Przedmiotem wynalazku jest sposób obróbki materialu gietkiego o duzej dlugosci, zwlaszcza tasmy metalowej, drutu lub rury, przesuwajacych sie w kadzi, w postaci zwojów linii srubowej o dosc duzej srednicy, aby umozliwic im odksztalcenie promieniowe mogace osiagnac co najmniej 10%.Znany jest sposób i urzadzenie do obróbki materialu gietkiego, polegajacy na przemieszczaniu obrabianego materialu wzdluz linii srubowej w kadzi obróbczej. Przy tym sposobie starano sie utrzymac material podczas obróbki w postaci linii srubowej jak najbardziej regularnej, w celu unikniecia powtarzajacych sie przypadkowych zetkniec jednego ze zwojów linii srubowej z jedna ze scian kadzi obróbczej, gdyz zetkniecia takie prawie zawsze powodowaly zatrzymanie calego ciagu obróbczego.Znane usprawnienie dotyczylo tasmy i polegalo na wygieciu jej poprzecznie przed nadaniem jej ksztaltu linii srubowej, dzieki czemu zwoje uzyskaly sztywnosc wykorzystywana przy regulowaniu ksztaltu linii srubo¬ wej. Po zastosowaniu tego usprawnienia i pod warunkiem stalego nadzoru, mozna sie spodziewac wykonania za jednym razem obróbki calego zwoju tasmy o dlugosci kilku kilometrów i zatrzymywania linii produkcyjnej tylko w celu zgrzania poczatku nastepnego zwoju z koncem tego, który skonczyl sie odwijac. Ponowne uruchomienie jest jednak trudne. Zatrzymanie wykorzystuje sie w celu wyregulowania zwojów reka. Rece powinny byc ochra¬ niane specjalnymi rekawicami, poniewaz kapiel obróbcza jest zwykle kwasna. Interwencje obslugi wymagaja szczególnej czujnosci w czasie ponownego uruchomienia z obawy przed mozliwym zetknieciem sie tasmy z dnem lub scianami kadzi. Jezeli w przypadku tasmy wygietej poprzecznie, nastapi zatrzymanie linii produkcyjnej, to zwykle powstaje zgiecie przerywajace regularnosc krzywizny. Niekiedy obsluga potrafi przeprowadzic to zgiecie przez przeszkody, które tworza kolejne jego przejscia przez waly az do konca linii srubowej, lecz jest to czynnosc wymagajaca duzej praktyki, poniewaz obsluga musi uwazac równoczesnie na pozostala czesc linii srubowej.Inne usprawnienie zostalo opisane w polskim opisie patentowym nr 84451 i polega ono na uzyskaniu nowych warunków pracy, w których stykanie sie materialu ze scianami kadzi obróbczej stanowi czynnik dodatni zapewniajacy regulacje wielkosci zwojów. W tych warunkach zwoje moga wytrzymac odksztalcenia stosunkowo duze, a zwlaszcza nie trzeba juz wyginac poprzecznie tasmy przed zwinieciem jej w linie srubowa. Krazki2 115 289 wyginajace nie sa juz potrzebne, a poza tym unika sie zgniotu materialu wynikajacego z wyginania poprzecznego.W tych warunkach zwój, który zetknie sie ze sciana pojemnika obróbczego zatrzymuje sie tylko na chwile bedac pociagany przez zwój znajdujacy sie tuz za nim. Zjawisko to zostalo nazwane zetknieciem chwilowym. Przy dalszym przemieszczaniu sie zwój zmniejsza swoja wielkosc. To chwilowe zetkniecie i zatrzymanie rozszerza natychmiast zwój znajdujacy sie bezposrednio przed tym zwojem, a ten reguluje zwój kolejny poprzedni. Zasto¬ sowanie kolejnych zetkniec chwilowych moze byc stosowane jedynie wówczas, gdy kazdy zwój srubowej linii jest dostatecznie sprezysty tak, aby mógl sie powiekszyc lub zmniejszyc jedynie pod wplywem róznicy predkosci przesuwania sie materialu, na poczatku i na koncu tego zwoju np. tasmy lub drutu stalowego.W ten sposób steruje sie calym zespolem przez oddzialywanie na wyjscie materialu z kadzi. Obrobiony material podlega bardziej lub mniej przypadkowemu, a ponadto niesymetrycznemu'poslizgowi, poniewaz tasma nie posiada juz tych samych wlasciwosci powierzchniowych na wyjsciu, które