Przedmiotem wynalazku jest przelacznik ele¬ ktryczny.Znany jest z opisu (patentowego RFiN nr 603 337 przelacznik elektryczny, posiadajacy uchwyt obro¬ towy, podczas ruchu iktórego nastepuje wlaczenie za pomoca lezacej prostopadle wzgledem niego listwy stykowej dziejki krzywce prowadzacej, na¬ winietej snulbowo na tulei, która jest osiowo prze¬ suwana na uchwycie. Samoczynne wyzwalanie jest dokonywane przez luzowanie sprzegla miedzy tu¬ leja i 'uchwytem, które w przypadku rozlaczenia umozliwia osiowe przesuniecie tulei na uchwycie.W znanym przelaczniku elektrycznymi styki sa otwierane i zamykane pnzez ruch olbrotowy u- chwytu. W stanie zagrozenia styki sa przesuwane do stanu otwartego- przez wzbudzenie elektroma¬ gnesu powodujacego szybki ruch osiowy tulei.Przelacznik wedlug wynalazku zawiera elektro¬ magnes dolaczony do krzywki dla (poruszania jej w kierunku jej osi ofbrotu wzgledem popychacza krzywki, 'uruchamianej przez pokretlo i odlacze¬ nia ruchomej plytki stykowej. od stalego styku.Krzywka ma pierwsza i druga powierzchnie, z których kazda jest przystosowana po obróceniu krzywki w jednym kieruniku do poruszenia ru¬ chomej plytki dla polaczenia ize stalym stykiem, a druga powierzchnia krzywki rozpoczyna sie w poblizu zakonczenia pierwszej powierzchni krzywki.Kazda powierzchnia /zawiera pierwszy i drugi tor 10 15 20 25 30 krzywki. Popychacz wspólpracuje z pierwszym torem krzywki jednej z powiebnzohni krzywki pod¬ czas obrotu krzywki w jednym kierunku i z dru¬ gim torem krzywki jednej z powierzchni krzywki podczas przeciwnego olbrotu knzywki. Przelacznik zawiera promieniowy stopien zwiazany z kaizda z powierzchni krzywki dla pobudzenia popyclia- czia knzywki. Kazdy drugi tor krzywki .zawiera powierzchnie o wysokosci takiej, ze styk ruchomy pozostaje w styku ze stykiem stalym i fcaizlda po¬ wierzchnia konczy sie podczas przeciwnego ofbro- tu krzywki na stopniu dla naglego ruchu rucho¬ mych .plytek dla odlaczenia od stalych styków.Kazda powierzchnia knzywki zawiera ponadto w poblizu promieniowego stopnia, z którym po¬ pychacz krzywki jest sprzezony podczas osiowego ruchu krzywki wzgledem popychacza krzywki dla uzyskania naglego odlaczenia styku ruchomego od styku stalego. Koniec pierwszej powierzchni krzywki w poblizu poczatku drugiej powierzchni krzywiki jest talki, ze po poruszeniu styku rucho¬ mego przez pierwsza powierzchnie krzywki dalszy olbrót pokretla i krzywki powoduje wspólprace popychacza krzywki z druga powierzchnia krzywki.(Korzystnie ruchoma plytka ma postac mostka kontaktowego i styka sie z drugim stykiem stalym równoczesnie z zetknieciem z pierwszym stalym stykiem dla zmostkowania pierwszego i drugiego styków istalych.. 115 7083 115 708 4 Korzystnie przelacznik zawiera dodatkowy styk ruchomy oraz trzeci i czwarty styki stale zwiaza¬ ne z dodatkowym stykiem ruchomym. Ruchoma plytka i dodatkowy styk ruchomy sa zwiazane z krzywka. Plytka jest zwiazana z pierwsza z po¬ wierzchni krzywki, podczas gdy dodatkowy styk ruchomy jest zwiazany z druga "z- powierzchni krzywki.Korzystnie krzywka jest dolaczona do sprezyny dia utrzymania jej w polozendiu spoczynkowym i do elektromagnesu dla przesuwania jej przy wzbudzeniu.Korzystnie plytka jest docisnieta za pomoca sprezyny do nosndka styków. Przelacznik ma sliz¬ gowy klocek umocowany w obudowie przelacznika. i przesuwailny wzgledem tej obudowy, dzwignie zamocowana przegubowo do obudowy ii sprzegu- jaca klocek z; nosnikiem styku.Korzystnie klocek i obudowa sa tak usytuowane, ze w jednym polozeniu klocka obudowa zaslania pewien obszar klocka, a w drugim polozeniu kloc¬ ka, klocek zaslania pewien obszar obudowy przy czym na tych obszarach klocka i obudowy nanie¬ sione sa napisy wskazujace stan rozwarcia styków i stan zwarcia styków.Zaleta wynalazku jest zastosowanie obracajacej sie krzywki, która ma dwie oddzielne powierzch¬ nie, z których obie moga uruchamiac styki. Tak wiec chociaz w wynalazku pokretlo nie powraca do jego polozenia spoczynkowego, gdy styki zo¬ staly otwarte przez