Przedmiotem wynalazku jest podnosnik katowy, zwlaszcza do podnoszenia detektora, majacego za¬ stosowanie w spektrometrii neutronowej przy ba¬ daniach próbek cial stalych, zwlaszcza przy ba¬ daniach dynamiki sieci krystalicznej i magnetycz¬ nej oraz ich struktur. Badania te prowadzone sa przy uzyciu spektrometru neutronów lub dyfrak¬ tometru, w sklad którego wchodzi detektor neu¬ tronów wspólpracujacy z analizatorem. Dla uzyska¬ nia maksymalnej ilosci informacji o badanym ma¬ teriale, niezbedne jest by detektor posiadal nieza¬ lezny obrót wokól badanej próbki w plaszczyznie pionowej jak i poziomej, co pozwala na wychwy¬ cenie przez niego rozproszonej w przestrzeni wo¬ kól próbki wiazki neutronów po przejsciu przez badana próbke.Znane sa urzadzenia sluzace do katowego wznio¬ su detektora w przestrzeni wokól badanej próbki, skladajace sie z obrotowej podstawy spektrometru, na której zawieszone jest przegubowo obrotowe ramie z przymocowanym do niego detektorem, przy czym pomiedzy obrotowa podstawa a obro¬ towym ramieniem znajduje sie hydrauliczny badz pneumatyczny podnosnik, sluzacy do katowego wzniosu ramienia z detektorem w plaszczyznie pionowej. Dzieki takiemu rozwiazaniu uzyskuje sie plynny obrót detektora wokól poziomej osi przechodzacej przez badana próbke. Podstawowa jednak wada tych urzadzen jest to, ze po zatrzy¬ maniu calego ukladu w zadanym punkcie, uklad ? ten traci swoja stabilnosc w stosunkowo krótkim czasie i zmienia polozenie na skutek wystepuja¬ cych nieszczelnosci ukladu hydraulicznego badz pneumatycznego oraz zmian fizycznych cieczy 5 i gazów. Uniemozliwia to prowadzenie dluzszych badz przesunietych w czasie pomiarów w danym punkcie przestrzeni i wymaga stosowania ciaglej korekty polozenia detektora. Ponadto stosowanie w znanych urzadzeniach podnosników hydraulicz- 10 nych badz pneumatycznych, ze wzgledu na wy¬ magane szczelnosci pomiedzy tlokiem a cylindrem, jest bardzo kosztowne, a ograniczone konstrukcja spektrometru ich gabaryty nie pozwalaja na pelny zakres katowy wymaganych podnoszen.Podnosnik wedlug wynalazku, wyposazony w obrotowe ramie z przymocowanym do niego detek¬ torem, które zawieszone jest przegubowo jednym koncem na obrotowej podstawie, zawiera srube, pociagowa, ulozyskowana dwustronnie w obroto¬ wym ramieniu, przy czym sruba pociagowa z jed¬ nej strony polaczona jest z silnikiem napedowym obracajacym sruba. Na srubie pociagowej znajduje sie nakretka, której korpus polaczony jest prze¬ gubowo z jednym koncem wspornika unoszacego obrotowe ramie wraz z detektorem w plaszczyznie pionowej. Drugi koniec wspornika polaczony jest równiez przegubowo z obrotowa podstawa, przy czym korzystnie koniec ten znajduje sie po prze¬ ciwnej stronie swobodnego konca obrotowego ra¬ mienia. Wspornik wykonany jest w ksztalcie litery 15 20 25 30 116 7013 116 701 4 H i sklada sie z dwu równoleglych wzdluznie po¬ laczonych poprzeczka. Konce tych wzdluznie z jed¬ nej strony zawieszone sa na czopach osadzonych w obrotowej podfetawie, a z drugiej strony na czo¬ pach osadzonych w korpusie nakretki, który w trakcie ruchu przesuwa sie po prowadnicach zwia¬ zanych z obrotowym ramieniem.Podnosnik wedlug wynalazku zapewnia plynny obrót katowy detektora wokól badanej próbki w calym zakresie pracy. Konstrukcja podnosnika za¬ pewnia mozliwosc kontroli obrotu katowego ra¬ mienia z detektorem i zatrzymania ich w dowol¬ nym punkcie w przestrzeni. Po zatrzymaniu, ramie z detektorem nie zmieniaja swojego polozenia w d^lnym okresie Czasu. Podnosnik, z uwagi na s^oja sztywnosc i korzystny rozklad sil, moze pod¬ nosic znaczne ciezary rzedu kilku ton w zakresie katowego wzniosu od —10° do 00°, przy równo¬ czesnym uzyciu bardzo