Jak wiadomo, przy obudowie wyrobisk stosowane sa stemple drewniane. Powyz¬ szy rodzaj obudowy ma te niedogodnosc, iz na stemple bardzo silnie oddzialywaja chemiczne wlasnosci wilgoci, oprócz tego stemple, gdy je sie wybiera przed zawale¬ niem stropu, czesto lamia sie tak, iz mimo wysokiej ceny drewna kopalnianego tylko bardzo nikly odsetek powyzszych stempli zuzytkowany bywa jeszcze w innem miej¬ scu. Wyrabiano wiec juz stemple metalo¬ we, które mozna bylo stosowac kilkakrot¬ nie. Zaopatrywano je w nakladki, zwykle przegubowo polaczone z górna strona stempla tak, ii przy wybieraniu tych stem¬ pli nakladka po przezwyciezeniu pewnego oporu przechylala sie wbok, a uwolniony od nacisku stempel dal sie usunac. Ze wzgledu na to, iz przy slabych skalach po wyjeciu stempli nadklad czesto sie obry¬ wa, wybieranie tego rodzaju stempli za¬ wsze ^polaczone jest z niebezpieczenstwem dla robotników przy tem zatrudnionych.Stosowano wiec urzadzenia, które zapomo- ca oddzielnych przyrzadów, np. dzwiga- rek, usuwaja stemple z bezpiecznej odle¬ glosci. Takie urzadzenia sa drogie i nie za¬ pobiegaja uszkodzeniu stempli przy tego rodzaju wybieraniu, gdyz przegubowo po¬ laczone nakladki z górna strona stempla bardzo czesto sie niszczyly. Oprócz tego powyzsze stemple maja te wade, iz przy powstawaniu nadmiernego nacisku skal po¬ wyzszej zmiany nie mozna bylo dostrzec,az stemplfc zlamaly sie, wskutek czego czesjp zdarzaly sie. wypadki nieszczesliwe.VK^nalafek, niAfejszy dotyczy steinpla kopalnianego, który posiada wymagana wytrzymalosc, pewnosc przedw wybocze- niu i t. d.f przyczem maze byc dostosowa¬ ny do warunków kopalni i latwo Wyjety bez wszelkich wstrzasnien. Przy wzrasta¬ jacym nacisku skal otrzymuje podatne od¬ ksztalcenia, które sluzyc moga jako ostrze¬ zenie. Samo ustawienie uskutecznia sie w ciagu kilku minut zaptenoca drewnianych podkladek albo bez tych podkladek i przez zastosowanie odpowiedniego dópfezacza, stemplowi nadaje sie niezbedne napreze¬ nie. Stempel sklada sie z trzech czesci, wsunietych jedna w druga i przesuwanych jedna wzgledem drugiej, a mianowicie z wytrzymalej na najsilniejszy nacisk skal zewnetrznej oslony, która w sposób wla¬ sciwy uksztaltowana jest podatnie tak* ze znajdujacy sie wewnatrz wpuszczony stempel, w razie koniecznosci ustepuje ci¬ snieniu skal. Trzecia czesc jest to tarcza do nastawiania, która zapomoca zwojów srubowych daje sie wsrulbowac wewnatrz stempla wpuszczonego, dzieki czemu stem¬ plowi nadaje sie niezbedne naprezenie, skoro juz zostal wstawiony w zewnetrznej oslonie. Ustawienie stempla polega na przesunieciu go w kierunku osi, przyczem. gdy przyjal juz wymagane polozenie, po¬ kreca sie go wbok, przez co dwie pary zeb- nic, wyposazonych w zeby podobne do zwojów Srubowych, zazebiaja sie jedna z druga* Wyciaganie stempla odbywa sie w teil sposób, iz po rozluznieniu doprezacza z bezpiecznej odleglosci, pokreca sie stem¬ pel, wpuszczony w zewnetrznej oslonie, tak dateko, dopóki