Najdluzszy czas trwania patentu do 15 stycznia 1942 r.Patent Nr 6747 dotyczy obudowy chod¬ nika kopalnianego i tunelu i sklada sie z ksztaltówek, które wyrózniaja sie tern, ze oddzielne kamienie zestawione sa w po¬ staci pierscieni lub luków, posiadajacych wlasciwosc odksztalcania sie, przyczem wysokosc kamieni na calej ich powierzch¬ ni lub na pewnej jej czesci jest tak dobra¬ na, ze w razie oczekiwanych odksztalcen linja cisnienia nie wystaje poza rdzen obu¬ dowy. Jezeli przy obudowie chodnika na¬ lezy sie spodziewac osiadania stropu, t. \. skal znajdujacych sie nad obudowa, kie¬ dy chodnik skierowany jest po rozciaglo¬ sci pokladu i gdzie dlatego strop tak dlugo osiada, az dany mineral wypelnia¬ jacy poklad i znajdujacy sie z obu stron chodnika nie zostanie dostatecznie zgnie¬ ciony, to w mysl wynalazku temu osiada¬ niu stropu zapobiega sie w ten sposób, ze w obudowie zaklada sie podatne wkladki w takiej ilosci i wymiarach, ze obudowa moze jednakowo osiadac razem ze stro¬ pem chodnika, przyczem obudowa dopiero wówczas ustali sie, kiedy otaczajace ja skaly przestana naciskac.We wszystkich tych przypadkach, gdzie obudowa az do wyrównania cisnie¬ nia skal zmienia stosunkowo niewiele swój ksztalt, podczas prowadzenia chod¬ nika lub szybu, jak równiez tunelu, to w kazdym odcinku pierscieniowym lub luko-wym mozna laczyc oddzielne kamienie b&c podatnych \ykladek na zewnetrznej pówfefzchni/a dkmeBzczac je tylko na we¬ wnetrznej powierzchni obudowy lub moz¬ na laczyc kamienie bez jakichkolwiek po¬ datnych Wkladek, a zamiast tego umie¬ szczac tylko w pewnych miejscach pier¬ scieni lub luków obudowy kamienie, które zwezaja sie w kierunku do wnetrza obudo¬ wy lub nawet nazewnatrz, to znaczy lacza sie wzajemnie przegubowo, W tych przypadkach, gdy kamienie wewnatrz kazdego odcinka pierscieniowe¬ go lub lukowego lacza sie przenikajacym je lacznikiem, czyli zaopatrzone sa w ze¬ wnetrzne uzbrojenie, zaleca sie je wyko¬ nac wytrzymalemi na ciagnienie tak, by po calkowitem zgnieceniu podatnych wkla¬ dek, np. po zupelnem zetknieciu sie ka¬ mieni miedzy soba, uzbrojenie moglo za¬ pobiegac dalszemu odksztalcaniu sie obu¬ dowy, która spowodowala czesciowe od¬ chylenie kamieni, a wiskutek tego niepoza¬ dane zgniatanie krawedzi kamieni. W o- gólnosci, t. j, w tych wszystkich przypad¬ kach, kiedy polozenie i kierunek nacisku skal nie jest zgóry okreslony, umieszcza sie uzbrojenie blisko zewnetrznej po¬ wierzchni obudowy tak, aby w razie ci¬ snienia skal, wypierajacego obudowe na¬ zewnatrz, zapobiec zewnetrznemu odchy¬ leniu kamieni, natomiast jezeli oczekuje sie nacisku skal w jednym tylko kierun¬ ku, to uzbrojenie kamieni nalezy umiescic na wewnetrznej powierzchni pierscienia, który jest wystawiony na dzialanie tego nacisku, poniewaz ostatni dazy do wy¬ pchniecia obudowy do wewnatrz, przyczem w tern miejscu kamienie moga odchylac sie w kierunku wewnetrznym, czemu zapo^ biega umieszczone wewnatrz uzbrojenie.Jezeli spag jest twardy, to odcinki obudo¬ wy maja ksztalt luków i wystarczy dolna czesc luków obudowy osadzic w spagu, oba zas konce uzbrojenia zakotwic w spo¬ dzie tych luków/ Obudowa wykonana wedlug tych zasad