Przedmiotem wynalazku jest uklad sterowania napedu hydrostatycznego, do urzadzen zabudowa¬ nych na statku powietrznym w rodzaju rozrzutnika nawozów.Zabudowane na statku urzadzenia w rodzaju roz¬ rzutnika nawozów pracuja okresowo tylko w czasie przelotu nad danym obszarem, zas w pozostalych fazach lotu sa wylaczone. Poniewaz moc do napedu tych urzadzen pobierana jest od silnika napedo¬ wego statku, napedy hydrostatyczne takich urza¬ dzen musza wykazac mozliwosc ich wlaczenia i wylaczenia.Znane sa uklady napedów hydrostatycznych, skladajace sie z pompy i sprzezonego z nia hydra¬ ulicznie silnika. W ukladzie, w którym zabudowa¬ ne sa pompy stalego wydatku, wylaczenie silnika odbywa sie przez przesterowanie wydatku pompy na krótki obieg, tj. upustu pelnego wydatku przez zawór przelewowy na zlew do zbiornika, co powo¬ duje duze straty energetyczne. W ukladzie zawie¬ rajacym pompe zmiennego wydatku stosowane jest przesterowanie pompy na tzw. zerowa wydajnosc, zmniejszajace pobór energii, jednakze wymaga to stosowania dodatkowej pompy pomocniczej zasila¬ jacej uklad sterowania. Wplywa to na rozbudowe ukladu oraz wymaga dodatkowego przylacza i po¬ boru mocy, oraz wzrost ciezaru calej instalacji, co w warunkach statku powietrznego jest niekorzy¬ stne. 10 ii 20 Stosowane sa równiez napedy, w których pomie¬ dzy napedem pompy a sama pompa umieszcza sie sprzeglo rozlaczne. Jednakze gdy w gre wchodza wieksze moce, ciezar i gabaryt sprzegla wzrasta bardzo znacznie co równiez jest niekorzystne.Zadaniem wynalazku jest opracowanie ukladu sterowania napedu hydrostatycznego urzadzenia w rodzaju rozrzutnika, pozbawianego powyzszych wad i niedogodnosci o uproszczonej konstrukcji, umozliwiajacego dwustanowa prace.W ukladzie sterowania napedu hydrostatycznego wedlug wynalazku zawierajacym pompe zmiennej wydajnosci sprzezona hydraulicznie z silnikiem sta¬ lej chlonnosci, mechanizm nastawy kata tarczy wy- chylnej regulujacy wydajnosc pompy sklada sie z obciazonego sprezyna popychacza przestawiajacy tarcze w polozenie tzw. wydajnosci zerowej oraz z przeciwstawnie dzialajacego tloczka umieszczo¬ nego w komorze polaczonej z linia tloczenia pompy, do której podlaczony jest zawór przelewowy zespo¬ lony ze sterowanym dwupolozeniowym zaworem suwakowym, laczacy lub odcinajacy przestrzen nad zaworem przelewowowym z przestrzenia niskiego cisnienia cieczy powracajacej dc zbiornika. Pola¬ czenie komory tloczka z linia tloczenia oraz pod¬ laczenia do niej sterowanego zawoiu przelewowego, który, zaleznie od polozenia suwaka sterujacego, laczy linie tloczenia ze zlewem powodujac przesta¬ wianie tarczy wychylnej w powozenie zerowe na skutek spadku cisnienia, zas rxzy odcieciu linii 110 835110 835 tloczenia od linii zlewowej powoduje wzrost cisnie¬ nia i przestawianie pompy na maksymalna wy¬ dajnosc, umozliwia osiagniecie dwustanowej pracy ukladu.Dla zabezpieczenia przed nadmiernym wzrostem temperatury w ukladzie w przypadku zatarcia sil¬ nika lub zablokowania rozrusznika, gdy tloczona ciecz omija chlodnice i caly wydatek pompy upu¬ szczany jest przez zawór przelewowy na zlew, prze¬ widziano w bezposredniej strefie dlawienia prze¬ plywu na zlew zaworu przelewowego, dylatacyjny element termiczny sprzezony bezposrednio z su¬ wakiem zaworu sterujacego, który pod wplywem wzrostu temperatury przestawiany