Przedmiotem wynalazku jest zawór do instalacji sprezonego powietrza, zwlaszcza dwuobwodowych, po¬ wietrznych ukladów hamulcowych pojazdów samochodowych z instalacja hamulca pomocniczego, w której wystepuja silowniki sprezynowe.Znany jest powietrzny zawór hamulcowy do pojazdów samochodowych wedlug patentu PFL nr 85 555, w którego obudowie znajduje sie zespól uszczelnionych tloków lub przepon, przy czym tloki te lub przepony usytuowane sa oddzielnie i tak zwiazane ze soba silowo, ze oddzialuja na siebie tylko przy ruchu w kierunku ku sobie. Tloki oddzielone sa od siebie szczelna przegroda.Niedogodnoscia tego rozwiazania jest koniecznosc rozdzielenia sasiadujacych ze soba komór, do których doprowadzane sa cisnienia z obydwu obwodów hamulca zasadniczego, przestrzenia szczelnie oddzielona od tych komór i polaczona na stale z atmosfera tak, aby uklad hamulca zasadniczego zabezpieczony byl przed wply¬ wem uszkodzenia jednego z obwodów na drugi, dzialajacy sprawnie. Powierzchnie czynne przypisane poszczegól¬ nym komorom sa parami równe, co ogranicza mozliwosc ksztaltowania charakterystyk statycznych zaworu.Celem wynalazku jest takie rozwiazanie zagadnienia technicznego, które eliminowaloby wyzej wymienione niedogodnosci, a równoczesnie wykazywaloby nieoczekiwane skutki techniczne.Zagadnienie to rozwiazuje zawór wedlug wynalazku, w którego obudowie umieszczony jest zespól tloków, przy czym tlok wewnetrzny jest uszczelniony pierscieniem w tloku zewnetrznym, który z kolei uszczelniony jest w obudowie za pomoca trzech pierscieni uszczelniajacych. Wewnetrzna powierzchnia tloka zewnetrznego stanowi bieznie tloka wewnetrznego. Oba tloki maja w swych górnych czesciach wystepy reakcyjne.Zaleta zaworu wedlug wynalazku jest prosta i zwarta konstrukcja, w której nie ma bezposredniego sasiedzt¬ wa komór, do których doprowadzane jest sprezone powietrze z dwóch niezaleznych obwodów hamulca zasadni¬ czego i która posiada duze mozliwosci róznicowania powierzchni czyiyiych przypisanych do poszczególnych konjór zaworu. Daje to duze mozliwosci ksztaltowania jego charakterystyk statycznych, odpowiednio do potrzeb danej instalacji sprezonego powietrza.Ponadto sily przenoszone przez wystepy reakcyjne obu tloków sa czesciowo tlumione przez sily tarcia pierscienia,który uszczelnia tlok wewnetrzny w tlojcu zewnetrznym.2 118 769 Przedmiot wynalazku uwidoczniony jest w przykladzie wykonania na rysunku, na którym fig. 1 przedsta¬ wia przekrój podluzny zaworu, a fig. 2 - fragment dwuobwodowego ukladu uruchamiania hamulców z silowni¬ kami membranowymi lub tlokowymi na przedniej osi i silownikami tlokowo-sprezynowymi lub membranowo- sprezynowymi na tylnej osi.Zawór ma obudowe 1 z prowadnicami 2 i 3, wewnatrz której znajduje sie zespól tloków 4 i 5. Tlok wewnetrzny 5 jest uszczelniony w uksztaltowanej w tloku zewnetrznym 4, tulei 6 za pomoca pierscienia 7. Tlok *.. -jewneAszS&JkMS&czeMony jest w obudowie 1 pierscieniami uszczelniajacymi 8,9 i 10. Tuleja 6 tloka zewnetrz- { Antgo 4*nte*vClwej górnej czesci wystep reakcyjny 11, z którym wspólpracuje wystep reakcyjny 12 tloka j wewnetrznego 5i W obudowie 1 znajduje sie gniazdo 13, z którym wspólpracuje element zaporowy 14 majacy ¦ dwie uszczelki \% i 16 oraz otwór przelotowy 17. Element zaporowy 14, podparty sprezyna 