Przedmiotem wynalazku- jest hydrauliczny uklad ste¬ rowania napedem i przekladnia kierownicza.Znany jest z opisu patentowego Stanów Zjednoczo¬ nych Ameryki nr 3727402 uklad regulacji, w którym wy¬ datek ssania i kierunek obrotów pomp hydrostatycznych 5 dwu lub wiecej przekladni jest regulowany za pomocq hydrostatycznych cylindrów. Zawory suwakowe sa umiesz¬ czone w tloczyskach cylindrów sterujacych polaczonych z odpowiednimi skosnymi tarczami pomp. Suwak ste¬ rujacy jest polaczony z tloczyskiem obciazonego spre- 10 zyna tloka sterujacego i reguluje sygnal cisnienia w cy¬ lindrach sterujacych zgodnie z nastawionym cisnieniem.Cylindry skojarzone z tloczkami sterujacymi sa pola¬ czone z galezia obwodu regulacji cisnienia poprzez od¬ dzielnie nastawiane zawory umieszczone w kazdej z ga- u lezi. Regulacji mocy wyjsciowej przekladni i kierunku obrotu dokonuje sie za pomoca zespolonego zaworu suwakowego umieszczonego w obwodzie sterowania cis¬ nienia. Zawór ten jest nastawiany za pomoca pojedyn¬ czego czlonu regulacyjnego. Przy zastosowaniu tego uk- 20 ladu regulacji i sterowania, podczas jazdy na wprost, uzyskiwana moc jest regulowana za pomoca obraca¬ nia czlonu regulacyjnego w obu kierunkach. Przy po¬ ruszaniu sie po liniach krzywych, odpowiednie galezie regulacji cisnienia sa tak sterowane zaworem, ze tylko 25 zredukowanie cisnienia sterujacego efektywnego w ob¬ wodzie powoduje odpowiednia zmiane regulacji pompy hydrostatycznej.Wada urzadzenia jest to, ze tylko wydatek ssania pompy hydrostatycznej jest regulowany, co ogranicza 30 zakres regulacji mocy i powoduje w praktyce nieko¬ rzystne zachowanie sie ukladu regulacji. Zwiazane jest to z zastosowaniem tylko jednego pojedynczego zaworu regulacyjnego do sterowania zarówno kierunkiem ob¬ rotu jak i moca wyjsciowa, przy czym brak jest zabez¬ pieczenia przed przeciazeniem silnika, w zwiazku z czym wystepuja w ukladzie regulacji nadmiernie wysokie cis¬ nienia.Znany jest równiez uklad regulacji do sterowania przekladni hydraulicznych pojazdów, w którym pompa sterujaca wytwarzajac cisnienie reguluje kierunek obro¬ tów pomp hydraulicznych za pomoca pojedynczego cy¬ lindra sterujacego. Dla wyregulowania mocy wyjsciowej przekladni i sterowania zastosowano oddzielne dzwignie i zawory umieszczone w ukladzie sterowania. Cisnienie róznicowe jest wytwarzane w zwezce Venturi'ego umiesz¬ czonej w przewodzie zasilajacym pompa sterujaca i po¬ dawane jest do zaworu redukcyjnego, a takze do zawo¬ ru ograniczajacego predkosc dzialajacego na hamulec powietrzny. Zawór redukujacy cisnienie jest uzyty jako zabezpieczenie przed przeciazeniem.Wada obu urzadzen jest duza liczba róznych dzwigni sterujacych i koniecznosc operowania nimi co znacznie komplikuje sterowanie pojazdem. Ponadto nie przed¬ siewzieto zadnych srodków, dla regulacji silowników hydrostatycznych a regulacje zastosowano tylko dla przypadku przekroczenia maksymalnego wydatku ssania pomp hydraulicznych.- Celem wynalazku jest skonstruowanie hydraulicznego ukladu regulacji nie majacego wad znanych ukladów. 