miala na wejsciu, ze wzgledu na proces obróbczy, któremu podlegala. Ten znany sposób ma wiec te wade, ze wymaga stalego nadzorowania linii srubowej przez obslugujacego i oddzialywania wedlug wlasnego osadu na predkosc wlotowa, aby ja utrzymac przecietnie jako równa predkosci wylotowej. Jednakze jest to i tak znaczny postep w porównaniu z sytuacja poprzednia, poniewaz obslugujacy nie musi wykonywac zabiegów recznych bezposrednio na obrabianym materiale i moze nadzorowac kilka linii produkcyjnych umieszczonych obok siebie.Celem wynalazku jest opracowanie sposobu i urzadzenia do obróbki materialu gietkiego, w których daloby sje wykorzystac chwilowe zetkniecie materialu ze scianka kadzi do otrzymania calkowicie zautomatyzowanej regulacji lacznie z uruchomieniem i zatrzymaniem.Cel ten osiagnieto przez opracowanie sposobu obróbki materialu gietkiego o duzej dlugosci, w którym nadaje sie odcinkowi materialu ksztalt petel, nastepnie petlom nadaje sie ksztalt linii srubowej zlozonej z duzej liczby zwojów, przesuwa sie do przodu te linie srubowa w sposób ciagly w kadzi zawierajacej srodek obróbczy, w której zwoje srubowe sa zanurzone co najmniej czesciowo oraz reguluje sie srednia predkosc liniowa materialu wewnatrz kadzi do zrównania z okreslona predkoscia wyprowadzenia materialu z kadzi. Istota wynalazku polega na tym, ze prowadzi sie obróbke w dwóch etapach, pierwszy etap pracy normalnej, w czasie którego nadaje sie predkosc wejsciowa materialu wyzsza od predkosci wyprowadzania materialu, w celu zwiekszenia jego dlugosci w kadzi oraz drugi etap dopasowania, w czasie którego po zetknieciu sie zwoju materialu z zestykiem nadaje sie predkosc wejsciowa materialu nizsza od predkosci wyprowadzania materialu, w celu zmniejszenia jego dlugosci w kadzi.W etapie pracy normalnej zachodzi stopniowanie malejace trzech predkosci liniowych, w nastepujacej kolejnosci: predkosc obwodowa walów nosnych, predkosc materialu przy wejsciu oraz predkosc materialu przy / wyjsciu. W czasie tego etapu pracy calkowita dlugosc materialu w pojemniku powoli wzrasta.W czasie etapu dopasowania, krótszego od poprzedniego, predkosc przy wejsciu staje sie mniejsza od predkosci przy wyjsciu, w okresie czasu koniecznym do dopasowania dlugosci materialu znajdujacego sie w obróbce.Korzystnie, w etapie pracy normalnej, predkosc wejsciowa jest wieksza od predkosci wyprowadzania mate¬ rialu o 0,2—1%, zas czas trwania etapu pracy normalnej jest kilkaset razy dluzszy, niz czas trwania etapu dopasowania.Wynalazek obejmuje równiez urzadzenie do obróbki materialu gietkiego o duzej dlugosci, zawierajace waly nosne, które podtrzymuja i napedzaja zwoje materialu wzdluz linii srubowej, rolki do wprowadzania materialu, rolki do wyprowadzania materialu i silnik do jednoczesnego napedzania rolek do wyprowadzania materialu oraz walów. Zgodnie z wynalazkiem urzadzenie to zawiera ponadto niezalezny silnik do napedzania rolek do wprowadzania materialu do kadzi, zestyk stykajacy sie z jednym zwojem materialu we wstepnie ustalonym polozeniu oraz przelacznik polaczony z silnikiem do napedu rolek do wprowadzania materialu i z zestykiem.Korzystnie, miedzy silnikiem do napedu rolek do wyprowadzania materialu i walami nosnymi jest umieszczona przekladnia.Stosunek predkosci obwodowej walów nosnych do predkosci wyprowadzania jest ustalony dla danego materialu. Stosunek ten jest dostosowywany w zaleznosci od rodzaju materialu jezeli kadz jest przeznaczona do obróbki róznych materialów, jak to czesto ma miejsce. Jednakze stosunek ten bedzie zawsze wiekszy od jednosci. Niezalezny silnik napedowy