Przedmiotem wynalazku jest ustawiak polozenia glowicy zwlaszcza do frezarek i wiertarek, uzy¬ wany do ustawiania glowicy wzgledem krawedzi obrabianego przedmiotu, jak równiez do usta¬ wiania glowicy wzgledem osi wykonanego juz 5 otworu.Znany jest ustawiak polozenia glowicy wzgle-^ dem obrabianego przedmiotu w postaci trzpienia w ksztalcie walca. Trzpien ten mocuje sie we wrzecionie maszyny i nastepnie przesuwa sie stól z obrabianym przedmiotem az do zetkniecia sie z trzpieniem. Odleglosc osi glowicy od krawedzi obrabianego przedmiotu równa jest polowie sred¬ nicy trzpienia. Innym znanym przyrzadem sluza¬ cym do ustawiania polozenia glowicy wzgledem obrabianego przedmiotu jest lupa. Lupe mocuje sie we wrzecionie maszyn i nastepnie przesuwa sie stól z obrabianym przedmiotem az wybrana linia obrabianego przedmiotu pokryje sie z linia nanie¬ siona na okularze lupy.Ustawienie polozenia glowicy przy pomocy trzpienia jest malo dokladne, natomiast.lupa jest urzadzeniem kosztownym. Korzystanie z lupy wy¬ maga dobrego oswietlenia obrabianego przedmiotu i sprawia trudnosc w ustawianiu glowicy w przy¬ padku slabo zarysowanych krawedzi przedmiotu.Wedlug wynalazku ustawiak stanowi konstruk¬ cja posiadajaca obudowe zamknieta z jednej lub z dwu stron ruchomym ustalajacym elementem, 30 18 15 20 25 majacym zdolnosc przemieszczania sie w plaszczyz¬ nie prostopadlej do osi ustawiaka. Ustalajacy ele¬ ment przymocowany jest do umieszczonego we¬ wnatrz obudowy sprezystego elementu i moze posiadac zakonczenie wykonane w postaci walca lub stozka. Ustalajacy element z zakonczeniem wykonanym w postaci walca sluzy do ustalania polozenia glowicy wzgledem krawedzi obrabiane¬ go przedmiotu, natomiast z zakonczeniem wykona¬ nym w postaci stozka sluzy do ustalenia polozenia glowicy wzgledem osi otworu.Dokladnosc ustawienia glowicy przy 'pomocy ustawiaka wedlug .wynalazku jest porównywalne z dokladnoscia ustawienia przy pomocy lupy, a koszt wykonania tego ustawiaka jest bardzo ma¬ ly w porównaniu do lupy. Poza tym ustawiak we¬ dlug wynalazku umozliwia szybkie i dokladne, bezposrednie ustawienie glowicy wzgledem osi wy¬ konanego otworu, czego nie zapewniaja dotych¬ czas znane przyrzady ustalajace.Przedmiot wynalazku przedstawiony jest na ry¬ sunku, na którym fig. 1, fig. 2, fig. 3, fig. 4, przed¬ stawiaja przyklady wykonania ustawiaka poloze¬ nia glowicy w przekroju wzdluznym.W przykladzie wykonania przedstawionym na rysunku fig. 1, ustawiak polozenia glowicy posiada obudowe 1 w postaci tulei. Obudowa I zamknieta jest z jednej strony ustalajacym elementem 2 po¬ siadajacym zakonczenie wykonane w postaci stoz- 111 9713 ,-.;';¦ ka, a z drugiej strony obudowa 1 zamknieta jest ustalajacym elementem 3 posiadajacym zakoncze¬ nie wykonane w postaci walca. Ponadto ustawiak polozenia glowicy posiada sprezysty element 4, w postaci spiralnej sprezyny umieszczony we¬ wnatrz obudowy 1. Element ten laczy ustalajacy element 2 umieszczajacy po jednej stronie obudo¬ wy 1 z ustalajacym elementem- 3 umieszczonym po drugiej stronie obudowy 1.W przykladzie wykonania przedstawionym na rysunku fig. 2 ustawiak polozenia glowicy posiada obudowe 1 w postaci tulei. Obudowa 1 zamknieta jest z jednej strony ustalajacym elementem 2 po¬ siadajacym zakonczenie wykonane w postaci stoz¬ ka, a z drugiej strony obudowa 1 zamknieta jest ustalajacym elementem 3 posiadajacym zakoncze¬ nie wykonane w postaci walca.Ustawiak polozenia glowicy posiada ponadto umieszczony wewnatrz obudowy 1 sprezysty ele¬ ment 4 w postaci dwu spiralnych