wzbudzenie elektromagnetycz¬ nego, nie ma potrzeby obrócenia pokretla w kie¬ runku jego polozenia spoczynkowego, poniewaz dalsze obracanie pokretla do przodu bedzie pono¬ wnie powodowac ruch styków do ich polozenia zamknietego. Przy zastosowaniu takiego urzadze¬ nia uchwyt oczywiscie sam nigdy nie jest prze¬ znaczony do wskazywania, czy styki sa otwarte, czy zamkniete.W rzeczywistosci jest zapewniony mechanizm oddzielnego wskazywania, który jest sterowany przez styki i nie przez uchwyt. Tteik wiec bez wzgledu na tó, czy styki sa otwarte czy nie, przez "^ obracanie .pokretla, lub przez dzialanie wzbudzenia elektromagnesu, wymagany jest jedynie pojedyn¬ czy ruch pokretla do przodu dla ruchu styku od ich polozenia otwartego do ich polozenia zamknie¬ tego. y Przedmiot wynalazku jest uwidoczniony'w przy- kladzie wykonania na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia w przekroju przelacznik elektryczny, zastosowany jako przelacznik akumulatora pojaz¬ du drogowego, przy czym czesc konstrukcji zosta¬ la pominieta dla Jasnosci rysunku, fig. 2 — sche¬ mat ukladu elektrycznego przelacznika pokazanego na fig. 1\, fig. 3 — krzywke przelaczmika z fig. 1 w widoku z góry, fig. 4— krzywke z fig. 3, w wi¬ doku z boku, fig. 5 — prze^rój wzdluz lindi 5-^5 oznaczonej na fig. 4, fig. 6 — zespól ruchomego styku przelacznika z fig. 1 w widoku z góry i fig. 7 — zespól z fig. 6 w przekroju.Przelacznik elektryczny jest zastosowany jako przelacznik akumulatora pojazdów drogowych.Przelacznik akumulatora jest przeznaczony do laczenia akumulatora z instalacja elektryczna po¬ jazdu i odlaczania akumulatora od pozostalej * czesci ukladu elektrycznego pojazdu. Poza stykaimi pracujacymi*pod duzym Obciazeniem, które sa do¬ laczone bezposrednio do akumulatora, przelacznik 5 zawiera równiez dodatkowy zespól styków dla obwodów pomocniczych. ~ Przelacznik ma obudowe 11 uformowana z zy¬ wicy syntetycznej," zamknieta na jednym koncu za pomoca metalowej plyty 12. 10 Obudowa 11 jest uszczelniona i w jej koncu od¬ dalonym od plyty 12 ma piaste 13 posiadajaca po¬ kretlo 14 zamocowane obrotowo w piaiscie 13. Po¬ kretlo 14 ma tuleje 15, wewnatrz iktórej jest suwli- wie zamocowane wrzeciono 16. Poprzeczny swo- 15 rzen 17 przechodzacy przez wrzeciono 16 wcho¬ dzi w szczeliny tulei 15 dla polaczenia tuled 15 z wrzecionem 16, umozliwiajac ich wspólny obrót.Na wrzecionie 16 jest zamocowany elektrycznie izolujacy walec 16 posiadajacy przewodzaca o- 20 paske 19. Przewodzaca opaska 19 rozciaga sie wo¬ kól walca i ma osdowo wystajacy wystep 21.Piasta 13 obejmuje zespól styków zawierajacy pare slizgowych styków szczotkowych 22. Jeden ze. styków 22 jest umieszczony wzdluz osi walca 16 25 tak, ze moze laczyc sie z wystepem 21 w jednym, okreslonym polozeniu katowym walca 18 wzgle¬ dem piasty 13. Drugi styk 23 jest usytuowany wzdluz osi walca tak, ze styka sie z opaska 19, a wiec jest z nia polaczony niezaleznie od poloze- 30 nia katowego walca 18.Styk 23 jest polaczony z ruchoma zwora ele¬ ktromagnetycznego przekaznika 24, który po po¬ budzeniu podnosi styk 23 od opaski 19. Zatem w przypadku, gdy przekaznik 24 nie jest pobudzo- 35 ny, walec znajduje sie w polozeniu katowym, w którym styk 22 laczy sie z wystepem 21 i styki 22, 23 sa elektrycznie polaczone za pomoca opas¬ ki 19. iWrzeciono 16 przechodzi przez przegrode 25 od- 40 dzielajaca wnetrze piasty 13 od wnetrza obudo¬ wy ,11. Wrzeciono 16 jest wykonane z .materialu ferromagnetycznego i jest usytuowane wspólosio¬ wo z uzwojeniem elektromagnesu 26, umieszczo¬ nym wewnatrz obudowy 11. Wspólosiowo z uzwo- « jeniem elektromagnesu 26 jest usytuowany rów¬ niez ferromagnetyczny tlok 27, który jest polaczo¬ ny z wrzecionem 16 dla umozliwienia osiowego ruchu z wrzecionem 16 wzgledem uzwojenia ele¬ ktromagnesu 26. ,50 Pobudzenie uzwojenia elektromagnesu 26 wy¬ woluje ruch osiowy tloka 27 i wrzeciona 16 wzgle¬ dem uzwojenia elektromagnesu 26 i obudowy 11.Sprezyna 16a usytuowana pomiedzy tuleja 15 i walcem 18 dociska wrzeciono 16 i tlok 