Przedmiotem wynalazku jest narzedzie do walcowania rur poprzecznie zebrowanych, zwlaszcza niskozeb- rowanych, przeznaczonych na wymienniki ciepla.Znane z polskiego opisu patentowego nr 79817 narzedzie do walcowania rur poprzecznie zebrowanych, zwlaszcza bimetalowych zawiera dwa zespoly krazków polaczone w jedna calosc. W zespole pierwszym zlozo¬ nym z krazków symetrycznych scianki robocze krazków sa obustronnie zbiezne z zaokralonymi wierzcholkami.Natomiast w zespole drugim zlozonym z krazków niesymetrycznych scianki robocze krazków sa jedno¬ stronnie zbiezne a ich wierzcholki sa zaokraglone tylko na narozach, przy czym grubosc tych krazków wzrasta tylko od strony plaskiej, a ponadto ostatni krazek dogniatajacy o zwiekszonej srednicy ma równiez jednostronnie zbiezna scianke robocza.Niedogodnoscia tego narzedzia jest czeste pekanie jego krazków, zwlaszcza krazków kalibrujacych, spowo¬ dowane wystepowaniem duzych sil osiowych, narastajacych w kierunku krazka kalibrujacego.Ponadto w przypadku nieznacznych nawet róznic grubosci krazków, spowodowanych np. ich zuzyciem, krazki nie zajmuja swoich optymalnych polozen, przewidzianych geometria procesu, co zwieksza niebezpieczen¬ stwo pekania ostatnich krazków, na których sumuja sie wszelkie bledy geometrii narzedzia i zaburzenia procesu walcowania, które sa równiez przyczyna znieksztalcania zeber lub ich luszczenia. Ponadto wykonanie duzej ilosci krazków obustronnie zbieznych jest pracochlonne i wymaga skomplikowanych obrabiarek.Celem wynalazku jest ulatwienie procesu projektowania i wykonania narzedzia oraz zwiekszenie jego zywotnosci.Istota wynalazku jest narzedzie do walcowania rur poprzecznie zebrowanych skladajace sie z polaczonych w jedna calosc krazków symetrycznych i niesymetrycznych oraz z krazków kalibrujacych. Poszczególne krazki symetryczne i niesymetryczne sa usytuowane na przemian, przy czym scianki robocze krazków symetrycznych sa obustronnie plaskie, scianki robocze krazków niesymetrycznych sa plaskie od strony wejsciowej, a zbiezne od strony wyjsciowej, zas scianki robocze krazków kalibrujacych sa obustronnie zbiezne. Krazki symetryczne i niesy¬ metryczne oraz pierwsze dwa krazki kalibrujace sa wykonane ze stali narzedziowej stopowej, zas ostatnie krazki kalibrujace sa wykonane ze stali konstrukcyjnej sprezynowej.2 114 522 Zaleta narzedzia do walcowania rur poprzecznie zebrowanych, wedlug wynalazku, jest uproszczenie pro¬ jektowania oraz procesu jego wytwarzania. Poza tym wykonanie krazków kalibrujacych z materialu o sprezysto¬ sci wiekszej od sprezystosci materialów pozostalych krazków powoduje wyzwalanie spietrzonych sil w czasie walcowania poprzez ich wyginanie bez niebezpieczenstwa pekania.Narzedzie do walcowania rur poprzecznie zebrowanych, wedlug wynalazku, jest przedstawione fragmenta¬ rycznie schematycznie w przykladzie wykonania na rysunku, który obrazuje zarazem prace narzedzia podczas walcowania.Przedmiot wynalazku sklada sie z polaczonych w jedna calosc krazków symetrycznych 1 i niesymetrycz¬ nych 2 oraz z krazków kalibrujacych 3, z których poszczególne krazki symetryczne 1 i niesymetryczne 2 sa usytuowane na przemian. Scianki robocze krazków symetrycznych 1 sa obustronnie plaskie, scianki robocze krazków niesymetrycznych 2 sa plaskie od