wprowadza material do kadzi z predkoscia, badz nieco wieksza od predko¬ sci wyprowadzania wstanie pracy normalnej, badz znacznie mniejsza od predkosci wyprowadzania np. równa zeru w stanie dopasowania. Przelacznik sluzy do sterowania niezaleznym silnikiem napedowym w zaleznosci od dlugosci materialu, wykrywanej przez odpowiednie urzadzenie czujnikowe, i przechodzenia w ten sposób od stanu pracy normalnej do stanu dopasowania.115 289 3 Korzystnie dlugosc materialu w kadzi jest wykrywana przez zetkniecie pierwszego zwoju z zestykiem. Gdy pierwszy zwój staje sie wiekszy od wielkosci nastawionej, oddzialywuje on na zestyk, który ze swej strony wlacza przelacznik sterujacy niezaleznym silnikiem napedowym. W ten sposób urzadzenie przechodzi od stanu pracy normalnej do stanu dopasowania. Gdy pierwszy zwój staje sie mniejszy od tej samej wielkosci nastawionej, urzadzenie przechodzi ze stanu dopasowania do stanu pracy normalnej.Jezeli po obróbce w urzadzeniu material jest przeznaczony np. do skladowania w postaci zwinietych rolek, wówczas urzadzenie zawiera silnik napedowy do usuwania materialu, który, jak to podano wyzej, jest tym samym silnikiem jak ten, który powoduje obracanie sie walów nosnych. Jezeli natomiast, po obróbce w urzadze¬ niu material jest natychmiast poddawany dalszej operacji obróbczej w maszynie znajdujacej sie za urzadzeniem, to silnik napedowy moze byc zlikwidowany. Wówczas silnik zapewniajacy przesuw materialu w maszynie umieszczonej za urzadzeniem bedzie z niego usuwac material, który przez sprzezenie w okreslonym stosunku z walami nosnymi, bedzie napedzal te ostatnie z odpowiednia predkoscia obwodowa. Ta ostatnia sytuacja zajdzie w przypadku, gdy bezposrednio za urzadzeniem do obróbki materialu np. w tasmach, zostanie umieszczo¬ na maszyna przerabiajaca ten material w rure zgrzewna.Poza tym, doswiadczenie wykazalo, ze regulacja jest szczególnie skuteczna gdy chwilowe zetkniecia maja miejsce z okreslona boczna sciana pojemnika, a mianowicie ta, przed która material przemieszcza sie z góry na dól, np. sciana tylna, a nigdy z dnem pojemnika. A wiec zgodnie zjedna z cech wynalazku, kadz sciany w ksztalcie otwartych cylindrów, których kierownice przecinaja sie u jej dolu tworzac wkleslosc skierowana ku górze lub ksztalt odwróconego ostroluku, albo bardziej lub mniej do niego zblizony.Kat wierzcholkowy ostroluku powinien byc tym mniejszy im zdolnosc promieniowego odksztalcenia sie zwojów jest wieksza, to znaczy im material jest bardziej gietki.Korzystnie, dla obróbki tasmy, kat wierzcholkowy przekroju poprzecznego kadzi jest w przyblizeniu katem prostym, a dla drutu jest w przyblizeniu równy 120°, Sciany sa oczywiscie pokryte ceglami odpornymi na korozje, jezeli dotrawianie bedzie sie odbywac w kwasie. W miejscach, w których nastepuja chwilowe zetkniecia, stosuje sie uzupelnienie wykladziny z cegiel, co najmniej czesciowo wykladzina dodatkowa z materialu o duzej przyczepnosci, korzystnie z lawy wulkanicz¬ nej, zapewniajacej chwilowe zetkniecie przez swoja przyczepnosc do obrabianego materialu. Jednakze lawa posiada dwie znaczne niedogodnosci, a mianowicie jest to tworzywo naturalne, którego wlasnosci fizyczne nie sa stale, a wiec nie jest to tworzywo niezawodne, a ponadto lawa zuzywa sie szybko, a zuzywajac sie daje_pyl, który przechodzi nastepnie do kapieli obróbczej i jest szkodliwy, poniewaz moze zatkac rury kanalizacyjne.Zamiast lawy wynalazek przewiduje zastosowanie plytek ceramicznych spiekanych elektrycznie. Tworzywo to jest niezawodne, poniewaz jego wytwarzanie przemyslowe umozliwia zapewnienie mu stalych