Przedmiotem wynalazku jest nawóz sztuczny o postaci stabilnej zawiesiny wodnej, zawierajacy kilka skladników pokarmowych, o skladzie odpo¬ wiadajacym podanemu typowi gleby i roslin i da¬ jacy sie równiez sporzadzac w organizacjach rol¬ niczych. Sztuczne nawozy zawiesinowe wedlug wy¬ nalazku dysponuja mozliwie najwyzsza zawartoscia substancji .czynnej, sa stabilne i rftaja rzadka kon¬ systencje.Celowa dziedzina stosowania nawozu sztuczne¬ go wedlug wynalazku jest gospodarka rolna.Aby utrzymac urodzajnosc ziemi i zastapic sklad¬ niki pokarmowe, pobierane z gleby rokrocznie przez rolnicze uprawy roslinne, doprowadza sie dc gleby skladniki pokarmowe dla roslin coraz cze¬ sciej w postaci wytworzonych przemyslowo nawo¬ zów sztucznych. Znaczna czesc tych nawozów wprowadza sie obecnie na rynek w stanie sta¬ lym, jednak w kilku krajach stosuje sie raczej wytwo-rzone przemyslowo, ciekle nawozy sztucz¬ ne.Niezaprzeczalna zaleta cieklych nawozów sztu¬ cznych jest to, ze manipulowanie nimi, transport i rozprowadzanie ze stalymi nawozami sztuczny¬ mi jest prostsze i praktycznie nie wymaga zadnej pracy fizycznej. Ciekly nawóz sztuczny mozna za pomoca stosowanych w ochronie roslin aparatów opryskowych równomierniej niz stale nawozy sztu- czinfe rozprowadzac na powierzcihni gleby albo za pomoca specjalnych maszyn rozprowadzac pod po¬ wierzchnie gleby na róznych glebokosciach wedlug róznych wymagan roslin (W. C. Scott, J. A. Wil- banke: Fertilizer Solutions, 1976, 20, Nlr 4, strony 54^-64).Obok omówionych zalet maja cieKle nawozy sztuczne kilka wad. Do transportu przemyslowo wytworzonych cieklych nawozów sztucznych po¬ trzebne sa odpowiednie srodki transportowe. Cie¬ kle nawozy sztuczne w fabrykach wytwarza sie metoda ciagla, w rolnictwie natomiast stosuje sie wedlug pór roku, powstaje wiec problem rozwia¬ zania ich skladowania, Wady te poglebia .okolicz¬ nosc, ze zawartosc skladników pokairmowych w roztworach zawierajacych te trzy glówne sklad¬ niki pokarmowe (N, P, K) jest znacznie nizsza niz w nowoczesnych stalych nawozach sztucznych. Dla¬ tego ostatnio w kilku krajach zamiast czystych roztworów stosuje sie zawiesinowe nawozy sztucz¬ ne, które dysponuja wiele wyzsza zawartoscia 20 sikladników pokarmowych. Dzieki wytwarzaniu i stosowaniu tego rodzaju nawozów sztucznych moz¬ na znacznie zredukowac koszta transportu, sklado¬ wania i rozprowadzania (Todorovic, Milan: Her- stelliuinig uind Anwendung flussiger Kunstdunger, Technika, Beograd, 1974, 29, Nr 10, strony 1840— —1845).Zwiazki zawierajace rozmaite skladniki pokar¬ mowe dla roslin, znajduja sie w zawiesinowym nawozie sztucznym czesciowo w postaci nasyco¬ nego roztwoiru wodnego i czesciowo w postaci za- 10 15 25 30 115 106115 106 wieszonych substancji stalych. Ten rodzaj nawo¬ zów sztucznych mozna wyitwarzac z róznych cie¬ klych, gazowych i stalych skladników podsta¬ wowych. Do cieklych skladników podstawowych mozna zaliczyc rózne roztwory zawierajace azot, roztwory kwasu fosforowego i roztwory polifosfo¬ ranów anionowych, a