prowadnice, uksztaltowac ne w postaci zebriic, nie wylacza sie z za* ziebienia, poczem stempel opada i moze byc usuniety nabok Galy przebieg odbywa sie bez wstrzasnienia, przyozem niema wzrostu cisnienia tak, ze, zaleznie od rodzaju stosowanego uzebienia, juz przy pokreceniu nastepuje zmniejszenie cisnie¬ nia, ulatwiajace wyjmowanie stempla.Zewnetrzna oslona stempla wewnatrz zaopatrzona jest w dwie zebnice, podczas gdy zewnetrzny obwód stempla wpuszczo¬ nego posiada odpowiednie zebnice z uze- bieniefri przeciwnem. Poniewaz oba rodza¬ je uzebienia zajmuja jedynie czesc obwo¬ du, przez pokrecenie stempla, wpuszczo¬ nego w zewnetrznej oslonie, mozna osia¬ gnac to, ze uzebienia wylaczaja sie z za¬ zebienia i wtsuwaja sie jedno *W drugie. U- zebienia obu oslon moga byc tak uksztal¬ towane, ze przy piokr^ceniu oslon jedna wzgledem drttgiej -polozenie osiowe obu oslon pozostaje bez zmiany. Moga one tez byc wykonane w ksztalcie gwintu pojedyn¬ czego albo wielokrotnego, przyczem nale¬ zy zwazac na to, aby kat nachylenia tego gwintu byl mniejszy od kata tarcia stoso¬ wanych materjalów tak, by gwint dzialal hamujaco. Pomiedzy odcinkami zewnetrz¬ nej oslony, uksztaltowanemi jako zebnice, ich scianka jest tak cienka, ze przy piono- wem cisnieniu po osi, dzialajacem naze- wnatrz na zebnice, moze nastapic od¬ ksztalcenie oslony. W celu ulatwienia po¬ wyzszego odksztalcenia scianka zewnetrz¬ nej oslony moze byc jeszcze oslabiona wy¬ cieciami. Poniewaz uzebienia w ksztalcie zwojów srubowych wewnatrz oslony i na zewnetrznym obwodzie stempla zazebiaja sie jedno z drugiem w rodzaju stozków, cisnienie pionowe wywierane nazewnatrz dziala na uzebienia zawsze wtenczas, gdy nacisk skal oddzialywa na stempel. Mozna wiec spowodowac podatne odksztalcenie zewnetrznej oslony w takim stopniu, iz przy wzrastajacym nacisku skal ponad okreslona wielkosc zewnetrzne zebnice rozsuwaja sie tak daleko, ze wewnetrzne zwoje srubowe wpuszczonego stempla przeskakuja uzebienie, a stempel Wsuwa sie do wnetrza oslony. Poniewaz przy tern wtlaczaniu nowe uzebienia znów sie zaze¬ biaja, -z drugiej zas strony wskutek podda- - 2 —Wania sie stempla dzialajace nan cisnienie zmniejsza sie, to przeskakiwanie ograni¬ czac sie bedzie zawsze tylko do jednego albo dwóch zebów, poczem stempel znów zyska mocne oparcie. Powyzsze wsuwanie stempla, wpuszczonego do oslony, nadaje sie jako ostrzezenie, gdyz mozna umiescic w stemplu optyczne albo akustyczne przy¬ rzady alarmujace znanego rodzaju, które ostrzega górników, skoro nastapilo prze¬ skoczenie uzebienia stempla. Najprostszy przyrzad alarmujacy polega na tern, iz w górnej krawedzi zewnetrznej oslony przez stempel wsuwa sie gietki pret metalowy, który przy przeskoczeniu uzebienia cze¬ sciowo wtlacza sie do wnetrza oslony tak, iz sterczace nazewnatrz jego konce wygi¬ naja sie w[ góre. Po stwierdzeniu przesu¬ niecia stempla nalezy ustawic dalsze stem¬ ple oraz stosowac niezbedne srodki zarad¬ cze w celu unikniecia zawalenia