wlasnosci fizycz¬ nych. Poza tym, praktycznie, sie ono nie zuzywa, a wiec nie daje odpadów. Jest wiec mozliwe umieszczenie tych plytek na wykladzinie ceglanej. Plytki te maja wieksza przyczepnosc do obrabianego materialu od przyczepno¬ sci otuliny walów nosnych, która jest zwykle zywica poliwinylowa, a tym samym daja pewniejsze c! wilowe zetkniecia niz lawa.Kolejne przechodzenie ze stanu pracy normalnej do stanu dopasowania, tworzace cykl regulacji automaty¬ cznej przebiega nastepujaco: Na poczatku stanu pracy normalnej zwoje sa wyregulowane na te sama wielkosc, poniewaz zostaly wyregu¬ lowane w koncu poprzedniego stanu pracy, przy czym dlugosc materialu pomiedzy wejsciem i wyjsciem jest minimalna lecz wystarczajaca do tego, aby kadz byla normalnie wypelniona. Predkosc obrotowa wahów jest wieksza od predkosci wejsciowej i powoduje nieunikniony i normalny poslizg pociaganego materialu. Z tego powodu zwoje przy wyjsciu maja sklonnosc do powiekszania sie kosztem zwojów przy wejsciu. Lecz to powiek¬ szenie wymiarów jest przypadkowe i linia srubowa staje sie nieregularna. Zwój wiekszy od sasiednich zetknie sie ze sciana tylna. W tej chwili nastepuje zetkniecie, które spowoduje fale wsteczna przemieszczajaca sie ku wejsciu, regulujaca zwoje, przez które przebiega, lecz która jest zwykle zanikajaca i nie dochodzi do wejscia. Kilka wstecznych fal zanikajacych moze powstac równoczesnie, wówczas linia srubowa znajduje sie w ciaglym ruchu, wynikajacym z dwóch zjawisk przeciwstawnych. Jednym jest popychanie materialu w strone wyjscia, gdy predkosc walów jest wieksza od predkosci na wejsciu, a drugim wsteczne fale regulacyjne wywolane przez kazde chwilowe zetkniecie. W tym czasie dlugosc materialu w kadzi wzrasta powoli lecz regularnie, gdyz predkosc na wejsciu jest nieco wieksza od predkosci na wyjsciu. Podczas gdy na poczatku stanu pracy normalnej, powieksze¬ nie zwojów, któremu przeciwdzialaja fale wsteczne doprowadzajace to powiekszenie w kierunku wejscia, nie osiaga wyjscia, to po pewnym okresie czasu, np. 10 minut, nastepuje to powiekszenie i wówczas powstaje calkowita fala wsteczna przebiegajaca przez cala kadz i osiagajaca zwój wejsciowy, który nagle wzrasta. To ostatnie powoduje przejscie od stanu pracy normalnej do stanu dopasowania przez zetkniecie tego zwoju z czujni¬ kiem.4 115 289 W stanie dopasowania czujnik wykrywa wzrost zwoju na wejsciu i wlacza przejscie do stanu dopasowania oddzialywujac na niezalezny silnik zatrzymujac go, lub znacznie zwalniajac jego predkosc obrotowa podczas, gdy inny silnik, nadajacy predkosc wyjsciowa i napedzajacy waly, nie zmienia warunków pracy. Z tego powodu zwój na wejsciu, którego koniec jest zatrzymany lub bardzo zwolniony, szybko przyjmuje swój wymiar poczatkowy, a przez to powraca sie do poczatkowych warunków stanu pracy normalnej.Przedmiot wynalazku jest uwidoczniony w przykladach wykonania na rysunku, na którym fig. 1 przedsta¬ wia pojemnik obróbczy i silnik do napedu materialu w postaci tasm, w widoku perspektywicznym, fig. 2 — po¬ jemnik obróbczy oraz skojarzone z nim waly nosne do wprowadzania tasmy ido przemieszczania tasmy w po¬ jemniku, w przekroju poprzecznym, fig. 3 i 4—sa odpowiednikami fig„ 1 i 2 w przypadku obróbki materialu w postaci drutu, fig. 5A, 5B, 5B\ 5C, 5C, 5D, 5D', 5D" — schematy przedstawiajace kolejne cykle regulacji zwojów, fig. 6 — wykres zmiany dlugosci materialu znajdujacego sie w pojemniku obróbczym, w funkcji czasu.Urzadzenie do wykonywania sposobu wedlug wynalazku zawiera kadz 1 (fig, 1), rolki 3 do wprowadzania materialu, krazek zaginajacy 4, dwa waly nosne 