malego silnika napedowego o mocy rzedu lOtPW. Zarówno budowa jak i ob¬ sluga podnosnika jest bardzo prosta w stosunku do znanych rozwiazan.Podnosnik wedlug wynalazku moze byc stoso¬ wany do podnoszenia dowolnych przedmiotów i urzadzen o znacznym ciezarze.Przedmiot wynalazku pokazany jest w przykla¬ dowym wykonaniu na rysunku przedstawiajacym podnosnik w, ujeciu schematycznym w widoku z boku.Obrotowe ramie 1, na którym zamocowany jest detektor 2 zawieszone jest przegubowo na czopie 3 umozliwiajacym obrót ramienia 1 wraz z detek¬ torem 2 w plaszczyznie pionowej, przy czym czop 3 osadzony jest w obrotowej podstawie spektro¬ metru nie widocznej na rysuntou. Podstawa spektrometru posiada niezalezny naped umozliwia¬ jacy jej obrót w plaszczyznie poziomej, przy czym w punkcie przeciecia sie pionowej osi obrotu pod¬ stawy z osia wzdluzna detektora 2 i osia obrotu ramienia 1 znajduje sie badana próbka nie uwi¬ doczniona na rysunku. W obrotowym ramieniu 1 znajduje sie ulozyskowana dwustronnie sruba po¬ ciagowa 4 polaczona poprzez przekladnie mecha¬ niczna z elektrycznym silnikiem napedowym 5, Na srubie pociagowej 4 znajduje sie nakretka 6, któ¬ rej korpus polaczony jest przegubowo z jednym koncem wspornika 7. Drugi koniec wspornika 7 znajduje sie po przeciwnej stronie swobodnego konca ramienia 1 i polaczony jest równiez przegu¬ bowo z podstawa spektrometru. Wspornik 7 zbu¬ dowany jest w ksztalcie litery H i sklada sie z dwu równoleglych wzdluznie polaczonych po¬ przeczka 9, przy czym konce tych wzdluznie osa¬ dzone sa przegubowo na" czopach 8 zwiazanych z obrotowym korpusem analizatora i korpusem na- 5 kretki 6 suwajacym sie po prowadnicach 10 obro¬ towego ramienia 1.Dzialanie podnosnika wedlug wynalazku jest nastepujace: Elektryczny silnik napedowy 5 obra¬ cajacy srube pociagowa 4 poprzez przekladnie me¬ chaniczna powoduje przesuwanie sie nakretki 6 po srubie w kierunku zaleznym od kierunku obrotu sil¬ nika 5. Przemieszczanie sie nakretki 6 wzdluz sruby pociagowej 4 powoduje zmiane odleglosci pomiedzy stala osia obrotu ramienia 1 a ruchoma osia obrotu wspornika 7 znajdujaca sie w miej¬ scu polaczenia przegubowego ramienia 1 z korpu¬ sem nakretki 6. Przesuw nakretki 6, przy stalych odleglosciach zachowanych pomiedzy stalymi pun¬ ktami obrotu ramienia 1 i wspornika 7 w miej¬ scach ich zawieszenia na podstawie spektrometru oraz pomiedzy obydwoma punktami obrotu wspor¬ nika 7, powoduje obrót ramienia 1 wraz z detek¬ torem 2 w góre lub w dól w zaleznosci od kie¬ runku przesuwu nakretki 6.Zastrzezenia patentowe 1. Podnosnik katowy, zwlaszcza do podnoszenia detektora, wyposazony w obrotowe ramie z za¬ mocowanym na nim detektorem, zawieszone jed¬ nym koncem przegubowo na obrotowej podstawie, przy czym obrót ramienia z detektorem odbywa sie w plaszczyznie pionowej a obrót podstawy w plaszczyznie poziomej, znamienny tym, ze w ra¬ mieniu (1) znajduje sie ulozyskowana sruba po¬ ciagowa (4) z nakretka (6) sprzezona z silnikiem napedowym (5), przy czym obudowa nakretki (6) polaczona jest przegubowo z jednym koncem wspornika (7), a drugi koniec wspornika (7) pola¬ czony jest przegubowo z obrotowa podstawa ko¬ rzystnie po przeciwnej stronie swobodnego konca obrotowego ramienia (1). 2. Podnosnik wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze wspornik (2) stanowia dwie wzdluznice 'pola¬ czone poprzeczka (7), przy czym konce wzdluznie zawieszone sa na czopach (8) osadzonych w obro¬ towej podstawie i korpusie nakretki (4). 3. Podnosnik wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze korpus nakretki (4) stanowi suwak wspólpra¬ cujacy z dwoma prowadnicami (10) zwiazanymi z obrotowym ramieniem (1). 15 20 25 30 35 40 49116 701 PL