27 w kie- 55 runku .polozenia spoczynkowego, jak pokazano na fig. 1. Obrót pokretla 14 powoduje obrót wrzecio¬ na 16 i tloka 27 wzgledem obudowy. Do tloka 27 jest zamocowana krzywka 26 wykonana z zywicy syntetycznej, posiadajaca dwie zakrzywione po- oo wierzchnie 29, 31. Z wyjatkiem wewnetrznego wy- " stepu 32 krzywka 28 jest symetryczna wzgledem swej srednicy.. Kazda powierzchnia 29, 31 krzywiki rozciaga sie przez Okolo 100° obwodu krzywki i przebiega spi- 65 ralnie od najnizszego punktu oznaczonego przez a5 115 708 6 do najwyzszego punktu oznaczonego pnzez b (fig. 5).Dwie powierzchnie 29, 31 krzywki usytuowane sa we wspólnej plaszczyznie i leza w .kierunku jedne¬ go osiowego konca krzywki 28. Kaizda powierzch¬ nia 29, 31 krzywiki jest Okreslona przez podstawe kanalu i w ten sposób jest ograniczona z drugiej strony przez scianke. Górny koniec 31b po¬ wierzchni 31 krzywiki ogranicza sasiadujacy na obwodzie dolny koniec 29a powierzchni krzyw¬ ki 29 i podobnie górny koniec 29b powierzchni 29 krzywiki ogranicza sasiadujacy na obwodzie dolny konliec 31a powierzchni 31 krzywki.Przy górnym koncu 31b powierzchni 31 krzywiki scianka 'boczna jest podcieta i scianki boczne sa nachylone, co tworzy promieniowy stopien 31c konczacy powierzchnie krzywki. Powierzchnlia 3ld jest usytuowana ponizej stopnia 31c i jest ograni¬ czona wzdluz oibwoidu przez promieniowa, osiowo biegnaca scianke 31e. Inny promieniowy sto¬ pien 31f opada z powierzchni 31d na. wypust 32 znajdujacy sie na wysokosci dolnego konca 29a powierzchni 29 krzywki. Osiowo usytuowany ka¬ nal 33 lezy we wspólnej plaszczyznie z wypus¬ tem 32 (i dolnym koncem 29a powierzchni 29 krzywiki.Podobna kolejnosc stopni, scianek i powierzchni okresla przejscie pomiedzy górnym koncem 29b powierzchni 29 krzywki a poczatkiem powierzchni 31 krzywiki. Krzywka 28 jest polaczona z tlokiem 27 tak, ze jego obszar przenoszacy powierzchnie krzywek przylega do uzwojenia elektromagnesu 26. Wewnatrz obudowy 11, na przeciwnych kon¬ cach tloka 27, usytuowane sa pierwszy i drugi zespoly 34 styków akumulatora, przy czym drugi zespól styków jest opuszczony na fig. 1 dla ja¬ snosci rysunku.Kazdy zespól 34 styków ma pare slupkowych styków 35 umieszczonych w obudowie 11. Kazdy styk 35 zawiera sinube zaciskowa 36 dostepna z ze- wmaitrz obudowy 11. Kazdy zespól 34 styków za¬ wiera takze 37 styków ruchomych, posiadajacy nosnik 38 z zywicy syntetycznej i miedziana plyt¬ ke 39.Kazdy nosnik 38 styków jest zamocowany suw- liwie w obudowie 11, moze przesuwac sie promie¬ niowo wzgledem krzywki 28 i zawiera popychacz 41 krzywki, który wspóldziala z odlpowiiednia po¬ wierzchnia krzywki 28. Plytka 39 kazdego zespolu 37 styków ruchomych jest zamocowana sprezyscie na nosniku 38 styków i jest dociskana prizez spre¬ zyne 42 do granicznego polozenia o maksymalnymi odstepie od nosnika 38 styków. Poza tym pomie¬ dzy kazdym zespolem 37 styków ruchomych i obu¬ dowa 11 usytuowana jest sprezyna 43 dociskajaca promieniowo zespól 37 styków ruchomych w kie¬ runku krzywki 28.Zecpoly 37 styków ruchomych sa usytuowane miedzy stalymi stykami 35 a 'krzywka 28 i pod¬ czas obrotu krzywki 28 odpowiednie powierzchnie krzywki przesuwaja popychacze 41, powodujac przesuwanie zespolów 37 styków ruchomych pro¬ mieniowo na zewnatrz dla polaczenia plytek 39 ze stalyimli stykami 35. Uskok kazdej powierzchni ¦krzywki jest wiekszy od maksymalnej odleglosci pomiejdzy plytkami i odpowiadajacymi im stykia- mi stalymi, co .powoduje, ze podczas obrotu krzyw¬ ki 28 nie tylko nastepuje zetkniecie plytek 39 ze stalymi stykami 35, lecz nosniki .38 styków sa przesuwane dalej, sciskajac sprezyny 42 dla wy- 8 warcia nacisku na powierzchnie plytek 38 i sta¬ lych styków 35. i Chociaz na Eg. 1 pokazany jest tylko jeden zes¬ pól 34 styków, zastosowane sa dwa zespoly sty¬ ków, przy ozym róznica polega na tym, ze jeden i* zespól styków jest poruszany przez powierzchnie 29 krzywki, a drugi zespól styków jest poruszany jednoczesnie przez powierzchnlie 31 krzywki.Przyjmujac, ze podczas