5 i 6, rolki 74 do wyprowadzania materialu, silnik 70 do napedu rolek 3 oraz silnik 72 do napedu rolek 74 i walu 6. Miedzy silnikiem 72 a walem 6 jest umieszczona przeklad¬ nia 73 zaopatrzona w sprzeglo. Sprzeglo 71 laczy wal 5 z walem 6. Kadz 1 ma ksztalt ostroluku odwróconego (fig. 2), majacego kat wierzcholkowy w przyblizeniu prosty. Sciany boczne kadzi sa elementami cylindrycznymi w przyblizeniu kolowymi.Kadz 1 (fig. 2) jest wylozona wewnatrz ceglami 2 odpornymi na korozje, niezbednymi wówczas, gdy kapiel obróbcza jest kwasna, przy czym poziom kapieli jest oznaczony linia N. Ponadto jedna ze scian bocznych - 15 usytuowana z tej samej strony co krazek zaginajacy 4, jest czesciowo wylozona na polowie wysokosci wykladzina 16 z lawy wulkanicznej lub plytkami z materialu ceramicznego spiekanego elektrycznie, stanowiacy* mi calosc z ceglami odpornymi na korozje.Rolki 3a, 3b (fig. 2) wprowadzaja material 100, w tym przypadku tasme, bez poslizgu, za którymi znajduje sie krazek zaginajacy 4, aby jej nadac odpowiednia krzywizne. Rolki te posiadaja powierzchnie cylindryczna, a tasma nie jest wyginana poprzecznie zachowujac swoja sprezystosc. Nastepnie tasma zostaje wprowadzona na obracajace sie waly nosne przedni 5 i tylny 6 tworzac pierwszy zwój 9, którego ksztalt normalny jest prawie kolowy, poniewaz predkosc obwodowa walów jest wieksza od predkosci narzuconej przez rolki 3a i 3b. Istnieje wiec ciagly poslizg tasmy na walach. Inne zwoje 10 sa zwykle wieksze od pierwszego i maja ksztalty bardziej lub mniej wydluzone oraz zwisaja bardziej lub mniej w kierunku dna kadzi.Ze wzgladu na nadmierna predkosc obrotowa walów w stosunku do predkosci doprowadzania materialu, zwoje m&ja sklonnosc do powiekszania sie od strony wylotowej kadzi i z tego powodu zdarza sie, ze jeden ze zwojów 11 dotknie wykladziny 16, która ma wspólczynnik tarcia wiekszy od otuliny walów. Jest faktem dowiedzionym przez praktyke, ze kazdy zwój jest jak gdyby przyciagany do czesci zanurzonej tego boku kadzi, przed którym obrabiany material przesuwa sie z góry na dól, zwanym tylnym. Wynika z tego, ze w kadziach, w których pionowa plaszczyzna symetrii przekroju kadzi pokrywa sie z pionowa plaszczyzna symetrii pary walów obrotowych, chwilowe zetkniecia nastepuja na tej czesci boku tylnego kadzi. Otóz zjawisko to sprzyja utrzymaniu zwoju w pozycji pionowej, poniewaz takie zetkniecie, które nastepuje z boku, stara sie podniesc zwój tylko ponad wal obrotowy, zwany przednim, lecz nie podnosi go ponad wal obrotowy tylnyB Natomiast jezeli chwilowe zetkniecie dokonywaloby sie w najnizszym punkcie dna kadzi, to znaczy w odleglosci równej od walów obrotowych, to zwój mialby sklonnosc do podnoszenia sie równoczesnie ponad tymi dwoma walami i do kladzenia sie na bok, z niebezpieczenstwem przenikniecia w plaszczyzne zwoju sasiedniego.Zetkniecie zwoju 11 z wykladzina 16 trwa tylko chwile i zwój ten odsuwa sie bedac pociagniety przez ten zwój, który znajduje sie bezposrednio za nim. Po odsunieciu zwój ten przyjmuje wymiar normalny. Nadmiar dlugosci, która utracil, gdyz jeden z jego konców poslizgnal sie na walach, jest przeniesiony na zwój usytuowa¬ ny bezposrednio przed nim, który zatrzymuje sie kolejno lub nie zatrzymuje sie, w zaleznosci od tego, czy nadmiar ten powoduje lub nie powoduje jego zetkniecia sie z wykladzina 16, i tak dalej. Takie jest podstawowe zjawisko regulacji, a polaczenie tych zjawisk wytwarza calkowity cykl regulacji, który obecnie zostanie omówio¬ ny odnosnie do fig. 5A do 5D", na których przedstawiono kadz 1, zespól rolek wprowadzajacych 3 napedzanych silnikiem 