Przedmiotem wynalazku jest sposób wytwarzania orien¬ towanej blachy ze stali krzemowej z dodatkiem baru, przy czym niniejszy wynalazek dotyczy ogólnie otrzymania pokrystalicznych, magnetycznie miekkich, walcowanych wyrobów ze stali krzemowej, a w szczególnosci nowej metody wytwarzania blachy ze stali krzemowej, zorien¬ towanej w jednym kierunku i wykazujacej duza prze¬ nikliwosc magentyczna.W sposobie wedlug wynalazku stosuje sie niewielkie, lecz krytyczne ilosci boru, którego stosunek do zawartego w metalu azotu jest równiez wartoscia krytyczna, a war¬ tosc stosunku zawartych w stopie manganu do siarki utrzy¬ mana jest na poziomie ponizej 1,8. Blachy wytwarzane sposobem wedlug wynalazku, zwane sa zazwyczaj „elek¬ trotechnicznymi" stalami krzemowymi lub, bardziej po¬ prawnie, stalami krzemowymi. Skladaja sie najczesciej glównie z zelaza stopionego z krzemem w ilosci 2,2%— 4,5%, z uwzglednieniem malych ilosci róznych zanie¬ czyszczen i z bardzo malych ilosci wegla. Produkty te ponad 75% swej struktury krystalicznej maja zoriento¬ wane w teskture „regularna przestrzennie centrowana", „opisana za pomoca wskazników Millera jako (110) [001].Sposób wytwarzania orientowanej blachy o teksturze (110) [001] wedlug oznaczen Millera, ze stali krzemowej z dodatkiem boru, zawierajacej 2,2—4,5% krzemu, obej¬ mujacy przygotowanie wytopu, odlanie stali, walcowanie stali na goraco na tasme, walcowanie tasmy na zimno i wyzarzanie rekrystalizacyjne polega wedlug wynalazku na tym, ze walcowana na goraco do posredniej grubosci tasme stalowa zawierajaca 3—35 ppm boru, 30—70 ppm 10 15 20 25 30 azotu, z zachowaniem stosunku 1—15 czseci azotu na 1 czesc boru, i siarke albo selen, albo mieszanine siarki i selenu w takich ilosciach, ze stosunek magnanu do siar¬ ki albo selenu, albo do mieszaniny siarki i selenu jest mniej¬ szy niz 1,8, poddaje sie obróbce cieplnej w temperaturze 900—950 °C, nastepnie walcuje sie na zimno do ostatecz¬ nej pozadanej grubosci stanowiacej ponizej 50%, ko¬ rzystnie 10—14% grubosci tasmy walcowanej na goraco, i poddaje sie koncowemu wyzarzaniu rekrystalizacyjnemu.Korzystnie stosuje sie walcowana na goraco — tasme stalowa przygotowana z wytopu zawierajacego mniej niz 0,01% siarki, mniej niz 0,01% manganu, do którego wprowadza sie dodatek 5—25 ppm boru albo z wytopu zawierajacego okolo 0,03% siarki i okolo 0,03% man¬ ganu, do którego wprowadza sie dodatek 5—15 ppm boru albo z wytopu zawierajacego okolo 0,04% siarki i okolo 0,04% manganu do którego wprowadza sie do¬ datek 5—15 ppm boru, albo z wytopu zawierajacego okolo 0,04% siarki i okolo 0,04% manganu do którego wpro¬ wadza sie dodatek 5—15 ppm boru, albo z wytopu za¬ wierajacego okolo 0,05 % siarki i okolo 0,05 % manganu, do którego wprowadza sie dodatek 5—10 ppm boru.Alternatywnie stosuje sie stal walcowana na goraco przygotowana z wytopu zawierajacego 0,002—0,10% manganu i mniej niz 0,06% siarki i zawartosc siarki doprowadza sie do poziomu gwarantujacego utrzymanie stosunku manganu do siarki o wartosc mniejszej niz 1,8 w trakcie finalnej obróbki cieplnej.Alternatywnie stosuje sie równiez walcowana na go¬ raco tasme stalowa, przygotowana z wytopu zawierajacego 118 798118 798 0,033% manganu 0,019% selenu i 0,005% siarki, do którego wprowadza sie dodatek 5 ppm boru.Orientowane blachy ze stali krzemowej wytwarza sie przeprowadzajac kolejno walcowanie na goraco, obróbke cieplna, walcowanie na zimno, obróbke cieplna, ponowne walcowanie na zimno i wreszcie