Przedmiotem wynalazku jest echosonda do po¬ miaru odleglosci w kilku punktach pomiarowych, szczególnie znajdujaca zastosowanie na duzych i bardzo duzych statkach w plytkich akwenach.Znana jest z prospektu norweskiej firmy SIMRAD numer M 1071E 7510 „Accierate and re- liable recordings with SIMERAD echo sounding systems for navigation" echosonda do pomiaru gle¬ bokosci wody pod statkiem w kilku punktach po¬ miarowych. W echosondzie tej stosuje sie kilka indykatorów wspólpracujacych selektywnie z od¬ powiadajacymi im przetwornikami, albo jeden in¬ dykator wspólpracujacy z kilkoma przetworni¬ kami. W przypadku stosowania jednego indykato¬ ra, przelaczanie odczytu z poszczególnych punktów pomiarowych jest dokonywane recznie. Obserwacja glebokosci w kazdym z punktów pomiarowych w tym przypadku jest fragmentaryczna — w czasie chwilowej kontroli. Nie pozwala to na zachowanie ciaglosci obrazu zmian glebokosci we wszystkich punktach pomiarowych, co w efekcie moze skom¬ plikowac prawidlowa ocene sytuacji nawigacyjnej statku.Echosonda wedlug wynalazku jest wyposazona w przelacznik elektroniczny wlaczony pomiedzy indykator a przetworniki. Przelacznik ten sklada sie z multiwibratora astabilnego oraz odpowiadaja¬ cych kazdemu przetwornikowi galezi, z których kazda jest zbudowana z multiwibratora polaczo¬ nego poprzez przekaznik z przetwornikiem. Multi- 15 20 25 30 wibrator zawarty w ostatniej galezi jest bistabil- ny, a multiwibratory w galeziach pozostalych sa monostabilne. Wejscia multiwibratorów z pierwszej i ostatniej galezi sa dolaczone do wyjscia multiwi¬ bratora astabilnego. Ponadto wyjscie kazdego z multiwibratorów monostabilnyeh jest polaczone z wejsciem odpowiedniego multiwibratora zawartego w nastepnej galezi.Rozwiazanie takie umozliwia zachowanie ciaglo¬ sci obserwacji zmian glebokosci we wszystkich punktach pomiarowych.Echosonda wedlug wynalazku jest szczególnie przydatna na duzych i bardzo duzych statkach, w trakcie wprowadzania ich do portu, a takze w trudnych — plytkich przejsciach nawigacyjnych, gdy konieczna jest jednoczesna obserwacja zmian glebokosci we wszystkich punktach pomiarowych.Zapis glebokosci z poszczególnych punktów pomia¬ rowych jest dokonywany cyklicznie, w postaci ko¬ lejnych ech na jednym echogramie, przy czym za¬ pis echa z pierwszego punktu pomiarowego jest zaopatrzony w znacznik rozrózniajacy.Przedmiot wynalazku jest blizej wyjasniony w przykladzie wykonania uwidocznionym na rysun¬ ku, na którym fig. 1 przedstawia schemat bloko¬ wy echosondy zaopatrzonej w cztery przetworniki, sluzacej do pomiaru glebokosci pod statkiem w czterech punktach pomiarowych, fig. 2 — uklad blokowy przelacznika elektronicznego, a fig. 3 — pogladowy obraz echogramu. 115 372115 372 Echosonda przedstawiona na fig. 1 sklada sie z indykatora 1, czterech przetworników 2 rozmie¬ szczonych w dnie statku 3, z których pierwszy jest zamocowany na dziobie w punkcie pomiarowym I. drugi na rufie w punkcie pomiarowym II, a na sródokreciu w poblizu prawej burty — trzeci prze¬ twornik w punkcie pomiarowym III oraz w pobli¬ zu lewej burty — czwarty przetwornik w punkcie pomiarowym IV. Ponadto echosonda ma przelacz¬ nik elektroniczny 4 wlaczony pomiedzy indykator 1 a przetworniki 2.Przedstawiony na fig. 2 przelacznik elektronicz¬ ny 4 sklada sie z multiwibratora astabilnego 5, multiwibratorów monostabilnych 6, 7 i 8, multi¬ wibratora bistabilnego 9 oraz przekazników 10.Pierwsze wyjscie multiwibratora astabilnego 5, wyzwalajace cykl pracy, jest dolaczone do wyjscia pierwszego multiwibratora monostabilnego 6, któ¬ rego jedno wyjscie, poprzez przekaznik 10, pola¬ czone jest ze wspólpracujacym z nim przetwórni^ kiem 2 umieszczonym w pierwszym punkcie po¬ miarowym I. Drugie wejscie tego multiwibratora monostabilnego 6 jest dolaczone do