Przedmiotem wynalazku jest hydrauliczny uklad sterowania przekladni hydrostatycznej z hydrauli¬ czna serworegulacja pompy hydrostatycznej i sil¬ nika hydrostatycznego za pomoca cisnienia stero¬ wania hydraulicznego zgodnie z cechami znamien¬ nymi zastrzezenia glównego.Znany jest hydrauliczny uklad sterowania z opi¬ su zgloszeniowego RFN nr 2 505 987, zwlaszcza ste¬ rowania dwustrumieniowej przekladni hydrostaty¬ cznej, w przypadku którego obie oddzielne przekla¬ dnie hydrostatyczne moga byc sterowane recznie, kazda z osobna, za pomoca oddzielnego dla kazdej z nich obwodu sterowania, a kazdy zespól sterujacy reguluje cisnienie nastawcze dla przyporzadkowa¬ nej mu przekladni hydrostatycznej. Uklad taki po¬ siada regulacyjny zawór mocy, który ma za zada¬ nie zabezpieczenie ukladu przed skutkami przecia¬ zenia silnika napedzajacego. Na uklad dziala cis¬ nienie, bedace wykladnikiem rzeczywistej predko¬ sci obrotowej silnika napedzajacego, oraz cisnienie nastawiane, sluzace do zmieniania wielkosci cisnie¬ nia zasilajacego przekladnie hydrostatyczne. Regu¬ lacyjny zawór mocy ma na celu wyeliminowanie mozliwosci zablokowania silnika napedzajacego.Warunki zadzialania takiego regulacyjnego zaworu mocy zmieniaja sie ze wzgledu na parametry od¬ dzialywujace na uklad w sposób posredni, takie jak lepkosc oleju, temperatura oleju oraz tolerancje otworów zaworowych. W praktyce okazalo sie, ze skutecznosc dzialania tego rodzaju zaworu steruja- 15 20 25 30 cego jest zawodna, poniewaz juz najmniejsze zmia¬ ny predkosci obrotowej lub obciazenia silnika na¬ pedzajacego powoduja powstawanie cisnien zasila¬ nia, oddzialywujacych na serwomechanizmy ukla¬ du, w wyniku czego nie uzyskuje sie dostatecznej stabilnosci pracy calego zespolu napedowego. Po¬ niewaz wspomniane parametry to znaczy lepkosc oleju, temperatura pracy oleju oraz luzy zaworowe nie sa kompensowane w proponowanym ukladzie sterowania, to ze wzgledu na ich zmiennosc w cza¬ sie pracy ukladu, wystepuje w duzym stopniu uje¬ mne oddzialywanie na przebieg sterowania.W przypadku innego znane hydraulicznego ukla¬ du sterowania przekladni hydrostatycznej (opis pa¬ tentowy Stanów Zjednoczonych Ameryki nr 3 274 669), przy zmniejszeniu predkosci obrotowej silnika napedzajacego, spowodowanym wzrostem obciazenia, ulega zmniejszeniu cisnienie wyjsciowe za zaworem sterujacym na skutek obnizenia sie cisnienia pompy doladowujacej.Dla spowodowania takiego dzialania zawór ste¬ rujacy, utrzymujacy cisnienie wyjsciowe w prze¬ wodzie doplywowym, zostaje przesuniety. Zmniej¬ szone cisnienie wyjsciowe zostaje doprowadzone do jednego konca tego zaworu, dzieki czemu to obni¬ zenie sie cisnienia zostaje skompensowane na sku¬ tek dzialania hydraulicznego sprzezenia zwrotnego.Dalszego, opóznionego spadku cisnienia wyjsciowe¬ go, az do uzyskania zrównowazonej predkosci obro¬ towej silnika napedzajacego, nie mozna juz osia- 112 434112 3 gnac w przypadku tego rodzaju ukladu sterowania.Ponadto, w opisie patentowym W. Brytanii nr 986 630 zostalo ujawnione urzadzenie opózniajace, wspólpracujace z miejscami dlawienia i akumula¬ torem cisnieniowym, sluzace do stabilizowania 5 zwieradel zaworów sterujacych cisnieniem. W tym przypadku zostal zastosowany zawór sterujacy, któ¬ ry w zaleznosci od cisnienia tloczenia pompy zmie¬ nia odpowiednio cisnienie nastawcze, sluzace do na¬ stawienia wydajnosci pompy. Cisnienie pompy od- i° dzialywuje na zwieradlo zaworu w kierunku zwiek¬ szenia cisnienia nastawczego i jest doprowadzane poprzez miejsce dlawienia do przeciwleglej strony zwieradla zaworu. Przestrzen tloczna przyporzad¬ kowana tej stronie zaworu dziala jako akumulator 15 cisnieniowy, dzieki czemu uzyskuje sie stabilizacje takiego zwieradla zaworu. Ten znany uklad ste¬ rowania niezupelnie nadaje sie do zastosowania dla przekladni wymienionego na wstepie rodzaju.Zadaniem wynalazku jest ulepszenie ukladu ste- 20 rowania wymienionego rodzaju w taki sposób, aby predkosc obrotowa silnika napedzajacego byla u- trzymywana jako stala, bez wzgledu na wplyw wspomnianych, nie dajacych sie kontrolowac para¬ metrów, to znaczy niezaleznie od lepkosci oleju, 25 temperatury oleju, wielkosci luzów zaworowych itp., jak równiez niezaleznie od zmian obciazenia.Hydrauliczny uklad sterowania przekladni hydro¬ statycznej wedlug wynalazku, w którym zwieradlo regulacyjnego zaworu mocy oprócz powierzchni, na ^ która dziala cisnienie zalezne od predkosci obroto¬ wej oraz oprócz wspólpracujacej powierzchni, na która dziala cisnienie stale, posiada dodatkowo po¬ wierzchnie sprzezenia zwrotnego, na która dziala cisnienie sterujace. Ponadto zwieradlo regulacyjne- 35 go zaworu mocy posiada wspólpracujaca powierz¬ chnie sterujaca, na która dziala przeciwcisnienie sterujace cisnienie czynnika odprowadzanego kana¬ lem od cisnienia sterujacego. Komora cisnieniowa przyporzadkowana wspólpracujacej powierzchni 40 sterujacej zawiera urzadzenie powodujace opóznie¬ nie w wyrównywaniu cisnien pomiedzy zmieniaja¬ cym sie cisnieniem sterujacym a przeciwcisnieniem sterujacym.Urzadzenie powodujace opóznienie wyrównywa- 45 nia cisnien jest umieszczone w kanale, laczacym obie komory cisnieniowe, które sa przyporzadkowa¬ ne zarówno powierzchni sprzezenia zwrotnego oraz powierzchni sterujacej i posiada przepustnice z przy¬ laczonym szeregowo zbiornikiem cisnieniowym. 50 Obie wspólpracujace powierzchnie, to znaczy po¬ wierzchnia sterujaca wzglednie i powierzchnia zwie¬ radla zaworu posiadaja rózne wielkosci.Zwieradlo zaworu jest poddane dzialaniu sily re¬ gulowanej sprezyna do nastawiania predkosci obro- 5o towej pracy silnika napedzajacego. Akumulator cis¬ nieniowy posiada tlok na który dziala sprezyna.Tlok akumulatora cisnieniowego jest poddany dzia¬ laniu stalego cisnienia, przeciwdzialajacego sile od¬ dzialywania sprezyny i cisnienia sterujacego. *° Tlok akumulatora cisnieniowego jest z jednej stro¬ ny podpierany przez sprezyne, a z drugiej strony dziala na niego cisnienie sterujace.Napiecie wstepne sprezyny dzialajacej na tlok akumulatora jest regulowane dla nastawienia sku- 65 4 tecznego zakresu cisnienia akumulatora cisnienio¬ wego.Rozwiazanie tego zadania oparte jest na pomy¬ sle, polegaja/cym na tym zeby organ nastawczy re¬ gulacyjnego zaworu mocy, oprócz przeciwdzialaja¬ cego obciazenia, które stanowi z jednej strony cis¬ nienie proporcjonalne do wejsciowej predkosci o- brotowej, a z drugiej strony — regulowane cis¬ nienie o wartosci stalej, byl obciazony równiez prze¬ ciwdzialajacym cisnieniem sterujacym dla skom¬ pensowania czynników nie podlegajacych kontro¬ lowanemu oddzialywaniu i przez umieszczenie czlo¬ nów opózniajacych, np. otworu dlawiacego, oraz aby byla utworzona pomiedzy obiema powierzchniami organu nastawczego zaworu, na które dziala to cis¬ nienie sterujace, pewna róznica cisnien, wystepu¬ jaca* w przypadku zmiany cisnienia sterujacego.Wówczas, przesuniecie organu nastawczego zaworu regulacyjnego mocy ulegnie wydluzeniu, a przez to jego warunki dzialania beda bardziej stabilne. Po¬ wyzsze idee dotyczace rozwiazane sa konstruktyw¬ nie urzeczywistnione w rozwiazaniu wedlug wyna¬ lazku.Opóznione oddzialywanie na jedna z obu powie¬ rzchni organu nastawczego zaworu, poddawanych