koncowa obróbke cieplna.Wlewki poddawane sa zwyklym procesom obróbki plas¬ tycznej na goraco w celu otrzymania tasmy lub wyrobu zblizonego ksztaltem do blachy o grubosci mniejszej niz 3,81 mm, zwanej tu dalej „tasma wywalcowana na goraco".Tasma wywalcowana na goraco jest nastepnie walcowana na zimno z zastosowaniem odpowiedniego wyzarzania miedzyoperacyjnego, co prowadzi z kolei do utrzymania tasmy lub blachy cienszej co najmniej o 50%, która pod- dfwanaiest wyzarzaniu" koncowemu lub wyzarzaniu pro¬ wadzacemu do powstania wlasciwej tekstury.[Wedlug korzystnego przykladu realizacji wynalazku ^fywalcowapa<«ia goraco tasma o grubosci od 2,03 mm do 2$54' mm po obróbce cieplnej, poddawana jest walcowaniu na zimno do "grubosci okolo 0,76 mm, obróbce cieplnej typu wyzarzania miedzyoperacyjnego, ponownie wal¬ cowaniu na zimno do grubosci ostatecznej, która w prze¬ mysle wynosic moze od okolo 0,254 mm do okolo 0,355 mm i wreszcie wyzarzaniu koncowemu w celu odweglenia i spowodowania wtórnej rekrystalizacji. Tak wiec w oma¬ wianym procesie walcowanie na zimno odbywa sie w dwóch etapach, z zastosowaniem wyzarzania miedzyoperacyjnego w temperaturze okolo 900—950 °C. Ta miedzyoperacyj- na obróbka cieplna pozwala na powstanie w czasie wyza¬ rzania koncowego silnej tekstury regularnej przestrzennie centrowanej w wyniku wtórnej rekrystalizacji.Zostalo stwierdzone wedlug opisu patentowego Sta¬ nów Zjednoczonych Am. nr 2,867,558, ze tworzeniu sie silnej tekstury w zwyklych stopach zelaza z krzemem, sprzyja obecnosc pewnych krytycznych ilosci zanieczysz¬ czen. Dzieki tym zanieczyszczeniom otrzymac mozna ziarna posrednie o zadanych wymiarach (a takze kon¬ trolowac ich powstawanie) oraz uzyskac zadany stopien steksturowania. Nie bylo natomiast dotychczas wiadome, ze przez dodanie do metalu niewielkich ilosci boru wyeli¬ minowac mozna wyzarzanie miedzyoperacyjne, stosowane dotad pomiedzy kolejnymi etapami walcowania na zimno, nie naruszajace przy tym tekstury powstalej w wyniku wtórnej rekrystalizacji i nie pogarszajac wlasnosci magne¬ tycznych otrzymanego produktu.Na tym wlasnie podstawowym odkryciu opiera sie spo¬ sób wedlug wynalazku, a takze na odkryciu dodatkowym, ze stosunek boru do zawartego w metalu azotu jest war¬ toscia majaca krytyczne znaczenie dla otrzymania zada¬ nych rezultatów. Oprócz tego metoda ta oparta jest na dalszym odkryciu, a mianowicie ze w czasie wyzarzania koncowego lub wyzarzania prowadzacego do powstawa¬ nia tekstury, konieczna jest obecnosc siarki, w nadmiarze do ilosci siarki wystepujacej w postaci siarczku manganu, mangan jest nieuniknionym zanieczyszczeniem w stali przemyslowej.Dla celów wedlug wynalazku ilosc siarki niezwiazanej w siarczku manganu jest wtedy dostateczna, gdy stosunek mangamr da siarki jest mnkjsay ntz 1,& Dla osiagniecia korzysci, jakie daje ten wynalazek, graniczna zawartosc manganu powinna wynosic od okolo 0,002% do okolo 0,10%.Aby uzyskac mozliwie najkorzystniejsze, zgodne z wy¬ nalazkiem warunki, zawartosc siarki w metalu nalezy ogra¬ niczyc do wysokosci od okolo 0,002% do okolo 0,06%, przy czym dla fachowców jest rzecza zrozumiala, ze wy¬ magania co do zawartosci siarki maja znaczenie jedynie na etapie wyzarzania koncowego, a wiec moment i sposób wprowadzania siarki do metalu mozna wybrac dowolnie. 