18, jest osadzony ' **uwliwie«wobudpwie 1. Pomiedzy tlokiem zewnetrznym 4 i sciankami obudowy 1 umieszczonajest naciskowa sprezyna"powrotna 19. Krawedz 20 tloka wewnetrznego 5 wspólpracuje z uszczelka 15 elementu zaporowego 14.Wewnatrz zaworu utworzonych jest piec komór 21, 22, 23, 24 i 25, do których prowadza odpowiednio przylacza 26, 27, 28, 29 i 30..Komora 21 zawarta jest pomiedzy sciankami obudowy 1 a tlokiem 4 i uszczelniona jest pierscieniami uszczelniajacymi 8 i 10. Komora 22 zawarta jest pomiedzy sciankami obudowy 1 a tlokiem zewnetrznym 4 i uszczelniona jest pierscieniami uszczelniajacymi 8 i 9. Komora 23 utworzona jest miedzy sciankami obudowy 1 a zespolem tloków 4 i 5 i uszczelniona jest pierscieniami uszczelniajacymi 10 i 7. Komora 24 zawarta jest pomiedzy zespolem tloków 4,5 oraz sciankami obudowy 1 i uszczelka 15 elementu zaporowego 14. Komora 25 utworzona jest miedzy sciankami obudowy 1 i elementem zaporowym 14 z uszczelkami 16 i 17.Tloki 4, 5 sa zwiazane ze soba silowo w taki sposób, ze oddzialuja na siebie tylko przy ruchu w kierunku wystepów reakcyjnych 11 i 12.Zawór wedlug wynalazku usytuowany jest w ukladzie uruchamiania hamulców w ten sposób, ze przylacze 27 polaczone jest z obwodem hamulca zasadniczego przedniej osi, a przylacze 28 - z obwodem hamulca zasadni¬ czego tylnej osi, natomiast przylacze 26 - z zaworem 31 hamulca pomocniczego, zas przylacze 29 —z silowni¬ kami sprezynowymi 32 i 33 a przylacze 30 polaczone jest ze zbiornikiem hamulca pomocniczego. Oba obwody hamulca zasadniczego sterowane sa glównym zaworem hamulcowym 34.Zawór spelnia trzy funkcje. Pierwsza z nichjest dzialanie analogiczne do dzialania zaworu przekaznikowe¬ go w obwodzie hamulca pomocniczego. Przy zwolnionym hamulcu zasadniczym w komorach 22 i 23 panuje cisnienie atmosferyczne. Przestawienie dzwigni zaworu 31 w kierunku zwalniania hamulca pomocniczego powo¬ duje stopniowe napowietrzanie komory 21 poprzez przylacze 26. Pod dzialaniem sprezonego powietrza tlok zewnetrzny 4 przesuwa sie w dól przesuwajac równiez w dól, dzieki wystepom reakcyjnym 11 i 12, tlok wewnetrzny 5. Jego krawedz 20, osiadajac na uszczelce 15 elementu zaporowego 14, odcina komore 24 od atmosfery, a przy dalszym ruchu w dól odsuwa element zaporowy 14 od gniazda 13, otwierajac tym samym przelot sprezonego powietrza z komory 25 do komory 24, i poprzez przylacze 29, do silowników sprezynowych 32 i 33. Napowietrzanie komory 24 oraz silowników sprezynowych 32 i 33 trwa do chwili, gdy suma sily pochodzacej od sprezyny 18 i sily wynikajacej z oddzialywania sprezonego powietrza na tlok wewnetrzny 5 przewyzszy sile oddzialywania, poprzez wystepy reakcyjne 11 i 12, tloka zewnetrznego 4 na tlok wewnetrzny 5 o tyle, aby element zaporowy 14 przesunal sie wraz z zespolem tloków 4 i 5 ku górze do polozenia równowa¬ gi. W polozeniu tym uszczelka 15 elementu zaporowego 14 osiada na gniezdzie 13, odcinajac przelot z komory 25 do komory 24, natomiast krawedz 20 tloka wewnetrznego 5 styka sie nadal z uszczelka 15, odcinajac komore 24 od atmosfery.W ten sposób stopniowe napowietrzanie komory 21 powoduje stopniowe napowietrzanie silowników sprezynowych 32 i 33, a tym samym stopniowe zwalnianie hamulca pomocniczego.Przy polozeniu dzwigni zaworu 31 w pozycji jazdy, komora 21 jest