Przedmiotem wynalazku jest lacznik tyrystoro¬ wy obwodu pradu zmiennego, w którym napiecie obwodu zalaczanego wykorzystywane jest do bez¬ posredniego wlaczania tyrystora.Zasada ta wykorzystywana jest równiez w lacz¬ nikach pradu przemiennego przedstawionych na str. 193 ksiazki Jerzego Lucinskiego pt.: „Uklady tyrystorowe", WNT W-wa, 1972. W zalaczajacych ukladach tyrystorowych istotna sprawa jest oddzie¬ lenie ukladu zalaczajacego od zródla sterujacego.Stosowane separatory transformatorowe w laczni¬ kach wyzwalanych pradem stalym sa nieprzydatne gdy lacznik sterowany jest sygnalem logicznym, na przyklad przy wspólpracy z komputerem. W tym przypadku mozna stosowac separatory transopto- rowe. Idee uruchamiania tyrystora poprzez transop- tor podaje czasopismo: „Radio Fernsehen Elektro¬ nik", nr 22/1973.Lacznik tyrystorowy obwodu pradu zmiennego wedlug wynalazku posiada ogranicznik napiecia obwodu zalaczanego. Napiecie to wykorzystywane jest poprzez uklad zalaczajacy do bezposredniego zalaczania tyrystora. Zalaczanie to uwarunkowane jest wspólpraca z ukladem sterujacym. Ogranicznik napiecia, separator transoptorowy, uklad zalaczaja¬ cy oraz uklad sterujacy bedacy przykladowo ukla¬ dem logicznym, polaczone sa z tyrystorem w naste¬ pujaca konfiguracje. Jedno wejscie ogranicznika na¬ piecia polaczone jest z anoda tyrystora i stanowi za¬ razem jedno wejscie lacznika. Drugie wejscie ogra¬ lo 15 25 30 nicznika napiecia polaczone jest z katoda tyrystora oraz z jednym wyjsciem ukladu zalaczajacego i sta¬ nowi zarazem drugie wejscie lacznika. Wyjscie og¬ ranicznika napiecia polaczone jest z pierwszym wejsciem ukladu zalaczajacego. Drugie wejscie u- kladu zalaczajacego polaczone jest z jednym wyjs¬ ciem separatora transoptorowego. Trzecie wejscie ukladu zalaczajacego polaczone jest z drugim wyjs¬ ciem separatora transoptorowego. Drugie wyjscie ukladu zalaczajacego polaczone jest z bramka tyry¬ stora. Wejscia separatora transoptorowego laczone sa z ukladem sterujacym.Istotna czesc lacznika wedlug nowego rozwiaza¬ nia — ogranicznik napiecia, zawiera zabezpiecza¬ jaca diode, rezystor, tranzystor oraz diode Zenera.Elementy te polaczone sa ze soba tak, ze jeden ko¬ niec rezystora polaczony jest z anoda zabezpiecza¬ jacej diody i stanowi jedno wejscie ogranicznika napiecia. Drugi koniec rezystora polaczony jest z ba¬ za tranzystora i katoda diody Zenera. Katoda dio¬ dy zabezpieczajacej polaczona jest z kolektorem tranzystora, przy czym emiter tranzystora stanowi wyjscie ogranicznika napiecia a anoda diody Zene¬ ra stanowi drugie wejscie ogranicznika napiecia.Dzieki temu, ze lacznik posiada pogranicznik na¬ piecia, separator transoptorowy jest zabezpieczony przed przebiciem dla stanu wylaczenia tyrystora i stanowi zarazem zródlo malych napiec dla zala¬ czenia tyrystora.Lacznik wedlug wynalazku umozliwia zalaczenie 112 003112 003 3 4 obwodów pradu zmiennego o duzej mocy. Moze on pracowac jako pojedynczy, jednak fakt, ze posiada on separacje optogalwaniczna (nie wprowadza za¬ klócen do ukladów sterujacych nim) predystynuje zastosowanie go w ukladach zlozonych. Szczególnie przydatny jest do sterowania procesami produkcyj¬ nymi bezposrednio