5 Scislej mówiac stwierdzono, ze dla osiagniecia korzysci plynacych z wynalazku, do stopu zelaza z krzemem, za¬ wierajacego mangan i siarke w ilosciach podanych powy¬ zej, nalezy dodawac od okolo 3 do okolo 35 czesci na mi¬ lion boru, przy czym, zawartosc azotu w metalu powinna 10 wynosic od 30 do 70 czesci na milion, a stosunek azotu do boru wynosi od 1 do 15 czesci na czesc boru.W praktyce górny limit zawartosci azotu mozna do pewnego stopnia zmieniac, by uniknac powstawania pe¬ cherzy. Konsekwentnie nie rozpatruje sie tu przypadków, 15 gdy zawartosci azotu wynosza powyzej 70 czesci na mi¬ lion, gdyz zaleznosc azot—bor zostala wedlug wynalazku okreslona.Dla osiagniecia korzystnych rezultatów procesu kry¬ tyczne znaczenie ma sklad metalu w stadium goracej tas- 20 my (i na etapie walcowania na zimno).W procesach konwencjonalnych utrata boru ze sto¬ pionego metalu lub z wlewka podczas jego wygrzewania, a nastepnie walcowania na goraco i na zimno oraz wyza¬ rzania, jest nieznaczna (co potwierdza chemiczna ana- 25 liza masowa), natomiast przedluzajace sie dzialanie wy¬ sokiej temperatury usuwa bor z metalu w znacznym stop¬ niu — w procesie wedlug wynalazku ten znaczny ubytek zachodzi podczas etapu wyzarzania koncowego lub pro¬ wadzacego do powstania tekstury. Z tej przycznyny ma- 30 terial bedacy zródlem boru korzystnie jest dodawac do kadzi, a walcowanie na goraco rozpoczynac natychmiast po ogrzaniu odlanego wlewka do temperatury walcowania na goraco. Jest zasadniczo korzystne, by zawartosc siarki, manganu i azotu w metalu byly jednakowe i w stopie i na 35 etapie walcowania na zimno, z tym, ze jeslijest to pozadane, siarka moze byc zgodnie z wynalazkiem dodawana w póz¬ niejszym etapie procesu.Wiadomo z opisów patentowych Stanów Zjedn. Am.Nr Nr 3,337,991; 3,333,992 i 3,333,993, ze siarke doda- 40 wac mozna tuz przed etapem pierwotnego rozrostu ziarn w czasie wyzarzania koncowego, lub tez w czasie trwania tego etapu. Siarke wprowadza sie w stanie czystym lub w postaci odpowiedniego zwiazku do separatora wyza¬ rzania, w ilosci wystarczajacej na to, by jej zawartosc 45 w stali krzemowej wzrosla do zadanego poziomu, pozwa¬ lajacego na osiagniecie efektu powstawania teksutry w wyniku wtórnej rekrystalizacji.Mozna tez siarke wprowadzic w postaci siarkowodoru lub innego gazu zawierajacego siarke, do atmosfery, w 50 której odbywa sie wyzarzanie. Gaz taki wprowadzic mozna równiez do atmosfery, w której odbywa sie wyzarzanie odweglajace, czyli przed wyzarzaniem koncowym.Inne odkrycie, które przyczynilo sie do opracowania sposobu wedlug wynalazku, to spostrzezenie, ze blachy 55 wytwarzane nowym sposobem za pomoca walcowania na zimno bez zastosowania wyzarzania miedzyoperacyj¬ nego, posiadaja o wiele lepsze wlasnosci magnetyczne niz blachy otrzymane w typowym procesie, to jest z uzyciem wyzarzania. ^^^yftf^^^jjp^fip Tak. wiec niniejszy wy- 60 nalazek nie tylko umozliwia uproszczenie metody otrzy¬ mywania blach ze stali krzemowej (przez wyeliminowanie jednego etapu procesu), lecz równiez daje produkty o lepszych wlasciwosciach i obniza koszty ich wytwarzania.Badano dodatkowo zastosowanie selenu zamiast czesci 05 tej ilosci siarki, jakiej wymaga wynalazek. Takjak w przy-118 798 5 padku siarki, selen moze byc w tej nowej metodzie wpro¬ wadzany róznymi sposobami oraz we wczesniejszym lub w pózniejszym etapie procesu, korzystnie jest wprowa¬ dzac konieczna ilosc selenu do kadzi, stosujac go w stanie czystym lub w postaci zelazoselenu.Stwierdzono tez, ze dla otrzymania dobrych rezulta¬ tów, tasma walcowana na goraco powinna byc poddana obróbce cieplnej przed rozpoczeciem walcowania na zim¬ no. Obróbke te stanowi wyzarzanie rekrystalizujace, po¬ wodujace co najmniej czesciowa rekrystalizacje wydluzo¬ nej struktury, charakterystycznej dla tasmy wywalcowanej na goraco. Zadane wyniki uzyskac mozna przez poddanie tasmy dzialaniu temperatury od 800° do 1000 °C, przez 1 do 3 minut, w atmosferze wodoru.Mówiac ogólnie, sposób wedlug wynalazku obejmuje etapy otrzymywania stopu zelaza i krzemu, zawierajacego od 2,2% do 4,5% krzemu, mangan i siarke w takich ilos¬ ciach, ze stosunek manganu do siarki jest mniejszy niz 1,8, bor w ilosci od okolo 3 do okolo 35 czesci na milion i azot w ilosci od okolo 30—7TJ czesci na milion, przy czym stosunek azotu do boru wynosi 1—15 czesci na 1 czesc boru, odlewania wlewka ze stopu, walcowania wlewka na goraco, walcowania na zimno uzyskanego wydluzonego materialu o ksztalcie zblizonym do blachy do ostatecznej grubosci (bez wygrzewania wtórnego materialu poddawa¬ nego obróbce plastycznej na zimno) i wreszcie koncowej obróbki cieplnej odweglajacej produkt, majacy postac blachy i spowodowanie wtórnej rekrystalizacji teksturu¬ jacej.Jak stwierdzono powyzej, ilosc siarki zgodna z wyma¬ ganiami wedlug wynalazku, wprowadzac mozna do me¬ talu w pózniejszych etapach procesu zamiast wprowadzac ja do stopu. W takim przypadku proces przebiega tak, jak to opisano powyzej, z tym, ze stop zawiera 0,002%—0,10% manganu i mniej niz okolo 0,06% siarki, korzystnie nieco mniej siarki, niz ilosc przy której stosunek manganu do siarki wynosi 1,8. Nastepnie, podczas koncowej obróbki cieplnej, albo w czasie wyzarzania odweglajacego albo na etapie pierwotnego rozrostu ziarn podczas wyzarzania koncowego, zawartosc siarki w blasze lub tasmie ze stali krzemowej, uzyskanej w wyniku obróbki plastycznej na zimno, zwieksza sie tak, by stosunek manganu do siarki wynosilponizej 1,8.Korzystnie jest gdy dodatek boru wynosi 5—25 czesci na milion, a stal krzemowa, bedaca produktem przemyslo¬ wego procesu oczyszczania, zawiera okolo 0,03 % manga¬ nu i okolo 0,03% siarki, okolo 0,03% wegla i zwykle ilosci przypadkowych zanieczyszczen. Ponadto metal zawierac powinien okolo 45 czesci na milion azotu, który wprowadzony byc moze kazda dogodna do tego metoda, korzystnie przez prowadzenie operacji otrzymania stopu w atmosferze powietrza.Zadana ilosc boru moze byc wprowadzona do stopu kazdym dogodnym do tego sposobem np. przez dodanie odpowiedniej ilosci zelazoboru tuz przed odlaniem. Sto¬ sowac mozna takze inne materialy bedace zródlem boru, pod warunkiem, ze nie beda one zawierac zbednych za¬ nieczyszczen, a takze iz nie spowoduja zbyt znacznego ubytku boru z «u*»iii nized. wtlaczaniem koncowym,, zaleca sie jednak dodawanie zelazoboru do kadzi zawie¬ rajacej stop zelaza z krzemem.Jak stwierdzono powyzej, glówna korzyscia stosowania niniejszego wynalazku jest otrzymywanie cienkich blach lub tasm ze stali krzemowej, wykazujacych znaczna orien¬ tacje i wysoka przenikliwosc magnetyczna w kierunku wal- 6 cowania, przy czym wyroby te otrzymane sa metoda skla¬ dajaca sie z mniejszych liczby etapów i wymagajaca mniej¬ szych nakladów kosztów niz stosowane obecnie metody przemyslowe, s Wartosci przenikalnosci w kierunku walcowania wy¬ nosza dla typowych produktów, otrzymanych wedlug wynalazku, od 2,32—2,38 mTxm/A przy natezeniu pola magnetycznego równym 795,775 A/m. Produkty te wykazuja w dodatku straty energii mniejsze niz 2,21 10 wata/kg przy 1,5 T i grubosci blachy 0,508 mm i mniejsze niz 1,32 wata/kg przy grubosci 0,279 