110591110 591 który ma, znacznie rozszerzony zakres regulacji, przy czym regulacji dokonuje sie za pomoca tylko jednej dzwigni sterujacej regulujac nia zarówno kierunek jak i moc, oraz ma charakterystyke eliminujaca nadmierny wzrost cisnienia.Cel wynalazku osiagnieto przez skonstruowanie ukla¬ du sterowania napedem i przekladnia kierownicza, w którym zawór kierunkowy, zmieniajacy kierunek obrotów i zawór redukcyjny, do regulacji mocy pompy i silow¬ nika sa mechanicznie polaczone z uchwytem, przy czym zawór redukcyjny jest uruchamiany za pomoca wyste¬ pów krzywki i obciazonego sprezyna popychacza cylin¬ drycznego, zas zawór sterowania mocy reguluje cisnienie sterowania przy przeciazeniu, za pomoca tloczka i przez regulacje cisnienia zasilania pompy sterujacej, zasila¬ nej bezposrednio przez silnik a stale cisnienie jest redukowane na kryzie oraz obydwa silowniki sa pola¬ czone z cylindrami, których tloczek jest polaczony z dwie¬ ma galeziami obwodu sterowania cisnienia za pomoca zaworów ograniczajacych maksymalne cisnienie. Uchwyt jest polaczony z krzywka majaca po oku stronach, w plaszczyznie centralnej wystepy.Zawór sterowania mocy jest usytuowany przed rozga¬ lezieniem obwodu regulacji cisnienia, które jest usy¬ tuowane w zaworze kierunkowym i ma wyjscie do przelotowej wneki, która przy przekroczonym cisnieniu pompy sterujacej laczy wszystkie przewody z przewo¬ dem. Zawór dyszowy stanowi obrotowy czlon majacy re¬ gulowana kryze.Zawory sterujace, w kazdej galezi obwodu regulacji cisnienia, maja tloczek, majacy zlobki ograniczone przez pierscienie, dla zmiany redukcji cisnienia sterowania w galezi obwodu. Tloczki, majace wzdluzny kanal z pro¬ mieniowymi otworami, reguluje sie za pomoca uchwy¬ tów, poprzez krzywke, przy czym otwory w swoim skraj¬ nym polozeniu odwracaja kierunek cisnienia sterowania.Zawór regulacji cisnienia jest usytuowany pomiedzy zaworem dyszowym a zaworem redukcyjnym i jest przy¬ stosowany do ustalania stalej wartosci cisnienia Pr.Zawór, który oddzialywuje na tloczek, w przypadku maksymalnego cisnienia sterowania z zaworów steru¬ jacych wyprzedza dzialanie zaworu oddzialywujacego na cylindry silowników, z regulowanym cisnieniem me¬ dium. Tloczek zaworu ma dwa wzdluzne kanaly z pro¬ mieniowymi otworami.Tloczki dzialajace na cylindry sa polaczone czynni¬ kiem sterujacym za pomoca ukladu mechanicznych dzwigni z dzwignia pomp i/lub silowników z tloczkami w ich neutralnej pozycji zgodnej z regulacja w funkcji cisnienia.Obciazona sprezyna krzywka jest zamocowana dzwig¬ niowo pomiedzy dzwignia silowników a tloczkiem i wspól¬ pracuje z rolka, ustalajac zalozona relacje pomiedzy wydatkiem na ssaniu silnika a iloscia obrotów prze¬ kladni. Dzwignia ustalona sprezynami jest usytuowana pomiedzy dzwignia silownika i tloczkiem, zas obrotowa krzywka stanowi podparcie dla jednej ze sprezyn. Spre¬ zyna usytuowana pomiedzy ramieniem i obrotowa krzywka jest slabsza niz sprezyna usytuowana po dru¬ giej stronie ramienia i jest zamocowana w regulowa¬ nym czlonie. Przegubowa dzwignia wspólpracuje z tlocz¬ kiem i jest zamocowana na obu koncach pomiedzy sprezynami, przy czym jedna ze sprezyn jest zamoco¬ wana w gniezdzie