyzna pionowa i prostopadla do osi, na której zlokalizowane jest stanowisko teodolitu.Odleglosci miedzy stanowiskami teodolitu mie¬ rzone wzdluz osi Ox i Oy okreslaja tym samym wielkosci wzajemnych przesuniec ukladów pomoc¬ niczych, natomiast odleglosci od poczatku ukladu zasadniczego Oxyz okresla ich przesuniecie równo¬ legle w stosunku do punktu poczatku wspólrzed¬ nych 0.Kazdy pomocniczy uklad wspólrzednych two¬ rzony jest przez przeciecie sie trzech plaszczyzn wspólrzednych: jednej poziomej, równoleglej do plaszczyzny Oxy oraz dwu plaszczyzn pionowych Oxz oraz Oyz tworzacych przez osie celowe teodo¬ litu umieszczonego na dwu podstawowych osiach wspólrzednych Oy i Ox. W zaleznosci od tego czy wysokosci obu satnowisk sa identyczne czy nie, poziome osie celowe teodolitu zakreslac moga jedna plaszczyzne równolegla do plaszczyzny Oxy lub dwie przesuniete wzgledem siebie o wartosc z — h. , W drugim przypadku w przestrzeni powstaja dwa równolegle do siebie uklady wspólrzednych pomocniczych, w pierwszym tylko jeden.Dla czterech stanowisk teodolitu o identycznej wysokosci tworzone sa cztery pomocnicze uklady wspólrzednych Jesli wysokosci teodolitu sa rózne, wtedy tworzyc sie moze 16 ukladów pomocniczych. 5 Dla szesciu stanowisk, z których trzy umieszczone z~. na c,:i Cx i trzy na osi Oy mozna utworzyc 81 ukladów pomocniczych. Zaleznosc te mozna wyrazic wzorem: n= (n0xXnCy )* 10 gdzie n oznacza maksymalna liczbe pomocni¬ czych ukladów, natomiast n0x i nOH oznaczymy liczbe stanowisk teodolitu na osiach Ox i Oy.Wielkosc przesuniec ukladów pomocniczych w stosunku do punktu poczatku wspólrzednych 0 n wyznacza sie znanymi metodami geodezyjnymi z dokladnoscia 0,2 ± 0,5 mm.Tak znaczna liczba pomocniczych ukladów wspól¬ rzednych przy niewielkiej liczbie stanowisk teodo¬ litu daje bardzo szerokie mozliwosci pomiaru pre- 20 fabrykatu nawet o bardzo rózniacych sie wymia¬ rach.Stala orientacje tworzonych przez os celowa teo¬ dolitu plaszczyzn wspólrzednych gwarantuje system sygnalów kontrolnych, umozliwiajacy rektyfikacje 25 ich polozenia droga ogólnie znanych pomiarów okresowych, testujacych stanowisko pomiarowo- -kontrolne.Sposób postepowania wedlug wynalazku pro¬ wadzi do ujednolicenia formy pomiaru i eliminuje 30 klopotliwy proces pomiaru z uzyciem szeregu róz¬ nych urzadzen pomiarowych. Dzieki temu skraca sie znacznie proces pomiarowy, który wraz ze wstepnym obliczeniem wymiarów: dlugosci, szero¬ kosci, grubosci elementu nie przekracza 1,5 go- 35 dziny- Proces okreslania pelnych cech geometrycznych rzeczywistej bryly elementu prefabrykowanego dzieki zastosowaniu elektronicznej techniki obli¬ czeniowej ulega znacznemu skróceniu i lacznie z przygotowaniem danych oraz procesem oblicze¬ niowym i wydrukiem wyników nie przekracza 0,5 godziny.W efekcie wiec koszty pomiaru jednego elementu wraz z opracowaniem wyników pomiaru sa kilka¬ krotnie nizsze niz w przypadku stosowanych obec- . nie sposobów.Przedmiot wynalazku przedstawiony jest w przykladzie wykonania na rysunku aksometrycz- nym, na którym fig. 1 przedstawia schemat ide¬ owy stanowiska pomiarowo-kontrolnego dla pre¬ fabrykatów, które ze wzgledu na rodzaj kon¬ strukcji zbrojenia oraz wytrzymalosc moga byc ba¬ dane tylko w pozycji pionowej, fig. 2 — schemat ideowy stanowiska pomiarowo-kontrolnego dla prefabrykatów, które moga byc badane tylko w pozycji poziomej, fig. 3 — schemat ideowy stano¬ wiska pomiarowo-kontrolnego dla prefabrykatów, których wymiary projektowe: dlugosc, szerokosc