nadaje sie nietylko do obudowy tuneli, chodników i szybów, lecz równiez do obu¬ dowy komór maszynowych.Na rysunku fig. 1 i 2 wykazuje jedno, a fig. 3 — drugie wykonanie obudowy, znajdujacej sie czesciowo w pokladzie, fig. 4 jest to pojedyncza wkladka w wi¬ doku zgóry, fig. 5 i 6 uwidoczniaja czesci obudowy z podatnemi wkladkami, umie- szczonemi wewnatrz, fig. 7 i 8 wskazuja czesc obudowy, w której niektóre z kamie¬ ni stanowia przeguby oraz wytrzymale na ciagnienie uzbrojenie, fig. 9 uwidocznia inna obudowe z podatnemi wkladkami i uzbrojeniem, fig. 10 — jeden kamien w przekroju, a fig. 1:1 — komore na pompy kopalniane, wykonana z ksztaltówek; W obudowie znajdujacej sie calkowi¬ cie lub czesciowo w pokladzie (fig. 1 i 2) w górnej czesci luku obudowy, umieszczo¬ ne sa miedzy kamieniami betonowemi po¬ datne wkladki b o ksztalcie podanym w patencie Nr 6747, które wskutek wlasci¬ wosci materjalu lub wskutek ich wymia¬ rów i ksztaltu posiadaja miejscami mniej¬ sza wytrzymalosc na cisnienie, niz kamie¬ nie a. Ogólna ilosc wkladek b, umieszczo¬ nych w górnej polowie odcinka obudowy jest tak dobrana, ze kazdy wycinek obu¬ dowy moze sie o tyle kurczyc, o ile opusci sie strop x, zgniatajacy podsadzke h, któ¬ ra posiada grubosc Z, a pod naciskiem skal zgniecie sie do grubosci Z1 i odpowiednio do tego strop opusci sie az do linji X1, przy¬ czem obudowa po zgnieceniu wkladek b winna skurczyc sie az do linji, któ¬ ra bedzie posiadac w przyblizeniu ksztalt uwidoczniony linja kreskowana. W miej¬ scach, gdzie obudowa winna szczególnie mocno sie skurczyc (na fig. 1 oznaczono przez y) zastosowano wkladki b w wiek¬ szej ilosci, jednak niezupelnie blisko sie¬ bie, gdyz miedzy dwiema wkladkami wi¬ nien byc umieszczony przynajmniej jeden kamien betonowy a tak, aby podatnosc o-budowy nie byla w tych miejscach zbyt duza, "wskutek czego nacisk skal móglby obudowe wgniesc do wnetrza. Nadto wkladki b (fig. 2): w poszczególnych pier¬ scieniach obudowy sa przestawione wzgle¬ dem siebie tak, aby przylegaly zawsze na zmiane do kamieni betonowych i odwrot¬ nie; wskutek czego poszczególne odcinki pierscienia nie moga zalamywac sie w kierunku podluznym.* Na tych samych zasadach wykonana jest lukowa obudowa (fig. 3), która mozna stosowac, o ile chodmik posiada twardy spag. Przez y oznaczono miejsca, w któ¬ rych obudowa winna miec moznosc wiek¬ szego kurczenia sie, i gdzie stosuje sie najwiecej wkladek b, przyczem jest to wkladka podwójna, która w kierunku ob¬ wodu jest szczególnie szeroka. Aby ta wkladka nie mogla zginac sie, jest ona przecieta w srodku, przyczem miedzy obu czesciami umieszczona jest wkladka 62 (fig. 4); wreszcie wkladki mozna usztyw¬ niac zapomoca sworzni laczacych listwy 63.Jezeli obudowa ma kurczyc sie na we¬ wnetrznym obwodzie (fig. 5 i 6), to po¬ datne wkladki nie zaklada sie az do ze¬ wnetrznego obwodu, lecz tylko w pewnym odstepie od zewnetrznej powierzchni obu¬ dowy. Fig. 5 wskazuje, ze miedzy plytami a umieszczono jednolita wkladke podatna b2, która w ogólnosci jest podobna do po¬ przednich wkladek b i b\ Ta wkladka mie¬ sci sie w pewnym odstepie od zewnetrzne¬ go obwodu obudowy, a jej wytrzymalosc na zgniecenie