ukladu dzwigni polaczonych z dzwig¬ nia pompy.Przedmiot wynalazku uwidoczniono w przykladzie wy¬ konania na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia dwu¬ torowy kompletny hydrauliczny uklad sterowania prze¬ plywu, fig. 2A — sterownik glówny dla dwutorowego s ukladu sterowania przeplywu, fig. 2B - sterownik dla jednego z ukladów (fig. 2B laczy sie z lewa czescia fig. 2A), fig. 3 — wykres szybkosci i kierunku dzialania ukladu hydraulicznego w funkcji polozenia recznego uchwytu nastawczego, fig. 4 — wykres zaleznosci zmiany 10 skoku pompy i silownika ukladu hydraulicznego, fig. 5 - wykres pozadanej liniowosci miedzy cisnieniem ste¬ rujacym a szybkoscia wyjsciowa ukladu hydraulicznego, fig. 6 - wykres ilustrujacy nieliniowa zaleznosc miedzy skokiem silownika a szybkoscia wyjsciowego cisnienia 15 sterujacego, koniecznego w celu uzyskania liniowej za¬ leznosci: szybkosc-cisnienie sterujace.Dwutorowy uklad hydrauliczny dla kierowania pojaz¬ dami dwusladowymi ma pompe 10, o zmiennym skoku, polaczona para przewodów 11 i 12 z silownikiem 15 20 o zmiennym skoku (fig. 1). Wal wejsciowy pompy 10 jest napedzany ze zródla mocy, korzystnie silnika po¬ jazdu. Silownik 15 ma wal wyjsciowy przylaczony z zes¬ polem napedowym.Pompa 10 oraz silownik 15 maja tloki typu osiowego z obrotowymi blokami cylindrów, kazdy z wieloma cy¬ lindrami w ukladzie pierscieniowym oraz z tlokami 30 i 31 wchodzacymi do cylindrów. Pompa 10 jest zaopat¬ rzona w przechylna dzwignie 32, która styka sie z wy¬ stajacymi koncami tloków 30 dla regulacji szybkosci przeplywu jak i kierunku obrotów. Silownik 15 zaopat¬ rzony jest w dzwignie 33 o zmiennym kacie przechylu, która przesuwana jest od uwidocznionej maksymalnej pozycji skoku do minimalnej, nieco wiekszej od zerowej.Dzwignia 33 styka sie z tlokami 31 i nadaje im ruch posuwisto-zwrotny oraz obrót bloku cylindra i polaczo¬ nego z nim walu wyjsciowego silownika, gdy nastapi doplyw wysokiego cisnienia z pompy do silownika.Polozenie dzwigni 32 pompy 10 jest sterowane cylin- 40 drami 36 i 38, w których sprezyny 39 i 40 naciskaja na tloki 41 i 42. Sworznie 45 i 46 polaczone z tlokami 41 i 42 steruja polozeniem dzwigni 32, w zaleznosci od doplywu cieczy sterujacej do cylindrów przez przewody 48 i 50. Przy braku doplywu cieczy sprezyny 39 140, 4B utrzymuja dzwignie 32 w pozycji neutralnej, w której pompa nie wytwarza na wyjsciu dodatniego wymuszenia.Cylindry sterujace sa typu konwencjórlalhego o pojedyn¬ czym dzialaniu. Doplyw cieczy pod dinrtieniem do jed¬ nego cylindra powoduje obrót dzwigjri w jednym ki ©run- . ku, zas do drugiego w przeciwnym. W ten sposób ule¬ ga zmianie kierunek strumienia z pompy 10, a w rezul¬ tacie takze kierunek dzialania silownika.Pompa ladujaca 53, przewodem 55 laczy sie ze zbiorl nikiem 54, przy czym wyjsciem pompy jest przewód 56. 