Przedmiotem wynalazku jest wylacznik zanikowy jed¬ nej z faz pradu trójfazowego.Dotychczas brak bylo typowego rozwiazania w zakre¬ sie zabezpieczenia silników elektrycznych trójfazowych przed praca bez jednej fazy wyniklej z uszkodzen w sieci elektroenergetycznej, a powodujacych czesto palenie sie silników elektrycznych trójfazowych pracujacych bez jednej fazy. Przykladem stosowanego zabezpieczeniajest przekaznik termiczny. Jest to przekaznik nadmiarowo- pradowy i wymaga dobrania zakresu i dokladnego nasta¬ wienia pradu, przy przeplywie którego ma przekaznik zadzialac wylaczajac silnik elektryczny. Niewlasciwy dobór wartosci pradu przy jakim bedzie dzialal przeka¬ znik termiczny spowoduje niepotrzebne wylaczenie go przy pradzienominalnym silnikaelektrycznego, albo nie¬ zadzialanie nawet przy braku jednej fazy. Wlasciwe nastawienie przekaznika termicznegojest trudne z uwagi na brak informacji o wielkosci pradu pobieranego przez dany silnik elektryczny i z reguly przekaznik termiczny nastawiany jest na prad wyzszy anizeli potrzeba dla wygody uzytkownika, aby urzadzenie nie sprawialo klo¬ potu i czesto nie wylaczalo sie. Ponadto przekaznik ter¬ miczny wlasciwie nastawiony po kilkakrotnych zadzia- laniach zmienia parametry i wymaga korekty w nastawieniu, co zwykle nie jest stosowane i prowadzi do uszkodzenia silnika elektrycznego.Innym przykladem stosowanego zabezpieczenia jest uzycie dwóch lub trzech styczników podlaczonych pod napiecie fazowe lub miedzyprzewodowe i doprowadzenie napiecia sterujacego silnikiem poprzez styki zwierne.Teoretycznie zabezpieczenie takie winno spelniac swoje zadanie, gdyzjezeli zabrakniejednej z faz pradutrójfazo¬ wego odpowiedni stycznik powinien zostac wylaczony i przerwac obwód sterowania silnika elektrycznego. Jed¬ nak zanikjednej fazy na doplywie z sieci elektroenergety¬ cznej podczas pracy silnika elektrycznegojest zastapiony napieciem wytworzonym przez silnik elektryczny trójfa¬ zowy o nizszej wartosci wystarczajacej do utrzymania styczników w stanie zalaczonym, co równiezprowadzi do uszkodzenia silnika elektrycznego.Celem wynalazku jest wyeliminowanie wad i niedo¬ godnosci w stosowanych dotychczas sposobach zabez¬ pieczen.Cel ten osiagnieto przez skonstruowanie wylacznika zanikowego jednej z faz pradu trójfazowego, w którym utworzone sa dwa punkty gwiazdowe, z których jeden utworzony jest z trzech par utworzonych z rezystorów i kondensatorów z jednej strony polaczonych z trzema zaciskami sieci, natomiast z drugiej strony polaczonych w gwiazde, a drugi punkt utworzony równiezz trzech par utworzonych z rezystorów i kondensatorów z jednej strony polaczonych z trzema zaciskami silnika elektry¬ cznego, natomiast z drugiej strony polaczonych w gwiazde, przy czym punkt pierwszy bezposrednio, a drugi przez rezystor, przylaczone sa poprzezdiode pola¬ czona elektroda ujemna do kondensatora, do którego podlaczony jest rezystor przylaczony z kolei do bazy tranzystora, przy czym kondensator przyuczony jest do3 114 932 4 przewodu zerowego, natomiast pierwszy zacisk zasila¬ jacy zewnetrznie polaczony z zaciskiem przeznaczonym do przylaczenia przycisku zewnetrznego i szeregowo polaczony z zestykiem zwiernym przekaznika, z