Przedmiotem wynalazku jest cyf¬ rowy wskaznik zwarc uzwojen pretowych maszyn elek¬ trycznych, zwlaszcza zwarc w pretach turbogeneratorów, ustalajacy miejsce zwarcia metalicznego lub niemetali¬ cznego, charakteryzujace sie duza wartoscia opornosci izolacji miedzyprzewodowej pretów uzwojenia.Dotychczasowy stan techniki. Znany jest, z polskiego opisu patentowego nr 59022, przyrzad do wykrywania zwarc miedzyzwojowych maszyn elektrycznych, zwla¬ szcza trakcyjnych, w którym wykorzystano zjawisko udarowych przebiegów o podwyzszonej czestotliwosci.W przyrzadzie tym, do przekatnej mostka wlaczony jest uklad detekcyjny, skladajacy sie z diody i polaczonego równolegle kondensatora z opornikiem, polaczony z okiem magicznym. Dzialanie przyrzadu polega na tym, ze generator wytwarza impulsy o wysokiej czestotliwosci i o duzej amplitudzie. Podczas przeskoku na iskrowniku w ukladzie generatora wystepuja drgania gasnace, powo¬ dujac jednakowy rozplyw pradów w obu równoleglych galeziach mostka wówczas, gdy badane uzwojenia sa dobre. W przypadku zwarcia miedzy zwojowego w jed¬ nym z uzwojen wystepuje (na skutek róznych indukcyj- nosci) rózny rozplyw pradów, dajacy w odpowiednich punktach mostka rózne potencjaly, pod wplywem któ¬ rych oko magiczne rozchyla listki w takt przeskoków na iskierniku, sygnalizujac zwarcie.Z innego polskiego opisu patentowego nr 57089, znany jest przyrzad do wykrywania zwarc miedzy zwo¬ jami bezrdzeniowych cewek elektrycznych, w którym, gdy badana cewka posiada zwarty zwój, zachodzi zjawi¬ sko zwiekszonego poboru pradu przez obwód wzbudza¬ jac) SEM. Przyrzad ten zawiera trzypunktowy samo- wzbudny oscylator posiadajacy w swym wejsciowym obwodzie miernik wychylowy a w obwodzie wyjsciowym obwód rezonansowy LC, którego skladowa samoinduk- cyjna w postacLcewki lub jej czesci stanowi jednoczesnie cewke probiercza sprzezona indukcyjnie za posrednict¬ wem anteny ferrytowej lub innego rdzenia ferromagnety¬ cznego z badana cewka oraz cewka odczepowa polaczona z przelacznikiem odczepów i zwieraczem Znany jest równiez z polskiego opisu patentowego nr 87 502 sposób ustalania miejsca zwarcia niemetalicznego oparty na zasadzie zrównowazonego mostka oporo¬ wego, którego galeziami sa odcinki mierzonego kabla.Miejsce zwarcia wyznacza sie poprzez pomiar oraz porównanie spadków napiec wystepujacych na opornos¬ ciach powloki olowianej kabla przed i poza miejscem zwarcia.Równiez z polskiego opisu patentowego nr 43 276 znane jest inne urzadzenie do lokalizacji uszkodzen izola¬ cji w aparatiiFze elektrycznej, zwlaszcza w duzych trans¬ formatorach i maszynach. Metoda lokalizacji opartajest na zjawisku fizycznym, w którym to po przekroczeniu pewnych wartosci napiec na pojemnosci elektrycznej w danym ukladzie izolacyjnym rozpoczyna sie zjawisko jonizacji. Porównujac wartosci napiecia jonizacji dla izo¬ lacji w stanie idealnym z wartoscia uzyskana podczas badan, mozna ocenic wadliwosc izolacji biorac za pod-113672 3 4 stawe stromosc narastania jonizacji przy znacznie niz¬ szym napieciu.Podlegajace badaniom wskaznikiem wedlug wyna¬ lazku prety turbogeneratorów skladaja sie z 60 przewo¬ dów o róznym przeplocie, totez w celu uzyskania wysokiej sprawnosci energetycznej uzwojenia maszyny, nie moga byc miedzy sobazwarte. Zachodzi zatem konie¬ cznosc sprawdzenia kazdego z przewodów preta wzgle¬ dem pozostalych przewodów indywidualnie, jeszcze przed ulozeniem preta w zlobku maszyny.Istota wynalazku. Wskaznik zwarc uzwojenia preto¬ wego maszyn elektrycznych sklada sie z ukladu przela¬ czajacego zawierajacego zespól wybieraków kontaktro- nowo-elektronicznych I i II fazy pomiarowe], do którego sa przylaczone prety badanej cewki stojana i blok roz¬ rzadu z zespolem wybieraków kontaktronowo-elektro¬ nicznych III fazy pomiarowej i z bloku sterowania kinetycznego