55 Pompa 53 jest napedzana przez silnik pojazdu lub inne urzadzenie wykorzystujace uklad hydrostatyczny. Wydaj¬ nosc pompy 53 jest wystarczajaca na pokrycie strat przecieków i na zasilanie ciecza robocza pary zaworów sterownika pompy i silownika oraz na zasilanie ciecza 60 chlodzaca ukladu hydrostatycznego. Wymagany jest pe¬ wien nadmiar zasilania, dla zapewnienia utrzymania zadanego stopnia chlodzenia, które jest wymagane ze wzgledu na podane uprzednio zastosowanie. Pompa wytwarza cisnienie cieczy takie, aby sily dzialania cy- 65 lindrów na dzwignie pompy i silownika mogly pokonac110 591 moment oporowy dzwigni w czasie pracy pompy i si¬ lownika.Para sprezynowych zaworów zwrotnych 57 i 58 laczy sie z przewodem 56 oraz z glównymi przewodami 11 i 12 lqczqcymi pompe z silownikiem. Zawory zwrotne 57 i 58 umozliwiaja zasilanie uzupelnien cieczq chlo- dzqcq strony niskocisnieniowej obwodów ukladu, doko¬ nywane jednym zaworem oraz utrzymywanie cisnienia na stronie wysokosci cisnieniowej, realizowane zamknieciem drugiego zaworu. Obciazony sprezyna zawór nadmiaro¬ wy 63 lqczy sie z przewodem 56 i sluzy do odprowa¬ dzania nadmiaru, cieczy. Pomiedzy przewodami glównymi 11 i 12 jest umieszczony zawór trójdrozny 70, lqczqcy sie z nim przewodami 72, 74, 76 i 78. Zawór 70 zapew¬ nia usuwanie goracego oleju i zastapienie go olejem chlodnym, dostarczanym przez pompe ladujaca 53. Gs- nienie cieczy w przewodach 11 i 12 dziala przez prze¬ wody 72 i 76 na stan pracy zaworu 70, tak aby przez przewód 80 powstalo polaczenie niskocisniemowego za¬ woru nadmiarowego ze, strona niskocisnieniowa obwodu ukladu przy pomocy albo przewodu 74 lub przewodu 78. W ten sposób goraca ciecz odprowadzona zostaje poprzez wymiennik ciepla 79 do zbiornkia. Zawór trójdro- gowy 70 w pozycji srodkowej, ustalonej sprezynami, jest zamkniety, a wiec podczas zmiany cisnienia w glów¬ nych przewodach nie powstaja straty oleju wysoko-cis- nieniowego.Urzadzenie wyposozone jest w zawory nadcisnieniowe 82 i 81, które przez przewody 83 i 84 laczace sie z glów¬ nymi przewodami 11 i 12 zabezpieczaja je przed naglym wzrostem cisnienia w przypadku wystqpienia gwaltowne¬ go przyspieszenia lub hamowania, zawór nadmiarowy przesuwa nadmiar oleju do obwodów po stronie nisko¬ cisnieniowej ukladu. Jesli przykladowo nadmiar cisnie¬ nia wystapi w przewodzie 11, wówczas ma miejsce przeplyw cieczy przewodem 83 przez zawór 81 i prze¬ wód 84 do przewodu glównego 12.Zawór obejsciowy 90 przewodem 91 dolacza do prze¬ wodu 83 a przewodem 92 dolacza do 84, natomiast przewód 93 laczy sie z wyjsciem pompy ladujacej 53.Przy zaniku cisnienia w pompie ladujacej zawór obej¬ sciowy 90 laczy przewody 91 i 92 zwierajac uklad obie¬ gu przeplywu.Silownik 15 ma dwa cylindry 94, 95 zaopatrzone w tloki i sworznie 96 i 97, polaczone z dzwignia 53. Dop¬ lyw cieczy roboczej do cylindrów nastepuje przewoda¬ mi 98 i 99.Dolna czesc fig. 1 ilustruje drugi identyczny uklad hydrostatyczny, który jest zasilany ze zbiornika 54 przez przewód 55. Elementy ukladu dolnego odpowiadajace elementom z ukladu górnego oznaczono ta sama cyfra z dodaniem apostrofu.Fig. 2A przedstawia system dwutorowego sterowania oznaczany jako glówny sterownik zadawania szybkosci i kierunku dzialania dwóch ukladów hydraulicznych wed¬ lug fig. 1. Dodatkowo fig. 2A ilustruje pare obwodów odgalezionych, odchodzacych od sterownika glównego, celem dalszego