gazowym skladnikiem pod¬ stawowym jesit njp. amoniak, który stosuije sie do zobojetniania skladników podstawowych o charak¬ terze kwasnym. Stalymi skladnikami podstawowy¬ mi sa rózne azotowe nawozy sztuczne, sole pota¬ sowe i fosforany amonowe. Z tych ostatnio wspo¬ mnianych zwiazków coraz czesciej wytwarza sie i stosuje na calym swiecie ortofosforan monoamo- nowy (w skrócie MAP), gdyz po pierwsze mozna go latwo wytwarzac a po drugie jego calkowita zawartosc skladników pokaaimowych okolo 65% (N + P4O5) jest bamdzo korzystna pod wzgledem ekonomicznym.Z opisu patentowego Sit. Zjedn. Am. nr 3526496 znane jest stosowanie stabilizatorów przy wytwa¬ rzaniu nawozów zawiesinowych o lacznej zawar¬ tosci 40—60% wagowych skladnika czynnego, nad¬ to z opisu paitenltowego PHL nr 63477 i z opisu patentowego St. Zjedn. Am. nr 3813233 znane sa nawozy sztuczne, w których stosunek N: P2O5 : : K20 jest równy 1 : 0,5—3 : 0—4.Wedlug publikacji Tennessee Valley Authority lOtti Demonstration „New Developments in Fertili- zer Technology", 1976, strona 4 i F. P. Achom, H. L. Kimibraugh: Fentilizer Solutions, 1977, 21, Nr 5, strony 72 i 74 sporzadza sie zawiesine sta¬ lego MAP w ten sposób, ze MAP dysperguje sie w wodzie w warunkach intensywnego mieszania za pomoca pompy recyrkulacyjnej w obecnosci zelo- twórczego stabilizatora. Dyspersje te zobajeftnia sie nastepnie amoniakiem i staly zwiazek potasowy, na ogól chlorek potasowy, a w razie pofozeby sta¬ ly lub rozpuszczony zwiazek azotowy, miesza sie w zawiesinie.Stabilnosc tego zawiesinowego nawozu sztucz¬ nego osiaga sie dzieki dodaniu peczniejacego i~ze- lotwóirczego srodka. Do tego celu stosuje sie na ogól glinke typu attapulgit, ale mozna tez stoso¬ wac bentonit sodowy (F. P. Achom i H. C. Kim- brough: Fertilizer Solutions, 1977, 21, Nr 5, stro¬ na 82).Bentonity wystepujace naturalnie sa na ogól bentonitami potasowymi, dlatego traktuje sie je soda, by zapewnic im charakter zelotwórczy. Atta¬ pulgit wydobywany w poludniowej Georgii zawie¬ ra jako glówny sklaidnik uwodnione, nitkowate krysztaly elementarne glinokrzemianu magnezu.Ten produkt kopalny, zawierajacy okolo 20% wody aktywuje sie termicznie po zmieleniu (W.S.W.McCarter, K.A. Krieger i H. Heinemann: Ind.Engng. Chem. 1950, 42, Nr 3, strony 529^533).W tych wysuszonych, drobno sproszkowanych produktach igielki krysztalów elementarnych sa obecne w stanie zaglomerowanym. Aglomeraty te rozpadaja sie w srodowisku wodnym podczas dys¬ pergowania a podczas tworzenia zelu tworza one siatke igielkowa, tym samym lepkosc tego osrod¬ ka rosnaco hamuje sedymentacje stalych granulek nawozu sztucznego, wmieszanych w to srodowisko wodne (opisy patentowe St. Zjedn. Am. nr hr 3148970, 3160495, 3185642 i 3234004).Te omówione specjalne i dosc drogie produk¬ ty glinkowe podwyzszaja lepkosc zawiesinowych 5 nawozów sztucznych przez swe dzialanie zelo- twórcze i pecznienie. Chociaz zawiesiny te sa sta¬ bilne i daja sie dlugo — w ciagu 1—3 miesiecy — skladowac, to jednak w zaleznosci od czasu skla¬ dowania redukuja one silnie swa zdolnosc do ply- 10 niecia, tak wiec krzepna one w zasobnikach i do- ' piero po poruszeniu, np. za pomoca mieszania i ewentualnie po rozcienczeniu moga zostac zuzytko¬ wane. Celem wynalazku jest wyeliminowanie tych niedogodnosci. 