Przedmiotem wynalazku jest maszyna o uszczelnieniu zmiennoliniowym z odciazeniem mechanicznym, sprezarka lub pompa.Znana jest sprezarka wedlug patentu 69 317 i zgloszenia dodatkowego P. 173 606 o uszczelnieniu zmien¬ noliniowym, której tlok z odpowiednio wykonanymi wystepami spiralnymi porusza sie w cylindrze, takze wy¬ posazonym w wystepy spiralne. Cylinder jest tak zbudowany, ze jego powierzchnie spiralne sa powierzchniami obwiednimi wystepów spiralnych tloka w ruchu postepowym tloka po okregu kola, tworzac zamkniete komo¬ ry, w których nastepuje sprezanie lub rozprezanie gazu i przemieszczenie gazu od wlotu do wylotu. W celu odciazenia tloka od dzialania sil parcia gazowego w kierunku prostopadlym do plaszczyzny ruchu tloka, koniecznym jest istnienie podwójnych komór w sprezarce i wyposazenie tloka w dwa identyczne wystepy spi¬ ralne, polozone po obu stronach plaszczyzny symetrii tloka, a cylinder musi skladac sie z dwóch oddzielnych polówek.Istota wynalazku jest zastosowanie w maszynie do odciazenia sil parcia gazowego, dzialajacych w kierunku prostopadlym do kierunku ruchu tloka, zespolu kulek toczacych sie po powierzchniach tloka i korpusu i przej¬ mujacych sily parcia gazowego na tlok, wyposazony w wystepy spiralne wykonane tylko po jego jednej stronia.Do napedu odpowiednio prowadzonego tloka zastosowano wal mimosrodowy, sily bezwladnosci przej¬ muje oddzielne lozysko, a wywazenie zapewniaja elementy toczace sie po powierzchniach walcowych korpusu.Do tak uproszczonej maszyny latwiej jest wprowadzic dalsze modyfftacje w budowie tloka i odpowiednio cylindra, poszerzajace zakres stosowania maszyny. Po ulepszeniach masz/na jest latwiejsza do wykonania oraz ma mniejsze wymiary i mase przy tych samych wydajnoscach. Z uwagi na to, ze srodki kulek odciazajacych poruszaja sie po okregu kola o srednicy równa polowie srednicy okregu ruchu tloka, z ta sama co tlok pred¬ koscia katowa i z uwagi na male opory tarcia tocznego, sprawnosc odciazenia mechanicznego jest wysoka.Przedmiot wynalazku jest uwidoczniony w przykladzie wykonania na rysunkach, na których fig. 1 przed¬ stawia urzadzenie w przekroju wzdluznym, fig. 2 - przekrój przez elementy prowadzace i kulki odciazajace, fig. 3 - rozwiniecie wystepu spiralnego tloka w jednej z wersji maszyny, fig. 4- rozwiniecie wystepu spiral-2 116166 nego tloka z innej wersji maszyny i fig. 5 — przekrój przez wystepy spiralne tloka wyposazonego w zawór tloczny.Przedmiot wynalazku jest przedstawiony w przykladzie wykonania na rysunku fig. 1 w przekroju osiowym.Wal mimosrodowy 22 ulozyskowany wachIiwie na lozysku 23, zamocowanym w korpusie 1 maszyny i na lozysku 24 umieszczonym w pokrywie 25, obracajac sie porusza tlok 7 poprzez wachliwe lozysko 26. Tlok 7 podparty jest na zespole odpowiednio prowadzonych kulek 27. Ramie 28 obracajace sie razem z walkiem 22 prowadzi rolki 29 i 30 przeciwciezarów po powierzchniach walcowych korpusu 1.Na fig. 2 pokazano przekrój przez plaszczyzne oporowa tloka. Kulki 27 tocza sie po powierzchni oporowej korpusu. Elementy prowadzace 33 korpusu odpowiednio rozmieszczone, o powierzchniach walcowych wew¬ netrznych, wymuszaja, wspólpracujac z elementami prowadzacymi 34 tloka 7, o powierzchniach walcowych zewnetrznych, ruch tloka, postepowy po okregu kola. Lozysko 35 umieszczone w korpusie 1, po którym to lozysku przetacza sie pierscien 36 i przejmuje obciazenie sil bezwladnosci jakie powstaja