i wysokosc sa wielkosciami tego samego rzedu.Przyklad I. Pomiar wspólrzednych przes¬ trzennych dowolnych punktów bryly elementu prefabrykowanego, których dlugosc oraz szerokosc jest wielokrotnie wieksza od wysokosci wykonuje sie po ustawieniu go i unieruchomieniu w takiej v pozycji, aby powierzchnie ograniczajace element5t bryly w przyblizeniu równolegle do plaszczyzn wspólrzednych Oxyz. Do pomiaru uzywa sie laty pomiarowe o dlugosci rzedu 700—1500 mm z opi¬ sem dwustronnym i podzialem 0,5 cm wyposazone w stopki umozliwiajace dotkniecie nimi do po¬ wierzchni prefabrykatu lub ich zawieszenie na krawedzi. Laty te powinny byc wyposazona w urzadzenia kontrolne gwarantujace poziomowanie lub pionowanie ich z dokladnoscia nie mniejsza niz ±1°.Na osi Ox umieszcza sie stanowiska teodolitu A i B wykonanych ze zbrojonych slupów betono¬ wych umieszczonych na stopie fundamentowej i o glowicach metalowych z wymuszonym mecha¬ nicznym systemem centrowania instrumentu, przy czym odleglosc miedzy nimi jest nieznacznie wieksza od projektowego wymiaru dlugosci. Na osi Oy w odleglosci nieznacznie wiekszej niz projek¬ towy wymiar wysokosci prefabrykatu umieszcza sie podwójne stanowisko teodolitu C i D. Plasz¬ czyzny wspólrzednych a i p zakreslane przez os celowa lunety teodolitu przy jej obrocie wokól poziomej osi obrotu lunety ze stanowisk A i B; sa orientowane jako plaszczyzny pionowe i równo¬ legle do plaszczyzny zasadniczej Oyz przy pomocy sygnalów kontrolnych K A i K B .Podwójne stanowisko teodolitu C i D umozliwia zakreslenie trzech plaszczyzn, z których dwie y i <5 sa plaszczyznami pionowymi i równoleglymi do plaszczyzny wspólrzednych Oxa, trzecia, natomiast plaszczyzna n jest plaszczyzna pozioma, równo¬ legla do plaszczyzny wspólrzednych Oxy, Orien¬ tacje wszystkich trzech plaszczyzn y, b oraz n w przestrzeni umozliwiaja sygnaly kontrolne Kc iKD .Wysokosc stanowisk teodolitu C i D ponad po¬ ziomem podpór 1 i 2 pod prefabrykatem jest tak dobrana, aby plaszczyzna pozioma n przecinala prefabrykat w polowie szerokosci wymiaru pro¬ jektowego. Lata pomiarowa uzyta w tym przy¬ padku powinna miec dlugosc nieznacznie wieksza od wymiaru — szerokosci, a stopa pomiarowa musi,, umozliwiac zawiazanie jej na górnej krawedzi pre¬ fabrykatu lub podsumowanie jej. pionowo do dolnej krawedzi elementu prefabrykowanego.Pomiar wspólrzednych x punktów bryly rzeczy¬ wistej prefabrykatu w stosunku do plaszczyzn a i /? wykonuje sie ze stanowisk A i B dotykajac pozioma lata do powierzchni prefabrykatu^ nato¬ miast pomiar wspólrzednej y ze stanowisk C i D w stosunku do plaszczyzn y i 8.Wspólrzedna z okresla sie w stosunku do plasz¬ czyzny jt zarówno ze stanowiska C jak i D, przy czym lata musi zajac wtedy w przestrzeni orien¬ tacje pionowa. Wyniki pomiaru wspólrzednych notuje sie w dzienniku obserwacyjnym, przy czym, sam pomiar wykonuje sie w dwu niezaleznych seriach, najlepiej przy dwu polozeniach kola pio¬ nowego. Daje to nam mozliwosc kontroli wyko¬ nywamyeh pomiarów, a poza tym umozliwia doko¬ nanie oceny dokladnosci przez obliczenie sredniego bledu pojedynczej obserwacji parami. / Natychmiast po zakonczeniu obserwacji, przed usunieciem prefabrykatu ze stanowiska, nalezy 19 169 wykonac serie obliczen xumozJtfwiajaca wstepna ocene cech wymiaru i ksztaltu alemgntu przcz , obliczenie podstawowych wymiarów: dluge^ci,, sze-. rpkosci i wysokosci dja., pewnej liczba punktów s materialnych prefabrykatu.Takie postepowanie daje .roo^woac qce^y, jatetó4, produkcji niemal, natychmiast po za^nczepi^,^. miaru. 