sterowania. Sterownik glówny nasta¬ wiany jest za pomoca trzech recznych uchwytów, uchwyt 100 do nastawiania szybkosci i kierunku dzialania ukla¬ du, uchwyt 101 regulujacy zmiane szybkosci i kierunku jednego toru ukladu oraz uchwyt 102 regulujacy zmiane szybkosci i kierunku dzialania drugiego toru ukladu hydrostatycznego.Glówny sterownik ma pompe sterujaca 110, nape¬ dzana silnikiem pojazdu, której wytwarza cisnienie cie¬ czy dla ukladu sterujacego. Przewód wyjsciowy 111 pom¬ py jest polaczony zaworem dyszowym 112, majacym czlon obrotowy 115 o zmiennej kryzie 116. Polozenie 5 zaworu jest przekazywane lacznikiem 117 od przepust- nicy maszyny,, dla uzyskania na zaworze róznicy cisnie¬ nia, zoleznej od stanu pracy maszyny, przy czym prze- pustnica bezposrednio oddzialuje na zmienny otwór za¬ woru 112. Dla kazdej maszyny przy danej predkosci 10 róznica cisnienia jest stala. Praca zaworu zalezy od predkosci maszyny. Jesli predkosc maszyny spada w sto¬ sunku do wartosci wynikajacej z nastawy przepuslnicy, wówczas obniza sie wyplyw z pompy 110, wskutek czego obniza sie róznica cisnienia w otworze zaworu. Przewód 15 117 dochodzi z zaworu 112 do zaworu regulacji cisnie¬ nia 120, który zabezpiecza wlasciwa wartosc cisnienia zwrotnego zaworu 112, dla uruchomienia ukladu steru¬ jacego oraz zapewnia stala wartosc cisnienia Pr w prze* wodzie 118. Przewód 118 dochodzi do zaworu redukcyj- 20 nego 125, zawór regulujacy stosunek cisnien, którego zadaniem jest nastawa cisnienia zapewniajacego jed¬ nakowa szybkosc dzialania obu ukladów hydraulicz¬ nych. Zawór redukcyjny 125 ma tloczek 126, regulujacy pofaczenie pomiedzy przewodem wlotowym 118 a wy- 25 lotowym 127. Na tloczek 126 na jednym koncu dziala cisnienie wylotowe przez przewód 128 z ograniczonym przeplywem oraz regulowana sprezyna 126a, zas na drugi koniec dziala sprezyna 129. Polozenie sprezyny czesciowo ustala popychacz cylindryczny 130, który jest so przesuwalny w obudowie zaworu i którego koniec styka sie z krzywka 131. Krzywka 131 znajduje sie na walku 132, który obracany jest recznym uchwytem 100.W lewo od pozycji neutralnej znajduja sie na krzywce 131 dwa wystepy 160 i 161 (fig. 2A). Cisnienie sterujace 35 cieczy dostarczanej przewodem 127 z zaworu reduk¬ cyjnego 125 skierowane zostaje do zaworu mocy 140, którego zadaniem jest zapobieganie przed unierucho¬ mieniem zródla napedu silnika pojazdu. Przewód 141 z zaworu 140 dochodzi do zaworu kierunkowego 142, 40 posiadajacego tloczek 143, którego polozenie zalezy od krzywki 144, zamocowanej na walku 132, przy czym walek 132 obracany jest recznym uchwytem 100. Polo¬ zenie tloczka 143 decyduje o normalnym kierunku dzia¬ lania ukladu hydraulicznego. 