strony wejsciowej a zbiezne od strony wyjsciowej, zas scianki robocze krazków kalibrujacych 3 sa obustronnie zbiezne.Ponadto krazki symetryczne 1 i niesymetryczne 2 oraz dwa pierwsze krazki kalibrujace 3 sa wykonane ze stali narzedziowej stopowej szybkotnacej obrobionej cieplnie do twardosci 60 HRC, zas dwa ostatnie krazki kalibrujace 3 sa wykonane ze stali konstrukcyjnej sprezynowej obrobionej cieplnie do twardosci 50 HRC.W czasie walcowania rury poprzecznie zebrowanej urzadzeniem wedlug wynalazku, uzyskiwane zebra przyjmuja na przemian ksztalt plaski oraz trapezowy niesymetryczny. Plaski ksztalt zapewnia latwe wnikanie metalu miedzy scianki robocze krazków symetrycznych 1 i niesymetrycznych 2.Natomiast trapezowy ksztalt, otrzymywany miedzy sciankami roboczymi krazków niesymetrycznych 2 i symetrycznych 1 umozliwia stopniowe zmniejszanie grubosci zeber. Pod wplywem dzialania urzadzenia zamo¬ cowanego na trzech rdzeniach walcowych dowolnej walcarki do walcowania rur zebrowanych metal plynie w kierunku promieniowym, obwodowym oraz osiowym. Ksztaltowane zebra, opierajac sie o scianki robocze krazków 1, 2, 3 nie pozwalaja na swobodne wydluzanie rury i dlatego plyniecie metalu w kierunku osiowym jest bardzo utrudnione. Wskutek hamowania wydluzenia wywolane zostaja znaczne sily osiowe, które narastaja w kierunku wyjscia rury zebrowanej.Stal narzedziowa stopowa wyróznia sie duza odpornoscia na scieranie. Z tego wzgledu jest w pelni przydat¬ na w poczatkowej i srodkowej czesci urzadzenia, a wiec w odniesieniu do krazków symetrycznych 1 i niesy¬ metrycznych 2 oraz pierwszych dwóch krazków kalibrujacych 3. Zadaniem tych krazków jest calkowite uksztal¬ towanie rury zebrowanej.Z uwagi na duze sily osiowe stosowanie dwóch krazków kalibrujacych 3 jest niewystarczajace. Dosc znaczne wyginanie ostatniego krazka kalibrujacego 3 doprowadza do jego szybkiego zniszczenia. Jest to spowodo¬ wane tym, ze stal narzedziowa stopowa, mimo wielu innych zalet, nie jest w stanie przeniesc znacznych naprezen rozciagajacych pochodzacych od wyginania krazka. Pod tym wzgledem znacznie korzystniejsze wlasnosci ma stal konstrukcyjna sprezynowa.Zastosowanie dodatkowych dwóch lub wiecej krazków kalibrujacych 3 z tej stali zapewnia obnizenie sil osiowych. Zmniejszenie tych sil wynika ze znacznego sprezystego wyginania scianek roboczych. Hamowanie wydluzenia walcowanej rury w tym miejscu staje sie mniejsze, co przyczynia sie do bezpiecznego wyzwalania spietrzonych sil osiowych.Zastrzezenie patentowe Narzedzie do walcowania rur poprzecznie zebrowanych, skladajace sie z polaczonych w jedna calosc krazków symetrycznych, niesymetrycznych oraz krazków kalibrujacych, znamienne tym, ze poszczególne krazki symetryczne (1) i niesymetryczne (2) sa usytuowane na przemian, przy czym scianki robocze krazków symetry¬ cznych (1) sa obustronnie plaskie, scianki robocze krazków niesymetrycznych (2) sa plaskie od strony wejscio¬ wej a zbiezne od strony wyjsciowej, zas scianki robocze krazków kalibrujacych (3) sa obustronnie zbiezne, a ponadto krazki symetryczne (1) i niesymetryczne (2) oraz pierwsze dwa krazki kalibrujace (3) sa wykonane ze stali narzedziowej stopowej, natomiast ostatnie krazki kalibrujace sa wykonane ze stali konstrukcyjnej, sprezyno¬ wej.114 522 PL