mm.Zgodnie z niniejszym wynalazkiem, cienkie blachy lub tasmy ze stali krzemowej, stosowane w transformatorach, silnikach itp., otrzymuje sie sporzadzajac stop zelaza i 15 krzemu o zadanej zawartosci krzemu, siarki, manganu, boru i azotu, odlewajac stop, walcujac na goraco otrzy¬ many wlewek do dogodnej grubosci, trawiac powstala w ten sposób cienka blache w celu usuniecia zgorzeliny, wyzarzajac, a nastepnie walcujac ja na zimno, by uzyskac 20 grubosc mniejsza o co najmniej 50 %, korzystnie 10—14%.Pózniej wywalcowana na zimno blacha poddawana jest obróbce cieplnej w celu odweglenia i osiagniecia w wy¬ niku wtórnej rekrystalizacji zadanej teksutry regularnej przestrzennie centrowanej. Podczas etapu koncowego 25 wyzarzania bor jest w znacznym stopniu usuwany z me¬ talu, rola boru jest wedlug wynalazku niezwykle wazna we wczesnej fazie wyzarzania koncowego lub prowadza¬ cego do powstania tekstury, a mianowicie wespól z za¬ wartymi w metalu azotem i siarka ulatwia on proces wtór- 30 nej rekrystalizacji.Podane przyklady ilustruja sposób wedlug wynalazku mimo, ze nie czynia tego w sposób wyczerpujacy, przed¬ stawiaja w sposób zrozumaly dla fachowca dokladna na¬ ture wynalazku, a takze korzysci z niego plynace. 35 Przyklad I. W piecu z atmosfera ochronna sta¬ piano w atmosferze argonu zelazo elektrolityczne i 98%- -wy zelazokrzem, w celu wytworzenia stopu o nastepu¬ jacym skladzie: krzem wegiel miedz chrom mangan siarka azot bor bor zelazo 3,1% 0,025% 0,1% 0,03% 0,003% 0,007% 0,0045% mniej niz 1 czesc na milion reszta W przygotowanym wsadzie, jak równiez we wsadach 50 opisanych w nastepnych przykladach, zawartosc azotu wyniosla 30—60 czesci na milion, powyzej podana war¬ tosc odpowiada zawartosci przecietnej. Ze stopu odlano wlewek o wadze 22,62 kg. Z wlewka tego odkrojono plas¬ try o grubosci 44,45 mm i wywalcowano je na goraco do 55 grubosci 2,28 mm, prowadzac walcowanie od tempera¬ tury 1229T,', w szesciu przepustach i bez wtórnego na¬ grzewania. Uzyskane w ten sposób wywalcowane na go¬ raco tasmy poddano trawieniu w celu usuniecia zgorze¬ liny, wygrzewano przez trzy minuty w temperaturze 900 °C oo w atmosferze wodoru (punkt rosy 0°C), a nastepnie wy¬ walcowano na zimno bez wyzarzania miedzyoperacyj- nego, do grubosci koncowej wynoszacej 0,52 mm. Z otrzy¬ manej w wyniku walcowania na zimno cienkiej blachy wykrojono tasmy o wymiarach Epstein'a (3 cm x30,5 cm), 85 które poddano odweglaniu w temperaturze 800°C, w118 798 7 atmosferze wodoru (punkt rosy równy temperaturze po¬ kojowej), w ciagu trzech minut, a nastepnie opudrowano cienko sproszkowanym tlenkiem glinu i poskladano w pakiety. Pakiety odweglanych tasm ogrzewano przez go¬ dzine w atmosferze argonu, w temperaturze 1000°G, a nastepnie przez trzy godziny ogrzewano w atmosferze wodoru, w temperaturze 1020°G. Przenikliwosc magne¬ tyczna otrzymanego produktu wynosila 1,91 mTxm/A w polu magnetycznym o natezeniu 695,775 A/m. Stiaty wynosily 2861 miliwata na kilogram przy 1,5 T.Przyklad II. W innym doswiadczeniu, przepro¬ wadzonym przy uzyciu stopu jak w przykladzie I i przy zastosowaniu identycznego toku postepowania, do stopu dodano tuz przed jego odlaniem 5 czesci na milion boru, w postaci zelazoboru. Otrzymany produkt o grubosci 0,52 mm wykazywal przenikalnosc równa 2,32 mTxm/A (natezenie pola 795,775A/m) i straty równe 2090 mili- wata/kg przy 1,5 T.Przyklad III. Powtórzono tok postepowania z przykladu II, uzywajac stopu o takim samym skladzie z tym