dzialaniu cisnienia sterujacego, powoduje oprócz znacznie lepszej stabilnosci calego przebiegu ste¬ rowania przy zmieniajacym sie obciazeniu lub pred¬ kosci obrotowej silnika napedzajacego, równiez i polepszenie dokladnosci zadzialania przy stalych predkosciach obrotowych. Poprzez odpowiedni do¬ bór stosunków wielkosci oraz dzialania elementów opózniajacych powstaje mozliwosc, aby silnik na¬ pedzajacy mógl pracowac albo ze stala predkoscia obrotowa, niezaleznie od obciazenia oddzialywuja¬ cego na uklad sterowania, albo tez na skutek dzia¬ lania obciazenia predkosc obrotowa silnika nape¬ dzajacego bedzie obnizala sie lub wzrastala. Pred¬ kosc obrotowa silnika napedzajacego moze w ko¬ rzystny sposób byc nastawiana przez czlony na¬ stawcze, dzialajace na zwieradlo regulacyjnego za¬ woru mocy.Uklad sterowania wedlug wynalazku steruje pred¬ koscia obrotowa silnika napedowego. Uklad ten mo¬ ze równiez pracowac jako uklad sterowania ze sprzezeniem zwrotnym dla kazdej zadanej zmien¬ nej w przekladni hydrostatycznej.Przedmiot wynalazku jest uwidoczniony w przy¬ kladzie wykonania na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia dwustrumieniowa przekladnie hydro¬ statyczna z dwoma kompletnymi przekladniami; fig. 2A — czesc ukladu sterowania dwustrumienio- wej przekladni hydrostatycznej; fig. 2B — zespoly regulacji wypierania jednej z przekladni hydro¬ statycznych, fig. 3 — wykres nastawiania predko¬ sci obrotowej i kierunku dzialania przekladni hy¬ drostatycznej w zaleznosci od polozenia recznej dzwigni strujacej; fig. 4 — wykres dzialania wielo¬ stopniowego pompy wyporowej i hydrostatycznego silnika wyporowego przekladni hydrostatycznej; fig. 5 — wykres zadanej zaleznosci liniowej pomiedzy cisnieniem sterujacym a predkoscia obrotowa prze¬ kladni hydrostatycznej; fig. 6 — wykres zaleznosci nieliniowej pomiedzy chlonnoscia silnika, a nada¬ wana mu predkoscia obrotowa i cisnieniem steru-5 112 434 6 jacym dla uzyskania liniowej zaleznosci pomiedzy predkoscia obrotowa a cisnieniem sterujacym; fig. 7 — inny przyklad wykonania regulacyjnego za¬ woru mocy w przekroju wzdluznym.Na figurze 1 pokazano dwustrumieniowa prze¬ kladnie hydrostatyczna, skladajaca sie z dwóch prze¬ kladni, z których kazda napedza jedna z gasienic dwusladowego pojazdu gasienicowego. W przeklad¬ ni hydrostatycznej pokazanej na górnej polowie fig. 1, pompa sterujaca 10 jest polaczona dwoma prze¬ wodami 11 i 12 z hydrostatycznym silnikiem na¬ stawnym 15. Pompa 10 posiada wal napedzany (nie pokazany na rysunku), napedzany przez zródlo ener¬ gii, na przyklad przez silnik pojazdu. Silnik hy¬ drostatyczny 15 posiada wal napedzajacy (nie po¬ kazany na rysunku), który jest laczony z mecha¬ nizmem jazdy, na przyklad z kolami napedowymi gasienicy pojazdu.Korzystnie pompa 10 wzglednie silnik 15 stano¬ wia jednostki wielotlokowe osiowe z obrotowymi blokami cylindrowymi, w kazdym z nich jest umie¬ szczonych kilka cylindrów w ukladzie pierscienio¬ wym z przesuwnymi w nich tlokami 30 albo 31.Pompa 10 posiada tarcze oporowa skosna 32 na¬ stawna lub tarcze oporowa skosna 32 wirujaca o re¬ gulowanym pochyleniu, do której przylegaja konce tloków 30, sluzacych do poczatkowej regulacji pred¬ kosci obrotowej przekladni oraz kierunku jej obro¬ tów. Silnik hydrostatyczny 15 posiada tarcze opo¬ rowa skosna 33 o regulowanym pochyleniu, która z polozenia o wiekszym pochyleniu mozna przesta¬ wiac w polozenie o mniejszym nachyleniu, nieco wiekszym od pochylenia zerowego. Tarcza oporowa skosna 33 przylega do tloków 31 i nadaje im ruch posuwisto-zwrotny, jak tez ruch obrotowy blokowi cylindrowemu oraz polaczonemu z nim walowi wyjsciowemu silnika hydrostatycznego, kiedy ciecz robocza pod wysokim cisnieniem jest doprowadza¬ na z pompy do silnika.Dwa cylindry sterujace 36 i 38 pompy sluza do ustawiania tarczy oporowej skosnej 32. Cylindry te posiadaja sprezyny naciskowe 39 i 40, dzialajace na tloki 41 i 42. Tloki 41 i 42 przechylaja tarcze opo¬ rowa skosna 32 za posrednictwem polaczonych z ni¬ mi laczników 45 i 46. Cylindry sterujace 36 i 38 ustawiaja odpowiednio tarcze oporowa skosna w za¬ leznosci od ilosci doprowadzanej cieczy roboczej do cylindrów. Sprezyny centrujace 39 i 40 sluza do usta¬ wiania za pomoca tloków tarczy oporowej skosnej w jej neutralnym polozeniu, jesli przewodami nie jest doprowadzana ciecz pod cisnieniem. W tym po¬ lozeniu tarczy oporowej skosnej pompa nie do¬ starcza cieczy pod cisnieniem. Cylindry sterujace sa zwyklymi cylindrami jednostopniowego dziala¬ nia, tak ze doprowadzenie cieczy pod cisnieniem do jednego cylindra powoduje przechylenie tarczy opo¬ rowej skosnej w jednym kierunku, podczas gdy do¬ prowadzenie cieczy pod cisnieniem do drugiego cy¬ lindra powoduje przechylenie tarczy oporowej sko¬ snej w kierunku przeciwnym, co umozliwia zmiane kierunku natezenia przeplywu z pompy 10, a zatem i zmiane kierunku wydatku silnika.Pompa doladowujaca 53, pracujaca na zasadzie wypierania, jest napedzana za posrednictwem odpo¬ wiedniego urzadzenia przez silnik napedowy poja¬ zdu lub innego urzadzenia, w którym zostaly zasto¬ sowane przekladnie hydrostatyczne.Pompa doladowujaca 53 jest polaczona przewodem ssacym 55 ze zbiornikiem 54 i wyposazona jest 5 w przewód tloczny 56. Wydajnosc pompy 53 jest wystarczajaca dla uzupelnienia wycieków cieczy ro¬ boczej i dla doprowadzania tej cieczy do dwóch zaworów sterujacych zespolu regulacji wypierania pompy i silnika hydrostatycznego, oraz dla dopro¬ wadzania zbednej ilosci cieczy pod cisnieniem, jako srodka chlodzacego, do przekladni hydrostatycznej.Ponadto, pompa ta wytwarza wytarczajace cisnie¬ nie, wskutek czego dzilajaca w cylindrach sila, po¬ wodujaca ustawianie tarcz oporowych skosnych pompy i silnika hydrostatycznego, moze byc wiek¬ sza niz sily dzialajace wewnatrz, spowodowane pra¬ ca pompy i silnika i dazace do przestawienia tarcz oporowych skosnych.Para organów zamykajacych 57 i 58, znajdujacych sie pod dzialaniem nacisku sprezyn, jest polaczona z przewodem 56 oraz z przewodami glównymi 11 i 12, laczacymi pompe z silnikiem hydrostatycznym.Organy zamykajace 57 i 58 umozliwiaja doprowa¬ dzanie cieczy uzupelniajacej i chlodzacej od strony niskiego cisnienia obwodu przekladni przez jeden z organów zamykajacych, podczas gdy drugi organ zamykajacy w polozeniu zamknietym utrzymuje cisnienie w przewodzie wysokiego cisnienia. Znaj¬ dujacy sie pod naciskiem sprezyny dodatkowy za¬ wór odciazajacy 63 jest polaczony z przewodem 56 i sluzy do odprowadzania nadmiaru cieczy. Dla utworzenia obwodu niskiego cisnienia pomiedzy glównymi przewodami 11 i 12 a zaworem odciaza¬ jacym 68 niskiego cisnienia przewidziany jest za¬ wór przelaczajacy 70. Tworzy on polaczenie za po¬ srednictwem przewodów 72 ,74, 76 i 78 z przewoda¬ mi glównymi 11 i 12, i sluzy do oprowadzania ogrza¬ nego oleju, wypieranego przez olej ochlodzony, tlo¬ czony przez pompe 53. Cisnienie cieczy roboczej ist¬ niejace w przewodach 11 i 12, oddzialywuje po¬ przez przewody 72 albo 76 powodujac takie usta¬ wienie zaworu przelaczajacego 70, ze zostaje utwo¬ rzone polaczenie od zaworu odciazajacego niskiego cisnienia poprzez przewód 80 do czesci obwodu prze¬ kladni po stronie niskiego cisnienia i przewód 74 albo poprzez przewód 78. Dzieki temu ogrzana ciecz jest odprowadzana do zbiornika, przeplywajac przez wymiennik ciepla 79. Zawór przelaczajacy 70 jest utrzymywany za pomoca sprezyny w polozeniu srod¬ kowym, to znaczy w polozeniu zamykania, tak ze podczas fazy przejscia zmiany kierunku cisnienia w przewodach glównych, olej pod wysokim cisnie¬ niem nie wydostaje sie z obwodu.Przekladnia wyposazona jest w zawory odciaza¬ jace 81 i 82 nadcisnieniowe, polaczone z kazdym z przewodów glównych 11 i 12 przewodami 83 i 84.Zawory te zapobiegaja powstawaniu zbyt wysokie¬ go cisnienia w kazdym z przewodów glównych 11 i 12 przez odciazenie obwodu przekladni w przy¬ padku naglego wzrostu cisnienia, które moze na¬ stapic w wyniku naglego przyspieszenia lub gwal¬ townego hamowania. W przypadku wystapienia ta¬ kiego wysokiego cisnienia zawory nadcisnieniowe zmieniaja polozenie i skierowuja nadmiar oleju do niskocisnieniowej czesci obwodu przekladni. 