15 Wynalazek opiera sie na stwierdzeniu, ze jesli podczas wytwarzania zawiesiny MAP doda sie 0,2—1,5% sproszkowanego superfosfatu do miesza¬ niny, to wówczas nieoczekiwanie otrzymuje sie szczególnie stabilna zawiesine. Stabilnosc tej za- 20 wiesiny utrzymuje sie w ciagu ba okresu czasu, w ciagu którego nastepuje tez two¬ rzenie zelu, to jest zdolnosc" plyniecia tej zawiesiny maleje.Jesli jednak w nawozie wedlug wynalazku sto- 25 suje sie równoczesnie superfosfat, i mlewo ze zwyklego bentonitu, to nie zachodzi tworzenie ze¬ lu, zawiesina pozostaje ciekla równiez w ciagu dluzszego skladowania jej stabilnosc jest równiez zadawalajaca. Zawiesiny te mozna wytwarzac jako 30 nawozy o odpowiednio wysokiej (co najwyzej 50% wagowych) calkowitej zawartosci skladników po¬ karmowych.W trakcie doswiadczen zaobserwowano zaskaku¬ jace i nie dajace sie przewidziec zjawisko. W przy- 35 padku dodawania do zawiesiny coraz wiekszych ilosci bentonitu podwyzsza sie stabilnosc i lepkosc zawiesiny. To samo zachowanie mozna zaobser¬ wowac przy takich zawiesinach MAP, do których dodaje sie rosnaca ilosc tylko superfosfatu. W 40 zupelnym przeciwienstwie do tych dwóch jedno¬ znacznych i jednakowych zachowan stwierdzono, ze stabilnosc zawiesin MAP rosnie a ich lepkosc maleje, jesli równoczesnie dodaje sie bentonit i su¬ perfosfat. 45 Nawóz sztuczny o .postaci stabilnej zawiesiny wodnej, zawierajacy fosfor, azot i potas w sto¬ sunku N : P;A: KzO — 1 : 0,5—3 : 0—4 w lacznej ilosci co najwyzej 40% wagowych i ponadto "bento¬ nit, wedlug wynalazku zawiera jako stabilizator 50 dwa skladniki, z których jeden stanowi bentonit w ilosci 1,2—3,5% a drugi stanowi superfosfat i/lufo superfosfat potrójny w ilosci 0,2—1,5% .liczac na calkowity ciezar zawiesiny.Korzystnie nawóz wedlug wynalazku zawiera 55 w kompozycji stabilizatorowej superfosfat i/lub superfosfat potrójny w stosunku wagowym wzgle¬ dem bentonitu jak 1 :2—6. Nawóz ten równiez korzystnie zawiera superfosfat w ilosci 1,0% lub superfosfot potrójny w ilosci 0,6%, liczac na calko¬ wi, wity ciezar zawiesiny.Zawiesinowy nawóz sztuczny wedlug wynalazku sporzadza sie w sposób omówiony nizej.Fosforowy nawóz sztuczny o kwasnym charakte¬ rze, korzystnie MAP, superfosfat i zmielony ben- fi5 tonit miesza sie w wodzie, zobojetnia amoniaKem115 106 do odczynu o wartosci pH = 6 — 7 a nastepnie do¬ daje sie domieszke zwiazku azotowego i soli po¬ tasowej w potrzebnej ilosci. Jesli rodzaj mieszal¬ nika i kolejnosc dozowania dobierze sie wlasci¬ wie, to zawiesine mozna uzyskac w zwyklym urza¬ dzeniu bez ogrzewania wzglednie chlodzenia.