Przedmiotem wynalazku jest przelacznik elek¬ troniczny, znajdujacy zastosowanie zwlaszcza jako przelacznik zasilania.Znany jest z ksiazki „Podstawy elektroniki" au¬ torów Paul Gray i Campbell Searle wydanej przez Panstwowe Wydawnictwo Naukowe w Warszawie, w 1976 roku — strony 684—744, elektroniczny prze¬ lacznik zbudowany z dwóch tranzystorowych in- werterów impulsów. Uklad ten sluzy przede wszy¬ stkim do realizacji operacji logicznych.Przelaczanie nastepuje w ten sposób, ze dla sta¬ nu odpowiadajacego zwarciu klucza prad plynie przez zlacze emiter—baza tranzystora przelaczaja¬ cego pierwszego inwentera i wprowadza ten tran¬ zystor w stan nasycenia. Wówczas tranzystor prze¬ laczajacy drugiego inwertera jest zablokowany.Przy stanie odpowiadajacemu rozwarciu klucza na¬ stepuje zmiana stanu pracy przelacznika. Przez tranzystor przelaczajacy drugiego inwertera po¬ plynie prad bazy i wprowadzi go w stan nasycenia.Tranzystor pierwszego inwertera jest zablokowany.Stan odpowiadajacy ponownemu zwarciu klucza wprowadza przelacznik w stan poczatkowy.Stanowi zwarcia lub rozwarcia klucza odpowiada pobudzenie ukladu sygnalami o charakterze dwu- wartosciowym.W przypadku zastosowania tego ukladu do prze¬ laczania zasilania istnieje mozliwosc zniszczenia tranzystorów przelaczajacych na skutek zwarcia ich kolektorów do masy w chwili wystapienia 10 20 30 zwarcia w przelaczanym ukladzie. Dla unikniecia zniszczenia tranzystorów przelaczajacych konieczne jest wówczas stosowanie bezpieczników, które zmniejszaja niezawodnosc dzialania calego ukladu.W celu przystosowania tego ukladu do spelniania funkcji przelacznika konieczne jest wyposazenie jednego z inwerterów skladowych w klucz wlaczo¬ ny w galezi bazy jego tranzystora przelaczajacego.Przelacznik elektroniczny wedlug wynalazku skla¬ da sie z kaskady analogicznych inwerterów impul¬ sów. Pierwszy z inwerterów jest zbudowany na pierwszym tranzystorze przelaczajacym, posiada¬ jacym miedzy baza a kolektorem petle ujemnego ' sprzezenia zwrotnego, skladajaca sie z pierwszego tranzystora zabezpieczajacego o przeciwnym typie przewodnictwa niz wspólpracujacy z nim pierwszy tranzystor przelaczajacy. Kolektor pierwszego tran¬ zystora zabezpieczajacego jest polaczony z baza pierwszego tranzystora przelaczajacego, jego zas baza jest dolaczona poprzez pierwszy opornik za¬ bezpieczajacy do kolektora pierwszego tranzystora przelaczajacego, a emiter poprzez pierwszy opornik ograniczajacy jest polaczony z masa ukladu.Pomiedzy kolektorem pierwszego tranzystora przelaczajacego pierwszego inwertera a emiterem drugiego tranzystora zabezpieczajacego sasiedniego inwertera znajduje sie pierwsza dioda sprzezenia zwrotnego. Druga dioda sprzezenia zwrotnego jest wlaczona miedzy emiter pierwszego tranzystora zabezpieczajacego pierwszego inwertera a kolektor 113 579113 579 drugiego tranzystora przelaczajacego sasiedniego inwertera. Obydwie diody sprzezenia zwrotnego sa spolaryzowane przewodzaoo.Wprowadzenie dodatkowego dodatniego sprzeze¬ nia zwrotnego za pomoca diod przyspiesza proces przejscia tranzystorów przelaczajacych ze stanu na¬ sycenia do stanu zablokowania podczas przelacza¬ nia.W jednym z analogicznych inwertorów impulsów znajduje sie w galezi bazy tranzystora przelaczaja¬ cego klucz, a w petle ujemnego sprzezenia zwrot¬ nego tego inwertera jest wlaczona dioda ograni¬ czajaca spolaryzowana przewodzaoo.Podatkowe wlaczenie diody ograniczajacej w pet¬ li ujemnego sprzezenia inwertera zaopatrzonego w klucz wplywa na poglebienie stanu zablokowa¬ nia tranzystora przelaczajacego tego inwertera.W tak skonstruowanym ukladzie przelacznika tranzystory przelaczajace sa zabezpieczone przed zniszczeniem termicznym. Takze w stanach pomie-' dzy calkowitym zwarciem, a obciazeniem znamio¬ nowymi — w stanach posrednich, tranzystory prze¬ laczajace sa zabezpieczone przed zniszczeniem, ja¬ kiemu moglyby ulec w dotychczas znanych ukla¬ da* Ponadto taki przelacznik charakteryzuje sie o- graniczbna wydajnoscia pradu przekazywanego ze zródla, Która jest limitowana ukladem zabezpie¬ czajacymi co w efekcie pozwala na unikniecie sto¬ sowania bezpieczników pradowych.Przelacznik moze byc zbudowany z dowolnej ilosci polaczonych kaskadowo analogicznych inwer- terów impulsów. Wówczas moze on przelaczac tyle ukladów /odbiorczych, ile inwerterów zestawiono w kaskadzie przelacznika.Przedmiot wynalazku jest uwidoczniony w przy¬ kladzie wykonania na rysunku przedstawiajacym schemat ideowy dwuinwerterowego przelacznika