15 20 25 30 35 40 45 50 55 607 112 434 8 Jesli na przyklad w przewodzie 11 powstaje nad¬ miernie duze cisnienie to nadcisnieniowy zawór odciazajacy 81 pod dzialaniem cisnienia cieczy ro¬ boczej skieruje ciecz, znajdujaca sie w przewodzie 83, poprzez przewód 84 do przewodu glównego 12.Zawór przelewowy 90 polaczony jest z przewo¬ dami 83 i 84 za posrednictwem pary przewodów 91 i 92, a z wylotem pompy doladowujacej 53 za po¬ srednictwem przewodu 93. W przypadku spadku cis¬ nienia na wyjsciu pompy doladowujacej zawór prze¬ lewowy zmienia polozenie laczace przewody 91 i 92 i zawierajac uklad, tak ze nastepuje praca na bie¬ gu jalowym.Hydrostatyczny silnik nastawny 15 posiada dwa cylindry robocze 94 i 95 z tlokami i lacznikami 96 i 97, polaczonymi przegubowo z tarcza oporowa sko¬ sna 33 oraz przewody 98 i 99, polaczone z odpowie¬ dnimi cylindrami dla doprowadzania do nich cieczy robopzej.Druga przekladnia hydrostatyczna, pokazana na dolnej polowie fig. 1 posiada taka sama budowe jak pierwsza przekladnia i jest zasilana ciecza robocza, doprowadzana przewodem 55 ze zbiornika 54. Ta¬ kie same czesci konstrukcyjne drugiej przekladni sa oznaczone tymi samymi odnosnikami, posiadaja¬ cymi jedynie kreske wyrózniajaca.Na figurze 2A pokazano dwustrumieniowy uklad sterowania, zwlaszcza glówny obwód sterowania do nastawiania predkosci obrotowej i kierunku dzia¬ lania obu przekladni hydrostatycznych pokazanych na fig. 1. Ponadto, na fig. 2A pokazano dwa odcho¬ dzace od glównego obwodu sterowania obwody po¬ mocnicze wraz z zespolem kierowania. Uklad ste¬ rowania jest uruchamiany za pomoca trzech recz¬ nych dzwigni sterujacych. Za pomoca dzwigni ste¬ rujacej 100 nastawia sie predkosc obrotowa i kie¬ runek dzialania prekladni. Dzwignia sterujaca 101 reguluje sie predkosc obrotowa jednej przekladni lub kierunek jej dzialania, co umozliwia skrecanie pojazdem w jednym kierunku skretu, natomiast dzwignia sterujaca 102 reguluje sie predkosc obro¬ towa i kierunek dzialania drugiej przekladni, co umozliwia skrecane w drugim kierunku.Glówny obwód sterowania posiada korzystnie pompe sterujaca 110, napedzana silnikiem napedo¬ wym, np. silnikiem pojazdu i sluzaca do tloczenia cieczy sterujacej, która jest stosowana do wytwa¬ rzania cisnienia sterujacego dla ukladu sterowania.Ciecz tloczona przez pompe sterujaca 110 jest kie¬ rowana przewodem 111 do organu zamykajacego 112, posiadajacego regulowana kryze 116 polaczona z czlonem obrotowym 115 i umieszczona w nasta¬ wianym w ten sposób otworze organu 112. Poloze¬ nie tego organu zamykajacego jest nastawiane za pomoca polaczenia 117 z mechanizmem dzwignio¬ wym przepustnicy silnika napedzajacego (nie poka¬ zanego), sluzacego do wytworzenia róznicy cisnien w organie zamykajacym, uzaleznionej od nastawie¬ nia silnika napedzajacego, przy czym stopien ot¬ warcia regulowanej kryzy 116 zmienia sie bezposre¬ dnio w zaleznosci od polozenia przepustnicy silnika napedzajacego. Róznica cisnien dla kazdego nasta¬ wienia silnika napedzajacego pozostaje stala przy znamionowej predkosci obrotowej. Organ zamyka¬ jacy sluzy do wskazywania predkosci obrotowej sil¬ nika napedzajacego i jesli predkosc silnika obniza sie w stosunku do normalnej predkosci obrotowej, uzyskiwanej przy odpowiednim nastawieniu prze¬ pustnicy, to uzyskuje sie nizszy wydatek pompy 110, 5 wskutek czego nastepuje spadek róznicy cisnien na regulowanej kryzie 116. Przewód 117 laczy organ zamykajacy 112 z regulacyjnym zaworem cisnienio¬ wym 120, który zapewnia odpowiednie cisnienie zwrotne wystarczajace do pracy ukladu sterowania, skierowane od organu zamykajacego 112, zgodnie z kierunkiem przeplywu, oraz utrzymuje w prze¬ wodzie 118 cisnienie sterujace PR o stalej wartosci.Przewód 118 polaczony jest z zaworem redukcyj¬ nym cisnienia 125 (zawór regulacji proporcjonal¬ nej), który utrzymuje cisnienie sterujace, sluzace do równomiernego nastawiania obu przekladni hy¬ drostatycznych. Zawór redukcyjny cisnienia 125 ma zwieradlo 126 dla laczenia przewodu wlotowego 118 z przewodem wylotowym 127. Na jeden koniec zwie- radla 126 zaworu dziala cisnienie wyjsciowe prze¬ wodu 128, który posiada element ograniczajacy prze¬ plyw oraz regulowana sprezyne 126, a na drugi ko¬ niec zwieradla 126 zaworu dziala sprezyna 129.Sprezyna ta jest umieszczona czesciowo wewnatrz cylindrycznego czlonu 130, przesuwnego wewnatrz korpusu zaworu 125, a jednym koncem sprezyna ta naciska na krzywke 131 tarczy regulatora predko¬ sci, polaczonej z walem 132, który jest obracany dzwignia sterujaca 100. Krzywka sterujaca 131 po¬ siada dwa odcinki powierzchni sterujacej 160 i 161, nachylone przeciwnie wzgledem siebie, które bie¬ gna do góry rozchodzac sie w przeciwnych kierun¬ kach od neutralnej czesci krzywki sterujacej, do której przylega cylindryczny czlon 130 (pokazany na fig. 2A). Ciecz sterujaca pod cisnieniem, dostar¬ czana z zaworu redukcyjnego cisnienia 125 przewo¬ dem 127 zostaje doprowadzona do regulacyjnego za¬ woru mocy 140, którego glównym zadaniem jest zapobieganie zablokowania silnika napedzajacego, np. silnika pojazdu, a zatem mozna go okreslic ja¬ ko zawór zabezpieczajacy przed zablokowaniem.Przewód 141 jest poprowadzony od regulacyjnego zaworu mocy 140 do zaworu sterujacego 142, ma¬ jacego zwieradlo 143 uruchamiane mechanizmem dzwigniowym 144, polaczonym z walem 132, który jest obracany za pomoca dzwigni sterujacej 100.Polozenie zwieradla 143 zaworu wyznacza normal¬ ny kierunek dzialania obu przekladni hydrostaty^ cznych.Omówiony -powyzej uklad, pokazany na fig. 2A, stanowi glówny obwód sterujacy; polozenie dzwigni sterujacej 100 wyznacza tu normalny kierunek dzia¬ lania oraz wspólna i jednakowa predkosc obrotowa zasadnicza obu przekladni hydrostatycznych. Pierw¬ szy przewód wylotowy 150 z zaworu sterujacego su¬ wakowego 142 rozgalezia sie na dwa przewody 151 i 152, prowadzace do pomocniczych obwodów ste¬ rujacych, z których kazdy jest polaczony z jedna przekladnia hydrostatyczna. Drugi przewód 153, idacy od zaworu sterujacego rozgalezia sie na dwa przewody 154 i 155, które równiez sa przylaczone do obu przekladni hydrostatycznych. W pokazanym na rysunku polozeniu zwieradla 143 zaworu steru¬ jacego suwakowego 142 przewód 141 jest zamknie¬ ty, a przewody 150 i 153 sa opróznione z cieczy. 