wyjatkiem, ze tasma poddana zostala walcowaniu na zimno do grubosci 0,46 mm i po odwegleniu zostala gwaltownie ogrzana do temperatury 700 °C, po czym tem¬ perature jej podniesiono do 1020 °C ogrzewajac tasme z predkoscia 50°C na godzine w atmosferze argonu* a nastepnie pozostawiono na trzy godziny w atmosferze wodoru. Przenikalnosc przy natezeniu pola równym 795,773 A/m wyniosla 2,36 mTxm/A, a straty przy 1*5 T wyniosly 1810 miliwatów na kg.Przyklad IV. Powtórzono tok postepowania z przykladu I, z tym ze stop zawieral 0,011% siarki i resz¬ te skladników jak w przykladzie I. Tuz przed odlaniem stopu dodano do niego 3,1 czesci na milion boru, tak jak to opisano w przykladzie II. Po walcowaniu na goraco* otrzymano w wyniku operacji opisanych w przykladzie I, blache o grubosci 0,29 mm. Blache te pocieto na tasmy do badania strat watowych i po odwegleniu poskladano w pakiety, jak to opisano w przykladzie I. Pakiet tasm ogrzano gwaltowanie do temperatury 800°C a nastepnie z predkoscia 50°C na godzine ogrzano do temperatury 1050°C W atmosferze azotu i wreszcie wygrzewano przez dwie godziny w temperaturze 1150°C w atmosferze wo¬ doru. Przenikliwosc otrzymanego w ten, sposób produk¬ tu wynosila w polu o natezeniu 795,775 A/m — 2,37 mT x m/A a straty przy 1,5 T i przy 1,7 T wynosily odpo¬ wiednio 1211 miliwatów/kg i 1550 miliwatów/kg.Mangan jest nieuniknionym zanieczyszczeniem w stali otrzymanej obecnie stosownymi metodami przemyslo¬ wymi, dolny limit jego zawartosci w stali oczyszczonej wynosi w praktyce 0,03 %. Ponizej podane przyklady ukazuja efekt wplywu manganu i siarki na omawiany pro¬ ces.Przyklad V. Powtórzono tok postepowania z przykladu III, z tym wyjatkiem, ze stop zawieral 0,034% manganu. Produkt otrzymany po koncowym wyzarzaniu wykazywal przenikalnosc równa 1,95 mTxm/A (w polu o natezeniu 795,775 A/m), a straty wynosily 2663 mili- waty/kg przy 1,5 T.Przyklad VI. Powtórzono tok postepowania z przykladu, V z tym wyjatkiem, ze przez dodanie do stopu siarczku zelaza, podniesiono zawartosc siarki w tym sto¬ pie do 0,023%. Otrzymany produkt wykazywal po wy¬ zarzaniu koncowym przenikalnosc równa 2,32 mTxra/A (w polu o natezenku796,775 A/m) i straty równe odpo¬ wiednio 1650 miliwatów na kg przy 1,5 T i 2535 mili- 8 watów/kg przy 1,7 T. Po powtórnym wygrzaniu w atmos¬ ferze argonu, w ciagu trzech gadzin, w temperaturze 1150°C, przenikalnosc wzrosla do 2,35 mTxm/A, a straty zmalaly do odpowiednio 1705- miliwatów/kg przy 5 1,5 T i do 2220 miliwatów/kg przy 1,7 T. O ile wsad z przykladu VI ulegl calkowitej rekrystalizacji wtórnej, o tyle wsady o mniejszej zawartosci siarki (przy zachowa** nym identycznym skladzie pozostalych komponentów) nie byly zdolne do calkowitej rekrystalizacji wtórnej, a co io za tym idzie, osiagniecia dobrych wlasnosci magnetycz¬ nych.Efekt oddzialywania dodatku boru na wsady zawiera¬ jace okolo 0,034 % manganu i 0,03 % siarki ukazuja nas¬ tepujace przyklady. 15 Przyklad VII. Powtórzono tok postepowania z przykladu I, uzywajac takiego samego jak w tym przy¬ kladzie stopu, z wyjatkiem, ze zawieral ero 0,032% man¬ ganu, i 0,033 % siarki oraz, ze walcowanie na zimno pror wadzono do uzyskania cienkiej blachy ze stali krzemowej 20 o grubosci 0,28 mm. Z blachy tej wycieto tasmy o wy¬ miarach Epsteina i poddano je odwegleniu, jak to-opisano w przykladzie I. Przed poddaniem koncowemu wyzarza* niu odweglajacemu tasm do badan strat watowych (3 cm X x30,5 cm) opudrowano je cienko sproszkowanym tlen- 