70, nosne waly obrotowe 5 i 6 napedzane silnikiem 72 oraz rolki wyprowadzajace 74 napedzane tym samym silnikiem 72, co i waly. Fig. 5A i 5D" sa takie same i uwidaczniaja poczatek i koniec pelnego cyklu regulacji.Na figurze 5A wszystkie zwoje maja takie same wymiary. Na fig. 5B Wplyw nadmiaru predkosci walów dal sie odczuc w sposób niejednorodny na wielkosci zwojów, a jeden ze zwojów Sj styka sie z bokiem kadzi 1.Chwilowe zetkniecie tego zwoju przenosi sie na zwój S2, a nastepnie dalej ku przodowi i wytwarza fale wsteczna osiagajaca zwój SR, nie podnoszacy sie juz wyzej. W tej chwili (fig. 5B') wszystkie zwoje pomiedzy S-j iSn zostaly wyregulowane. Fala wsteczna zanika, poniewaz nadmiar dlugosci zwoju S«| na fig. 5B' zostal rozdzielony115 289 5 miedzy zwoje S« i Sp. Czas pomiedzy fig. 5B i 5B' jest bardzo krótki i wynosi kilka sekund.Po pewnym czasie (fig. 5C) inny zwój Sg, przez chwilowe zetkniecie z kadzia wywoluje inna zanikajaca fale wsteczna regulujaca zwoje Sg doSp (fig. 5C). W tym samym czasie moze powstac kilka fal wstecznych, wplyw tych fal przesuwajacych sie ku tylowi, w polaczeniu z ogólnym przemieszczaniem sie ku przodowi wynikajacym z nadmiaru predkosci walów, wytwarza pewien rodzaj stalego drgania w postaci linii srubowej, która kontrastuje z regularnoscia skoku linii srubowej wynikajaca ze stanu techniki, w którym sztywnosc zwojów wynikala z poprzecznego wygiecia tasmy.Nadchodzi w wyniku chwila, gdy zwój wyjsciowy S^ zetknie sie ze sciana kadzi (fig. 5D). Fala wsteczna przebiega wówczas przez cala kadz w kierunku wlotu, az do zwoju wejsciowego 9. Zwój ten wzrasta gwaltownie do polozenia 9' (fig. 50') i powoduje zatrzymanie silnika 70 napedzajacego rolki wprowadzajace material przez zadzialanie na zestyk 12 (fig. 2) wylaczajac stan dopasowania, w czasie którego material przechodzi z polozenia z fig. 5D' w polozenie z fig. 5D" identyczne do fig. 5A i rozpoczyna sie stan pracy normalnej.Kolejne nastepowanie po sobie stanu pracy normalnej i stanu dopasowania, powodujace automatyczna regulacje dlugosci linii srubowej, jest przedstawione schematycznie na fig. 6.* W czasie stanu pracy normalnej predkosc wlotowa jest wieksza od predkosci wylotowej. Dlugosc tasmy obrabianej wzrasta i ten wzrost AL jest przedstawiony na osi rzednych wykresu fig. 6, na którym czas jest naniesiony na osi odcietych. Srednia wielkosc zwojów wzrasta, a zwoje sasiadujace z wyjsciem poczynaja rosnac.Nadchodzi chwila, gdy zwój S^ (fig. 5D) zetknie sie z bokiem kadzi, wówczas wytwarza sie fala wsteczna nie zanikajaca, która osiagnie wejscie i przeniesie na pierwszy zwój 9 caly nadmiar AL dlugosci. Zwój 9 gwaltownie wzrasta do polozenia 9' (fig. 5D' i 2). Oddzialywuje on na przelacznik polaczony z zestykiem 12, zatrzymujacy silnik 70 na czas potrzebny do tego, aby nadmiar dlugosci AL zostal wchloniety (fig. 5D"), jest to stan dopaso¬ wania. Gdy zwój 9 przyjmuje znowu swój normalny wymiar powraca sie do warunków z fig. 5A. Rozpoczyna sie nowy cykl w stanie pracy normalnej.Na figurze 6 wspólczynnik katowy krzywizny, to znaczy AL/AT przedstawia, miedzy fig. 5A i 5B', predkosc wzrostu dlugosci materialu wstanie pracy normalnej, zas pomiedzy fig. 5D' i 5D" przedstawia on predkosc zmniejszania sie dlugosci materialu wstanie dopasowania. Stosunek drugiej do pierwszej jest rzedu kilkuset.Jezeli z jakiegokolwiek powodu silniki wyprowadzajace zwolnia lub sie zatrzymaja, to waly zatrzymuja sie równiez, a zestyk 12 zatrzymuje silnik 70. Ponowne uruchomienie nie przedstawia trudnosci.Jedynym warunkiem jest to, aby predkosc wyprowadzania nigdy nie przekroczyla