calkowicie napowietrzona, zas zespól tloków 4 i 5 znajduje sie w krancowym dolnym polozeniu. Przelot pomiedzy komora 25 i komora 24 jest otwarty, a tym samym komora 24 oraz silowniki sprezynowe 32 i 33 sa calkowicie napowietrzone.Przestawienie dzwigni zaworu 31 w kierunku uruchamiania hamulca pomocniczego powoduje stopniowe odpowietrzanie komory 21. Na skutek spadku cisnienia w tej komorze, sila wynikajaca z oddzialywania sprezo¬ nego powietrza na tlok wewnetrzny 5 przewyzsza sile wynikajaca z oddzialywania, poprzez wystepy reakcyjne 11 i 12, tloka zewnetrznego 4 na tlok wewnetrzny 5, co powoduje przesuniecie zespolu tloków 4 i 5 ku górze.Wraz z tym zespolem, pod dzialaniem sprezyny 18, przesuwa sie równiez ku górze element zaporowy 14 do chwili, gdy uszczelka 15 osiadzie na gniezdzie 13, odcinajac tym samym przelot z komory 25 do komory 24.Przy dalszym ruchu ku górze zespolu tloków 4 i 5, krawedz 20 tloka wewnetrznego 5 odsuwa sie od uszczelki118769 3 15 i otwiera wyplyw sprezonego powietrza do atmosfery z komory 24 oraz silowników sprezynowych 32 i 33, poprzez otwór przelotowy 17. Spadek cisnienia w tej komorze oraz silownikach trwa do chwili, gdy sila oddzia¬ lywania, poprzez wystepy reakcyjne 11 i 12, tloka zewnetrznego 4 na tlok wewnetrzny 5 przewyzszy sile wynikajaca z oddzialywania sprezonego powietrza na tlok wewnetrzny 5 o tyle, aby pod dzialaniem róznicy tych sil zespól tloków 4 i 5 przesunal sie w dól. do polozenia równowagi.W polozeniu tym krawedz 20 tloka wewnetrznego 5 osiada na uszczelce 15, nie powodujac jednak oderwania elementu zaporowego 14 od gniazda 13.W ten sposób stopniowe odpowietrzanie komory 21 powoduje stopniowe odpowietrzanie silowników sprezynowych 32 i 33, a tym samym stopniowe uruchamianie hamulca pomocniczego.Przy polozeniu dzwigni zaworu 31 w pozycji pelnego zahamowania, komora 21 jest odpowietrzona a ze¬ spól tloków 4 i 5 znajduje sie w krancowym górnym polozeniu. Przelot pomiedzy komora 25 i komora 24jest zamkniety, zas wyplyw z komory 24 do atmosfery jest otwarty. Tym samym komora 24 oraz silowniki 32 i 33 sa odpowietrzone.Druga funkcja zaworu wedlug wynalazku polega na zabezpieczeniu przed przeciazeniem dzwigniowego ukladu przenoszacego sile uruchamiajaca z silowników tlokowo-sprezynowych lub membranowo-sprezynowych na elementy cierne kól tylnej osi, w przypadku jednoczesnego uruchomienia hamulca zasadniczego i pomocni¬ czego.Jednoczesne uruchomienie hamulca zasadniczego i pomocniczego powoduje jednakowy wzrost cisnien w komorach 22 i 23 oraz spadek cisnienia w komorze 21. Powoduje to poczatkowo zmniejszanie sie sily przeno¬ szonej przez wystepy reakcyjne 11 i 12 tloków 4 i 5 az do calkowitego jej zaniku w chwili, gdy wypadkowa sila poosiowa dzialajaca na tlok zewnetrzny 4, a wynikajaca z cisnien w komorach 21 i 22 oraz niewielkiej sily naciskowej sprezyny powrotnej 19, osiagnie wartosc równa zero. W tym zakresie uruchomien czesciowych ha¬ mulca zasadniczego i pomocniczego, dzwigniowy uklad przenoszacy obciazony jest sumaryczna sila wynikajaca z czesciowego dzialania silowników tlokowych lub membranowych i silowników sprezynowych.Od chwili zaniku sily przenoszonej przez wystepy reakcyjne 11 i 12, dalszy spadek cisnienia w komorze 21 oraz jednakowy wzrost cisnien w komorach 22 i 23 powoduje