wejscia multi¬ wibratora monostabilnego 7 znajdujacego sie w na¬ stepnej galezi utworzonej dla punktu pomiarowego II. Pierwsze wyjscie multiwibratora monostabilne¬ go 7, poprzez znajdujacy sie w tej galezi prze¬ kaznik 10, polaczone jest z przetwornikiem 2, a drugie wyjscie tego multiwibratora jest dola¬ czone do wejscia multiwibratora monostabilnego 8 zawartego w galezi odpowiadajacej punktowi po¬ miarowemu III. Pierwsze wyjscie tego multiwibra¬ tora monostabilnego 8, poprzez kolejny przekaznik 10, polaczone jest ze wspólpracujacym z nim prze¬ twornikiem 2, a jego drugie wyjscie jest dolaczone do wejscia otwierajacego multiwibratora biasta- bilnego 9, którego pierwsze wyjscie, poprzez os¬ tatni z przekazników 10, dolaczone jest do prze¬ twornika 2 umieszczonego w czwartym punkcie pomiarowym IV. Natomiast wejscie zamykajace multiwibratora bistabilnego 9 jest dolaczone do drugiego wyjscia multiwibratora astabilnego 5 — wyjscia zamykajacego cykl pracy.Pomiar glebokosci w punktach pomiarowych I, 11, III i IV odbywa sie kolejno i na indykatorze echosondy sa zapisywane echa z poszczególnych punktów pomiarowych takze kolejno. Przelaczanie na odbiór echa z kolejnych punktów pomiarowych odbywa sie automatycznie w sposób cykliczny.Cykl przelaczania rozpoczyna impuls wytworzo¬ ny w multiwibratorze astabilnym 5, którym jest wyzwalany multiwibrator monostabilny 6. Na czas trwania impulsu generowanego przez ten multiwi¬ brator monostabilny 6, do indykatora 1 jest do¬ laczony przetwornik 2 znajdujacy sie w punkcie pomiarowym I. Zapis echa na echogramie odpo- 5 wiada wówczas glebokosci pod dziobem statku.Opadajacym zboczem impulsu generowanego z tego multiwibratora monostabilnego 6 jest wyzwa¬ lany multiwibrator 'monostabilny 7 i na czas trwa¬ nia jego impulsu do indykatora jest dolaczony io przetwornik 2 z punktu pomiarowego II. Na echo¬ gramie uzyskuje sie wówczas zapis echa odpowia¬ dajacy glebokosci pod rufa statku. Analogicznie wyzwalane sa kolejno multiwibratory monostabilny 8 i bistabilny 9, przy czym opadajace zbocze im- 15 pulsu generowanego przez multiwibrator astabilny 5 spowoduje zatkanie multiwibratora bistabilne¬ go 9.W ten sposób uzyskuje sie bardzo prosta syn¬ chronizacje czasu trwania sygnalów z poszczegól- 20 nych przetworników 2 z czasem trwania calego cyklu pomiarowego.Poczatek cyklu pomiarowego, odpowiadajacy pierwszemu punktowi pomiarowemu, jest zazna¬ czany na echogramie markerem wytwarzanym i za- 25 pisywanym na skraju papieru powszechnie zna¬ nymi sposobami.Zapisy ech, pochodzacych z poszczególnych punk¬ tów pomiarowych, sa od siebie oddzielone liniami pionowymi, otrzymywanymi w sposób konwencjo- 30 nalny.Zastrzezenie patentowe Echosonda do pomiaru odleglosci w kilku punk- ^5 tach pomiarowych, wyposazona w indykator i ty¬ le przetworników ile jest punktów: pomiarowych, znamienna tym, ze pomiedzy indykator (1) a prze¬ tworniki (2) ma wlaczony przelacznik elektronicz¬ ny (4), skladajacy sie z multiwibratora astabilnego (5) oraz odpowiadajacych kazdemu przetwornikowi galezi, z których kazda jest zbudowana z multi¬ wibratora polaczonego, przez przekaznik (10), -z przetwornikiem (2) w niej zawartym, przy czym multiwibrator (9) w ostatniej galezi jest bistabil¬ ny, a multiwibratory (6), (7) i (8), w galeziach po¬ zostalych, sa monostabilne* ponadto wejscie multi¬ wibratorów (6) i (9) z pierwszej i ostatniej galezi sa dolaczone do wyjscia multiwibratora astabilne¬ go (5) oraz wyjscie kazdego z multiwibratorów (6), (7) i (8) monostabilnych jest polaczone z wejsciem odpowiedniego multiwibratora 7), (8), (9) zawarte¬ go w nastepnej galezi. 4G 45 50115 372 5 6 7 10 c 10 ! 2 J l— 9 I 10 I 2 2 10 2 I ? *] 4 V 2 \ 3 \ 2 \ 2 \ 2 77777777777777777777777777777777777777777 Fig-1 Fig.2 iUM I II III IV I II III IV I Fig.3 PL