przez systemy komputerowe.Wynalazek zostanie omówiony w oparciu o rysu¬ nek,,^ którym: fig. 1 przedstawia schemat bloko¬ wy lacznika, fig. 2 przedstawia przyklad realizacji lacznika, fig. 3 przedstawia przebiegi napiec i pra¬ du dla wylaczonego tyrystora, fig. 4 przedstawia przebiegi napiec i pradu dla zalaczonego tyrystora, fig. 5 przedstawia przyklad zastosowania lacznika w polaczeniu równoleglym do zalacznika napiecia sieci zasilajacej, fig. 6 przedstawia przyklad zasto¬ sowania lacznika w polaczeniu szeregowym, do za¬ laczenia napiecia sieci zasilajacej.Jak pokazuje fig. 1, zalacznik tyrystorowy obwo¬ du pradu zmiennego zawiera ogranicznik napiecia ON, separator transoptorowy ST oraz uklad zala¬ czajacy UZ tyrystor Ty. Zalaczanie tyrystora Ty uwarunkowane jest dzialaniem ukladu sterujacego US. Zespoly lacznika polaczone sa ze soba w naste¬ pujacy sposób. Jedno wejscie 14 ogranicznika na¬ piecia ON polaczone jest z anoda 1 tyrystora Ty i stanowi zarazem jedno wejscie Wel lacznika. Dru¬ gie wejscie 15 ogranicznika napiecia ON polaczone jest z katoda 2 tyrystora Ty oraz z jednym wyjs¬ ciem 6 ukladu zalaczajacego UZ i zarazem drugie wejscie We2 lacznika.Wyjscie 13 ogranicznika napiecia ON polaczone jest z pierwszym wejsciem 5 ukladu zalaczajacego UZ. Drugie wejscie 7 ukladu zalaczajacego UZ po¬ laczone jest z jednym wyjsciem 9 separatora trans- optorowego ST. Trzecie wejscie 8 ukladu zalacza¬ jacego UZ polaczone jest z drugim wyjsciem 10 se¬ paratora transoptorowego ST. Drugie wyjscie 4 ukladu zalaczajacego UZ polaczone jest z bramka 3 tyrystora Ty.Wejscia 11, 12 separatora transoptoro¬ wego ST laczone sa z ukladem sterujacym US.Lacznik przedstawiony na fig. 2 posiada ograni¬ cznik napiecia ON, zawierajacy zabezpieczajaca dio¬ de D, rezystor Rl, tranzystor Tl oraz diode Zenera DZ. Elementy te polaczone sa ze soba tak, ze jeden koniec rezystora Rl polaczony jest z anoda zabez¬ pieczajacej diody D i stanowi jedno wejscie 14 og¬ ranicznika napiecia ON. Drugi koniec rezystora Rl polaczony jest z baza tranzystora Tl i katoda dio¬ dy Zenera DZ. Katoda diody zabezpieczajacej D polaczona jest z kolektorem tranzystora Tl, a emi¬ ter tranzystora Tl stanowi wyjscie 13 ogranicznika napiecia ON. Anoda diody Zenera DZ stanowi dru¬ gie wejscie 15 ogranicznika napiecia.Separator transoptorowy ST jest elementem pól¬ przewodnikowym w formie ukladu scalonego.Uklad zalaczajacy UZ stanowi uklad, w którym realizowana jest koincydencja przebiegu otrzymy¬ wanego z ogranicznika napiecia ON i przebiegu o- trzymywanego z separatora transoptorowego ST.Wynikowy sygnal otrzymywany na drugim wyjsciu 4 ukladu zalaczajacego UZ steruje bezposrednio bramka 3 tyrystora Ty.Oprócz tego uklad zalacza¬ jacy UZ z przykladu wykonania wzmacnia sygna¬ ly pochodzace z transoptora ST. Uklad sterujacy US daje, przykladowo sygnal w postaci logicznej. Wów¬ czas stanowic go moze na przyklad inwertor beda¬ cy wyjsciem urzadzenia komputerowego.Dzialanie lacznika podanego na fig. 2 przedsta¬ wione zostanie na przykladzie zalaczenia obwodu napiecia sieci zasilajacej. Ilustracja dzialania sa przebiegi zilustrowane na fig. 3 i fig. 4. Podane tam parametry oznaczaja: U~ — napiecie sieci Ue — napiecie miedzy emiterem tranzystora Tl ogranicznika napiecia ON i drugim wejsciem We2 lacznika Ib — prad bramki tyrystora Ty Uak — napiecie miedzy anoda 1 i katoda 2 tyry¬ stora Ty AUak — spadek napiecia na przewodzacym tyrysto¬ rze Ty t — czas Dla lacznika wylaczonego, przebiegi podane sa na fig. 3. Dzieje sie to w przypadku, gdy nie jest wysterowany separator transoptorowy ST.Przy wysterowaniu separatora transoptorowego ST, przebiegi w okreslonych wyzej punktach ukla¬ du podane sa na fig. 4, z tym, ze przebieg Uak(t) — wykres a, odnosi sie do ukladu jednego lacznika, a przebieg Uak(t) — wykres b, odnosi sie do ukladu dwóch laczników, przykladowo podanego na fig. 5 w polaczeniu odwrotnie — równoleglym.W celu zalaczania obwodu napiecia sieci, za pel¬ ny okres przebiegu sinusoidalnego mozna stosowac uklad polaczen dwóch laczników przedstawiony na fig. 6 Na fig. 5 i fig. 6, Zl, Z2 oznaczaja czesc lacznika zawierajaca ogranicznik napiecia ON, separator transoptorowy ST i uklad zalaczajacy UZ.Zastrzezenia patentowe 1. Lacznik tyrystorowy obwodu pradu zmiennego z separatorem transoptorowym oddzielajacym uklad sterujacy od ukladu zalaczajacego, znamienny tym, ze posiada ogranicznik napiecia ogranicznik napiecia (ON), separator transoptorowy (ST), uklad zalaczajacy (UZ) oraz uklad sterujacy (US) polaczone sa ze soba tak, ze jedno wejscie (14) ogranicznika napiecia (ON) polaczone jest z anoda (1) tyrystora (Ty) i stanowi zarazem jedno wejscie (Wel) lacznika, drugie wejscie (15) ogranicznika (ON) polaczone jest z katoda (2) tyrystora (Ty) oraz z jednym wyjsciem (6) ukladu zalaczajacego (UZ) i stanowi zarazem drugie wejscie (We2) lacznika, poza tym, wyjscie (13) ogranicznika napiecia (ON) polaczone jest z pierwszym wejsciem (5) ukladu za¬ laczajacego (UZ), drugie wejscie (7) ukladu zala¬ czajacego (UZ) polaczone jest z jednym wyjsciem (9) separatora transoptorowego (ST), trzecie wejscie (8) ukladu zalaczajacego (UZ) polaczone jest z dru¬ gim wyjsciem (10) separatora transoptorowego (ST) a drugie wyjscie (4) ukladu zalaczajacego (UZ) po¬ laczone jest z bramka (3) tyrystora (Ty), przy czym wejscia (11, 12) separatora transoptorowego (ST) polaczone sa z ukladem sterujacym (US). 2. Lacznik wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze ogranicznik napiecia (ON) zawiera zabezpieczajaca 10 15 20 25 35 40 4f 50 55 605 112 003 6 diode (D), rezystor (Rl), tranzystor (Tl) oraz diode Zenera (DZ) polaczone ze soba tak, ze jeden koniec rezystora (Rl) polaczony jest z anoda zabezpieczaja¬ ca diody (D) i stanowi jedno wejscie (14) ogranicz¬ nika napiecia (ON), drugi koniec rezystora (Rl) po¬ laczony jest z baza tranzystora (Tl) i katoda diody Zenera (DZ), katoda diody zabezpieczajacej (D) po¬ laczona jest z kolektorem tranzystora (Tl), przy czym emiter tranzystora (Tl) stanowi wyjscie (13) ogranicznika napiecia (ON) a anoda diody Zenera (DZ) stanowi drugie wejscie (15) ogranicznika na¬ piecia (ON).Ty 5 Ul 7 S 8 W ST 12 us 4— we 2 i 0" Fig. 1 lJ._H Fig. 1112 003 "1 ~)U Fig. J Ro BI I 1 "A \ L 4 *2< l * i 1 7 ¥ ^ 1 7 L U* i A 11 7/ ZZ —c?— 1 y 1 ^ «—CZh- Z/ ty. 5 Bltk 1233/81 110 egz. A4 Cena 45 zl PL