25 kiem glinu i poskladano je w pakiety. Pakiety tych 0,28 mi¬ limetrowych blach zostaly wyzarzone w 800 °C i z pred¬ koscia 50 °C na godzine podgrzane do temperatury 1050 °C (w atmosferze azotu), a nastepnie do 1150°C w atmosferze azotu i tak pozostawione przez dwie godziny. Przenikal* 30 nosc koncowego produktu wynosila 1,73 mTxm/A (w polu o natezeniu 795,775 A/m), a straty przy 1,5 T rów¬ ne byly 2740 miliwatów/kg. Zostalo w ten sposób stwier¬ dzone, ze w czasie koncowego wyzarzania zaszedl jedynie normalny rozrost ziarn, fakt ten zostal potwierdzony obser- 35 wacjami wizualnymi.Przyklad VIII. Powtórzono tok postepowania z przykladu VII, z tym wyjatkiem, ze do stopu dodano 5 czesci na milion boru w postaci zelazoboru. W rezul¬ tacie otrzymano koncowy produkt w którym zaszla cal- 40 kowita wtórna rekrystalizacja fakt ten potwierdzily obser¬ wacje wizualne. Przenikalnosc, tego produktu, wynosila 2,34 mTxm/A (w polu o natezeniu 795,775 A/m), a straty odpowiednio 1206 miliwatów na kg przy 1,5 T i 1575 miliwatów/kg przy 1,7 T. 45 Przyklad IX. Powtórzono tok postepowania z przykladu VII, z tym wyjatkiem, ze do stopu dodano 10 czesci na milion boru w postaci zelazoboru. Produkt kon¬ cowy, tak jak w przykladzie VIII wykazywal stwierdzona wizualnie dobra rekrystalizacje wtórna. Przenikalnosc 50 tego produktu wynosila 2,36 mTxm/A (w polu o na¬ tezeniu 795,775 A/m), a straty wynosily odpowiednio 1208 miliwatów/kg przy 1,5 T i 1555 miliwatów/kg przy 1,7 T.Przyklad X. Powtórzono tok postepowania z 55 przykladu VIII, z tym wyjatkiem, ze do stopu zelaza jz krzemem dodano 15 czesci na milion boru, co spowodo¬ walo, ze przenikalnosc produktu koncowego wynosila 2,37 mTxm/A (w polu o natezeniu 795,775 A/m), a straty równe byly odpowiednio 1195 miliwatów/kg przy 60 1,5 T i 5140 miliwatów na kg przy 1,7 T.Przyklad XI. Powtórzono tok postepowania z poprzednich przykladów, przy czym do stopu zelaza i krzemu, zawierajacego 0,035% siarki i reszte skladników jak w przykladach powyzej, dodano 20 czesci na milion «5 bom. Otrzymany produkt koncowy wykazywal przeni-118 798 11 i soli gorzkiej, tak ze po usunieciu wody hydratacyjnej powloka skladala sie w 25 % z siarki i w 75 % tlenku mag¬ nezu. Po przeprowadzeniu opisanego wyzej wyzarzania prowadzacego do powstania tekstury, przenikalnosc otrzy¬ manego produktu wynosila 2,38 mTxm/A (w polu o natezeniu 795,775 A/m), a straty równe byly 1670 mili- wata/kg przy 1 7 T.Przyklad XXII. Powtóizono tok postepowania z przykladu XXI, z tym wyjatkiem, ze stop zawieral 0,036 % manganu i 0,013% siarki, w celu zbadania wplywu obec¬ nosci siarki sublimowanej w powloce magnezjowej. Prze¬ nikalnosc tasm z pakietu Epstein'a nie zabezpieczonych powloka magnezjowa zawierajaca siarke, wynosila 1,87 mTxm/A (w polu o natezeniu 795,775 A/m), a straty w tych tasmach równe byly 2948 miliwaty/kg przy 1,7 T.-W przypadku tasm pokrytych mlekiem magnezjowym, zmieszanym z siarka sublimowana tak, ze po usunieciu wody hydratacyjnej utworzona powloka zawierala 45% siarki i 55% tlenku magnezu, przenikliwosc po przepro¬ wadzeniu wyzej opisanej obróbki cieplnej wynosila 2,35 mTxm/A (w polu o natezeniu 795,775 A/m, a straty równe byly 1623 miliwaty/kg przy 1,7 T.Wszystkie wystepujace w niniejszym opracowaniu oraz w zastrzezeniach wartosci stosunków, procentów, pro¬ porcji i ilosci maja za podstawe jednostki wagowe, chyba ze sa one wyraznie oznaczone inaczej.Uzywany w mniejszym opracowaniu oraz w zalaczo¬ nych don