predkosci wprowadza¬ nia.Powracajac do fig. 1, silnik 72 napedza bezposrednio rolki wyprowadzajace 74 i napedza waly 5 i 6 za posrednictwem przekladni 73 zawierajacej sprzeglo. W rzeczywistosci jest absolutnie konieczne, aby napedowi walów obrotowych towarzyszyl naped rolek 74 wyprowadzajacych, lecz jest równiez prawda, ze te dwa napedy musza sie odbywac z predkoscia o pewnym wzajemnym stosunku. Jezeli przy wyprowadzeniu naped materialu obrobionego ma wszelkie dane ku temu, aby byc dodatnim, to znaczy odbywac sie bez poslizgu, to nie jest tak samo z napedem tego materialu przez waly obrotowe, poniewaz predkosc materialu jest mniejsza od predkosci obrotowej walów, nastepuje slizganie sie obrabianego materialu na walach, bo przyleganie tego materialu do walów jest, male, gdyz przyczepnosc ta jest jedynie wynikiem ciezaru zwoju spoczywajacego na walach, a poniewaz wielkosc tego poslizgu zalezy od kilku czynników, które zmieniaja sie w zaleznosci od obrabianego materialu, nalezy miec mozliwosc dostosowywania wspomianego stosunku predkpsci. Poza tym, gdyby naped obrabianego materialu przez waly obrotowe byl równiez dodatni, to problem regulacji dlugosci linii srubowej oczywiscie by nie istnial. « Po przypomnieniu powyzszego i zakladajac, ze obrabiany material slizga sie na walach obrotowych, jest oczywiste, ze w celu zrównowazenia tego poslizgu nalezy obracac waly obrotowe stosunkowo szybciej.W przeciwnym przypadku wydatek rolek wprowadzajacych nie bedzie przekazany w calosci na wydatek rolek wyprowadzajacych i linia srubowa bedzie miala sklonnosc do kurczenia sie promieniowo i stopniowo, poczawszy od wprowadzenia az do wyprowadzenia materialu. Natomiast przeciwnie/jezeli waly obrotowe posiadaja predkosc obwodowa wieksza od predkosci koniecznej do wyrównania poslizgu, to linia srubowa bedzie miala sklonnosc do wzrastania promieniowo i stopniowo, poczawszy od wprowadzenia az do wyprowadzenia materialu. Jest to okolicznosc dajaca sie calkowicie wyeliminowac, poczawszy od ostatniego zwoju przed wyprowadzeniem, w wyniku zjawiska chwilowych zetkniec zachodzacych co kilka sekund, az do pierwszego zwoju po wprowadzeniu. < Na figurach 3 i 4 przedstawiono urzadzenie analogiczne do przedstawionego na fig. 1 i 2, z ta róznica, ze profil kadzi 1 jest dostosowany do obróbki drutu a nie tasmy. Poniewaz drut jest sztywniejszy od tasmy,6 115 289 a ksztalt zwojów jest bardziej zblizony do kola z tego powodu, zamiast kata wierzcholka 90°, kat ten bedzie korzystnie wynosil okolo 120°. Pojemnik obróbczy jest wówczas lepiej wykorzystany, zwoje jednakze nie moga zetknac sie z dnem kadzi Oczywiscie, rolki wprowadzajace i wyprowadzajace drut sa dostosowane do profilu materialu, to znaczy sa to rolki z rowkiem pólokraglym. Poza tym, urzadzenie i jego dzialanie sa takie same jak w przypadku tasmy, jak równiez taki sam jest stan pracy normalnej, w czasie którego zachodzi stopniowanie malejace trzech predkosci liniowych: walów nosnych, materialu przy wejsciu i materialu przy wyjsciu, oraz stan dopasowania dlugosci materialu w pojemniku, w czasie którego predkosc materialu przy wprowadzaniu staje sie zerowa, albo co najmniej znacznie mniejsza od predkosci przy wyprowadzaniu.W czasie stanu pracy normalnej, jak to omówiono powyzej, stosunek predkosci przy wprowadzaniu i przy wyprowadzaniu materialu, przy dobrej pracy urzadzenia, powinien byc wiekszy od jednosci. Doswiadczenie wykazalo, ze stosunek ten powinien jednak byc zblizony do jednosci i ze predkosc przy wprowadzaniu powinna byc wieksza od predkosci przy wyprowadzaniu tylko o wielkosc mniejsza od 