pracy popychacze 41 iknzywki stykaja sie w dolnych punktach odpowia- 15 dajacych im powierzchni krzywiki plytki 39 sa od¬ suniete od stalych styków 35 i glównie styki aku¬ mulatora sa rozwarte, wobec czego akumulator jest odlaczony. Oibrót pokretla 14 o kat 160° po¬ woduje obrót knzywki 28 o kat 160°, to jest o kat 20 odpowiadajacy katowi powierzchni 29, 31 krzywki.Podczas tego obrotu zespoly 37 styków ruchomych przesuwaja sie wystarczajaco daleko, po pierwsze, zeby polaczyc plytki 39 z odpowiadajacymi sta¬ lymi stykaimi 35 dla zamkniecia obwodu akumu- *5 latora przez stale styki 35, a nastepnie przesuwa¬ ja nosniki 38 styków wzgledem plytek dla wytwo¬ rzenia docisku styków przez sprezyne 42. W ten spos6b po obrocie o kat 160° popychacze 41 znaj¬ duja sie przy górnych koncach odpowiednich po- 30 wierzchni krzywki.Nalezy zauwazyc, ze pnzy górnym koncu kazdej powierzchni krzywki, scianki boczne sa pochylone w kierunku konca krzywki 28 oddalonego od ele¬ ktromagnesu 26. Kilka ostatnich stopni obrotu 35 krzywki 28 powoduje, ze przesuniecie knzywki 28, tloka 27 i wrzeciona 16 osiowo Wbrew dzialaniu sprezyny 16a i w punkcie obrotu o kat 160° po¬ pychacze 41 unosza sie nad stopniem 31c i odpo¬ wiednio stopniem powierzchni 29 krzywiki. 40 Wysokosc stopnia jest niewystarczajaca do od¬ suniecia plytek 39 od stalych styków 35, a wyso¬ kosc powierzchni 31d i ekwiwalentnej powierzchni 29d jest niewystarczajaca do utrzymania prawidlo¬ wego docisku styków. Nalezy równiez zauwazyc, *5 ze stopien 31c i odtpowiadajacy mu stopien 29c sa pochylone i w polozeniu zamkniecia styków, umoz¬ liwia odwrócenie kierunku Obrotu pokretla 14 oraz w wyniku wspóldzialania nachylonych stopni 29c, 31c i popychaczy 41 uzyiskuije sie dalszy, osiowy 50 ruch krzywki 28, tloka 2T i wrzeciona 16 w kie¬ runku przeciwnym do kierunku dzialania sprezy¬ ny 16a.• Powierzchnie 29d, 31d rozciagaja sie na Obwo¬ dzie krzywiki, na stalej wysokosci, konczac sie 55 stopniami 29g, 31g, które opadaja na wypust 32.Obrócenie pokretla 14 w przeciwnym kierunku przy zwartych stykach powoduje przesuwanie po- pycliaczy po powierzchniach 2Qd, 31d i utrzyma- ' nie zwartego polozenia styków podczas calego 60 okresu ruchu powrotnego, do chwili, gdy popy¬ chacze 41 przejda przez stopnie 29g, 31g na wy¬ step 32. Nastepnie popychacze sa ustawiane w ka¬ nalach 33 tak, ze krzywka 28, tlok 27 i wrzeciono 16 sa przesuwane z powrotem pod dziaJamdem 65 sprezyny 16a w 'kierunku osiowym, co powoduje7 115 708 8 ponowny styk popychaczy 41 z poczatkami odpo¬ wiednich jrjowierzchni 29, 31 krzywki.Obrót pokretla 14 w przeciwnym kierunku moze byc zfoyt wolny, dla spowodowania otwarcia ob¬ wodu akumulatora w sytuacji awaryjnej. Ponadto przelacznik moze ibyc usytuowany w miejiscu od¬ dalonymi od kierowcy pojazdu tak, ze dostep do pokretla 14 jest niewygodny. Z tego wzgledu w polbliizu kierowcy usytuowany jest przelacznik przyciskowy, polaczony z uzwojeniem elektro¬ magnesu 26.Zamkniecie przelacznika przyciskowego powo¬ duje wzbudzenie uzwojenia elektromagnesu 26 przy zwartych stykach glównego obwodu akumu¬ latora i w 'ten sposób powoduje natychmiastowy ruch wrzeciona 16, tloka 27 i krzywiki 28 wbrew dzialaniu sprezyny 16. W tym punkcie, w czasie mi 29d, 31d sasiadujacymi z górnymi koncami od¬ powiednich powierzchni krzywiki 28, osiowy ruch krzywki 28 wywoluje przeskok popychaczy 41 przez stopnie 29f, 31f i natychmiastowe wspóldzia¬ lanie z wypustem 32, co pozwala na powrót zes¬ polów 37 styków ruchomych do polozenia spoczyn¬ kowego pod dzialaniem sprezyny 43 otwierajacej glówne styki akumulatora. Ruch powrotny styków powoduje odlaczenie elektromagnesu 26, lecz krzywika 28 nie moze wrócic w kierunku osiowym pod wplywem dzialania sprezyny 16a, dopóki krzywika & obraca sie w malym przedziale kato¬ wym w celu ustawienia popychaczy 41 krzywki w kanalach 33, dzieki czemu popychacze 41 moga powtórnie zetknac sie z poczatkami powierzchni krzywek.Poniewaz krzywka 28 nie obraca sie w kierunku przeciwnym, popychacz 41 uruchamiany