15 20 25 30 35 40 45 50 55 60112 434 9 10 Jesli wal 132 zostanie obrócony z polozenia po¬ kazanego na fig. 2A pod wplywem sily dzialajacej na dzwignie sterujaca 100,. to zwieradlo 143 zaworu sterujacego suwakowego 142 przesuwa sie z pokaza¬ nego na rysunku polozenia i kieruje ciecz sterujaca pod nastawionym cisnieniem do jednego z prze¬ wodów 150 wzglednie 151 dla uruchomienia obu przekladni w tym samym kierunku, lub tez ciecz sterujaca zostaje skierowana do drugiego przewo¬ du, powodujac prace przekladni w przeciwnym kie¬ runku. Oba odcinki 160 i 161 powierzchni sterujacej krzywki 131 stanowia swoje lustrzane odbicie i na skutek obracania sie walu 132 w którymkolwiek z obu kierunków sprezyna 129 zaworu redukcyj¬ nego cisnienia 125, zostaje scisnieta do tego stopnia, ze dokonuje ona nastawienia zadanego cisnienia ste¬ rujacego, odpowiadajacego predkosci obrotowej dzialania przekladni hydrostatycznych.Przewody 151 i 154, odchodzace od glównego ob¬ wodu sterowania sa polaczone z obudowa 170 za¬ woru sterujacego 171 kierowaniem pojazdu, pod¬ czas gdy odpowiednie przewody odgalezione 152 i 155 sa polaczone z obudowa 172 zaworu steruja¬ cego 173 kierowaniem pojazdu. Zawór sterujacy 171 posiada dwa odchodzace od niego przewody 175 i 176, polaczone z ukladem sterowania wypieraniem pompy i silnika hydrostatycznego, pokazanym na (fig. 2B). Zawór sterujacy 173 kierowaniem pojaz¬ du posiada równiez pare przewodów 177 i 178, które sa polaczone z niepokazanym tu ukladem sterowa¬ nia wypieraniem pompy i silnika drugiej przeklad¬ ni hydrostatycznej. Oba zawory sterujace kierowa¬ niem pojazdu oraz obydwa uklady sterowania wy¬ pieraniem pomp i silników obu przekladni hydro¬ statycznych posiadaja taka sama budowe. Dlatego tez zostal szczególowo omówiony tylko zawór ste¬ rujacy 171 i uklad sterowania wypieraniem pompy i silnika wedlug fig. 2B dla przekladni hydrosta¬ tycznej, pokazanej na górnej polowie fig. 1.Sygnal cisnienia sterujacego jest doprowadzany w zaleznosci od polozenia zaworu sterujacego su¬ wakowego 142 — do jednego z przewodów odgale¬ zionych 151 i 154, polaczonych z otworem w obu¬ dowie 170 zaworu 142, która jako ruchoma jest u- mieszczona na zwieradle 180 zaworu. Polozenie zwie- radla 180 jest wyznaczane przez dzwignie sterujaca 101, polaczona z walem 181, na którym zamocowany jest mimosrodowo, w sposób przegubowy, lacznik 182, polaczony obrotowo z górnym koncem zwie- radla 180 zaworu.W polozeniu sterujacego kierowaniem pojazdu, pokazanym na fig. 2A i przy zalozeniu, ze do prze¬ wodu odgalezionego 151 doprowadzone jest cisnie¬ nie sterujace, ciecz sterujaca pod cisnieniem do¬ plywa do otworu w zaworze, oplywa wokól zredu¬ kowana czesc zwieradla zaworu i dostaje sie do przewodu 176, polaczonego z ukladem sterowania wypieraniem. Wskutek tego do ukladu sterowania wypieraniem jest doprowadzane pelne cisnienie ste¬ rujace. Doprowadzenie pelnego cisnienia sterujacego zapewnia prace danej przekladni hydrostatycznej z zadana predkoscia obrotowa, wyznaczona przez nastawienie cisnienia sterujacego za pomoca zawo¬ ru redukcyjnego cisnienia 125. W kierunku skretu pojazdu predkosc obrotowa przekladni hydrostaty¬ cznej, wspólpracujacej z zaworem sterujacym 171 kierowaniem pojazdu, jest zmniejszona. Dzwignia sterujaca 101 zostaje uruchomiona i przesuwa zwie¬ radlo 180 zaworu sterujacego suwakowego do dolu, 5 co pokazano na fig. 2A. Wskutek tego okreslona ilosc cieczy sterujacej pod cisnieniem jest dozowa¬ na lub doprowadzana do przewodu odgalezionego 154, polaczonego z otworem 185 zbiornika, przypo¬ rzadkowanym zaworowi sterujacemu suwakowemu 142, poniewaz zwieradlo 143 tego zaworu w odnie¬ sieniu do swojego polozenia, pokazanego na fig. 2A, jest przesuniete w góre. To powoduje zmniejsze¬ nie cisnienia sterujacego, a tym samym i pred¬ kosci obrotowej. Ten dozowany przeplyw nastepu¬ je na powierzchni zwieradla 180 zaworu, która po¬ siada szczeliny zewnetrzne lub rowki zewnetrzne 186, dzialajace jako regulowana kryza, przy czym wielkosc tych szczelin powieksza sie, kiedy zwie¬ radlo 180 zostaje opuszczone w dól z polozenia po¬ kazanego na fig. 2A. Na skutek tego nastepuje obni¬ zenie sie cisnienia sterujacego, doprowadzanego przewodem 176 do ukladu sterowania wypieraniem.Szczeliny nie sa usytuowane na calej dlugosci po¬ wierzchni zwieradla, tak ze powierzchnia ta w dol¬ nej czesci zwieradla jest jednolita, co pokazano na fig. 2A.Zwieradlo 180 zaworu posiada dwa polozenia gra¬ niczne; górne polozenie graniczne zostalo pokazane na fig. 2A, a w przeciwleglym polozeniu granicz¬ nym zwieradlo 180 zaworu znajduje sie wtedy, kie¬ dy jest ono zupelnie opuszczone do dolu, w kie¬ runku przeciwnym do kierunku dzialania sprezyny 187 umieszczonej w obudowie zaworu. Przy calko¬ wicie obnizonym polozeniu zwieradla 180 zaworu nastepuje zmiana kierunku przeplywu cieczy steru¬ jacej pod cisnieniem w odniesieniu do przewodów wylotowych 175 i 176, przez co ulega odwróceniu kierunek dzialania danej przekladni hydrostatycz¬ nej. Dokonuje sie tego przez wlaczenie wewnetrz¬ nego kanalu przepustowego 188 w zwieradle 180 za¬ woru, pomiedzy przewód odgaleziony 151 i przewód 175 za posrednictwem pary promieniowo usytuowa¬ nych otworów 189 i 190 w zwieradle 180 zaworu, które stanowia przedluzenie wewnetrznego kanalu przepustowego 188 az do powierzchni zewnetrznej zwieradla zaworu sterujacego 171. Na skutek tego nastepuje zmiana kierunku dzialania przyporzad¬ kowanej przekladni hydrostatycznej,' przez co na¬ stepuje ruch skrecania pojazdu wokól osi przebie¬ gajacej pomiedzy obiema jego gasienicami.Jesli zawór sterujacy suwakowy 142 zostanie prze¬ suniety w dól w celu spowodowania zmiany kie¬ runku dzialania przekladni hydrostatycznej, to do przewodu odgalezionego 154 przylaczonego do za¬ woru sterujacego 171 kierowaniem pojazdu zosta¬ nie doprowadzone cisnienie, i przy polozeniu tego zaworu, pokazanym na fig. 2A, przez przewód 175 doprowadzony do ukladu sterowania wypieraniem, zostanie doprowadzone pelne cisnienie sterujace.I podobnie, cisnienie sterujace moze ulec zmniejsze¬ niu podczas opuszczania w dól zwieradla 180 za¬ woru wskutek dzialania szczelin 186 w powierzch¬ ni zwieradla, a kierunek napedzania moze ulec zmianie na odwrotny przez dalsze przesuniecie do dolu zwieradla 180 zaworu, dopóki powierzchnia po- 15 20 25 30 35 40 45 9U 55 6011 112 434 12 siadajaca szczeliny 186 nie odetnie przewodu od¬ galezionego 154 od przewodu 175, wskutek czego sygnal cisnienia sterujacego, potrzebny dla uzyska¬ nia przeciwnego kierunku dzialania przekladni hy¬ drostatycznej, zostanie doprowadzony do przewodu 176. Wielkosc zmniejszenia cisnienia sterujacego za¬ lezy od wielkosci wzglednej kryzy 195 w przewo¬ dzie odgalezionym 151 i od charakterystyki otworu zaworu 171. Tuleja 196, umieszczona w otworze, znajdujacym sie w obudowie zaworu, która miesci w sobie przesuwne zwieradlo 180 zaworu, posiada odpowiednie kanaly przeplywowe i korzystnie po¬ siada kanal odplywowy 197, polaczony z przewo¬ dem odgalezionym 154, przez co zmniejszaja sie skutki wywolane tolerancja wielkosci otworu wy¬ lotowego. Jak pokazano na fig. 2B, przewody 175 i 176, wychodzace z zaworu