Przedmiotem wynalazku jest sposób i urzadzenie do pomiaru charakterystyk natezenia impulsowego promieniowania rentgenowskiego.Wynalazek ma zastosowanie do diagnostyki plaz¬ my wysokotemperaturowej jak równiez w technice badania gazów zjoinizowanych oraz w badaniach palenia sie i gaszenia luku elektrycznego dla opra¬ cowania komór gaszacych wysokonapieciowych laczników energetycznych wielkich mocy.Wynalazek dotyczy pomiaru natezenia promienio¬ wania rentgenowskiego emitowanego w postaci im¬ pulsów o minimalnym czasie trwania kilkunastu nanosekund z mozliwoscia rejestracji tego promie¬ niowania w okreslonym obszarze widmowym.Wiele wspólczesnych badan, a w szczególnosci badania plazmy wysokotemperaturowej wymagaja pomiaru bardzo krótkich impulsów zarówno w ob¬ szarze bardzo miekkiego promieniowania emitowa¬ nego przez plazme jak i stosunkowo twardego po¬ chodzacego z bombardowania elektrod przez elek¬ trony przyspieszane w silnych polach elektrycz¬ nych. Promieniowanie to jest zazwyczaj generowa¬ ne wewnatrz komory prózniowej.Znany jest sposób pomiaru charakterystyk nate¬ zenia impulsowego promieniowania rentgenowskie¬ go opisany w publikacji N.A. Bojko i inni Fizika Plazmy Tom I nr 2 str. 309 1975 r.W znanym sposobie badania wiaizke promienio¬ wania rentgenowskiego przepuszcza sie przez absor¬ bent promieniowania rentgenowskiego, a nastepnie 10 15 20 25 w detektorze scyntylacyjnym rejestruje sie calko¬ wite widmo przechodzace przez absorbent.Znane jest urzadzenie do pomiaru charakterystyk natezenia impulsowego promieniowania rentgenow¬ skiego opisane w publikacji: N.B. Filipow i inni „Nuclear Fusion" 1962 Suplement Part 2 str. 577.W urzadzeniu tym absorbent promieniowania rent¬ genowskiego osadzony jest na stale w sciance ko¬ mory prózniowej, za absorbentem umiejscowiony jest scyntylator i pryzmat odbijajacy promieniowa¬ nie swietlne do fotopowielacza.W sposobie wedlug wynalazku badana wiazke promieniowania rentgenowiskiego przepuszcza sie przez absorbent promieniowania rentgenowskiego, a nastepnie rejestruje sie w scyntylatorze.Promieniowanie lezace w zakresie wysokoenerge¬ tycznego obszaru widma przepuszcza sie przez uklad detekcyjny. Wedlug wynalazku rejestrowaniu podle¬ ga promieniowanie z posredniego obszaru widma.Urzadzenie wedlug wynalazku z zastosowaniem absorbentów promieniowania rentgenowskiego oraz scyntylatorów, zawiera wewnatrz komory próznio¬ wej kolimator promieniowania rentgenowskiego. Za kolimatorem umiejscowiony jest beben obrotowy absorbentów, a wspólosiowo z tym bebnem umiesz¬ czony jest beben obrotowy scyntylatorów. Na wspólnej osi optycznej z kolimatorem, absorben^ tern i scyntylatorem umieszczone jest zwierciadlo z cienkiej foli organicznej z napylona warstwa alu¬ minium. 116 3723 W urzadzeniu wedlug wynalazku na obrotowym bebnie absorbentów oraz na kolnierzu komory próz¬ niowej umiejscowione sa pierscienie stanowiace la¬ birynt.Sposób wedlug wynalazku stwarza mozliwosci za¬ rejestrowania promieniowania zawartego w waskich selektywnych obszarach widma, podczas gdy w znanym sposobie rejestruje sie energie wieksza od pewnej energii granicznej.W urzadzeniu wedlug wynalazku przez umiesz¬ czenie zespolu filtr-scyntylator wewnatrz komory prózniowej uzyskano mozliwosc stosowania bardizo cienkich filtrów i scyntylatorów, co ma znaczenie dla zakresu rejestrowanego zakresu widma.Zastosowanie obrotowych bebnów umozliwia szybka zmiane zakresu rejestrowanego widma.Natomiast umieszczenie pierscieni tworzacych la¬ birynt ulatwia odpompowanie jak równiez zapew¬ nia wlasciwe warunki pracy urzadzenia w ciemni.Wynalazek jest blizej objasniony w przykladzie wykonania odtworzonym na rysunku