(Podane nizej przyklady objasniaja blizej spo^- rzadzanie i wlasciwosci zawiesinowego nawozu we¬ dlug wynalazku.Przyklad I. Do 210 ml wody intensywnie mieszajac dodaje sie 5 g sproszkowanego super - fosfaitu, 26 g wydobytego w Mad. (Wegry), nieotora- bianego, zmielonego bentonitu, 300 g granulowa¬ nego ortofbsforanu jednoamonowego (MAP), 130 ml przemyslowego roztworu wodnego amonia¬ ku i 250 g drobno granulowanego chlorku potaso¬ wego O' jalkosci nawozu sztucznego z 60% zawar¬ toscia K2O. Po mieszaniu w ciagu 20 minut za¬ wiera otrzymana zawiesina w 10Ó litrach objetosci 9,8 kg N, 23,6 kg P*06 i 23,4 kg K2O. Wartosc pH tej zawiesiny jest równa 6,26 a jej ciezar wlasci¬ wy wynosi 1,418 g/ml i jej lepkosc jest równa 63 cP. Zdolnosc nieosiadania tej zawiesiny wyno¬ si 99% w ciagu 24 godzin, 95% w ciagru 3 dni i 90% w ciagu 7 dni.Jako miare zdolnosci nieosiadania rozumie sie wyrazona w % wartosc wysokosci osadzonej war¬ stwy zawiesiny wzgledem pelnej wysokosci slupa cieczy, Podczas skladowania w ciagu* 7 dni nie zmienia sie lepkosc tej zawiesiny, pozostaje ona nadal rzad¬ ka i moze byc wylewana z zasobnika bez reszty.Przyklad II. Do 627 ml wody intensywnie mieszajac dodaje sie 6 g sproszkowanego super- fosfatu, 30,5 g wydobytego w Mad (Wegry), nie- obrabianego zmielonego bentonitu, 300 g granulo¬ wanego ortofosforanu jednoamooiniwegoi,, 130 ml przemyslowego roztworu wodnego amoniaku i 375 drobno zgraoulowanego chlorku potasowego o ja¬ kosci nawozu sztucznego z 60% zawartoscia K20.Po mieszaniu w ciagu 20 minut otrzymana jedno¬ rodna zawiesina w 1O0 litrach zawiera 8,3 kg N. 19,9 kg PA i 29,7 kg Kfi. Wartosc pH tej za¬ wiesiny wynosi 6,47, jej ciezar wlasciwy jest rów¬ ny 1,448 g/ml a jej lepkosc odpowiada 100 cP.Zdolnosc nieosiadania tej zawiesiny wynosi 98% w ciagu 24 godzin, 93,4% w ciagu 3 dni i 83% w ciagu 7 dni.Podczas skladowania w ciagu 7 dni nie zimienia sie lepkosc tej zawiesiny, pozostaje ona nadal rzadka i mozna ja bez reszty wylac z zasobnika.Przyklad III. Do 208 ml wody intensywnie mieszajac dodaje sie 9 g sproszkowanego super- fosfatu, 25,2 g wydobytego w Mad (Wegry), nie- obrabianego zmielonego bentonitu, 300 g granulo¬ wanego MAP, 130 ml przemyslowego roztworu wodnego amoniaku i 250 g drobno granulowanego chlorku potasowego o jakosci nawozu sztucznego z 60% zawartoscia K^O. Po mieszaniu w ciagu 20 minut otrzymana jednorodna • zawiesina w 100 li¬ trach zawiera 9,7 kg N, 28,4 kg P^06 i 23,1 kg K4O. Wartosc pH tej zawiesiny wynosi 6,45, jej ciezar wlasciwy jest równy 1,404 g/mol a jej lep¬ kosc odpowiada 170 cP. Zdolnosc nieosiadania tej zawiesiny wynosi 9&,9% w ciagu 7A godzin, 98,6% w ciagu 3 dni i 96,9% w ciagu % dni.Podczas skladowania w ciagu 7 dni nie zmienia sie lepkosc tej zawiesiny, pozostaje ona nadal rzad¬ ka i mozna ja bez reszty wylac z zasobnika. 