rezysto¬ rem i dioda przylaczone z kolei do cewki przekaznika,do której równiez poprzez rezystor uzupelniajacy i rezystor nastawny, przylaczona jest baza tranzystora, natomiast drugi koniec cewki przekaznika przylaczony jest do kolektora tranzystora, którego emiter przylaczony jest do zacisku przewodu zerowego, do którego równiez przylaczony jest.rezystor nastawny.Wylacznik zanikowy jednej z faz pradu trójfazowego wedlug wynalazku jest odporny na wilgoc i temperature do 70°C, latwy do zainstalowania i miescisie w obudowie stycznika obwodów silnika elektrycznego. Znajduje zastosowanie do ochrony silników elektrycznych trójfa¬ zowych, szczególnie urzadzen pracujacych bez stalego nadzoru jak hydrofornie, pompownie, suszarnie, wen¬ tylatory, sprezarki itp., które sterowane sa samoczynnie na przyklad cisnieniem, poziomem wody, temperatura itp.Przedmiot wynalazku zostal uwidoczniony w przykla¬ dzie wykonania na rysunku, naktórym fig. 1 przedstawia schemat ideowy, a fig. 2 — przykladowe podlaczenie wylacznika zanikowego do trójfazowego obwodu zasila¬ nia silnika elektrycznego.Wylacznik zanikowy jednej z faz zbudowany jest na plytce drukowanej z zastosowaniem typowych elemen¬ tów.Utworzone sa dwa punkty gwiazdowe A i B. Punkt A utworzony jest z trzech par utworzonych z rezystorów Rl, R2, R3 i kondensatorów Cl, C2, C3 przylaczonych z jednej strony do zacisków RST, a z drugiej strony pola¬ czone w gwiazde. Analogicznie punkt B tworza trzy pan utworzone z rezystorów R4, R5, R6i kondensatorów C4, C5, Ci przylaczone zjednej strony do zacisków U, V, W. a z drugiej strony polaczone w gwiazde. Punkt B poprzez rezystor R7 przylaczony jest do punktu A, który rezysto¬ rem U polaczony jest z zaciskiem O, gdzie równiez przylaczone sa kondensator C7, rezystor nastawny PR oraz emiter tranzystora T. Utworzonyjest równiezpunki C który wynika z polaczenia diody D2, przylaczonej do punktu A, kondensatora C7oraz rezystora R9 przylaczo¬ nego do bazy tranzystora T. Zacisk Rpolaczony zewnetr¬ znie z zaciskiem PI, do którego poprzez zestyk zwiemy przekaznika R15, rezystor RIO -i diode Dl przylaczona jest cewka przekaznika R15, która poprzez rezystor Rl 1 i rezystor nastawny PR przylaczona jest do bazy tranzy¬ stora T. Drugi koniec cewki przekaznika R15 przyla¬ czony jest do kolektora tranzystora T. Dioda D3 wlaczona jest równolegle do cewki przekaznika R15, a zacisk P2 przylaczony jest miedzy rezystor RIO i diode Dl. Zaciski ci przylaczone sa do drugiego zestyku zwier- nego przekaznika Rlf, a zacisk Ldo zestyku rozwiernego przekaznika R15. Calosc wbudowana jest w puszke her¬ metyczna przystosowana do zainstalowania w róznych typach pomieszczen.Dzialanie wylacznika zanikowego jest nastepujace. Po podlaczeniu wylacznika zanikowego wedlug wynalazku do obwodu zasilania silnika oraz przycisnieciu przycisku PZ przy obecnosci wszystkich faz zadziala przekaznik R15. Natomiast zwolnienie przycisku PZ pozostawia zwarte zwierne zestyki przekaznika R15 i powoduje ogra¬ niczenie rezystorem RIO pradu kolektora tranzystora T.Obecnosc wszystkich faz utrzymuje uklad w równowa¬ dze. Tranzystor T jest polaryzowany, plynie prad kolek¬ tora i przekaznik utrzymuje w stanie zwartym