sterujacego 171 kiero¬ waniem pojazdu sa polaczone z przeciwleglymi kon¬ cami zaworu 200 sterujacego wypieraniem dla usta¬ wiania polozenia zwieradla 201 zaworu, umieszczo¬ nego przesuwnie w obudowie zaworu 200. Zawór 200 sterujacy wypieraniem posiada ponadto dwa po¬ laczenia 202 i 203 ze zbiornikiem oraz polaczenie z przewodami 48 i 50, prowadzacymi do cylindrów 36 i 38 pompy. Do zaworu 200 sterujacego wypie¬ raniem zostaje doprowadzona przewodem 205 ciecz robocza (fig. 1), tloczona przez pompe doladowuja¬ ca 53 (fig. 1), której przewód wylotowy 56 polaczo¬ ny jest z przewodem 205.Tarcza oporowa skosna 32 pompy pokazana jest na fig. 2B w polozeniu srodkowym, wyznaczonym przez sprezyny 39 i 40 umieszczone w cylindrach.Zakladajac, ze sygnal cisnienia sterujacego dopro¬ wadzony do przewodu 176 zapoczatkowuje dziala¬ nie w kierunku do przodu przekladni hydrostaty¬ cznej, co nastepuje na wskutek tego, ze cisnienie sterujace powoduje przesuniecie zwieradla 201 za¬ woru z polozenia pokazanego na fig. 2B — w lewo, wskutek czego ciecz robocza zostaje poprowadzona z przewodu 205 do przewodu 48, a tlok 41 wysuwa sie powodujac przesuniecie tarczy oporowej skos¬ nej 32. Alternatywnie, jesli sygnal cisnienia steru¬ jacego zostaje doprowadzony do przewodu 175, to na lewy koniec zwieradla 201 zaworu dziala cisnie¬ nie sterujace, co powoduje przesuniecie zwieradla w prawo, jak pokazano na fig. 2B. Na skutek tego ciecz robocza przedostaje sie z przewodu 205 do tlo¬ ka 42, który przesuwa w przeciwnym kierunku tar¬ cze oporowa skosna 32. Przewody 175 i 176 sa po¬ laczone nie tylko z zaworem 200 sterujacym wy¬ pieraniem, lecz równiez sa polaczone z zaworem przelaczajacym 210. Zawór ten doprowadza naj¬ wieksze cisnienie sterujace, wystepujace w przewo¬ dach 175 lub 176 do jednego konca zaworu steru¬ jacego wypieraniem dla tarczy oporowej skosnej silnika hydrostatycznego, wskutek czego tarcza ta jest przestawiana zawsze w tym samym kierunku.Zawór sterujacy 220 ukladu sterowania wypiera¬ niem silnika posiada zwieradlo 221, na którego pra¬ wy koniec dziala zawsze najwieksze cisnienie ste¬ rujace, doprowadzane przewodem 222 wychodzacym z zaworu przelaczajacego 210. Drugi koniec zawo¬ ru sterujacego polaczony jest z przewodem 223, któ¬ rego przewody odgalezione 224 i 225 sa polaczone z zaworem przelaczajacym 210. Zawór sterujacy 220 posiada taka sama budowe jak zawór 200 sterujacy z dwoma przylaczeniami do zbiornika i z jednym przewodem 226, który odgalezia sie od przewodu 205, polaczonego z wylotem pompy doladowujacej 5 53 cieczy roboczej, niezbednej do dzialania ukladu sterowania wypieraniem tarczy oporowej skosnej silnika hydrostatycznego.Ponizej zostal omówiony uklad sterowania wy¬ pieraniem pompy. Zwieradlo 201 zaworu zostalo po¬ kazane w polozeniu zerowym, przy czym tarcza oporowa skosna 32 znajduje sie równiez w poloze¬ niu zerowym. Polozenie zwieradla zaworu jest wy¬ sterowane czesciowo przez ramie obrotowe 230, po¬ laczone w sposób ruchomy ze zwieradlem zaworu i wyposazone w dwie sprezyny 231 i 232. Sprezyny te przylegaja do przeciwleglych boków tego ramie¬ nia i dzialaja w przeciwnych wzajemnie kierun¬ kach. Polozenie zerowe zwieradla zaworu i tarczy oporowej skosnej 32 nastawia sie przez przestawia¬ nie obrotowe gwintowanego gniazda 233 sprezyny 232, przy czym wskutek tej regulacji obrotowej gniazdo 233 sprezyny albo zostaje przesuniete do przodu, albo cofniete do tylu, przez co nastepuje zmiana stopnia scisniecia sprezyny 232 w stosunku do sprezyny 231, dzieki czemu uzyskuje sie zada¬ ne polozenie zerowe. Ponadto uklad sterowania wy¬ pieraniem pompy posiada sprzezenie zwrotne z me¬ chanizmem dzwigniowym, skladajacym sie z dzwi¬ gni obrotowych, w którym znajduje sie ramie 241 zamocowane obrotowo na umocowanym na stale wsporniku 242, gdzie znajduje sie punkt obrotu dzwigni i posiadajace gniazdo sprezyny 231, usytu¬ owane na jednym koncu ramienia. Kiedy zwiera¬ dlo 201 zaworu zostanie przesuniete, to ramie obro¬ towe 230 przesunie sie w podobny sposób, powo¬ dujac powstanie stanu nierównowagi pomiedzy sprezynami 231 i 232. To przesuniecie zwieradla za¬ woru spowoduje przechylenie sie tarczy oporowej skosnej 32, które to przesuniecie jest przeniesione przez mechanizm dzwigniowy 240 sprzezenia zwrot¬ nego, powodujac zmiane sily sciskania sprezyny 231, tak, ze przy ponownym uzyskaniu stanu rów¬ nowagi sil oddzialywania sprezyn zwieradlo 201 za¬ woru zajmie neutralne polozenie blokujace prze¬ plyw. Dzialanie to jest zawsze takie same, bez wzgle¬ du na to w jakim kierunku nastepuje przechylenie tarczy oporowej skosnej 32.Najwieksze cisnienie sterujace kierowane jest stale poprzez przewód 222 do zaworu sterujacego 220 ukladu sterowania wypieraniem silnika, tak ze cisnienie to przesuwa zwieradlo 221 zaworu w le¬ wo, jak pokazano na fig. 2B. Zwieradlo 221 zawo¬ ru posiada ramie sterujace 250, które wraz ze zwie¬ radlem i z dwoma sprezynami 251 i 252 umieszczo¬ ne jest w sposób przesuwny. Sprezyny 251 i 252 przylegaja do przeciwleglych boków ramienia ste¬ rujacego 250 i dzialaja w przeciwnych wzajemnie kierunkach. Sprezyna 251 posiada regulowane gwin¬ towane gniazdo 253, umieszczone na zamocowanym na stale wsporniku i sluzace do nastawiania polo¬ zenia zerowego zwieradla 221 zaworu. Dodatkowo, sprezyna 251 jest silniejsza od sprezyn 231, 232 i 252, na skutek czego zwieradlo 221 pozostaje normalnie w polozeniu otwartym wzgledem przewodu 98 i nie przesuwa sie pod dzialaniem cisnienia sterujacego, 15 20 25 30 35 40 45 50 55 6013 112 434 14 dopóki wartosc tego cisnienia nie przewyzszy ta¬ kiej wartosci cisnienia sterujacego, przy tkórej na¬ stepuje rzeczywiscie calkowite przesuniecie zwie- radla 201 zaworu sterujacego wypieraniem pompy.Dzieki temu uzyskuje sie dzialanie wielostopniowe elementów przekladni, co powoduje, ze tarcza opo¬ rowa skosna 32 pompy przesunie sie z polozenia neutralnego do polozenia, w którym odbywa sie istotnie maksymalne wypieranie, zanim jeszcze na¬ stapi ruch tarczy oporowej skosnej 33 silnika. Po maksymalnym wyparciu tarczy oporowej skosnej 32 pompy zaczyna sie zmniejszac chlonnosc silni¬ ka hydrostatycznego w miare wzrostu cisnienia ste¬ rujacego.Dzialanie to zostalo przedstawione na wykresie pokazanym na fig. 4, przy czym wielkosc cisnienia sterujacego, uzyskiwana przez nastawianie zaworu redukcyjnego cisnienia 125, jest zaznaczona na osi rzednych, a wielkosc wypierania pompy i silnika sa zaznaczone na osi odcietych. Kiedy cisnienie ste¬ rujace wzrasta od py zmienia sie od zera do wartosci maksymalnej, a w chwili, kiedy pompa osiagnie calkowite wypie¬ ranie, zaczyna sie stopniowo zmniejszac chlonnosc silnika od wartosci maksymalnej do wartosci mini¬ malnej, podczas gdy cisnienie sterujace wzrasta od (b) do (c).Zawór przelaczajacy 210 posiada zwieradlo 260 oraz dwa wewnatrzne kanaly, otwarte na przeciw¬ leglych stronach i przechodzace az do powierzchni zwieradla zaworu poprzez dwa usytuowane promie¬ niowo kanaly 261 i 262. Kanaly te zapewniaja do¬ starczanie cisnienia wystepujacego w przewodach 175 i 176 do odpowiednich przeciwleglych konców zwieradla 260 zaworu przelaczajacego, dzieki czemu przestawianie tego zaworu przelaczajacego jest spo¬ wodowane przez wyzsze cisnienie sterujace. Przy zalozeniu, ze przewodem 175 jest doprowadzane wyzsze cisnienie sterujace, zwieradlo 260 zaworu przelaczajacego zostaje przesuniete w góre, na sku¬ tek czego utworzone zostaje polaczenie przewodu 175 z przewodem 222. Jesli wyzsze cisnienie steru¬ jace jest doprowadzane przewodem 176 to dziala ono na górny koniec zwieradla zaworu i przesuwa go w dól, tak ze powstaje polaczenie przewodu 176 z przewodem 222, polaczonym z zaworem steruja¬ cym 220 ukladu sterowania wypieraniem silnika.W kazdym z obu tych przypadków jeden lub drugi przewód odgaleziony 224 lub 225 zostaje polaczony z jednym z przewodów 175 i 176, prowadzacych do zaworu sterujacego 171 kierowaniem pojazdu i po¬ laczonych w odpowiedni sposób ze zbiornikiem po¬ przez zawór sterujacy suwakowy 142.W celu objasnienia dzialania sprzezenia zwrot¬ nego w ukladzie sterowania wypieraniem silnika nalezy rozpatrzyc najpierw fig. 5 i 6. Aby uzyskac taki sam promien skretu pojazdu, gdy podczas skre¬ cania pojazdu zmienia sie predkosc wzgledem pod¬ loza, powinna istniec liniowa zaleznosc pomiedzy cisnieniem sterujacym, a predkoscia obrotowa nape¬ dzania przekladni, co zostalo przedstawione na fig. 5. Mechanizm sprzezenia zwrotnego ukladu stero¬ wania wypieraniem silnika posiada krzywke, slu¬ zaca do tworzenia zaleznosci pomiedzy predkoscia obrotowa przekladni, a regulacja wypierania silni¬ ka, co pokazano na wykresie na fig. 6. Uzyskuje sie zatem liniowa zaleznosc pomiedzy cisnieniem steru¬ jacym, a predkoscia obrotowa przekladni, wedlug wykresu pokazanego na fig. 5. Bez zastosowania 5 tej krzywki zaleznosc pomiedzy cisnieniem steruja¬ cym a predkoscia obrotowa, jak pokazano ha fig. 5, nie przebiegalaby liniowo przy wyzszych cisnie¬ niach sterujacych, tak, ze mozliwe byloby istnie¬ nie posredniej , zaleznosci pomiedzy predkosciami obrotowymi obu przekladni hydrostatycznych, kiedy jeden z zaworów sterujacych 171 lub 173 kierowa¬ niem pojazdu bylby uruchamiany, aby jedna prze¬ kladnia mogla pracowac z inna predkoscia obro¬ towa niz druga. Powodowaloby to istnienie niekon¬ trolowanej zaleznosci podczas skrecania pojazdu.W przypadku sprzezenia zwrotnego ukladu ste¬ rowania wypieraniem silnika wedlug fig. 2B, me¬ chanizm dzwigniowy polaczony z tarcza oporowa skosna posiada dzwignie 270, która jest polaczona z tarcza oporowa skosna i przestawia obrotowo za posrednictwem lacznika 271 dzwignie 272. Dzwignia 272 zamocowana jest obrotowo na umocowanym jako umiejscowione na stale ramieniu podpieraja¬ cym 27$, prKy czony jest wodzik krazkowy 274 wspólpracujacy z krzywka. Krzywka 275 umieszczona obrotowo na zamocowanym na stale wsporniku 276, podtrzymu¬ je gniazdo sprezyny 252 i posiada powierzchnie ste¬ rujaca, wspólpracujaca z wodzikiem krazkowym 274.Na skutek oddzialywania krzywki 275 wystepuje stosunkowo niewielka zmiana sily sciskania, wy¬ wieranej na sprezyne 252, kiedy chlonnosc silnika hydrostatycznego zmienia sie w poblizu zakresu ma¬ ksymalnego wypierania. Przy tym wystepuja wiek¬ sze zmiany sily sciskania sprezyny 252 wywolywa¬ ne otrzymywanym sygnalem cisnienia sterujacego, jesli silnik pracuje dzialajac w kierunku zakresu najmniejszego wypierania. A zatem, gdy tarcza opo¬ rowa skosna 33 zostaje; przechylona w kierunku przeciwnym do kierunku obrotu wskazówek zega¬ ra, dla zmniejszenia sily nacisku, wywieranej na sprezyne 252, az do osiagniecia stanu równowagi, a zwieradlo 221 zaworu zajmuje wtedy polozenie zerowe, w którym jest odciety przeplywceieczy ro¬ boczej z przewodu £26 do cylindrów; roboczych 94 i 95. Stan równowagi zostaje osiagniety, kiedy cisr nienie sterujace, dzialajace na prawy koniec zwie¬ radla 221 zaworu plus sila sprezyny 252 zrówno¬ waza sile dzialania silniejszej. sprezyny 251 oraz kazda sile, wynikajaca z dzialania cisnienia na le¬ wy koniec zwieradla 221 zaworu.: Jest rzecza oczywista, ze zaleznosc pomiedzy krzywka a wodzikiem krazkowym, przedstawiona na fig. 2, moze ulec odwróceniu przez przyporzad¬ kowanie krzywki mechanizmowi dzwigniowemu sprzezania zwrotnego, a wodzika krazkowego — gniazdu sprezyny.Krzywka 275, przewidziana dla przekladni hydro¬ statycznej przy zastosowaniu tylko jednego silnika hydrostatycznego nastawnego z pompa sterujaca, zapewnia wymagana zaleznosc, ; przedstawiona w wykresie na fig. 5, bez wzgledu na wielkosc pom¬ py wzglednie na wejsciowa predkosc obrotowa. Je¬ dynym warunkiem jest aktualne cisnienie steru^ 15 20 25 20 35 40 45 50 55 6015 112 434 16 jace dla ustalenia calkowitego wypierania przez pompe, które musi byc takie samo dla pomp o róz¬ nych wielkosciach. Równiez te sama krzywke moz¬ na stosowac do silników o róznej wielkosci, o ile zostanie zastosowany odpowiedni mechanizm dzwi¬ gniowy sprzezenia zwrotnego, sluzacy do sterowa¬ nia zaleznosci przedstawionej na wykresie na fig. 6.W opisanym powyzej ukladzie sterowania, jedna tylko reczna dzwignia sterujaca 100 steruje skla¬ dowymi glównego obwodu sterowania dla wytwo¬ rzenia jednakowego cisnienia sterujacego, a tym samym i jednakowej predkosci obrotowej obu prze¬ kladni hydrostatycznych oraz jednakowego kierun¬ ku ich dzialania. Wraz z uruchomieniem dzwigni sterujacej 100 i obróceniem walu 132 zawór steru¬ jacy suwakowy 142 zostaje ustawiony we wlasci¬ wym polozeniu, a jeden z odcinków 160 wzglednie 161 powierzchni sterujacej krzywki 131 nastawia¬ jacej predkosc obrotowa, reguluje sile dzialania sprezyny zaworu redukcyjnego cisnienia 125. Zawór ten dziala na oba obwody pomocnicze sterowania doprowadzajac do nich to samo cisnienie sterujace, przy czym kazdy z obwodów pomocniczych stero¬ wania wyposazony jest w zawór 171 albo 173 ste¬ rujacy kierowaniem pojazdu. Kiedy ma nastapic niejednakowe dzialanie obu przekladni, nalezy uru¬ chomic jedna z dzwigni sterujacych 101 lub 102, slu¬ zacych do zmieniania wielkosci cisnien sterujacych, dzialajacych na uklady sterowania wypieraniem danej przekladni hydrostatycznej. Zaleznosc pomie¬ dzy wielkoscia obrotu dzwigni sterujacej 100, a wy¬ twarzanym przez zawór redukcyjny cisnienia 125 cisnieniem sterujacym, pokazana jest na fig. 3, przy czym wartosci cisnienia sterujacego (a), (b) i (c) odpowiadaja tym samym wartosciom, przedstawio¬ nym na fig. 4. Nalezy tu zwrócic uwage, ze poczat¬ kowy obrót dzwigni sterujacej wyznacza kierunek pracy, przy czym stopien obrócenia dzwigni steru¬ jacej okresla wielkosc cisnienia sterujacego, a tym samym i predkosc obrotowa przekladni hydrostaty¬ cznych.Jak nadmieniono powyzej, zawór sterujacy 171 kierowaniem pojazdu pokazany jest na rysunku w jednym z jego polozen krancowych, i podczas ruchu dzwigni sterujacej zwieradlo zaworu prze¬ suwa sie stopniowo do drugiego polozenia kranco¬ wego, dozujac w tym czasie czesc cieczy sterujacej pod cisnieniem, poprzez utworzone polaczenie do zaworu sterujacego suwakowego 142, do zbiornika.Przy tym na skutek calkowitego przesuniecia za¬ woru sterujacego kierowaniem pojazdu do przeciw¬ leglego polozenia krancowego, kierunek przeplywu cieczy sterujacej pod cisnieniem zostaje skutecz¬ nie zmieniony w ukladach sterowania wypiera¬ niem.Kiedy zwieradlo 180 zaworu sterujacego kierowa¬ niem pojazdu zostanie przesuniete dla dozowania cisnienia