przez powierzchnie 29 krzywki bedzie wspólpracowal z poczatkiem powierzchni 31 krzjrwki a drugi po¬ pychacz 41 uruchamiany przez powierzchnie 31 krzywki bedzie wspólpracowal z poczatkiem po¬ wierzchni 20 krzywiki. Wynika z tego, ze po awa¬ ryjnym zadzialaniu przelacznika otwierajacego obwód akumulatora za pomoca przelacznika przy¬ ciskowego, styki moga byc ponownie zwarte po prostu w wyniku dalszego obracania pokretla 14 w pierwotnym kierunku, bez obracania w kierun¬ ku |xnzeciwnyni.Wewnatrz obudowy 11 w poblizu plyty 12 usy¬ tuowana jest plytka z obwodem drukowanymi 40 oraz. slizgacz 46 wykonany z zywicy syntetycznej, zamocowany do plytki z obwodem drukowym 42 i skierowany do wewnatrz obudowy 11. Slizgacz 46 jest obrotowo zamocowany do pary dzwigni 44 rozciagajacych sie w ikaerunku piasty 13,^ których konce sa zamocowane w klockach 45 slizgowych wzg^edeim obudowy.W punkcie posrednim, usytuowanym konca¬ mi, dzwignie 44 sa polaczone z nosnikiem 38 styków zespolu 34 styków. W przypadku, gdy klocki 45 stykaja sie ze soba, czesc ich powierz¬ chni jest widoczna przez okno Ha obudowy, przy czym na tych powierzchniach naniesiony jest na¬ pis „OFF" (wylaczono). W tym polozeniu klocki 45 zaslaniaja plytke wskazujaca 47 obudowy, na której jest naniesiony napis "ON" (wlaczono).Klocki 45 moga byc odsuwane od siebie za po¬ moca dzwigni 44, wobec czego napis na plytce objasniajacej 47 jest widoczny przez okno Ha obu¬ dowy, a dwie czesci napisu, naniesione na kloc- 5 kach 45 sa zasloniete przez obudowe 11.Polaczenie pomiedzy kazda dzwignia 44 i odpo¬ wiadajacym jej nosnikiem 38 styków jest polacze¬ niem suwliwym dzieki lacznikowi 48 i szworz- niowi 49. Sworzen 49 przechodzi przez nosnik 38 H styków. Pomiedzy lbem sworznia 49 i powierzchnia • nosnika 38 styków usytuowana jest slaba sprezy¬ na 50. Odleglosc miedzy lbem sworznia 49 i po¬ wierzchnia nosnika 38 styków jest równa odleglo¬ sci pomiedzy plytka 39 i stalymi stykami 35 ze- !5 spolu 34 styków w polozeniu rozwartym ze¬ spolu 37 styków ruchomych. Podczas pracy ze¬ spolu 37 styków ruchomych plytki 39 lacza odpo¬ wiadajace im styki 35 w tym samym czasie, w którym tlumiony jest poslizg pomiedzy nosnikami 20 38 styków i lacznikami 48. Dalszy ruch nosnika 38 styków wzgledem plytki 39 dla wytwarzania do¬ cisku styków jest przekazywany do lacznika 48 i za jego posrednictwem do odpowiedniej dzwig¬ ni 44. 25 Polozenie lacznika 48 wzdluz kazdej dzwigni 44 jest wybrane tak, ze przesuniecie nosnika 38 sty¬ ków dla wytworzenia nacisku na styki, powoduje przesuniecie klocka 45 wystarczajace do zakrycia napisu na tym klocku i do odsloniecia napisu na 30 plytce wskazujacej 47.Podobnie podczas ruchu powrotnego nosnika 38 styków, nosnik 38 poczatkowo przesuwa sie wzgle¬ dem lacznika 48 dla calkowitego polaczenia sliz¬ gowego a nastepnie lacznik 48 porusza sie wraz 35 z nosnikiem 38 styków, poruszajac dzwignie i od¬ powiedni klocek 45 do jego polozenia poczatkowe¬ go. Poniewaz zespoly 34 styków poruszaja sie w przeciwnych kierunkach w celu osiagniecia swo¬ ich polozen roboczych, klocki 45 sa w czasie tego 40 ruchu odsuniete od siebie.Sprezyna 50 przesuwa szybko odpowiedni klo¬ cek 45 i wywoluje polaczenie slizgowe natych¬ miast po tym, gdy klocek 45 rozpoczyna ruch w kierunku polozenia wlaczenia. Sila wywierana 45 przez sprezyne 50 nie jest wystarczajaca do po¬ konywania, wewnetrznych oporów ruchu klocków 45. W zwiazku z tym klocki 45 nie beda porusza¬ ly sie w kierunku odsloniecia napisu „ON" (wla¬ czone), dopóki poslizg nie zostanie zlikwidowany, 59 to jest dopóki styki 35 sa polaczone za pomoca odpowiadajacych im plytek 39.Styki 35 i odpowiadajace im plytki 39 kontro¬ luja kierunek polaczenia z akumulatora. Opaska 19 i styki 22, 23 sluza do kontroli przeplywu pra- 55 du do uzwojenia alternatora. Wystep 21 opaski 19 jest usytuowany tak, ze obwód wzbudzajacy alter¬ natora jest skompletowany bezposrednio po ze¬ tknieciu plytek 39 z odpowiadajacymi im stalymi stykami 35, to jest po obróceniu pokretla 14 o 60 