jest tak obliczona, ze u pod¬ stawy jest mniejsza niz wytrzymalosc ka¬ mieni. Na zewnetrznym obwodzie obudo¬ wy kamienie a1 stykaja sie ze soba na od¬ powiednio wiekszej powierzchni.Zamiast pojedynczej mozna (fig. 6) zastosowac kilka wkladek 63. Aby tym ra¬ zem nie przekroczyc dozwolonego nacisku na powierzchnie kamieni a, mozna oba ka¬ mienie a, graniczace z wkladkami 6, wy- kcmkc z materjalu posiadajacego wieksza wytrzymalosc na cisnienie niz materjal pozostalych kamieni, np. z lepszego beto¬ nu, lub zaopatrzyc w uzbrojenie zelazne, przyczem mozna równiez stosowac oba sposoby jednoczesnie. To samo daje sie równiez zastosowac przy wykonaniu wkla¬ dek wskazanych na fig. 5.Zamiast podatnych wkladek miedzy kamieniami obudowy mozna umieszczac kamienie niepoddajace sie cisnieniu, to znaczy takie, które wytrzymuja wieksze cisnienie, niz inne kamienie obudowy.Wkladki takie sa sciete ukosnie od strony wewnetrznej obwodu obudowy, przyczem wielkosc sciecia okresla kat srodkowy. Wkladki mozna równiez scinac ukosnie na zewnetrznym obwodzie obudo¬ wy. W ten sposób sasiadujace ze soba wkladki wytwarzaja pewne szczeliny ka¬ towe, w których kamienie moga przyblizac sie ku sobie. Fig. 7 i 8 uwidoczniaja dwa sposoby wykonania takich niepodatnych wkladek, które dzieki szczelinom umozli¬ wiaja odksztalcenie obudowy. Na fig. 7 i 8 widac na prawo tego rodzaju wkladke g, która wykonana jest z lepszego betonu tak, ze jej wytrzymalosc na cisnienie jest wieksza niz kamienia a. Te wkladki na ze¬ wnetrznym obwodzie obudowy w pewnym odstepie od swej dolnej krawedzi sa zwe¬ zone wiecej, niz to odpowiada ich formie ograniczonej katem srodkowym (fig. 7) tak, ze miedzy wkladka g i sasiedniemi kamieniami a powstaje klinowa szczelina x. Wytrzymalosc tych wkladek na cisnie¬ nie jest tak dobrana, ze czesc powierzchni podstawy wkladek, wystawionej na cisnie¬ nie, jak równiez te czesci powierzchni pod¬ stawy, które przy odksztalceniu sie obu¬ dowy poddawane zostaja cisnieniu, maja te sama lub wieksza wytrzymalosc co inne kamienie.Wkladki umieszcza sie tak, aby cala swa powierzchnia podtrzymywaly kamie¬ nie a parami {fig. 7 i 8). Wkladki g zaopa¬ trzyc mozna równiez w male sciecia uko- — 3 —sne X1 na zewnetrznym obwodzie obudo¬ wy, aby w tych miejscach, gdy kamienie zbliza sie do siebie, obudowa mogla nieco poddac sie bez uszkodzenia krawedzi ka¬ mieni, przyczem wkladki mozna wpuscic w stosowna obsade. Gdy skaly naciekaja na obudowe ze wszystkich stron jednako¬ wo, to obudowa utrzymuje sie, jezeli przy¬ jac, ze wywierane ze wszystkich stron ci¬ snienie nie przekracza granicy wytrzyma¬ losci obudowy i nie powoduje odksztalcen; jezeli jednak cisnienie dziala nierówno, np. w kierunku strzalki P (fig. 7), które jest w tern miejscu wieksze i dazy do wepchniecia czesci obudowy do wewnatrz, to obudowa moze przesunac sie do we¬ wnatrz i poddac sie cisnieniu w ten spo¬ sób, ze kamienie a i wkladki g przechyla sie ku sobie. Wkladki poddaja sie jedno¬ stronnie i dzialaja nawet tak, ze nawet przy nacisku skal z jednej strony wklad¬ ki stale opieraja sie na calej powierzchni, czyli ze sa zabezpieczone przeciw jedno¬ stronnemu i zbyt wielkiemu naciskowi. 