zestyki zwierne przez co zamkniety jest obwód sterowania sil¬ nika elektrycznego. Brak jednej z faz zaklóci stan równo¬ wagi w punktach gwiazdowych, w których pojawi sie napiecie. Napiecie to poprzez diode Dl zostaje doprowa¬ dzone jako ujemne na kondensator C7i poprzez rezystor R9 na baze tranzystora Tco spowoduje z kolei odjecie sie potencjalów, tranzystor nie bedzie polaryzowany i przej¬ dzie w stan zaporowy, cewka przekaznika R15 nie bedzie miala zamknietego obwodu i zestyki zwierne zostana rozwarte, co z kolei przerwie obwód sterowania silnika elektrycznego powodujac jego wylaczenie. Zalaczenie nastepuje przez ponowneprzycisniecie przycisku PZprzy obecnosci wszystkich faz. Przycisniecie przycisku PZ przy braku jednej z faz nie spolaryzuje tranzystora T i uklad nie zalaczy silnika elektrycznego. Przy zaklóceniu równowagi punktu gwiazdowego B wyniklego z braku jednej z faz, np. przez wypalone styki stycznika 3 lub przepalenie sie elementu termicznego w przekazniku ter¬ micznym 4 przy obecnosci napiecia zasilajacego pojawi sie napiecie w punkcie B i poprzez rezystor R7 w punkcie A i dalej jako ujemne odejmie sie od dodatniego na kondensatorze C7 powodujac zanik pradu kolektora tranzystora T. Rezystor nastawny PR ustawiony jest na taka wysokosc dodatniego potencjalu na bazie tranzy¬ stora T oraz kondensatorze C7, aby ujemne napiecie skompensowalo napiecie polaryzacji w odpowiednim czasie potrzebnym na ominiecie chwilowych i drobnych zaklócen równowagi ukladu wyniklego z zaklócen ene¬ rgetycznych. Podwyzszenie dodatniego potencjalu wyd¬ luza czas zadzialania wylacznika zanikowego. Rezystor RSpotrzebnyjest do rozladowywania kondensatorówCl do C6. Dioda D3 chroni tranzystor przed przepieciami wynikajacymi z samoindukcji cewki przekaznika.Zastrzezenie patentowe Wylacznik zanikowy jednej z faz pradu trójfazowego, znamienny tym, ze utworzone sa dwa punkty gwiazdowe (A i B), z których punkt (A) utworzony jest z trzech par utworzonych z rezystorów (Rl, R2, R3)i kondensatorów (CI, C2, C3) z jednej strony przylaczonych do zacisków fazowych (RST), natomiast z drugiej strony polaczonych w gwiazde oraz punkt (B) równiez utworzony z trzech par utworzonych z rezystorów (R4, R5, R6)i kondensatorów (C4, C5, C6) z jednej strony przylaczonych do zacisków silnika elektrycznego (UVW), a z drugiej strony polaczo¬ nych w gwiazde, przy czym punkt (A) bezposrednio, a punkt (B) przez rezystor (R7) przylaczone sa poprzez diode (D2) polaczona elektroda ujemna do punktu (C), do którego podlaczony jest rezystor (R9) przylaczony z kolei do bazy tranzystora (T), oraz kondensator (C7)5 114 932 6 przylaczony do zacisku (O), natomiast zacisk (R) zewnetrznie polaczony z zaciskiem (PI) i szeregowo pola¬ czony z zestykiem zwiernym przekaznika (R15)z rezysto¬ rem (RIO) i dioda (Dl) przylaczona z kolei do cewki przekaznika (R15), do której równiez poprzez rezystor (RU) i rezystor nastawny (PR) przylaczona jest baza tranzystora (T), natomiast drugi koniec cewki przeka¬ znika (R15) przylaczony jest do kolektora tranzystora (T), którego emiter przylaczony jest do zacisku (O), do którego rówriiez podlaczony jest rezystor (PR). fqi H n l$k W iWifiiiii \w\v\u\L\d\x\ ! u.Pz PL