1Q Calosc szczególowej analizy cech geometrycznych prefabrykatu mozna dokonac w terminie uzalez¬ nionym od czasu przekazania materialów obser¬ wacyjnych do osrodka elektronicznej techniki obli¬ czeniowej, gdzie po dokonaniu obliczen otrzymuje 1B sie wydruk w postaci tabeli odchylek powierzchni rzeczywistej prefabrykatu od powierzchni projek¬ towych.Przyklad II. Po ustawieniu i unieruchomie¬ niu bryly, elementu prefabrykowanego jak w przy- 20 kladzie I, na osi Ox umieszcza sie stanowiska teodo¬ litu A i B w odleglosci nieznacznie wiekszej niz dlugosc wymiaru projektowego a na osi Oy w od¬ leglosci, nieznacznie wiekszej niz szerokosc wy¬ miaru projektowego umieszcza sie stanowiska teo- 21 dolitu C i D} Róznica wysokosci Ah stanowisk teodolitu C i D musi byc nieznacznie wieksza niz wysokosc wymiaru projektowego prefabrykatu, a plaszczyzna pozioma n zakreslana przez pozioma os lunety teodolitu na stanowisku D musi miec 30 wysokosc nieznacznie mniejsza niz wysokosc pod¬ pór samego prefabrykatu 1, 2 i 3.;. Pomiar, wspólrzednych wykonuje sie jak w przy¬ kladzie I, lecz lata pomiarowa uzyta w tym celu moze byc znacznie krótsza i nie musi posiadac 85 specjalnej stopki pomiarowej umozliwiajacej jej zawieszanie na krawedzi lub podsuwanie do kra¬ wedzi dolnej prefabrykatu.Przyklad III. Po ustawieniu i unieruchomie- ^ niu badanego elementu bryly prefabrykowanej jak w przykladzie I, na osi Ox umieszcza sie stano¬ wiska teodolitu A i B w odleglosci nieznacznie wiekszej niz dlugosc wymiaru projektowego, nato¬ miast na osi Oy w odleglosci nieznacznie wiekszej a njz szerokosc wymiaru projektowego umieszcza sie stanowiska teodolitu C i D.Róznica wysokosci Ah stanowisk teodolitu C i D mupi byc nieznacznie wieksza niz wysokosc wy¬ miaru projektowego prefabrykatu, przy czym ze M wzgledu na znaczna jej wielkosc, zbrojenie sta¬ nowiska betonowego jak i wielkosc stopy funda¬ mentowej jest znacznie wieksza niz dla stanowisk A, ft i G.Podest dla obserwatora obslugujacego teodolit na 55 stanowisku D posiada niezalezna konstrukcje, za¬ bezpieczajaca stanowisko przed wplywem ciezaru czlowieka na stabilnosc instrumentu.Wysokosc stanowiska C jest tak dobrana, zeby byla nieznacznie mniejsza niz wysokosc podpór 1, 2 i 3, na których spoczywa prefabrykat w czasie badania. Pomiar wspólrzednych wykonuje sie jak w przykladzie I lecz laty pomiarowe podobnie jak w przykladzie II moga byc bardzo krótkie, a ich w stopki pomiarowe sa stopkami prostymi,119 169 Zastrzezenia patentowe 1. Sposób kontroli cech geometrycznych pre¬ fabrykatów o strukturze prostopadlosciennej me¬ toda pomiaru od zorientowanych plaszczyzn, zna¬ mienny tym, ze bryle przestrzenna prefabrykatu okresla sie w jednolitym prawoskretnym ukladzie wspólrzednych Oxyz o dowolnie przyjetym punk¬ cie 0, a nastepnie tworzy sie dowolna liczbe przes¬ trzenna pomocniczych ukladów wspólrzednych rów¬ nolegle przesunietych w stosunku do ukladu za¬ sadniczego. 10 8 2. Scosób wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze pomocnicze uklady wspólrzednych uzyskuje sie poprzez umieszczenie na osiach Ox i Oy zasadni¬ czego ukladu wspólrzednych dowolna liczbe sta¬ nowisk teodolitu, których wzajemne polozenie jest r/.y~r^.cz-;.io wieksze od dwóch projektowych wy¬ miarów prefabrykatu, natomiast róznice wysokosci stanowisk teodolitu sa nieznacznie wieksze od trzeciego wymiaru prefabrykatu lub od polowy yartosci tego wymiaru.FI(U FJ0..2119 169 SN&£ ° f:-':^ ^ -#' FIG. 3 PL