zastrzezeniach termin „wlewek" oznacza ma¬ terial uzyskany przez zestalenie stopionej stali, odlanej za pomoca którejs z metod odlewania, przy czym stal te otrzymac mozna kazda dogodna metoda wytwarzania stali. Przez termin „wlewek" rozumiany moze byc rów¬ niez wlewek plaski otrzymany metoda odlewania ciaglego.Zastrzezenia patentowe 1. Sposób wytwarzania orientowanej blachy o teksturze (110) [001] wedlug oznaczen Millera, ze stali krzemowej z dodatkiem boru*.zawierajacej 2,2—4,5% krzemu, po¬ legajacy, na tym, ze przygotowuje sie wytop, odlewa sie stal, stal walcuje sie na goraco na tasme, poddaje sie tasme operacji walcowania na zimno a nastepnie tasme poddaje sie wyzarzaniu rekrystalizacyjnemu, znamienny tym, ze walcowana na goraco do posredniej grubosci tasme za¬ wierajaca 3—35 ppm boru, 30—70 ppm azotu, z zacho¬ waniem stosunku 1—15 czesci azotu na 1 czesc boru, oraz mangan i siarke albo selen albo mieszanine siarki i selenu w takich ilosciach, ze stosunek manganu do siar¬ ki albo selenu albo do mieszaniny siarki i selenu jest mniej- 12 szy niz 1,8, poddaje sie obróbce cieplnej w temperaturze 900—950 °C, nastepnie walcuje sie na zimno do osta¬ tecznej, pozadanej grubosci stanowiacej ponizej 50%, korzystnie 10—14% grubosci tasmy walcowanej na go¬ raco i poddaje sie koncowemu wyzarzaniu rekrystaliza¬ cyjnemu. 2. Sposób wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze sto¬ suje sie walcowana na goraco tasme stalowa przygoto¬ wana z wytopu zawierajacego mniej niz 0,01 % siarki mniej niz 0,01% manganu, do którego wprowadza sie 5—25 ppm boru. 3. Sposób wedlug zastrz. 1 albo 2, znamienny tym, ze stosuje sie walcowana na goraco tasme przygotowana z wytopu zawierajacego okolo 0,03% siarki i okolo 0,03 % manganu, do którego wprowadza sie 5—15 ppm boru. 4. Sposób wedlug zastrz. 1 lub 2, znamienny tym, ze stosuje sie walcowana na goraco tasme przygotowana z wytopu zawierajacego okolo 0,04% manganu i okolo 0,04 % siarki, do którego wprowadza sie 5—15 ppm boru. 5. Sposób wedlug zastrz. 1 lub 2, znamienny tym, ze stosuje sie walcowana na gojaco tasme przygotowana z wytopu zawierajacego okolo 0,05% manganu i okolo 0,05 % siarki, do którego wprowadza sie 5^10 ppm boru. 6. Sposób wedlug zastrz. 1 lub 2, znamienny tym, ze stosuje sie walcowana na goraco tasme przygotowana z wytopu zawierajacego 0,002%—0,10% manganu i mniej niz 0,06 % siarki. 7. Sposób wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze sto¬ suje sie stal, w której stosunek zawartosci manganu do zawartosci siarki po walcowaniu na zimno jest wiekszy niz 1,8, i w trakcie konców obróbki cieplnej zwieksza sie zawartosc siarki zmniejszajac tym samym stosunek man¬ ganu do siarki do wartosci niniejszej niz 1,8. 8. Sposób wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze sto¬ suje sie walcowana na goraco tasme przygotowana z wy¬ topu zawierajacego siarke w ilosci 0,002%—0,05% lub selen w ilosci 0,002%—0,05% lub jednoczesnie siarke i selen w ilosci 0,002%—0,05% oraz dodatkowo zawie¬ rajacego 0,002%—0,09% manganu, a takze inne przy¬ padkowe zanieczyszczenia, przy czym stosunek manganu do siarki lub do selenu lub do selenu i siarki jest mniejszy niz 1,8, 9. Sposób wedlug zastrz. 8, znamienny tym, ze sto- 45 suje sie walcowana na goraco tasme przygotowana z wy¬ topu zawierajacego 0,033% manganu, 0,019% selenu i 0,005% siarki, do którego wprowadza sie 5 czesci na milion boru. 10 15 20 25 30 35 40 LDD Z-d 2, z. 57/1400/83, n. 105+20 egz.Cena 100 zl I PL