0 ile kamienie a wewnatrz poszczegól¬ nych odcinków pierscieniowych maja byc zaopatrzone w wewnetrzne lub zewnetrz¬ ne uzbrojenie ujednostajniajace calosc, to ostatnia wykonywa sie z odpowiednie¬ go tworzywa, wytrzymalego na cisnienie i w razie zupelnego zgniecenia wkladek b lub po przechyleniu sie kamieni g uzbro¬ jenie moze przeciwdzialac dalszemu od¬ ksztalcaniu sie obudowy az do pewnych granic. Takie uzbrojenie (fig. 7, 8 i 9) skla- da sie z zelaznego preta e, zalanego zapra¬ wa cementowa d, wypelniajaca otwory e w kamieniach a, który moze byc z zelaza okraglego lub z linki drucianej (fig. 9), której konce laczy sie ze soba haczykowa¬ to, przyczem grubosc zaprawy cementowej b jest tak dobrana, ze uzbrojenie nie jest sztywne lecz podatne, szczególnie zas za¬ prawa cementowa d nie powinna byc zbyt gruba, aby nie przeciwdzialala odksztal¬ caniu sie obudowy, która pod dzialaniem jednostronnego nacisku dazy do zmiany swej postaci z okraglej na owalna, oraz mogla zmieniac swój ksztalt w ten spo¬ sób. Kiedy obudowa przy jednostronnym nacisku skal tak dalece zmienia swój ksztalt, ze podatnosc wkladek b na jej wewnetrznej stronie lub mozliwosc prze¬ chylenia sie kamieni g jest przekroczona i gdy mimo odksztalcenia sie obudowy na¬ cisk skal na nia nie jest jeszcze wyrówna¬ ny, czyli ze nacisk jednostronny skal dzia¬ la nadal, to zaczyna dzialac wytrzymale na cisnienie uzbrojenie e i to w ten sposób, ze zapobiega dalszemu odksztalcaniu sie obudowy przez równomierny rozklad dal¬ szego cisnienia skal na powierzchnie pod¬ stawowe plyt, wskutek czego zapobiega nadmiernemu naciskowi, który zwykle po¬ woduje pekanie plyt.Na fig. 9 uwidoczniono owalna linja przerywana odksztalcenie, które obudowa przyjmie pod dzialaniem nacisku skal w kierunku strzalki p.W tych warunkach, kiedy wiadomo zgóry, ze nacisk skal dziala tylko w jednym kierunku, czyli ze niema cisnienia skal w kierunku, któryby przeciwdzialal pierwsze¬ mu i ten nacisk wypycha obudowe tylko w jednym kierunku, to uzbrojenie winno byc umieszczone w tern miejscu obudowy, któ¬ re jest wystawione na dzialanie jedno¬ stronnego cisnienia skal, to znaczy we¬ wnatrz, czyli blisko zewnetrznego obwodu.Przez uzbrojenie wewnetrzne zapobiega sie przedwczesnemu odchylaniu sie kamie¬ ni po stronie przeciwleglej dzialaniu na¬ cisku skal, a tern samem zapobiega sie równiez wiekszym uszkodzeniom krawe¬ dzi kamieni na tem miejscu. Równiez w tern wykonaniu uzbrojenie moze byc wy¬ trzymale na cisnienie w ten sposób, ze je¬ go zewnetrzne i wewnetrzne czesci sklado¬ we laczy sie razem. Fig, 7 uwidocznia taka obudowe, przyczem przyjeto, ze obudowa wystawiona jest na dzialanie jednostron¬ nego nacisku skal w kierunku strzalki P — 4 —(fig. 7 na lewo); obudowa otrzymuje w tern miejscu uzbrojenie wewnatrz, to zna¬ czy blisko wewnetrznego obwodu, przy- czem moze sie odksztalcac; uzbrojenie sklada sie z wkladki w zaprawie cemento¬ wej d laczace] te wkladki z kamieniami a.Oprócz tego spodek chodnika zawiera uzbrojenie d, e, umieszczone na wewnetrz¬ nym obwodzie, a cala obudowa ma nadto jeszcze uzbrojenie, znajdujace sie blisko wewnetrznego obwodu, które posiada rów¬ niez