jest w polozenie ustalajace polaczenie zaworu przelewowego i linii tloczenia ze zlewem, a tym samym przestawiania pompy na wydajnosc zerowa i wylaczenie ukladu.Dzieki takiemu rozwiazaniu uzyskano bardzo prosty w budowie i dzialaniu uklad sterowania na¬ pedu hydrostatycznego o zmniejszonym poborze mocy i ciezarze istotne dla zabudowy na statku powietrznym.Przyklad wykonania wynalazku pokazano na za¬ laczonych rysunkach, na których fig. 1 przedstawia schematycznie uklad przy wylaczonym stanie sil¬ nika hydraulicznego, bez pokazania napedu pompy i rozrzutnika, fig. 2 inna wersje -ukladu poka¬ zanego na fig. 1, w którym zastosowano termiczny element zabezpieczajacy.Uklad sterowania napedu hydrostatycznego po¬ kazany na fig. 1 sklada sie z pompy zmiennej wy¬ dajnosci 1 hydraulicznie sprzezonej z silnikiem 2 o stalej chlonnosci oraz z podlaczonego w obieg zespolu zaworu 3 zestawionego z zaworu przelewo¬ wego 12 oraz z sterowanego dwupolozeniowego za¬ woru^ suwakowego 15. W ukladzie wbudowano równiez chlodnice 4, pomiedzy wylotem silnika 2 a zespolem zaworu 3, i na linii powrotnej cieczy do zbiornika 7, filtr 5 i zawory zwrotne 6.Pompa 1 zawiera tarcze wychylna 8, której kat wychylenia wyznacza wydajnosc pompy, przesta¬ wiana serwomechanizmem skladajacym sie z obcia¬ zonego sprezyna popychacza 10 i przeciwstawnie dzialajacego tloczka 9 umieszczonego w komorze polaczonej kanalkiem lla z linia tloczenia 11 pompy.Zespól zaworu 3 zbudowany jest ze znanego za¬ woru przelewowego 12 z pilotem, który zespolony jest ze sterowanym dwupolozeniowym zaworem suwakowym 15, który w jednym polozeniu laczy przestrzen z nad suwaka zaworu przelewowego 12 z przestrzenia zlewu 14 zas w drugim polozeniu odcina te przestrzenie od siebie.Hydrauliczny silnik 2 o stalej chlonnosci zblizony jest budowa do pompy 1 lecz nie zawiera tarczy wychylnej i jej serwomechanizmów. Wlot do sil¬ nika polaczony jest z linia tloczenia 11 pompy.Wylot silnika polaczony jest z chlodnica 4 zas ta polaczona jest z linia zlewu zaworu 3. Dalszy obieg cieczy kierowany jest do filtra 5, zawierajacego optyczny wskaznik droznosci oraz jednokierunkowe zawory 6 przepuszczajace ciecz tylko do zbiornika 7 lub obejscie filtra w razie jego niedroznosci.Inna wersja ukladu pokazana na fig. 2 zawiera dodatkowo dylatacyjny element termiczny 16 pola¬ czony z suwakiem 15 zaworu sterujacego umie¬ szczony w przestrzeni zlewowej obok strefy dla¬ wienia przeplywu suwaka zaworu przelewowego 12, który wraz ze wzrostem temperatury rozszerza 5 sie i przemieszcza suwak 15.Dzialanie i sterowanie ukladu odbywa sie naste¬ pujaco: na fig. 1 uklad pokazany jest w stanie spo¬ czynkowym silnika 2 zas pompa 1 w polozenie tak zwanej wydajnosci zerowej, która zapewnia w tym polozeniu niezbedny ilosciowo wydatek do smaro¬ wania czesci pompy bedacej w ruchu oraz pokry¬ wajacej z pewnym nadmiarem ilosc cieczy prze¬ ciekajacej przez luzy do linii drenazu 17. Polozenie suwaka 15 zaworu sterujacego ustalone jest w 15 lewym skrajnym polozeniu w którym przestrzen z nad zaworu 12 polaczona jest z przestrzenia niskiego cisnienia zlewu 14, co powoduje ze zawór przelewowy jest nie obciazony i cisnienie w linii tloczenia 11 rozladowuje sie i spada do takiej war- tosci jaka wynika z oporów przeplywu przez caly zawór 3, tj. rzedu kilku atmosfer. Wartosc