zasilania.Przedstawiony na rysunku przelacznik sklada sie z dwóch inwerterów,impulsów, z których pierwszy jest zbudowany na pierwszym tranzystorze przela¬ czajacym Tl, a drugi na drugim tranzystorze prze¬ laczajacym T2. Emitery obu tranzystorów prze¬ laczajacych sa dolaczone do dodatniego bieguna Zródla zasilania +E, Kolektor pierwszego tranzy¬ stora przelaczajacego Tl jest dolaczony, poprzez pierwszy opornik obciazajacy Rl, z pierwszym kondensatorem blokujacym Cl, do ujemnego biegu¬ na zródla zasilania —E. Baza pierwszego tranzysto¬ ra przelaczajacego Tl jest spolaryzowana za pomo¬ ca pierwszego opornika polaryzujacego R5 z do¬ datniego bieguna tego zródla zasilania +E. Do ko¬ lektora pierwszego tranzystora przelaczajacego Tl jest dolaczona, poprzez pierwszy opornik zabezpie¬ czajacy R3, baza tranzystorowa zabezpieczajacego T3 o przeciwnym typie przewodnictwa niz pier¬ wszy tranzystor przelaczajacy Tl.Emiter pierwszego tranzystora zabezpieczajacego T3 jest spolaryzowany, poprzez pierwszy opornik ograniczajacy R4 z ujemnego bieguna zródla zasi¬ lania —E. Drugi tranzystor przelaczajacy T2 ma w galezi kolektora wlaczony drugi opornik obciaza¬ jacy R2 z drugim kondensatorem blokujacym C2, przy czym galaz ta jest spolaryzowana z ujemnego' 10 15 20 25 30 35 45 50 55 60 bieguna zródla zasilania —E. Pomiedzy trzecim opornikiem R9, polaryzujacym baze drugiego tran¬ zystora przelaczajacego T2, a ujemnym biegunem zródla zasilania —E jest wlaczony klucz KI. Wzgle¬ dem dodatniego bieguna zródla zasilania +E baza jest spolaryzowana za pomoca drugiego opornika polaryzujacego R8.Do kolektora drugiego tranzystora przelaczajace¬ go T2 jest dolaczona, poprzez diode ograniczajaca Dl spolaryzowana przewodzaco i drugi opornik zabezpieczajacy R6 baza tranzystora zabezpiecza¬ jacego T4, o emiterze dolaczonym poprzez drugi opornik ograniczajacy R7 do tego zacisku klucza KI, do którego jest dolaczony trzeci opornik pola¬ ryzujacy R9. Pomiedzy emiter drugiego tranzystora zabezpieczajacego T4, a kolektor pierwszego tran¬ zystora przelaczajacego Tl zawartego w pierwszym inwerterze jest wlaczona pierwsza dioda sprzeze¬ nia zwrotnego D2 spolaryzowana przewodzaoo.Kolektor drugiego tranzystora zabezpieczajacego T4 jest polaczony z baza drugiego tranzystora prze¬ laczajacego T2. Ponadto do kolektora drugiego tranzystora przelaczajacego T2 sa dolaczone — poprzez druga diode sprzezenia zwrotnego D3 spo¬ laryzowana przewodzaco — emiter pierwszego tranzystora zabezpieczajacego T3 pierwszego in¬ wertera, a poprzez opornik sterujacy RIO — kolek¬ tor tego tranzystora T3.W przypadku przeciazenia wyjscia pierwszego lub drugiego ukladu inwerterów, ujemne petle sprzezenia zwrotnego skladajace sie z oporników zabezpieczajacych i tranzystorów zabezpieczajacych spowoduja zmniejszenie pradów kolektorowych tych tranzystorów zabezpieczajacych, a tym samym — zmniejszenie pradów obciazenia tranzystorów przelaczajacych, chroniac je przed zniszczeniem termicznym.Zastrzezenia patentowe 1. Przelacznik elektroniczny zlozony z kaskady analogicznych inwerterów impulsów, znamienny tym, ze w pierwszym z nich pierwszy tranzystor przelaczajacy (Tl) posiada miedzy baza a kolekto¬ rem petle ujemnego sprzezenia zwrotnego sklada¬ jaca sie z pierwszego tranzystora zabezpieczajacego (T3) o przeciwnym typie przewodnictwa niz wspól¬ pracujacy z nim pierwszy tranzystor przelaczajacy (Tl), przy czym kolektor pierwszego tranzystora zabezpieczajacego (T3) jest polaczony z baza pierw¬ szego tranzystora przelaczajacego (Tl) jego zas ba¬ za jest dolaczona poprzez pierwszy opornik zabez¬ pieczajacy (R3) do kolektora pierwszego tranzysto¬ ra przelaczajacego (Tl), a emiter poprzez pierwszy opornik ograniczajacy (R4) jest polaczony z masa ukladu, a ponadto pomiedzy kolektorem pierwszego tranzystora przelaczajacego (Tl) pierwszego inwer¬ tera emiterem drugiego tranzystora zabezpie¬ czajacego (T4) sasiedniego inwertera znajduje sie pierwsza- dioda sprzezenia zwrotnego (D2) oraz miedzy emiterem pierwszego tranzystora zabezpie¬ czajacego (T3) pierwszego inwertera a kolektorem drugiego tranzystora przelaczajacego (T2) sasied¬ niego inwertera jest wlaczona druga dioda sprze¬ zenia zwrotnego (D3).113 579 2. Przelacznik elektroniczny wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze w jednym z analogicznych in- werterów impulsów znajduje sie w galezi bazy tranzystora przelaczajacego klucz (KI) a w petli ujemnego sprzezenia zwrotnego tego inwertera — dioda ograniczajaca (Dl). PL