sterujacego, to w jednym z przewodów 175 lub 176, polaczonym poprzez zawór sterujacy suwakowy 142 ze zbiornikiem, ze wzgledu na ist¬ nienie kryzy 195 wzglednie 197, ograniczajacej prze¬ plyw do zbiornika, ustali sie pewne cisnienie. Ta¬ kie wytworzenie cisnienia polaczone ze zmniejsze¬ niem cisnienia sterujacego powoduje utrate stanu równowagi przez uklad sterowania wypieraniem, wskutek czego przekladnia hydrostatyczna pracuje ze zmniejszona predkoscia.Zawór sterujacy 173 kierowaniem pojazdu po- 5 siada wspomniane juz przewody wylotowe 177 i 178, odpowiadajace przewodom 175 i 176 zaworu steru¬ jacego 171 kierowaniem pojazdu.Przewody 177 i 178, sa polaczone z ukladem ste¬ rowania wypieraniem pompy i silnika przekladni hydrostatycznej, pokazanym na fig. 2B. Odpowied¬ nie elementy obu zaworów sterujacych kierowa¬ niem pojazdu oznaczone sa za pomocsa takich sa¬ mych odnosników na rysunku.Zawór regulacyjny mocy 140, pokazany na fig. 2A posiada wentyl 400 osadzony ruchomo w tulei 401 wpasowanej w otwór obudowy 402 zaworu. Je¬ den koniec zawieradla zaworu posiada tlok 405 sprzezony na jego górnej stronie, za pomoca czopu 406 ruchomego w obudowie i wysuwanego do dolu przez sprezyne 407, która moze posiadac sile regu¬ lowana za pomoca mechanizmu nastawczego 408.Wystepuja tu cztery powierzchnie wspóldzialajace ze zwieradlem zaworu wystawione na dzialanie ci¬ snienia dla osiagniecia wymaganej regulacji. Dolny koniec zwieradla ma powierzchnie A-l, górna stro¬ na tloka 405 ma powierzchnie A-2, górny koniec czopu stanowi powierzchnie A-3 i dolna strona tlo¬ ka 405 stanowi powierzchnie A-4. Przewód 410 od¬ galeziony od przewodu wylotowego 111 pompy ste¬ rujacej rozciaga sie do otworu zaworowego i dopro¬ wadza cisnienie na powierzchnie A-4, na spodzie tloka 405, odpowiadajace szybkosci silnika dopóki pompa sterujaca 110 dostarcza do zaworu 112 z re¬ gulowana kryza ilosc oleju, proporcjonalna do szyb¬ kosci maszyny. Cisnienie dostarczane do A-4 ozna¬ czone zostalo Pi. Cisnienie P2 doprowadzane jest do powierzchni A-2 przez przewód 415 odgalezio¬ ny od przewodu 118 posiadajacego regulowane cis¬ nienie Pr.Cisnienie sterujace P3 nastawiane przez zawór 125 redukujacy cisnienie, kierowane jest do regu¬ lacyjnego zaworu mocy 140 przez przewód 127, jak opisano poprzednio. Zmienione cisnienie sterujace P4 nastawiane jest posrednio przez zawór sterujacy moca i dostarczane do kierunkowego zaworu ste¬ rujacego 142 przez przewód 141.Zmienione cisnienie sterujace P4 moze miec taka sama wartosc jak cisnienie sterujace P4 lub war¬ tosc mniejsza.Przewód 141 polaczony jest przez tuleje 401 re¬ gulacyjnego zaworu mocy, zaleznie od polozenia wentyla 400 zaworu, z kanalem 430 w obudowie 402 zaworu, które rozciaga sie do góry (jak poka¬ zano na fig. 2A) do bocznego kanalu 431 polaczo¬ nego z otworem mieszczacym czop 406. Tak wiec, cisnienie P4 istniejace w przewodzie 141 i ustalone przez przesuniecie regulacyjnego zaworu mocy, do¬ prowadzane jest do powierzchni A-3 czopa 406.Kanal 430 rozciaga sie takze w przeciwnym kierun¬ ku celem polaczenia sie z przedluzona jego czes¬ cia 435, która miesci w sobie zaslepke 436, posia¬ dajaca kryze ograniczajaca przeplyw. Przedluzona czesc 435 kanalu polaczona jest kanalem 437 z dol¬ nym koncem otworu zaworowego dla dostarczania cisnienia do powierzchni A-l zwieradla zaworu. Ka- 15 20 25 30 35 40 45 50 55 60"^ 112 434 17 18 nal 437 polaczony jest takze z dodatkowym otwo¬ rem w obudowie 402 zaworu, posiadajacym pierw¬ szy odcinek mieszczacy w sobie sprezyne 440 okumulatora i drugi odcinek mieszczacy w sobie tlok 441 akumulatora. Kanal 442 w obudowie laczy górna strone tloka 441 akumulatora z przewodem 415, przy czym górna stroria tloka wystawiona jest na dzialanie stalego cisnienia P2. Zapewnione sa srodki 445 do regulacji dla nastawienia sily nacis¬ ku sprezyny 440 akumulatora.Cisnienie Pi w przewodzie 410 zalezne jest od obnizenia nadcisnienia za pomoca zaworu nadmia¬ rowego cisnienia 450, posiadajacego wlot polaczony z przewodem 410 i normalnie zamkniete polaczenie ze zbiornikiem.Podczas pracy ciecz sterujaca (olej) dostarczona przez pompe sterujaca 110 przechodzi przez zawór 112 z regulowana kryza dla stworzenia róznicy cis¬ nienia w odniesieniu do Pi i P2, które wzrasta i spa¬ da, gdy wzrasta lub spada szybkosc silnika. Cisnie¬ nie P2 utrzymywane jest na poziomie stalym za po¬ moca regulatora cisnienia 120 i w ten sposób cis¬ nienie Pi w przewodzie 410 staje sie wskaznikiem szybkosci silnika. Gdy szybkosc silnika jest wieksza od ustalonej szybkosci nastawionej, regulacyjny za¬ wór mocy 140 pozwala na przejscie sygnalu cisnie¬ nia Ps sterujacego od zaworu 125 redukujacego cis¬ nienie przez kierunkowy zawór sterujacy 142 do u- kladów sterowania przekladniami hydrostatyczny¬ mi. Gdy szybkosc silnika opada ponizej ustalonego poziomu, regulacyjny zawór mocy 140 powoduje blokade dostarczanego do niego cisnienia Ps z za¬ woru 125 redukujacego cisnienie i zmniejsza cis¬ nienie sterujace P4 powodujac zmiane szybkosci przekladni hydrostatycznych.Zmiana szybkosci przekladni hydrostatycznej na¬ stepuje w wyniku zmiany wypornosci pompy i/lub silnika dla zmniejszenia momentu obrotowego ob¬ ciazajacego glówny silnik napedowy pozwalajac na zblizenie sie szybkosci silnika do szybkosci wymie¬ nionej. Jak juz opisano zawór 112 z regulowana kry¬ za nastawiony jest przez nastawianie przepustnicy silnika.Zawór z regulowana kryza okresla szybkosc sil¬ nika, przy której uruchamiany jest regulacyjny za¬ wór mocy 140.Regulacyjny zawór mocy 140 jest w efekcie po¬ budzany do polozenia sterowania przez zmieniony stosunek cisnien Pi i P2 i pod wfrlywem cisnienia P4, które jest doprowadzane do powierzchni A-3 na górnym koncu czopa 406 jak równiez cisnienia P4, które jest cisnieniem istniejacym ponizej zaslepki 436, jak pokazano na fig. 2A, które oddzialywuje na powierzchnie A-l zwieradla zaworu. Wplyw wy¬ wiera równiez sprezyna 407.Gdy obciazenie glównego silnika napedowego jest niewystarczajace dla spowodowania spadku szyb¬ kosci silnika ponizej zalozonej wartosci, cisnienie Pi dzialajac na powierzchnie A-4 powoduje otwar¬ cie wentyla 400 zaworu wystarczajace do utrzyma¬ nia na niezmienionym poziomie sygnalu Ps cisnie¬ nia sterujacego, po czym wyjsciowy sygnal P4 cis¬ nienia sterujacego wyrównuje P8. W tym stanie, obslugujacy uklad sterowania posiada calkowite ro¬ zeznanie w nastawieniu cisnienia sterujacego P4 przez manipulowanie uchwytem sterujacym 100. który reguluje cisnienie sterujace Ps.Gdy glówny silnik napedowy jest wystarczajaco obciazony dla powodowania spadku szybkosci sil- 5 nika ponizej zalozonej wartosci, cisnienie Pi spada, po czym nierównowaga sil powoduje przesuniecie sie wentyla 400 zaworu w dól. W rezultacie, powie¬ rzchnia styku 460 zwieradla zaworu przesuwa sie w polozenie nieznacznie ponizej otworu w tulei 401, która polaczona jest z przewodem wylotowym 141, po czym olej moze przeplywac z przewodu 141 do polaczenia 461 ze zbiornikiem do zaworu 140 dla spowodowania spadku wyjsciowego cisnienia ste¬ rujacego P4.Zmniejszenie cisnienia P4 trwa dopóki zmniejsze¬ nie sily dzialajacej na powierzchnie A-3 na wierz¬ cholku czopu 406 spowoduje ponowne zasrodkowa- nie