5 Przyklad IV. Do 188 ml wody intensywnie mieszajac dodaje sie 4,6 g sproszkowanego super- fosfatu, 23 g wydobytego w Mad (Wegry), nieobra- bianego zmielonego bentonitu, 300 - g granulowa¬ nego MAP, 130 ml przemyslowego roztworu wod- 10 nego amoniaku i 198 g drobno granulowanego chlorku potasowego o jakosci nawozu sztucznego z 60% zawartoscia K/). Po mieszaniu w ciagu 20 mim/ut otrzymana jednorodna zawiesina w 100 litrach zawiera 10,7 kg N, 25,8 kg P^Os i 20,3 Kg ^ Kfi. Wartosc pH tej zawiesiny wynosi 6,30, jej ciezar wlasciwy jest równy 1,421 g/ml a jej lep¬ kosc odpowiada 55 cP. Zdolnosc nieosiadania tej zawiesiny wynosi 98% w ciagu 24 godzin, 94,3% w ciagu 3 dni i 87% w ciagu 7 dni. 20 (Podczas skladowania w ciagu 7 dni nie zmienia sie lepkosc tej zawiesiny, pozostaje ona nadal rzadka i mozna ja bez reszty wylac z zasobnika.P mieszajac dodaje sie 1,8 g sproszKowanegio super- 25 fosfatu, 25,1 wydobytego w Mad (Wegry) nieobro¬ bionego, zmielonego bentonitu, 300 g granulowanego MAP, 130 ml przemyslowego roztworu wodnego amoniaku i 250 g drobno zgraoulowanego chlorku potasu o jakosci nawozu sztucznego z 60% za- 30 wartoscia Kfi. Po mieszaniu w ciagu 20 minut otrzymana jednorodna zawiesina w 100 litrach zawiera 9,8 kg N, 23,5 kg P2O5 i 23,5 K20. War¬ tosc pH tej mieszaniny wynosi 6,41, jej ciezaT wla¬ sciwy jest równy 1,422 g/'ml a jej lepkosc odpo- 35 wiada 127 cP. Zdolnosc nieosiadania tej zawiesiny wynosi 98,3% w ciagu 24 godzin, 96% w ciagu 3 dni i 9il% w ciagu 7 dni. • Podczas skladowania w ciagu 7 dni zmienia sie lepkosc tej zawiesiny, pozostaje ona nadal 40 rzadka i mozna ja bez reszty wylac z zasobnika.Przyklad VI. Do 106 ml wody intensywnie mieszajac dodaje sie 4$ g sproszkowanego super- tpsfatu, 24,5 wydobytego w Mad (Wegry) nieobra- bianego, zmielonego bentonitu, 300 g granailowa- 45 nego MAP, 130 ml przemyslowego roztworu wod¬ nego amoniaku, 27 g granulowanego mocznika i 212 g drobno granulowanego chlorku potasowego o jakosci sztucznego nawozu z 60% zawartoscia K2O. Po mieszaniu w ciagu 20 minut otrzymana 5Q jednorodna zawiesina w 100 litrach zawiera 12,2 kg N, 2(4,7 kg PjOg i 20,8 kg K^O. Wartosc pH tej zawiesiny wynosi 6,38,jej ciezar wlascdwy jest równy 1,443 g/ml a jej lepikosc odpowiada 160 cP.Zdolnosc nieosiadania tej zawiesiny wynosi 98% 55 w ciagu 24 godzin 93,5% w ciagu 3 dni i 86% w ciagu 7dni. • Podczas skladowania w ciagu 7 dni nie zmienia sie lepkosc tej zawiesiny, pozostaje ona nadal rzadka i mozna ja bez reszty wylac z zasobnika. w Przyklad VII. Do 227 ml wody intensywnie mieszajac dodaje sie 5 g sproszkowanego super- fosfatu, 9,1 g wydobytego w Mad (Wegry), nieobra- bianego, zmielonego bentonitu, 300 g granulowa¬ nego MAP, 130 mi przemyslowego roztworu wod- Ó5 nego amoniaku i 250 g drobno granulowanego7 115 106 8 chlorku potasowego o jakosci nawozu sztucznego z 60% zawartoscia KjO. Po mieszaniu w ciagu 20 min/ut otrzymana jednorodna zawiesina w 100 litrach zawiera 9,8 kg N, 23,0 kg Pz05 i 23,4 kg K*0. Wartosc pH tej zawiesiny wynosi 6,45, jej ciezar wlasciwy jest równy 1,418 .g/ma a jej lep¬ kosc odpowiada 75 cE\ Zdolnosc nieosiadania tej zawiesiny wynosi 96,3% w ciagu 24 godzin, 90,3% w ciagu 3 dni i 79,8% w ciagu 7 dni.Podczas skladowania w ciagu 7 dni nie zmie¬ nia sie lepkosc tej zawiesiny pozostaje ona nadal rzadka i moze byc bez reszty wylana z zasob¬ nika.Przyklad VIII. Do 218 ml wody intensywnie mieszajac