Przedmiotem wynalazku jest lacznik tyrystorowy pradu zmiennego sluzacy do bezstykowego ste¬ rowania moca dostarczona do obciazenia z sieci jednofazowej pradu zmiennego.Obecnie przed lacznikiem pradu zmiennego stawiane sa wysokie wymagania. Sa to przede wszystkim maly pobór mocy sterowania, które to wymaganie jest istotne ze wzgledu na wspólprace z ukladami logicznymi oraz minimalny poziom zaklócen zarówno przy zalaczeniu, jak i przy rozlaczaniu.W znanych rozwiazaniach laczników pradu zmiennego najczesciej stosowane sa triaki. Znany jest lacznik, w którym czesci mocy skladaja sie z jednego tyrystora oraz mostka zlozonego z 4 diod, polaczo¬ nych w taki sposób, ze w kazdym pólokresie napiecia zasilajacego napiecie przylozone pomiedzy anode a katode tyrystora jest dodatnie.W laczniku wedlug wynalazku zastosowano strukture lacznika zlozona z dwóch tyrystorów z odw¬ rotnie — równolegle dolaczonymi diodami. Obciazenie jest dolaczone pomiedzy katody obydwu tyrysto¬ rów. Uklady sterujace obydwa tyrystory pobieraja moc z obwodu glównego obciazenia, a nie z dodatkowego obwodu wymagajacego osobnego zasilania.Lacznik tyrystorowy pradu zmiennego wedlug wynalazku ma uklad sterowania klucza tyrystoro¬ wego, który sklada sie z rezystora pierwszego laczacego wejscie sterujace pierwszego klucza tyrystoro¬ wego z wezlem, w którym laczy sie pierwsza pojemnosc, katoda diody pierwszej, która jest dioda Zenera oraz rezystor drugi, który poprzez druga diode laczy sie z zaciskiem obciazenia stykajacym sie z katoda drugiego klucza tyrystorowego w ten sposób, ze rezystor drugi polaczony jest z katoda drugiej diody, natomiast anoda pierwszej diody laczy sie z drugim koncem pierwszej pojemnosci i laczy sie z wezfcm, w którym styka sie katoda tyrystora pierwszego klucza tyrystorowego z obciazeniem.W innym rozwiazaniu drugi klucz tyrystorowy sterowany jest przez obwód zlozony z rezystora trze¬ ciego laczacego zaciski sterujacy drugiego klucza tyrystorowego z wezlem, w którym lacza sie drugi kon¬ densator, katoda trzeciej diody, która jest dioda Zenera oraz katoda czwartej diody, natomiast anoda trzeciej diody zwarta jest z druga koncówka kondensatora drugiego i katoda tyrystora drugiego klucza tyrystorowego, podczas gdy do anody czwartej diody dolaczone sa: czwarty rezystor i piaty rezystor, a drugi koniec rezystora czwartego laczy sie z katoda tyrystora pierwszego klucza tyrystorowego, natomiast drugi koniec rezystora piatego laczy sie z anoda tyrystora pierwszego klucza tyrystorowego przez pier¬ wszy niestabilizowany przycisk, a drugi niestabilizowany przycisk dolaczony jest równolegle do trzeciej diody.2 116 453 W kolejnym rozwiazaniu drugi klucz tyrystorowy stosowany jest przez obwód zlozony z rezystora trzeciego laczacego wejscie sterujace drugiego klucza tyrystorowego z wezlem, w którym laczy sie z baza tranzystora oraz kolektorem tranzystora transoptora, na katode zwarta z trzecim zaciskiem a anode polaczona z czwartym zaciskiem przez szósty rezystor.Wynalazek zostanie blizej opisany na przykladach podanych na rysunku, na którym fig. 1 przedsta¬ wia lacznik pradu zmiennego sterowany przez dwa zestyki destabilizowane, natomiast fig. 2 lacznik pradu zmiennego sterowany przez tranzystor.Lacznik sklada sie z dwóch kluczy tyrystorowych ki i k2 polaczonych szeregowo. Uklad sterowania klucza tyrystorowego pierwszego ki sklada sie z rezystora Ri laczacego wejscie sterujace pierwszego klu¬ cza tyrystorowego ki z wezlem, w którym laczy sie pierwsza pojemnosc Ci, katoda diody pierwszej Di, która jest dioda Zenera, oraz rezystor drugi R2, który poprzez druga diode D2 laczy sie z zaciskiem obciazenia stykajacym sie z katoda drugiego klucza tyrystorowego k2 w ten sposób, ze rezystor drugi R2 polaczony jest z katoda drugiej diody D2. Anoda pierwszej diody Di laczy sie z drugim koncem pierwszej pojemnosci i laczy sie z wezlem, w którym styka sie katoda tyrystora pierwszego klucza tyrystorowego ki z obciazeniem.Dziabnie lacznika przedstawionego na fig. 1 jest nastepujace. Zalaczenie ukladu nastapi po zwarciu zestyku Pi na okres t5£0 ms, wtedy to poprzez diode D4 i rezystor R5 naladuje sie kondensator C2 w jednym pólokresie napiecia zasilajacego. W tym czasie obydwa tyrystory beda jeszcze zablokowane. W momencie przejscia napiecia zasilajacego przez zero zalaczy sie tyrystor Ty:. W tym samym pólokresie naladuje sie kondensator Ci