wyrobiska.Na rysunku podano przyklad wykona¬ nia wynalazku; fig. 1 wskazuje widok zbo- ku stempla; fig. 2 — przekrój wzdluz linji 2—2 na fig. 1; fig. 3 — zewnetrzna oslone stempla, czesciowo w przekroju; fig. 4 — przekrój wzdluz liniiji 4—4 na fig. 3; fig* 5— przekrój wzdluz linji 5—5 na fig, 3; fig. 6 — stempel wpuszczony w przekroju w polaczeniu z tarcza celem dokladnego u- stawiania; fig. 7 — przekrój wzdluz linji 7—7 na fig. 6.Stempel sklada sie z zewnetrznej oslo¬ ny 1, stempla wpuszczanego 2 i zaopa¬ trzonego w srube trzonu 3, który sluzy do ustawienia dokladnego i na swym górnym koncu posiada obrotowa tarcze 4. Dolna krawedz oslony 1 zakonczona jest zaze¬ bieniem w celu nadania stemplowi pewne¬ go oparcia, przyczem moze byc osadzona bezposrednio na skale. Przy skalach miek¬ kich n*ozna podlozyc pod krawedz oslony podatny odcinek drewniany albo (fig. 3 i 5) wstawic klocek drewniany 14, wsuniety w postaci stozka do wglebienia 15, wkreco¬ nego w otwór oslony. Oslona 1 zaopatrzo¬ na jest w dwie wewnetrzne zebnice 5 (fig. 4) jedna naprzeciw drugiej. Powyz¬ sze zebnice moga tez byc uksztaltowane w postaci gwintu pojedynczego albo wielo¬ krotnego, który jednak musi byc samoha- mujacy. Zebnicom nalezy nadac ksztalt u- zebienia pily, lecz mozna tez wybrac kaz¬ dy inny odpowiedni ksztalt gwintu. Ponie¬ waz powierzchnie uzebienia, przylegajace jedna do drugiej, sa ukosnie sciete w po¬ staci stozków, zewnetrzna oslona / i wpu¬ szczony stempel 2 ustawiaja sie wspól¬ osiowo. Pomiedzy zebnicami, zaopatrzone¬ mu w zwoje srubowe, scianka oslony jest tak cienka, ze przy zmiennym nacisku skal, wskutek cisnienia, dzialajacego na¬ zewnatrz na uzebienie, umozliwione jest pewne podatne odksztalcenie oslony.Odksztalcenia mozna zwiekszyc jeszcze w ten sposób, ze w cienkiej sciance oslony wykonywa sie wyciecia. W oslone 1 wpro¬ wadza sie stempel 2, którego zewnetrzna powierzchnia równiez zaopatrzona jest w odpowiednie wystepy uksztaltowane w po¬ staci zebnic. Szerokosc powyzszych wy¬ stepów w oslonie 1 i w stemplu 2 jest tak dobrana (fig. 7), iz obie oslony bez uzycia zebnic wsuwa sie jedna w druga teleskopo¬ wo. Mozna je ustalic w kazdem polozeniu dowolnem przez proste obracanie jednej wzgledem drugiej tak, ze wystepy zebnic zazebiac sie beda jedne z drugiemL Ce¬ lem zapobiezenia przekrecaniu sie zebnic jedna wzgledem drugiej zastosowano opo- rek 6 (fig. 3). Stempel 2 posiada na gór¬ nym koncu nasadke 7, zlozona z pierscie¬ nia, zaopatrzonego w otwory 8, oraz tulei 9, wsunietej do wnetrza stempla 2 i z tym¬ ze polaczonej w jakikolwiek sposób. Tu¬ leja wewnatrz jest nagwintowana i sluzy do podtrzymywania trzonu 3t w górnym koncu zakonczonego przewiercona glówka 10, w której obrotowo osadzona jest tar¬ cza 4. Poprzeczny otwór 11 glówki 10 slu¬ zy do pokrecania trzonu 3 celem doklad¬ nego ustawienia stempla. Okragly pret 12 - 3 -sluzacy do tego celu, przeznaczony jest równiez do rozkrecania- stempla; na jed¬ nym koncu zaopatrzony jest w