oraz z ukladu pomiarowego zestawionego z wlaczonego pomiedzy zespolem wybieraków kontaktro¬ nowo-elektronicznych I i II fazy pomiarowej a blokiem rozrzadu ukladu wykrywania zwarc, z wskaznika cyfro¬ wego I i II fazy pomiarowej przylaczonego do zespolu wybieraków kontaktronowo-elektronicznych I i II fazy pomiarowej, z wskaznika cyfrowego IIIfazy pomiarowej zalaczonego do zespolu wybieraków kontaktronowo- elektronicznych III fazy pomiarowej oraz z bloku genera¬ tora ze wzmacniaczem i glosnika wlaczonych pomiedzy blok rozrzadu a uklad wykrywania zwarc.Zespoly wybieraków kontaktronowo-elektronicznych wskaznika skladaja sie z kontaktronów przelaczajacych, umieszczonych w dwóch plaszczyznach na obwodzie kola, przelaczanych kolejno przy pomocy przesuwaja¬ cego sie elektromagnesu, którego prad o ksztalcie pily sterowany jest elektronicznym ukladem impulsowym przy pomocy fotodiod.Uklad wykrywania zwarc jest wyposazony w potrójny system przelaczajacy i ma regulowany czas przelaczania.Zalety techniczne wynalazku. Zastosowanie do wykry¬ wania zwarc w pretach uzwojen wskaznika wedlug wyna¬ lazku pozwala na szybkie przebadanie duzej ilosci wieloprzewodowych pretów uzwojen maszyn, umozliwia powtarzalnosc dokonywania pomiarów, dzieki wskazni¬ kom cyfrowym podajacym numery zwartych pretów uzwojenia oraz eliminuje powstawanie pomylek.Ponadto, zastosowanie wskaznika zwarc ulatwia dokonywanie pomiarów oraz skraca do koniecznego minimum czas potrzebny do ich wykonania.Objasnienie rysunku. Przedmiotem wynalazku uwido¬ czniony jest w przykladzie wykonania na rysunku przed¬ stawiajacym uproszczony schemat ideowy wskaznika zwarc.Przyklad wykonania wynalazku. Wskaznik zwarc uzwojen pretowych maszyn elektrycznych zawiera uklad sterowania kinetycznego 1 uruchamiajacy zespól wybie¬ raków kontaktronowo-elektronicznych 2 I i II fazy pomiarowej oraz kontrolujacy obrót wybieraka w zakre¬ sie 360° i ustawiajacy go zawsze w polozeniu wyjscio¬ wym. System sterowaniajest kontrolowany przy pomocy przekaznika czasowego, którego czas dzialania nasta¬ wiony jest na czas podwójnego obrotu wybieraka. Do zespolu wybieraków, kontaktronowo-elektronicznych 2 podlaczone sa prety badanej cewki stojana 3, które zespól wybieraków kolejno przelacza ze zwartej grupy 120 pre¬ tów i próbkuje napieciem o wartosci 110 V pradu prze¬ miennego wzgledem pozostalych pretów polaczonych ze soba. Pomiedzy wyjsciem zespolu wybieraków kontak¬ tronowo-elektronicznych 2 a blokiem rozrzadu 4 wla¬ czony jest uklad wykrywania zwarc 5, przy czym do niego oraz do zespolu wybieraków kontaktronowo-elektro¬ nicznych 6 III fazy pomiarowej podlaczonyjest transfor¬ mator napiecia próbkujacego 7. Uklad wykrywania zwarc 5 ma za zadanie kontrolowanie wielkosci pradu uplywu zaleznego od wartosci opornosci izolacji, przy czym zakres reagowania jego na wielkosc pradu uplywu jest wyregulowany wsposób powodujacy zasygnalizowa¬ nie zwarcia w przypadku pojawienia sie pradu o nateze¬ niu 1-10 mA. Jezeli nie zostanie wykryte zwarcie w pierwszej fazie pomiarowej uklad wraca do polozenia wyjsciowego a wskaznik cyfrowy 81 i II fazy pomiarowej wskaze liczbe „120". Wskaznik ten, o pojemnosci liczbo¬ wej 999, jest sterowany impulsami z zespolu wybieraków kontaktronowo-elektronicznych 2, kazde przelaczenie kontaktronu odpowiada kolejnemu numerowi przewodu preta badanej cewki stojana 3 i widocznej liczbie na wskazniku cyfrowym 8 I i II fazy pomiarowej.Stwierdzenie zwarcia przez uklad wykrywania zwarc 5 i podanie sygnalu „STOP44 do bloku sterowania kinety¬ cznego 1 powoduje zatrzymanie sie zespohi wybieraków kontaktronowo-elektronicznych 2 i podanie przez wska¬ znik cyfrowy 8 numeru preta o wadliwej izolacji wzgle¬ dem pozostalych, polaczonych ze soba pretów. Powyzsze czynnosci wskaznik wykonuje w drugiej fazie pomiaro¬ wej. Nastepnie