poprzez obwód zlozony z diody D2 i rezystora R2, co umozliwi zalaczenie tyrystora Tyiw nastepnym pólokresie. Wtedy tez doladuje sie kondensator C2 przez obwód szeregowy D* R4. Odtad uklad bedzie pracowal cyklicznie. Wylaczenie lacznika nastapi po zwarciu zestyku P2 na, czas t3?20 ms. Jako zestyki Pi i P2 moga byc zastosowane takze elementy elektroniczne np. tranzystory.W podobny sposób dziala lacznik przedstawiony na fig. 2. Rózni sie sposobem sterowania.Poprzedni obwód byl sterowany przez krótkotrwale zadzialanie zestyków Pi i P2, ten natomiast jest sterowany przez jeden stabilny zestyk wystepujacy w miejscu P2 na fig. 1, tutaj zastepujemy tranzystorem Ti (na fig. 2), sterowanym przez transoptor TV Zalaczenie lacznika nastapi po podlaczeniu zacisku Z4 do zródla napiecia dodatniego wzgledem zaci¬ sku Zs. Tranzystor Ti zostanie zablokowany na skutek dzialania transoptora T* Wtedy to w jednym pólokresie napiecie sieci naladuje sie kondensator C2 przez diode D4 i rezystor R4. W drugim pólokresie energia zgromadzona w kondensatorze C2 spowoduje zalaczenie klucza tyrystorowego K2. W tym samym pólokresie laduje sie kondensator Ci poprzez obwód D2 R2. W kolejnym pólokresie bedzie przewodzil klucz tyrystorowy Ki a doladuje sie kondensator C2. Wylaczenie lacznika nastapi po odlaczeniu napiecia od zacisków Z3 i Z4. Wtedy tranzystor Ti bedzie zwieral kondensator C2, co uniemozliwi wprowadzenie klucza tyrystorowego K2 w stan przewodzenia.Zastrzezenia patentowe 1. Lacznik tyrystorowy pradu zmiennego skladajacy sie z dwóch kluczy tyrystorowych polaczonych szeregowo z obciazeniem wlaczonym pomiedzy katody tyrystorów, z dwoma ukladami sterujacymi klucze tyrystorowe, znamienny tym, ze uklad sterowania klucza tyrystorowego (Ki) sklada sie z rezystora pier¬ wszego (Ri) laczacego wejscie sterujace pierwszego klucza tyrystorowego (Ki) z wezlem, w którym laczy sie pierwszy kondensator (Ci), katoda diody pierwszej (Di), która jest dioda Zenera oraz rezystor drugi (R2), który poprzez druga diode (D2) laczy sie z zaciskiem obciazenia stykajacym sie z katoda drugiego klucza tyrystorowego (K2) w ten sposób, ze rezystor drugi (R2) polaczony jest z katoda drugiej diody (D2) natomiast anoda pierwszej diody (Di) laczy sie z drugim koncem pierwszego kondensatora (Ci) i laczy sie z wezlem, w którym styka sie katoda tyrystora pierwszego klucza tyrystorowego (Ki) z obciazeniem. 2. Lacznik wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze drugi klucz tyrystorowy (K2) sterowany jest przez obwód zlozony z rezystora trzeciego (R3) laczacego zacisk sterujacy drugiego klucza tyrystorowego (K2) z wezlem, w którym lacza sie drugi kondensator (C2), katoda trzeciej diody (D3), która jest dioda Zenera oraz katoda czwartej diody (D4), natomiast anoda trzeciej diody (D3), zwarta jest z druga koncówka kondensatora drugiego (C2) i katoda tyrystora drugiego klucza tyrystorowego (K2) podczas gdy do anody czwartej diody (D4) dolaczone sa czwarty rezystor (R4) i piaty rezystor (Rs), a drugi koniec rezystora (R4) laczy sie z katoda tyrystora pierwszego klucza tyrystorowego (Ki), natomiast drugi koniec rezystora pia-116 453 3 tego (Rs) laczy sie z anoda tyrystora pierwszego klucza tyrystorowego (Ki) przez pierwszy niestabilizo- wany przycisk (Pi) a drugi niestabilizowany przycisk (P2) dolaczony jest równolegle do trzeciej diody (Dj). 3. Lacznik wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze drugi klucz tyrystorowy (K2) sterowany jest przez obwód zlozony z rezystora trzeciego (R3), laczacego wejscie sterujace drugiego klucza tyrystorowego (K2) z wez¬ lem, w którym laczy sie drugi kondensator (C2), katoda trzeciej diody (D3), która jest dioda Zenera, czwarty rezystor (R4), kolektor tranzystora (Ti), piaty rezystor (Rs), który swoja druga koncówka laczy sie z baza tranzystora (Ti) oraz kolektorem tranzystora transoptora (Ta), którego emiter styka sie z emiterem tranzystora (Ti), anoda trzeciej diody (Dj) oraz kondensatorem (C2) i katoda tyrystora drugiego klucza tyrystorowego (K2), natomiast czwarty rezystor (R4) styka sie z katoda czwartej diody (D4), której anoda laczy sie z anoda tyrystora pierwszego klucza tyrystorowego (Ki), a ponadto dioda transoptora (Ts) ma katode zwarta z trzecim zaciskiem (Z3) a anode polaczona z czwartym zaciskiem (Z4) przez szósty rezy¬ stor (R6). ? * n «* ^ i A"l i 1 i fc A./.Q2< ^4 /(i *—L fe.2. PL