wlasciwosci odksztalcania sie. Prety zelazne e zewnetrzne i wewnetrzne moga byc tepo zakonczone; o ile miedzy poszcze- gólnemi czesciami obudowy ma to uzbro¬ jenie wytrzymac cisnienie skal, to prety winny zachodzic (fig. 8) swemi koncami na pewnej dlugosci jeden za drugi, lub za¬ miast tego mozna (fig. 9) laczyc je bezpo¬ srednio ze soba. Przy tern wykonaniu, po zupelnem wyczerpaniu podatnosci wkla¬ dek 6, szczególnie dziala wewnetrzna czesc uzbrojenia i zapobiega odchylaniu sie ka¬ mieni po stronie przeciwleglej dzialaniu cisnienia. Bardzo czesto przy obudowie tu¬ neli, a czasem nawet przy obudowie szy¬ bów, twardy spag nie wymaga uzbrojenia, przyczem wystarczy tu, ze oba konce lu¬ ków (fig. 8) przedluza sie w spodku i u- mieszcza na opornikach a1, wreszcie kon¬ ce uzbrojenia d, e zakotwia sie w tych o- pornikach tak, ze obudowa wytrzymuje ci¬ snienie, a spag tworzy jednoczesnie dal¬ szy ciag obudowy. W przykladzie na fig. 8 przyjeto, ze na obudowe dziala tylko parcie ze stropu p, wobec czego w górnym odcinku obudowy uzbrojenie umieszczono przy wewnetrznym obwodzie, a na odcin¬ kach bocznych—przy zewnetrznym obwo¬ dzie obudowy.Kamienie polaczone wewnetrznem u- zbrojeniem moga byc zaopatrzone w do¬ datkowe uzbrojenie wzmacniajace / (fig. 10). Równiez obudowa chodników w po¬ kladzie (fig. 1 — 3) moze byc zaopatrzona w tego rodzaju uzbrojenie wzmacniajace, lub tez inne uzbrojenie, skladajace sie z ze¬ laza tasmowego lub okraglego i posiadaja¬ ce te same wlasciwosci odksztalcania sie.Ksztalt kamieni moze byc równiez do¬ wolny. Kamienie moga, np, przy scieciu u- kosnem, odpowiadajacemu katowi srodko¬ wemu, posiadac ksztalt prostokatny (fig. 10), teowy, ukosnikowy, ceowy, klinowy, lukowy i t. d.Podatna obudowe mozna stasowac nie- tylko w chodnikach, szybach i przy obudo¬ wie tuneli, lecz równiez przy obudowie ko¬ mór do pomp. Przy obudowie tych komór wykonywa sie tylko stropy i sciany bocz¬ ne, a posady pomp umieszcza sie bezpo¬ srednio w spodku, wskutek tego posady razem z pompami podlegaja wszelkim ru¬ chom i zmianom polozenia utrzymujacego je spagu, jak równiez szkodliwym wply¬ wom, spowodowanym temi ruchami. Przy ustawianiu pomp podziemnych ma sie je¬ szcze te niewygode, ze chodnik wodny pompy i jego polaczenie z pompa znajduje sie nazewnatrz komory tak, ze wskutek te¬ go cisnienie skal oddzialywa bezposrednio na ten chodnik, co czesto powoduje jego zawalenie sie. Nadto powstaja nieraz in¬ ne przeszkody, które powoduja nieszczel¬ nosci miedzy chodnikiem wodnym a posa¬ da pompy.Fig. 11 uwidocznia sposób wykonania takiej komory pompowej. Wewnatrz obu¬ dowy a, posiadajacej te same jak poprzed¬ nio podane wlasciwosci odksztalcajace, u- mieszczono nie tylko pompe oraz jej po¬ sade x, lecz równiez i chodnik wodny u oraz polaczenie v.Zasadniczo w ten sam sposób mozna wykonywac równiez inne komory maszy¬ nowe, warsztaty reperacyjne, przyczem sklepiona obudowa zawiera maszyny z po¬ sadami, studnie reperacyjne i inne urza¬ dzenia tak, ze nie sa one wystawione na bezposredni nacisk skal, lub ich przesu¬ wanie sie. Urzadzenia ulegaja tylko takim — 5 -przesuwom, które powoduje odksztalcanie sie komory a. PL