kat 160°.Istotne jest oczywiscie to, ze styki obwodu wzbudzenia alternatora zostaja rozwarte przed rozwarciem styków glównych, niezaleznie od tego czy styki glówne sa rozwierane recznie czy elek- 65 trycznie za pomoca elektromagnesu 26. Podczas9 obracania pokretla 14 w kierunku odwrotnym, wspóldzialanie popychaczy 41 z nachylonymi pro¬ mieniowymi stopniami 29c i 31c wywoluje ruch osiowy tloka 27 i wrzeciona 16. Walec 18 jest za¬ mocowany na wrzecionie 16, a wiec walec 18 i opaska 19 przesuwaja sie w kierunku osiowym wzgledem styków 22, 23.Wielkosc przesuniecia osiowego jest wystar¬ czajaca do przerwania polaczenia elektrycznego styków 22, 23 za posrednictwem opaski 19. Skoro wiec podczas obracania sie pokretla 14 w kierun¬ ku odwrotnym, styki glówne sa utrzymywane w stanie zwarcia przez popychacze 41 przesuwajace sie po powierzchni 29d, 31d, styki obwodu wzbu¬ dzenia alternatora zostaja rozwarte natychmiast po rozpoczeciu ruchu obrotowego pokretla 1.4 w kierunku przeciwnym.Gdy popychacze 41 krzywek wspóldzialaja z wypustem 32, walec 18 porusza sie wstecz, w kie¬ runku osiowym do swego polozenia poczatkowe¬ go wraz z wrzecionem 16 i tlokiem 27, lecz ma miejsce równiez ruch obrotowy walca 18 w kie¬ runku przeciwnym, a zatem wystep 21 jest prze¬ suniety wzgledem styków 22 o 160°. Zatem po¬ wrotny ruch osiowy nie odtwarza polaczenia sty¬ ków 22, 23.W przypadku gdy styki glówne otwierane sa w sposób elektryczny przez pobudzenie elektromag¬ nesu 26, polaczenie styków 22, 23 jest w dalszym ciagu przerwane po pierwsze dlatego, ze styki 23 sa umieszczone na zworze przekaznika 24. Prze¬ kaznik 24 jest równiez pobudzany w rezultacie uruchomienia przycisku awaryjnego. Masa czesci ruchomych przekaznika 24 jest znacznie mniejsza od masy czesci ruchomych elektromagnesu 26, a zatem przekaznik 24 rozwiera styki 22, 23 przed rozwarciem styków glównych. W celu zwieksze¬ nia opóznienia pomiedzy rozwarciem styków obwo¬ du wzbudzenia alternatora i rozwarciem styków glównych, uzwojenie 26 jest przystosowane do wzbudzenia za posrednictwem linii opózniajacej po wcisnieciu przelacznika przyciskowego.Na fig. 2 pokazano uklad elektryczny przelacz¬ nika i jego powiazanie z innymi czesciami ukla¬ du elektrycznego pojazdu. Dwie pary stalych sty¬ ków 35 z opowiadajacymi im plytkami 39 tworza przelacznik dwubiegunowy, którego jedna para styków 35 steruje obwodem dodatnim, a inna pa¬ ra styków obwodem ujemnym. Zatem dodatni styk 35 jest dolaczony do dodatniego bieguna akumu¬ latora 51, natomiast ujemny styk 35 jest dolaczo¬ ny do ujemnego bieguna akumulatora 51. Ujem¬ ny styk 35 jest dolaczony do uziemienia pojazdu, a dodatni styk 35 jest dolaczony do obwodów po¬ mocniczych pojazdu, sluzac przykladowo do zasi¬ lania wycieraczek szyby przedniej, swiatel, ukladu kierunkowskazów i tym podobnych urzadzen po¬ jazdu.Kolejna* para styków 52, niewidoczna ha innych rysunkach, jest mostkowana za pomoca elementu mostkujacego 53 w tym samym punkcie, w któ¬ rym plytka 39 mostkuje styki 35. Element most¬ kujacy 53 jest w rzeczywistosci przenoszony przez jeden z nosników 38 styków dokladnie w taki sam sposób, jak plytka 39. Uzwojenie elektromagnesu 708 10 26 zawiera cewke wciagajaca 26a i cewike trzy¬ majaca 26b. Jedno z wyprowadzen cewki wciaga¬ jacej 26a jest dolaczone do jednego ze styków 52, podczas gdy drugie z jej wyprowadzen jest dola- 5 czone za posrednictwem wylacznika termicznego 54 do ujemnego styku 35. Podobnie jedno z wypro¬ wadzen cewki trzymajacej 26b jest dolaczone do styku 52, podczas gdy drugie z jej wyprowadzen jest dolaczone do ujemnego styku 35. Anoda dio- io dy 55 jest dolaczona do tego jednego wyprowa¬ dzenia cewki trzymajacej 26b, natomiast jej kato¬ da jest dolaczona do anody drugiej diody 56.Katoda drugiej diody 56 jest dolaczona do do¬ datniego styku 35, a wiec gdy akumulator 51 jest 15 poprawnie dolaczony do zacisków wejsciowych, przez cewke wciagajaca 26a i cewke trzymajaca 26b prad nie przeplywa, zakladajac, ze styki 52 sa rozwarte. Jednak w przypadku, gdy