odsuniecie od siebie wystepów reakcyjnych 11 i 12 tloków 4 i 5. Tlok zewnetrzny 4 przesuwa sie ku górze az do oparcia sie o górna scianke obudowy 1, natomiast tlok wewnetrzny 5 przesuwa sie w dól. Tym samym cisnienie w komorze 24 oraz w silownikach sprezynowych wzrasta proporcjonalnie do wzrostu cisnienia w komorze 23.W tym zakresie uruchomien hamulca zasadniczego i pomocniczego dzwigniowy uklad przenoszacy obciazo¬ ny jest narastajaca w dalszym ciagu sila, wynikajaca z dzialania silowników tlokowych lub membranowych oraz zmniejszajaca sie sila wynikajaca z dzialania silowników sprezynowych.W wyniku opisanego dzialania, sumaryczne obciazenie dzwigniowego ukladu przenoszacego w zadnym przypadku nie przekracza obciazenia maksymalnego, które wynika z pelnego uruchomienia tylko hamulca zasad¬ niczego lub tylko hamulca pomocniczego.Trzecia funkcja zaworu jest automatyczne i stopniowe wlaczanie hamulca pomocniczego tylnej osi. Pod¬ czas ruchu pojazdu, przy polozeniu dzwigni zaworu 31 w pozycji jazdy, uruchamianie sprawnego hamulca zasadniczego powoduje jednoczesne napowietrzanie komór 22 i 23. Reakcja sprezonego powietrza, doprowadza¬ nego do komory 22, na tlok zewnetrzny 4 kompensowana jest reakcja sprezonego powietrza, doprowadzanego do komory 23, na tlok wewnetrzny 5.W wyniku tej kompensacji zespól tloków 4 i 5 znajduje sie nadal w krancowym dolnym polozeniu, a przelot miedzy komora 24 jest otwarty. Tym samym komora 24 oraz silowniki sprezynowe 32 i 33 sa nadal calkowicie napowietrzone.W ten sposób uruchamianie sprawnie dzialajacego hamulca zasadniczego nie oddzialywuje na zwolniony hamulec pomocniczy. Uruchamianie hamulca zasadniczego przy awarii obwodu hamulcowego tylnej osi powodu¬ je napowietrzanie komory 22, podczas gdy komora 23 pozostaje nadal odpowietrzona.Sila, wynikajaca z oddzialywania sprezonego powietrza, doprowadzonego do komory 22, na tlok zew¬ netrzny 4, powoduje zaklócenie stanu równowagi sil dzialajacych na zespól tloków 4 i 5, a tym samym jego przesuwanie sie ku górze. Pociaga to za soba spadek cisnienia w komorze 24 oraz w silownikach sprezynowych 32 i 33, przebiegajacy, proporcjonalnie do wzrostu cisnienia w komorze 22.W ten sposób uruchamianie hamulca zasadniczego, przy awarii obwodu tylnej osi, powoduje automatyczne uruchamianie hamulca pomocniczego poprzez uruchamianie silowników sprezynowych z intensywnoscia propor¬ cjonalna do intensywnosci uruchamiania silowników przedniej osi.4 118 769 Zastrzezenia patentowe 1. Zawór do instalacji sprezonego powietrza, zwlaszcza do powietrznych ukladów uruchamiania hamulców pojazdów samochodowych, zawierajacy obudowe z gniazdem, na którym osadzony jest element zaporowy pod¬ party sprezyna i wspólpracujacy z uszczelnionym w obudowie zespolem tloków lub przepon, znamienny tym, ze z zespolu tloków (4 i 5), tlok wewnetrzny (5)jest uszczelniony pierscieniem (7) w tloku zewnetrz¬ nym (4), któiy z kolei uszczelniony jest w obudowie (l) za pomoca pierscieni uszczelniajacych (8,9 i 10), przy czym wewnetrzna powierzchnia tloka zewnetrznego (4) stanowi bieznie tloka wewnetrznego (5). 2. Zawór wedlug zastrz. 1, znamienny ty m. ze tloki (4 i 5) maja w swych górnych czesciach wystepy reakcyjne (11 i 12). 21 4 2 40 ii 12 7 & 5 Prac. Poligraf. UP PRL. Naklad 120 egz.Cena 100 zl PL