wskutek ruchu tloka 7.Na fig. 3 przedstawiono rozwiniecie wystepu spiralnego tloka 7. Dno tloka jest plaskie, a wysokosc wyste¬ pu mierzona od plaszczyzny dna tloka maleje ze wzrostem promienia wodzacego. Rowek cylindra w tym przy¬ padku jest obwiednia wystepu tloka w jego ruchu plaskim, postepowym po okregu kola i jest wyposazony w otwór wlotowy i wylotowy. Wysokosc wystepu zmienia sie tak, aby rzut linii obwiednich i plaszczyzn styku tloka z cylindrem na plaszczyzne równolegla do tworzacych styku tloka z cylindrem, dawal stala powierz¬ chnie. Warunek taki zostanie np. spelniony, jesli tworzace wystepu leza na spirali bedacej ewolwenta kola w plaszczyznie dna tloka, a wysokosc wystepu maleje hiperbolicznie. W tym przypadku objetosc komór utwo¬ rzonych ewentualnie przez tlok i cylinder jest stala, niezaleznie od polozenia tloka, tak, ze przy ruchu tloka nastepuje jedynie przemieszczenie plynu bez jego sprezania i maszyna moze pompowac ciecz.Fig. 4 przedstawia rozwiniecie wystepu spiralnego tloka 7. Tlok 7 posiada dwa odpowiednio rozmiesz¬ czone wystepy. Wysokosc kazdego wystepu mierzona od plaszczyzny dna tloka rosnie wraz z promieniem wo¬ dzacym. Wskazane jest, by dla spirali bedacej ewolwenta kola wysokosc wystepów rosla wedlug krzywej wyk¬ ladniczej. W maszynie, w której odpowiednio do tloka wykona sie cylinder, powstana dwie sprezarki. Maszyna bedzie dzialala jako sprezarka wielostopniowa po wyposazeniu jej w chlodnice, gdy objetosc minimalnej komo¬ ry sprezarki zewnetrznej bedzie wieksza odpowiednio do izobarycznego schlodzenia gazu w chlodnicy od mak¬ symalnej objetosci komory sprezarki wewnetrznej. * Fig. 5 przedstawia tlok 7 w przekroju przez wystepy spiralne. Tlok wyposazony jest w zawór, o stalej wysokosci 37 wychylajacy sie na sworzniu 38. Wskazane jest w podobny zawór wyposazyc cylinder. Zawór tloka dociskany jest sprezyscie do powierzchni spiralnej cylindra i slizga sie po powierzchniach czolowych tloka i cylindra, zapewniajac szczelnosc i zwiekszajac sprawnosc maszyny.Zastrzezenia patentowe 1. Maszyna o uszczelnieniu zmienno!iniowym z odciazeniem mechanicznym, wyposazona w tlok z wyste¬ pami spiralnymi poruszajacy sie ruchem postepowym po okregu kola i tworzacym zamkniete liniami obwied- nimi lub liniami i powierzchniami styku tloka z cylindrem komory zmieniajace objetosc i przemieszczajace gaz do wylotu, znamienna tym, ze posiada zespól kulek (27) toczacych sie po plaszczyznach oporo¬ wych korpusu (1) i tloka (7) po drodze równej polowie drogi ruchu tloka, przy czym tlok posiada pierscien (36) obtaczajacy sie po lozysku (35) oraz elementy prowadzace (33) korpusu i elementy (34) tloka zapewnia¬ jace postepowy ruch tloka przy obrocie walka (22) mimosrodu napedzajacego tlok (7). 2. Maszyna wedlug zastrz. 1, znamienna tym, ze dno tloka lezy w jednej plaszczyznie, a wystep spiralny tloka (7) zmniejsza sie wraz ze wzrostem promienia spirali, przy czym rzut linii obwiednich i plaszczyzn styku tloka z cylindrem na plaszczyzne równolegla do tworzacych styku tloka z cylindrem daje stala powierz¬ chnie. 3. Maszyna wedlug zastrz. 1rznamienna tym, ze tlok (7) ma dwa wystepy spiralne odpowiednio rozmieszczone o wysokosciach rosnacych wykladniczo ze wzrostem promieni spiral bedacych ewoJwertami kola. 4. Maszyna wedlug zastrz. 1, z i c m i e n n a tym, ze tlok (7) jest wyposazony w zawór (37) wychy¬ lajacy sie wokól osi (38).116166 F/g3 U .TUZ* _na± PL