gwint, na drugim zas koncu — w uszko 13. Otwory 8 nasadki 7 sa nagwintowane, co odpowia¬ da gwintowi konca preta 12.Celem ustawienia na miejscu stempla w polozeniu pionowem, przy wkreconym trzonie 3, najpierw wysuwa sie stempel 2 z oslony 1 tak daleko, az tarcza 4 prawie zetknie sie z nadkladem. Nastepnie obra¬ ca sie stempel 2 w oslonie 1 dotad, az obie zebnice nie zazebia sie jedna z druga. Za¬ zebienie z pewnoscia nastapi wtenczas, gdy stempel wkrecony zostal az do oporka.Obracanie obu oslon jednej wzgledem dru¬ giej dokonywane jest odrecznie. Nastepnie wsuwa sie pret 12 do otworu 11 i dokony¬ wa dodatkowe naprezenie calosci tak, ze ustawienie stempla jest doprowadzone do konca. U góry jak i u dolu stempla mozna zastosowac drewniane wkladki podatne.Uzebienie zebnic oslony 1 i stempla wpu¬ szczonego 2 moze byc wykonane w ksztal¬ cie zwojów srubowych, przyczem nalezy te zwoje wykonac z gwintem lewym. Rów¬ niez nalezy nadac lewy gwint srubie celem dokladnego ustawiania, aby przy rozkre¬ caniu stempla wszystkie obroty uskutecz¬ niane byc mogly w kierunku ruchu wska¬ zówki zegara.Gdy stempel ma byc wyjety, wówczas najpierw skreca sie cokolwiek trzon 3, który wtedy rozluznia sie, przyczem nale¬ zy zwazac na to, aby stempel jeszcze dzwi¬ gal. Nastepnie pret 12 koncem nagwinto¬ wanym wkreca sie do jednego z otworów 8 i wtedy do uszka 13 przymocowuje sie lin¬ ke. Pociagajac linke pokreca sie stempel 2 wzgledem oslony / i unika wszelkiego wstrzasnienia, wskutek czego zebnice wy¬ laczaja sie z zazebienia, a stempel 2 tele¬ skopowo opada w oslonie 1. Pociagajac za linke jednoczesnie usuwa sie wbok stempel tak, ze górnicy nie potrzebuja znajdowac $ie pod niezabezpieczonym stropem, dzieki czemu nie sa oni narazeni na niebezpie¬ czenstwo. Stempel moze byc wykonany z dowolnego materjalu odpowiedniego i zu¬ zytkowany wielokrotnie. Poniewaz scianka oslony 1 pomiedzy zebnicami jest cienka, stempel jest podatny w kierunku osi, gdyz powierzchnie oparcia uzebienia w ksztal¬ cie zebów wykonane sa stozkowo. Przy nadmiernym wzroscie nacisku skal, dzie¬ ki podatnemu dzialaniu oslony /, uzebie¬ nia rozsuwaja sie, przyczem stempel 2 zsuwa sie o jeden albo kilka zwojów, otrzy¬ mujac znów pewne oparcie wskutek po¬ wiekszonego zazebienia zwojów. Stempel, nie lamiac sie, moze poddawac sie do pew¬ nego stopnia, co daje sie dokladnie okre¬ slic. Jak widac na fig. 2, 6 i 7, stempel 2 na bokach zebnic zaopatrzony jest w otwo¬ ry 16. Gdy do tego otworu stempla, znaj¬ dujacego sie powyzej górnej krawedzi O- slony /, wprowadzi sie pret, wówczas ten¬ ze, przy zsuwaniu sie stempla w oslonie 1, zewnetrzna krawedzia tej ostatniej wy¬ gnie sie tak, ze wystajace zboku konce pre¬ ta beda pochylo sterczaly wgóre. Zjawisko powyzsze ostrzega znajdujace sie wpobli- zu osoby, ze nalezy natychmiast zastoso¬ wac srodki zaradcze przeciw grozacemu zawaleniu stropu. W celu ulatwienia nad¬ zoru moga byc przytem stosowane przy¬ rzady alarmujace dowolnego rodzaju. PL