dodaje sie 5 g sproszkowanego super- fosfatu, 18yl wydobytego w Mad (Wegry), nieobra- bianego, zmielonego bentonitu, 300 g granulowa¬ nego MAP, 130 ml przemyslowego wodnego roz¬ tworu amoniaku i 250 g drobno granulowanego chlonku potasowego o jakosci nawozu sztucznego z 60% zawartoscia K20. Po mlieszaniu w ciagu 20 minut otrzymana jednorodna zawiesina w J.00 litrach zawiera 9,7 kg N, 23,5 kg Pi05 i 23,3 kg K^O. Wartosc pH tej mieszaniny wynosi 6,53, jej ciezar wlasciwy jest równy 1,411 g/ml a jej lepkosc odpowiada 96 cP. Zdolnosc nieosiadania tej mieszaniny wynosi 98% w ciagu 24 godzin, 95,1% w ciagu 3 dni i 89,2% w ciagu 7 dni.Podczas skladowania w ciagu 7 dni nie zmienia sie lepkosc tej zawiesiny, pozostaje ona nadal rzadka i moze byc bez reszty wylana z zasobni¬ ka.Przyklad IX. Do 214 ml wody 'intensywnie mieszajac dodaje sie 5*5 g sproszkowanego super- fosfatu, 25,3 wydobytego z Mad (Wegry), nieobra- bianego zmielonego bentonitu, 3O0 g granulowane¬ go ,MAP, 130 ml przemyslowego wodnego roztworu amoniaku i 250 g drobno granulowanego chlorku potasowego o jakosci nawozu sztucznego z 60% zawartoscia KaO. Po mieszaniu w ciagu 20 minut 10 20 35 otrzymana jednorodna zawiesina w 100 litrach zawiera 9,8 kg N, 23,9 kg P?05 i 23,5 kg K^O. War¬ tosc pH tej zawiesiny wynosi 6,49, jej ciezar wla¬ sciwy jest równy 1,43® g/im/1 a jej lepkosc odpo¬ wiada 110 cP. Zdolnosc nieosiadania tej zawiesiny wynosi 98,6% w ciagu 24 godzin, 96% w ciagu 3 dni i 91,8% w ciagu 7 dni. iFodezas skladowania w ciagu 7 dni nie zmie¬ nia sie lepkosc tej zawiesiny, pozostaje ona nadal rzadka i moze byc bez reszty wylana z zasobnika.Z podanych przykladów wynikaja m. in. omó¬ wione nizej zalety nawozu wedlug wynalazku.Zawiesinowy nawóz sztuczny wedlug wynalazku dysponuje odpowiednim stosunkiem skladników .pokarmowych i wysoka zawartoscia skladników pokarmowych, jest stabilny, jego lepkosc jest nis¬ ka, przeto nie wymaga on zadnych specjalnych urzadzen dla rozprowadzania go w glebie i na gle¬ bie, zawiesine te mozna sporzadzac gdziekolwiek.Zastrzezenia patentowe 1. Nawóz sztuczny o postaci stabilnej zawiesiny wodnej, zawierajacy fosfor, azot i potas w sto¬ sunku N : P*05 : K^O = 1: 0,/5—3 : 0,4 w lacznej ilosci co najwyzej 40% wagowych i ponadto bento¬ nit, znamienny tym, ze zawiera jako stabilizator dwa skladniki, z których jeden stanowi bentonit w ilosci 1,2—3,5% a drugi stanowi superfosfat i/lub superfosfat potrójny w ilosci 0,2—1,5%, liczac na calkowity ciezar zawiesiny. 2. Nawóz wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze zawiera w kompozycji stabilizatorowej superfosfat i/lub superfcsfat potrójny w stosunku wagowym wzgledem bentonitu jak 1 : 2—6. 3. Nawóz wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze zawiera superfosfat w ilosci 1,0%, liczac na calko¬ wity ciezar zawiesiny. 4. Nawóz wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze zawiera superfosfat potrójny w ilosci 0,6%, li¬ czac na calkowity ciezar zawiesiny., PZGraf. Koszalin D-611 90 A-4 Cena 100 zl PL