blok rozrzadu 4 rozwiera wszystkie prety i za wyjatkiem preta wydzielonego, wykrytego w drugiej fazie pomiarowej, pozostale przelacza na zespól wybiera¬ ków kontaktronowo-elektronicznych 6 III fazy pomiaro¬ wej, który zostaje uruchomiony za pomoca bloku sterowania kinetycznego 1. Kontaktrony w ten sposób uruchomionego zespohi wybieraków przelaczaja kolejno prety próbkujac kazdy z nich napieciem 110 V pradu przemiennego wzgledem uprzednio wykrytego przez zespól wybieraków kontaktronowo-elektronicznych 2 preta. W momencie stwierdzenia zwarcia przez uklad wykrywania zwarc 5zespól wybieraków kontaktronowo- elektronicznych 6 zatrzymuje sie a wskaznik cyfrowy 9 III fazy pomiarowej podaje numer drugiego preta posia¬ dajacego wadliwy stan izolacji, zatem wskazniki cyfrowe 8 i 9 podaja numery zwartych ze soba pretów uzwojenia az do czasii recznego ich skasowania.Po uplywie czasu t = 38s, liczonego od momentu roz¬ poczecia pomiaru, zespoly wybieraków kontaktronowo- elektronicznych 2 i 6 wracaja do swego polozenia pierwotnego.Moment wykrycia zwarcia przewodu preta uzwojenia przez zespól wybieraków 2 jest równiez sygnalizowany akustycznie przez blok generatora z wzmacniaczem 10, na wyjsciu którego podlaczony jest glosnik 11. Calosc wskaznika przylaczona jest do zasilacza stabilizowanego 12.Wskaznik zwarc wedlug wynalazku jest zestawiony zLU 672 ukladu przelaczajacego zbudowanego z zespolu wybiera¬ ków kontaktronowo-elektronicznych 21 i II fazy pomia¬ rowej z przylaczonymi don pretami badanej cewki stojana 3, z zespolu wybieraków kontaktronowo- elektronicznych 6 III fazy pomiarowej, z bloku rozrzadu 4 i bloku sterowania kinetycznego 1 oraz z zestawionego z ukladu do wykrywania zwarc 5, z wskaznika cyfrowego 1 i II fazy pomiarowej 8 i III fazy pomiarowej 9, z bloku generatora z wzmacniaczem 10 i glosnika 11 ukladu pomiarowego.Zespoly wybieraków kontaktronowo-elektronicznych 2 i 6 sa zlozone z kontaktronów przelaczajacych, umie¬ szczonych w dwóch plaszczyznach na obwodzie kola, kolejno przelaczanych przy pomocy przesuwajacego sie elektromagnesu, którego prad o ksztalcie pily steruje za pomoca fotodiod elektroniczny uklad impulsowy.Uklad do wykrywania zwarc 5 zawiera potrójny system przela¬ czajacy z regulacja czasu przelaczania.Zastrzezenia patentowe 1. Cyfrowy wskaznik zwarc uzwojen pretowych maszyn elektrycznych zawierajacy zasilacz stabilizo¬ wany, znamienny tym, ze sklada sie z zespolu wybieraków kontaktronowo-elektronicznych (2) I i II fazy pomiaro¬ wej, do którego sa podlaczone prety badanej cewki sto¬ jana (3) i blok rozrzadu (4) z zespolem wybieraków kontaktronowo-elektronicznych (6) III fazy pomiarowej i z bloku sterowania kinetycznego (1) pracujacych w ukladzie przelaczajacym oraz z wlaczonego pomiedzy zespolem wybieraków kontaktronowo-elektronicznych (2) a blokiem rozrzadu (4) ukladu wykrywania zwarc (5). z wskaznika cyfrowego (8) I i II fazy pomiarowej przyla¬ czonego do zespolu wybieraków kontaktronowo- elektronicznych (2), z wskaznika cyfrowego (9) III fazy pomiarowej zalaczonego do zespolu wybieraków kon- taktronowo-elektronicnych (6) oraz z bloku generatora ze wzmacniaczem (10) i glosnika (11) wlaczonegopomie¬ dzy blokiem rozrzadu (4) a ukladem wykrywania zwarc (5). 2. Wskaznik wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze zespoly wybieraków kontaktronowo-elektronicznych (2, 6) skladaja sie z kontaktronów przelaczajacych, umie¬ szczonych na obwodzie kola w dwóch plaszczyznach, kolejno przelaczalnych za pomoca przesuwajacego sie elektromagnesu, którego prad o ksztalcie pily jest stero¬ wany elektronicznym ukladem impulsowym przy pomocy fotodiod. 3. Wskaznik wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze uklad wykrywania zwarc (5) posiada potrójny system przela¬ czajacy z regulacja czasu przelaczania. PL