sprezyn. Spre¬ zyny te sluza do oddzielnego mocowania do obu¬ dowy 1, naprzyklad poprzez kolek 5 osadzony w obudowie, ustalajacego elementu 2 umieszczonego po jednej stronie obudowy i ustalajacego elementu 3 umieszczonego po drugiej stronie obudowy 1.W przykladzie wykonania przedstawionego na rysunku fig. 3, ustawiak polozenia glowicy posiada obudowe 1 wykonana w postaci kubka i ustalaja¬ cy element 2 z zakonczeniem wykonanym w posta¬ ci stozka, przymocowany do obudowy 1 za pomo¬ ca umieszczonego wewnatrz obudowy 1 sprezyste¬ go elementu 4 w postaci spiralnej sprezyny.W przykladzie wykonania przedstawionym na fig. 4, ustawiak polozenia glowicy posiada obudo¬ we 1 wykonana w postaci tulei i* ustalajacy ele¬ ment 3 z zakonczeniem wykonanym w postaci walca przymocowanego do obudowy 1, na przyklad poprzez kolek 5 osadzony w obudowie 1, za pomo¬ ca umieszczonego wewnatrz obudowy 1 sprezyste¬ go elementu 4 w postaci spiralnej sprezyny.Mozliwe sa równiez inne warianty wykonan róz¬ niace sie na przyklad obudowa, postacia i ksztal¬ tem elementu sprezystego, czy tez zamocowaniem tego elementu do obudowy.W celu ustawienia glowicy wzgledem krawedzi obrabianego przedmiotu lub osi Otworu, ustawiak mocuje sie we wrzecionie maszyny, po czym wpra¬ wia sie w ruch nadajac mu obroty korzystnie po¬ wyzej 1600 obr./min. Nastepnie przesuwa sie stól 971 ' 4 z umocowanym przedmiotem obrabianym. Krawedz lub otwór obrabianego przedmiotu zblizamy do od¬ powiedniego ustawiajacego elementu 2 lub 3 usta- wiaka. Przy zetknieciu ustawiaka z obrabianym 5 przedmiotem nastepuje centryczne ustawienie sie ustalajacego. elementu w plaszczyznie prostopadlej do osi ustawiaka. Wówczas obwód obudowy pokry¬ wa sie z obwodem ustalajacym element.. Moment zmiany polozenia ustalajacego elementu z pozycji 10 centrycznej w acentryczna jest momentem usta¬ wiania glowicy. W przypadku okreslenia poloze¬ nia glowicy wzgledem krawedzi przedmiotu, os ustawiaka a wiec i glowicy znajduje sie od kra¬ wedzi .w odleglosci równej polowie srednicy ele- is mentu ustalajacego. W przypadku natomiast usta¬ wienia wzgledem otworu, os glowicy pokrywa sie z osia otworu.Ze wzgledu na latwosc poslugiwania sie ustawia- kiem wedlug wynalazku, duza dokladnosc usta- 20 wiania oraz malym kosztem wykonania, winien on wchodzic w sklad wyposazenia obrabiarek szcze¬ gólnie wiertarek i frezarek.Zastrzezenia patentowe 26 1. Ustawiak polozenia glowicy zwlaszcza do fre¬ zarek i wiertarek, znamienny tym, ze posiada obu¬ dowe (1) korzystnie w postaci tulei, zamknieta z jednej lub z dwu stron ruchomym ustalajacym 30 elementem (2) lub (3), przymocowanym do umie¬ szczonego wewnatrz obudowy (1) sprezystego ele¬ mentu (4), korzystnie spiralnej sprezyny. 2. Ustawiak wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze jeden ustalajacy element (2) posiada zakonczenie wykonane w postaci stozka, a drugi ustalajacy element (3) posiada zakonczenie wykonane w po¬ staci walca. 3. Ustawiak wedlug zastrz. 1, znamienny tym, 40 ze sprezysty element (4) przymocowany jest jed¬ nym koncem do ustalajacego elementu (2) lub (3) ' umieszczonego po jednej stronie obudowy (l)r a drugim koncem przymocowany jest do ustalaja¬ cego elementu (2) lub (3) umieszczonego po drugiej 45 stronie obudowy. 4. Ustawiak wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze sprezysty element (4) przymocowany jest jed¬ nym koncem do ustalajacego elementu (2) lub (3), a drugim koncem przymocowany jest do obudo- 50 wy (1).111971 1 4 3 ^^^A^VV<^ JZH Fig 2 1 3 Fig 3 3 4 15 Fig 4 PL