akumula¬ tor 51 jest dolaczony wadliwie, to jest, gdy jego 20 biegun ujemny jest dolaczony do dodatniego za¬ cisku wejsciowego, a jego biegun dodatni jest do¬ laczony* do ujemnego zacisku wejsciowego, wów¬ czas diody 55, 56 przewodza pobudzajac elektro¬ magnes 26, który przesuwa krzywke 28 w taki 25 sposób, ze zespól 34 styków nie moze byc uru¬ chomiony przez obracanie pokretla 14. Przelacznik nie moze byc zatem wlaczony w przypadku, gdy akumulator 51 jest dolaczony wadliwie.Dodatnie wyprowadzenie za posrednictwem wy- 30 zej wspomnianego przelacznika przyciskowego 57, polaczonego szeregowo z uzwojeniem przekaznika 24, jest dolaczone do ujemnego styku 35. Zakla¬ dajac wiec, ze styki 35 sa zmostkowane za pomoca plytek 39, zamkniecie przelacznika przyciskowego . 35 57 pobudza uzwojenia przekaznika 24, powodujac odsuniecie styku 23 od walca 18. Poniewaz w po¬ lozeniu roboczym, w którym styki 35 sa zmostko¬ wane, styki 23 moga byc polaczone ze stykami 22 za posrednictwem opaski 19, zwarcie przelacznika 40 przyciskowego 57 powoduje odlaczenie styku 23 od styku 22.Styk 22 jest dolaczony do masy przez regulator napiecia 58 pojazdu i uzwojenie wzbudzenia 59 alternatora. W wyniku dzialania przelacznika przy- 45 ciskowego 57 musza byc rozwarte nie tylko styki uzwojenia wzbudzenia 59 alternatora, lecz musi byc równiez wzbudzony elektromagnes 26. Pola¬ czenie jest uzyskiwane wiec od ujemnego zacisku przelacznika przyciskowego 57 alternatora przez 50 zespól opózniajacy 61 do drugiego ze styków 52.Poniewaz w zwartym polozeniu styków glów¬ nych akumulatora, styki 52 sa mostkowane za po¬ moca elementu mostkujacego 53, to w rzeczywi¬ stosci polaczenie do ujemnego styku uzyskiwane 55 jest przez zespól opózniajacy 61 i dwie cewki elek¬ tromagnesu 26.Zespól opózniajacy 61 ma pare normalnie zwar¬ tych styków przekaznika polaczonych szeregowo ze stykami 52 i uzwojenie robocze, którego jed- 60 no wyprowadzenie jest dolaczone do masy. Drugi koniec uzwojenia roboczego jest dolaczony do ka¬ tody diody, której anoda jest dolaczona do styku 22 uzwojenia wzbudzania 59 alternatora.Uzwojenie robocze jest zmostkowane kondensa- «5 torem, a wiec gdy styk 23 zetknie sie ze stykiem11 115 708 12 22, uzwojenie robocze zespolu opózniajacego 61 zo¬ stanie wzbudzone, a styki przekaznika zostana u- trzymane w stanie rozwarcia. Jednak po wcisnie¬ ciu przelacznika przyciskowego 57 styki 23, 22 zo¬ staja natychmiast rozwarte i zostaje przerwany 5 obwód zasilania uzwojenia roboczego zawierajacy diode. Styki normalnie zamkniete nie moga jed¬ nak natychmiast wrócic do stanu zwarcia, ponie¬ waz przez uzwojenie robocze rozladowuje sie kon¬ densator, wskutek czego styki przekaznika pozo- 10 staja rozwarte przez okreslony przedzial czasu, zwykle przez 0,25 sekundy. Nastepnie normalnie zamkniete styki zwieraja sie i uzwojenia elektro¬ magnesu zostaja wzbudzone przez obwód utwo¬ rzony od dodatniego styku przez przelacznik przy- " ciskowy 57, normalnie zwarte .styki zespolu opóz¬ niajacego, zespól opózniajacy i styki 52.W przypadku, gdy cewki 26a, 26b sa utrzymy¬ wane w stanie wzbudzania przez znaczny odcinek czasu, wylacznik termiczny 54 wlaczony szerego- 2° wo z cewka wciagajaca 26a spowoduje rozwarcie obwodu cewki wciagajacej 26a, wobec czego w stanie wzbudzenia pozostaje tylko cewka trzyma¬ jaca 26b. Sila wytwarzana przez cewke trzyma¬ jaca 26b jest oczywiscie wystarczajaca do utrzy- 25 mania tloka 27 i wrzeciona 16 w ich osiowo prze¬ sunietym polozeniu.Wylacznik termiczny 54 automatycznie wraca do polozenia poczatkowego, gdy jego temperatura spadnie ponizej wstepnie okreslonej wartosci. 30 Przelacznik obwodu zaplonu pojazdu jest wlaczo¬ ny pomiedzy stykiem 23 wzbudzenia alternatora i dodatnim stykiem wyjsciowym 35, a zatem wzbu¬ dzenie alternatora nie moze nastapic zanim zosta¬ nie zamkniety przelacznik zaplonu. 