wentyla 400 zaworu, po czym powierzchnia sty¬ ku 460 zahamuje przeplyw oleju do otworu 461 zbiornika. Dzialanie to jest rzeczywiscie natych¬ miastowe wraz ze wzrostem cisnienia P4 i spadkiem cisnienia Pi.Spadek cisnienia P4 wywoluje jednoczesnie prze¬ plyw oleju przez zaslepke 436 od kanalu 437 do kanalu 430 dla spowodowania powolnego spadku cisnienia P4', które w ustalonych warunkach pracy, jest takie same jak cisnienie P4. Spadek cisnienia P'4 zmniejsza sile nacisku na powierzchnie A-l wentyla 400 zaworu i pozwala na dodatkowe prze¬ suniecie w dól wentyla 400 i dalszy spadek cisnie¬ nia P4.Wspomniane zmniejszenie zmienionego cisnienia sterujacego P4, które jest dostarczane do ukladów sterowania wypornoscia przekladni hydrostatycz¬ nych, powoduje albo spadek wypornosci pompy hy¬ draulicznej albo wzrost wypornosci silnika napedo¬ wego, zwiekszajac w ten sposób obciazenie silnika, który'jest doprowadzany do równowagi po zmia¬ nie wypornosci przekladni.Gdy zmniejszenie obciazenia spowoduje wzrost szybkosci silnika, wzrasta cisnienie Pi. Wzrost cis¬ nienia na powierzchnie A-4 przesuwa wentyl za¬ woru 400 do góry dla przesuniecia powierzchni sty¬ ku 460 do góry, po czym przewody 127 i 141 uzys¬ kuja polaczenie dla spowodowania wzrostu cisnie¬ nia sterujacego P4 do wartosci cisnienia sterujacego P8. Wzrost cisnienia P4 dziala na powierzchnie A-3 przy górnym koncu czopu 406 i przyczynia sie do przesuniecia wentyla 400 zaworu w dól i przemie¬ szczenia powierzchni styku 460 jak pokazano na fig. 2A dla zamkniecia zaworu.Wzrost wyjsciowego cisnienia sterujacego P4 po¬ woduje wzrost wypornosci pompy hydraulicznej lub spadek wypornosci silnika hydraulicznego, obciaza¬ jac w ten sposób silnik i powodujac spadek jego szybkosci w kierunku zrównowazenia. Wzrost wyj¬ sciowy cisnienia sterujacego P4 powoduje takze przeplyw przez zaslepke 436 od kanalu 430 do ka¬ nalu 437 z powolnym wzrostem cisnienia P'4. Cis¬ nienie P'4 na powierzchnie A-l zwieradla zaworu powoduje jego przesuniecie w góre dla dalszego wzrostu cisnienia P4 do wartosci cisnienia Ps- Szyb¬ kosc silnika ewentualnie osiaga nowa równowage i pozostaje przy niej, dopóki zmiana obciazenia sil¬ nika nie zmieni znów jego szybkosci. 15 20 25 30 3fr 40 45 50 55 60112 434 21 22 efektu, zapewnia dodatkowa tolerancje w ukladzie sterowania, przez co cisnienie P4 nie spada tak gwaltownie, gdy szybkosc silnika ulega niewielkim odchyleniom od wartosci zadanej. Duzy spadek cis¬ nienia P4 wystepuje stale, gdy nastepuje duza zmia¬ na szybkosci silnika. Dodatkowy "3ekV"syst"emaliyCz- ny, doprowadzony do zwieradla regulacyjnego za¬ woru mocy w postaci cisnienia P'4, daje dodatkowy wzrost szybkosci silnika wraz z powolnym dal¬ szym spadkiem wyjsciowego; cisnienia sterujacego P4. Wykorzystanie cisnienia P'4 dzialajacego na po¬ wierzchnie A-l doprowadza silnik z powrotem do zalozonej szybkosci znamionowej dla maksymalnej mocy.Jezeli pojazcl porusza sie prosto do przodu, dzia¬ lanie regulacyjnego zaworu mocy powoduje wy¬ równanie lecz zmniejszone cisnienie sterujace na obydwu przekladniach hydrostatycznych dzialaja dla utrzymania ruchu pojazdu prosto do przodu lecz z mniejsza szybkoscia podrózna. Jezeli pojazd jest typu kierowanego, zmniejszenie cisnienia ste¬ rujacego przez zawór, redukuje cisnienie sterujace proporcjonalnie na obydwu przekladniach hydro¬ statycznych.Zastrzezenia patentowe 1. Hydrauliczny uklad sterowania przekladni hy¬ drostatycznej z hydrauliczna serworegulacja pompy hydrostatycznej i silnika hydrostatycznego za po¬ moca cisnienia sterowania hydraulicznego, z pom¬ pa pomocnicza do wytwarzania cisnienia propor¬ cjonalnego do wejsciowej predkosci obrotowej prze¬ kladni, z umieszczona w przewodzie tlocznym pom¬ py pomocniczej przepustnica suwakowa, która po stronie odplywu wyposazona jest w zawór regula¬ cyjny cisnieniowy do utrzymywania stalej wiel¬ kosci cisnienia stalego, z uruchamianym recznie za¬ worem redukcyjnym cisnienia do nastawiania za¬ danego cisnienia sterujacego, które jest odprowa¬ dzane ze zródla cisnienia posiadajacego stala war¬ tosc, oraz z regulacyjnego zaworu mocy, sluzacego do przemiany zadanego cisnienia sterujacego w cis¬ nienie sterujace zalezne od zmian w obciazeniu sil¬ nika napedzajacego pojazdu, przy czym uruchamia¬ ny recznie zawór sterujacy suwakowy skierowuje cisnienie sterujace do serwozaworu, który wyznacza cisnienie zasilajace dla hydraulicznej regulacji pom¬ py hydrostatycznej i silnika hydrostatycznego, zna¬ mienny tym, ze zwieradlo (400) regulacyjnego, za¬ woru mocy (140) oprócz powierzchni (A-4), na któ¬ ra dziala cisnienie (Pi) zalezne od predkosci obro¬ towej oraz wspólpracujacej powierzchni (A-2), na która dziala stale cisnienie (P2), posiada dodatkowo powierzchnie (A-3), (sprzezenia zwrotnego), na któ- 5 ra dziala. cisnienie sterujace (P4), a ponandto po¬ siada 'wspólpractfji^c^VPwierzchnie sterujaca (A-l), na która dziala przeciwcisnienie sterujace (P'4), cis¬ nienia czynnika odprowadzanego kanalem od cis¬ nienia sterujacego (P4), natomiast komora cisnienio- 10 wa (437), przyporzadkowana wspólpracujacej po¬ wierzchni sterujacej (A-l), zawiera urzadzenie (436, 440), powodujace opóznienie w wyrównywaniu cis¬ nien pomiedzy zmieniajacym sie cisnieniem steru¬ jacym (P4), a przeciwcisnieniem sterujacym (P'4). 15 2. Uklad sterowania wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze urzadzenie (436, 440) powodujace opóznie¬ nie wyrównywania cisnien jest umieszczone w ka¬ nale (430), laczacym obie komory cisnieniowe (431, 437), przyporzadkowane powierzchniom (A-3 i A-l) 20 i posiada przepustnice (436) z przylaczonym sze¬ regowo zbiornikiem cisnieniowym (440, 441). 3. Uklad sterowania wedlug zastrz. 2, znamienny tym, ze obie wspólpracujace powierzchnie (A-l) wzglednie (A-3) zwieradla (400) zaworu posiadaja rózne wielkosci. . 4. Uklad sterowania wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze zwieradlo (400) zaworu jest sprzezone po¬ srednio ze sprezyna (407) do nastawiania predko¬ sci obrotowej silnika napedzajacego i do wywie¬ rania nacisku na zwieradlo (400). 5. Uklad sterowania wedlug zastrz. 2, znamienny nym, ze akumulator cisnieniowy posiada tlok (441, 502), na który dziala sprezyna. 6. Uklad sterowania wedlug zastrz. 5, znamienny 35 tym, ze tlok (441) akumulatora cisnieniowego jest jedna swa czolowa powierzchnila bezposrednio sprzezony ze sprezyna (440), która przeciwdziala stalemu cisnieniu (P2) dzialajacemu na druga czo¬ lowa powierzchnie tloka (441). 40 7. Uklad sterowania wedlug zastrz. 5, znamienny tym, ze tlok (502) akumulatora cisnieniowego jest z jednej strony podpierany przez sprezyne (500), a z drugiej strony dziala na niego cisnienie steru¬ jace (P'4). 45 8. Uklad sterowania wedlug zastrz. 6 albo 7, zna¬ mienny tym, ze sprezyny (440 i 500) dzialajace na tlok (441 i 502) akumulatora sa jednym swym kon¬ cem wsparte na elementach riastawczyeh (446 i 510) do regulowania wstepnego napiecia sprezyn (440 50 i 500), które jest zalezne od.zakresu skutecznego cisnienia panujacego w akumulatorze cisnienio¬ wym.112 434 !%£}.&}. \-jfr ¦$&¦¦ r r w A •£?* *0& Jg* JL L- jcg& U la Ja 4&Z -&/'A 426<437' ZGK 1105/1110/81 — 120 szt.Cena zl 45,— PL