1%. Dobry stosunek predkosci jest uzyskany wówczas, gdy wynosi 604/600, w tym przypadku predkosc przy wprowadzaniu jest wieksza o okolo 0,7% od predkosci przy wyprowadzaniu. Natomiast predkosc obwodowa walów obrotowych podtrzy¬ mujacych material powinna byc wieksza od 1 do 2% predkosci przy wyprowadzaniu. < Z powyzszych danych liczbowych wynika, ze dla czasu trwania stanu pracy normalnej wynoszacego 5 do 10 minut, czas trwania stanu dopasowania, to znaczy czas trwania stanu, w którym doprowadzanie materialu jest zatrzymane, wynosi 2 do 4 sekund.Zastrzezenia patentowe 1. Sposób obróbki materialu gietkiego o duzej dlugosci, w którym nadaje sie odcinkowi materialu ksztalt petel, nastepnie petlom nadaje ksztalt linii srubowej zlozonej z duzej liczby zwojów, przesuwa sie do przodu te linie srubowa w sposób ciagly w kadzi zawierajacej srodek obróbczy, w którym zwoje srubowe sa zanurzone co najmniej czesciowo, oraz reguluje sie srednia predkosc liniowa materialu wewnatrz kadzi do zrównania z okreslo¬ na predkoscia wyprowadzania materialu z kadzi, znamienny tym, ze obróbke prowadzi sie w dwóch etapach, pierwszy etap pracy normalnej, w czasie której nadaje sie predkosc wejsciowa materialu wyzsza od predkosci wyprowadzania materialu, w celu zwiekszenia jego dlugosci w kadzi oraz drugi etap dopasowania, w czasie którego po zetknieciu sie zwoju materialu z zestykiem nadaje sie predkosc wejsciowa materialu nizsza od predkosci wyprowadzania materialu, w celu zmniejszenia jego dlugosci w kadzi. 2. Sposób wedlug zastrz, 1; znamienny tym, ze w czasie normalnej pracy predkosc wejsciowa jest wieksza od predkosci wyprowadzania materialu o 0,2%—1%. 3. Sposób wedlug zastrz. 1; znamienny tym, ze czas trwania etapu pracy normalnej jest kilkaset razy dluzszy niz czas trwania etapu dopasowania. 4. Urzadzenie do obróbki materialu gietkiego o duzej dlugosci, zawierajace waly nosne, które podtrzymuja i napedzaja zwoje materialu, wzdluz linii srubowej rolki do wprowadzania materialu, rolki do wyprowadzania materialu i silnik do jednoczesnego napedzania rolek do wyprowadzania materialu oraz walów, znamienne tym, ze zawiera niezalezny silnik (70) do napedzania rolek (3) do wprowadzania materialu do kadzi (1), zestyk (12) stykajacy sie z jednym zwojem (9) materialu we wstepnie ustalonym polozeniu oraz przelacznik polaczony z silnikiem (70) do napedu rolek (3) do wprowadzania materialu, i z zestykiem (12). 5. Urzadzenie wedlug zastrz. 4, znamienne tym, ze miedzy silnikiem (72) do napedu rolek (74) do wyprowadzania materialu i walami nosnymi (5, 6) jest umieszczona przekladnia (73). 6. Urzadzenie wedlug zastrz. 4/znamienne tym, ze kadz (1) ma sciany w ksztalcie otwartych cylindrów, których kierownice przecinaja sie u jej dolu tworzac wkleslosc skierowana ku górze. 7. Urzadzenie wedlug zastrz. 6; z n a m i e n n e t y m , ze kat wierzcholkowy przekroju poprzecznego kadzi (1) jest w przyblizeniu katem prostym. 8. Urzadzenie wedlug zastrz. 6, z n a m i e n n e t y m , ze kat wierzcholkowy przekroju poprzecznego kadzi (1) jest w przyblizeniu równy 120°. 9. Urzadzenie wedlug zastrz, 6, z n a m i e n n e tym, ze sciany kadzi (1) sa wylozone co najmniej czesciowo wykladzina (16) z materialu o duzej przyczepnosci, korzystnie z lawy wulkanicznej lub plytek cera¬ micznych spiekanych elektrycznie. 115 289 HI 5 A --^3- iiimuiii l iimiii- TMinlrTTrnmrnir ¦\t 6--—C3 • ' sY _s, - 1,1 5B" .^zr^nnr ¦ fIS 5C r TT-rn-; i 7..tw.;:v.: r::ii..Ml 5D 1_-_u^"i!l' xlLli Trr~M~i^; S*;- Ml 5D —^ t .:¦, ii i .i i : ni-uii. iiiiiiimimkiii; i-— Hi 50 .¦iiiii'':iiiiiini ¦ )Illil|'Hl1IHl!-r- PL