35 Zastrzezenia patentowe 1. Przelacznik elektryczny, zawierajacy styk sta¬ ly, sty odlaczenia go od styku stalego i odchylany od po¬ laczenia ze stykiem stalym za pomoca sprezyny, pokretlo uruchamiajace i krzywke obracajaca sie wraz z pokretlem i wspólpracujaca za posredni¬ ctwem popychacza krzywki ze stykiem ruchomym, przy czym krzywka jest obracana w jednym kie¬ runku od polozenia spoczynkowego do polozenia roboczego oraz krzywka i popychacz wspólpracu¬ ja ze stykiem ruchomym dla polaczenia ze sty¬ kiem stalym, znamienny tym, ze zawiera elektro¬ magnes (26) dolaczony do krzywki (28) dla poru¬ szania jej w kierunku jej osi obrotu wzgledem popychacza (41) krzywki uruchamianej poprzez po¬ kretlo (14) i odlaczenia ruchomej plytki (39) sty¬ kowej od stalego styku (35), przy czym krzywka (28) ma pierwsza i druga powierzchnie (29, 31), z których kazda jest przystosowana po obróceniu krzywki (28) w jednym kierunku do poruszenia ruchomej plytki (39) dla polaczenia ze stalym sty¬ kiem (35), a druga powierzchnia (31) krzywki roz¬ poczyna sie w poblizu zakonczenia pierwszej po¬ wierzchni (29) krzywki, kazda powierzchnia (29, 31) zawiera pierwszy i drugi tor krzywki, popy¬ chasz (41) wspólpracuje z pierwszym torem krzyw¬ ki jednej z powierzchni (29, 31) krzywki podczas obrotu krzywki w jednym kierunku i z drugim torem jednej z powierzchni (29, 31) podczas prze- 5 ciwnego obrotu krzywki, promieniowy stopien (29c, 31c) zwiazany z kazda z powierzchni (29, 31) krzywki dla pobudzenia popychacza (41) krzyw¬ ki, przy czym kazdy drugi tor krzywki (28) za¬ wiera powierzchnie (29d, 31d) o wysokosci takiej, ze styk ruchomy pozostaje w styku ze stykiem stalym i kazda powierzchnia (29d, 31d) konczy sie podczas przeciwnego obrotu krzywki na stopniu (29g, 31g) dla naglego ruchu ruchomych plytek (39) dla odlaczenia od stalych styków (35) i kazda po¬ wierzchnia (29, 31) krzywki zawiera ponadto w poblizu promieniowego stopnia (29c, 31c) stopien. (29f, 31f), z którym popychacz {41) krzywki jest sprzezony podczas osiowego ruchu krzywki (28) wzgledem popychacza (41) krzywki dla uzyskania naglego odlaczenia styku ruchomego od styku sta¬ lego i koniec pierwszej powierzchni (29) krzywki w poblizu poczatku drugiej powierzchni (31) krzywki jest taki, ze po poruszeniu styku ru¬ chomego (39) przez pierwsza powierzchnie (29) krzywki dalszy obrót pokretla (14) i krzywki (28) powoduje wspólprace popychacza (41) krzywki z druga powierzchnia (31) krzywki. 2. Przelacznik wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze plytka (39) ma postac mostka kontaktowego i styka sie z drugim stykiem stalym (35) równocze¬ snie z zetknieciem z pierwszym stalym stykiem dla zmostkowania pierwszego i drugiego styków sta¬ lych. 3. Przelacznik wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze zawiera dodatkowy styk ruchomy oraz trzeci i czwarty styki stale zwiazane z dodatkowym sty¬ kiem ruchomym, przy czym plytka (39) i dodat¬ kowy styk ruchomy sa zwiazane z krzywka (28), plytka (39) jest zwiazana z pierwsza z powierzch¬ ni (29, 31) krzywki, podczas gdy dodatkowy styk ruchomy jest zwiazany z druga z powierzchni (29, 31) krzywki. 4. Przelacznik wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze krzywka (28) jest dolaczona do sprezyny (42) dla utrzymania jej w polozeniu spoczynkowym i do elektromagnesu (26) dla przesuwania jej przy wzbudzeniu. 5. Przelacznik wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze plytka (39) jest docisnieta za pomoca sprezyny do nosnika (38) styków, przelacznik ma ponadto slizgowy klocek (45) umocowany w obudowie (11) przelacznika i przesuwamy wzgledem tej obudo¬ wy, dzwignie (44) zamocowana przegubowo do o- budowy (11) i sprzegajaca klocek (45) z nosni¬ kiem (38) styku. 6. Przelacznik wedlug zastrz. 5, znamienny tym, ze klocek (45) i obudowa (11) sa tak usytuowane, ze w jednym polozeniu klocka (45) obudowa (11) zaslania pewien obszar klocka (45), a v» drugim polozenia klocka (45) klocek (45) zaslania pewien obszar (47) obudowy (11), przy czym na tych ob¬ szarach klocka (45) i obudowy (11) naniesione sa napisy wskazujace stan rozwarcia styków i stan zwarcia styków. 15 20 25 30 35 40 45 50 5$115 708 PL PL