przedstawia¬ jacym przekrój w rzucie bocznym urzadzenia.Urzadzenie sklada sie z komory prózniowej 1 u wylotu której przytwierdzone jest sprezyste lacze w postaci mieszka stalowego 2. Wewnatrz mieszka umieszczone jest ruchome podparcie 3. W przed¬ niej sciance komory wewnatrz mieszka osadzony jest kolimator 4 w postaci cylindra stalowego ze zmiennymi przeslonami. Na obrotowej osi wewnatrz komory osadzony Jest beben obrotowy absorben¬ tów 5 oraz beben obrotowy scyntylatorów 6.Bebny sa obracane poprzez dzwignie polaczona z elementami napedowymi 7 w postaci elektroma¬ gnesów.Na osi z kolimatorem umieszczone jest zwier¬ ciadlo 8 przepuszczajace promieniowanie rentge¬ nowskie do scyntylatora 9. Za zwierciadlem na tyl¬ nej sciance komory osadzony jest pochlaniacz 10 twardego promieniowania rentgenowskiego.W dolnej czesci urzadzenia umieszczony jest foto- pochlaniacz 11 osloniety podwójnym ekranem 12.Na obrotowym bebnie absorbentów 5 oraz na kol¬ nierzu komory prózniowej 1 sa umiejscowione pier¬ scienie 13 tworzace labirynt.Labirynt ten daje mozliwosci zachowania nie¬ wielkiej róznicy cisnien pomiedzy ukladem bada¬ nym a komora urzadzenia rejestrujacego, jak rów¬ niez eliminuje promieniowanie widzialne szkodliwe dla pracy fotopowielacza. Na obrotowych bebnach sa osadzone absorbenty 15 promieniowania rentge¬ nowskiego oraz scyntylatory 16.L6 372 4 Skolimowana wiazka badanego promieniowania rentgenowskiego poprzez absorbent 15 pada na scyntylator 16 wytwarzajac w nim promieniowanie swietlne. Wysokoenergetyczna czesc widma promie- 5 niowania po przeniknieciu przez scyntylator prza- ' chodzi takze przez cienkie zwierciadlo 8 napylone na folii organicznej i zostaje pochloniete w pochla¬ niaczu 10 stanowiacym specjalny uklad diafragm.Natomiast promieniowanie swietlne wytworzone 10 w scyntylatorze ukladem prowadnic swietlnych jest kierowane na zwierciadlo. Po odbiciu od zwiercia¬ dla promieniowanie to przechodzi przez okienko szklane stanowiace scianke prózniowa urzadzenia i-pada na fotopowielacz. 15 Zastrzezenia patentowe T. Sposób pomiaru charakterystyk natezenia im¬ pulsowego promieniowania rentgenowskiego, w któ- 20 rym badana wiazke promieniowania rentgenow¬ skiego przepuszcza sie przez absorbent promienio¬ wania rentgenowskiego, a nastepnie rejestruje sie w scyntylatorze, znamienny tym, ze promieniowa¬ nie lezace w zakresie niskoenergetycznego obszaru . 25 widma pochlania sie w absorbencie, a promienio¬ wanie lezace w zakresie wysokoenergetycznego ob¬ szaru widma przepuszcza sie przez uklad detekcyj¬ ny, natomiast rejestruje sie promieniowanie z po¬ sredniego obszaru widma. 30 2. Urzadzenie do pomiaru charakterystyk nate¬ zenia impulsowego promieniowania rentgenowskie¬ go z zastosowaniem absorbentów promieniowania rentgenowskiego oraz scyntylatorów, znamienne tym, ze wewnatrz komory prózniowej (1) umiesz- 35 czony jest kolimator (4) promieniowania rentgenow¬ skiego, za którym znajduje sie beben obrotowy ab¬ sorbentów (5) przy czym na wspólnej osi z bebnem absorbentów (5) jest umiejscowiony beben obroto¬ wy scyntylatorów (6) natomiast na wspólnej osi 40 optycznej z kolimatorem (4), absorberem i scynty¬ latorem umieszczone jest zwierciadlo (8) wykonane z cienkiej folii organicznej z napylona warstwa alu¬ minium. 3. Urzadzenie wedlug zastrz. 2, znamienne tym, 45 ze na obrotowym bebnie absorbentów (5) oraz na kolnierzu komory prózniowej (1) umiejscowione sa pierscienie (13) stanowiace labirynt, przy czym obro¬ towe bebny absorbentów (5) i scyntylatorów (6) po¬ laczone sa z elementami napedowymi (7), które po- 50 laczone sa z przepustami elektrycznymi (14) umiej¬ scowionymi w sciance komory prózniowej (1). y116 372 PL