sily sprezyny popychacza 10 jest wieksza od tej war¬ tosci i w zwiazku z tym pokonuje opór tloczka 9, w komorze którego cisnienie jest nizsze bo odpo¬ wiadajace linii tloczenia 11, co powoduje prze¬ mieszczenie tarczy wychylnej w polozenie wydaj¬ nosci zerowej, oraz zatrzymanie silnika 2.Uruchomienie silnika nastepuje w wyniku wla¬ czenia elektromagnesu lub wcisniecie suwaka w 30 prawe skrajne polozenie odcinajace przeplyw z nad suwaka zaworu 12 do przestrzenia zlewu 14 co po¬ woduje odpowiedni wzrost cisnienia i odciecie przeplywu z linii tloczenia 11, w które postepujacy wzrost cisnienia powoduje przestawianie stopniowe 35 tarczy wychylnej 8 na maksymalny jej kat wychy¬ lenia po pokonaniu sil sprezyny popychacza 8.Wobec przestawiania pompy 1 na maksymalna wy¬ dajnosc i przesterowaniu zaworu 12 do pracy jako zawór graniczny, opór na linii tloczenia wzrasta 40 bardzo szybko osiagajac wartosc cisnienia rozruchu silnika 2 i nastepnie dalej wzrasta az do wartosci ustalajacej zadane obroty robocze silnika. Przed dalszym wzrostem cisnienia i rozbiegiem silnika zabezpiecza zawór 12, który dziala jako zawór bez- 45 pieczenstwa. Bieg i moc silnika mozna odpowiednio regulowac oddzialywujac na wielkosc wydajnosci pompy która mozna wyregulowac wkretem 18, ustalajac odpowiednio maksymalny kat wychylenia tarczy 8 lub nastawa zaworu pilota zaworu prze- w lewowego 12.Krazaca w obiegu ciecz chlodzona jest przeply¬ wajac przez chlodnice 4. Jezeli na skutek zabloko¬ wania rozrzutnika lub zatarcia silnika 2 tempera¬ tura cieczy wzrosnie pod graniczna wartosc, po- 55 niewaz pelny wydatek pompy przepuszczany jest przez zawór 12 na zlew, umieszczony w przestrzeni zlewowej zaworu element termiczny 16 — patrz fig. 2 — rozszerza sie i przemieszcza w lewe skrajne polozenie suwak 15, w którym nastepuje polaczenie 00 linii tloczenia 11 z linia niskiego cisnienia zlewu 14 co powoduje, jak opisano powyzej, przestawienie pompy na wydajnosc zerowa i wylaczenie silnika 2.Uklad sterowania napedu hydrostatycznego moze byc równiez stosowany do innych urzadzen wyma¬ gajacych dwóch stanów roboczych.5 110 835 6 Zastrzezenia patentowe 1. Uklad sterowania napedu hydrostatycznego, zawierajacy pompe zmiennej wydajnosci regulo¬ wanej mechanizmem nastawy kata tarczy wychyl- nej, sprzezona hydraulicznie z silnikiem stalej chlonnosci za posrednictwem wlaczonego w obieg zaworu przelewowego, wymagajacy okresowego wlaczenia do pracy, znamienny tym, ze mechanizm nastawy wydajnosci pompy (1) sklada sie z obcia¬ zonego sprezyna popychacza (10), przestawiajacego tarcze (8) w polozenie tzw. wydajnosci zerowej, oraz z przeciwstawnie dzialajacego tloczka (9) umieszczonego w komorze polaczonej z linia tlo¬ czenia (11) pompy, do której podlaczony jest zespól zaworu (3) utworzony z zaworu przelewowego (12) zespolonego z dwupolozeniowym sterowanym su¬ wakowym zaworem (15), laczacy lub odcinajacy przestrzen nad zaworem (12) z przestrzenia niskiego cisnienia zlewu (14). 2. Uklad sterowania wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze w przestrzeni zlewu zaworu (3), w bezpo¬ sredniej strefie dlawienia przeplywu przez zawór przelewowy (12), umieszczony jest dylatacyjny ele¬ ment (16) sprzezony wprost z suwakiem (15) zaworu sterujacego. 5 10410*835 FiqZ.OZGraf. Z.P. Dz-wo, z. 344 (120+20) 1.1 Cena 45 zl PL