45 Przedstawiona na fig. 2A struktura stanowi glówny sterownik, w którym polozenia uchwytu 100 decyduje o normalnym kierunku dzialania i o podstawowej i jed¬ nakowej szybkosci obu ukladów hydraulicznych. Pierwszy wylotowy przewód 150 z zaworu kierunkowego 142 od- 10 galezia sie na pare przewodów 151 l 152, prowadza¬ cych do obwodów zwiazanych z obu ukladami hydra¬ ulicznymi. Drugi przewód 153 z zaworu 142 rozgalezia sie takze na dwa przewody 154 i 155 przyporzadkowa¬ ne obu ukladom hydraulicznym. W pozycji tloczka 143 H jak na fig. 2A, przewód 141 jest zablokowany, a prze¬ wody 150 i 153 opróznione.Jeshi na, skutek przylozenia sily do uchwytu 100 na¬ stapi obrót walka 132, tloczek 143 zaworu kierunkowego przesunie sie z pozycji pokazanej na fig. 2A i skieru- w je cisnienie cieczy do jednego z przewodów 150 i 153, uruchamiajac uklad w jednym lub drugim kierunku. Oba wystepy 160, 161 na krzywce 131 sa wzajemnie lustrza¬ nym odbiciem, tak wiec obrót 132 w dowolnym kierunku spowoduje scisniecie sprezyny 129 zaworu redukcyjnego 65 125. Scisniecie to jest odpowiednio dobrane, tok aby110 591 8 uzyskac wartosc cisnienia stosownie do zqdanej szyb¬ kosci dzialania ukladu hydraulicznego.Przewody 151 i 154 z obwodu glównego sterownika dolqczajq do obudowy 170 zaworu sterowniczego 171, zas odgalezienie 152 i 155 do obudowy 172 zaworu sterowniczego 173. Z zaworu sterowniczego 171 odcho¬ dzi para przewodów 175 i 176 dó sterowników pompy i silownika (fig. 2B). Z zaworu sterowniczego 173 po¬ dobnie odchodzi para przewodów 177 i 178 przezna¬ czona do sterownika pompy i silownika drugiego ukla¬ du. Kazdy z tych zaworów jest identycznej konstrukcji, podobnie sterowniki pomp i silowników. Z tego wzgledu szczególowo opisane bedq: zawór sterowniczy 171 i ste¬ rownik uwidoczniony na fig. 2B - które przeznaczone sq dla górnego ukladu z fig. 1.Sterujacy sygnal cisnienia dochodzi przewodami 151 lub 154, zaleznie od stanu zaworu kierunkowego 142, do otworu w obudowie 170, w której znajduje sie ru¬ chomy tloczek 160. Polozenie tloczka 180 jest regulo¬ wane uchwytem 101 usytuowanym na walku 181, na którym zamocowany jest obrotowo jeden koniec krzywki 162! przy czym drugi koniec jest polaczony z tloczkiem 180. W uwidocznionym polozeniu tloczka (fig. 2A), gdy cisnieniem jest przewód 151, ciecz przeplywa przez'ot¬ wór zaworu, oplywa cienszq czesc tloczka i wyplywa przewodem 176 do sterownika, który w pelni steruje Doplyw pelnego cisnienia sterujacego zapewnia dzia¬ lanie ukladu hydraulicznego z zqdanq szybkoscia, wy¬ nikajaca z nastawy zaworu redukcyjnego 125, przy skre¬ ceniu pojazdu w Jedna strone maleje szybkosc ukladu hydraulicznego zwiazanego z zaworem sterowniczym 171.Uchwyt ICh zostaje przestawiony, powodujac przesunie¬ cie tloczka 180 w dól, jak pokazuje fig. 2A. W wyniku tego pewna czesc cisnienia cieczy jest dozowana lub przechodzi przewodem 154 do przelotowej wneki 185 przy zaworze kierunkowym 142, gdyz tloczek 143 jest podniesiony w stosunku do polozenia uwidocznionego na fig. 2A. Powoduje to zmniejszenie cisnienia steruja¬ cego, a to w celu zmniejszenia szybkosci. Strumien dolowany zostaje w strefie styku tloczka 180, który ma zlobki 186, dzialajace Jak regulowana dysza. Rozmiar zlobków zwieksza sie, gdy tloczek 180 sie obniza w sto¬ sunku do polozenia wedlug fig. 2A, dzieki czemu na¬ stepuje stopniowe obnizanie cisnienia przekazywanego przewodem 176 do sterownika. Zlobki te nie znajduja sie no calej powierzchni sfffcu i dolna jej czesc jest glcwfra. tloczek 180 ma dwa skrajne polozenia: górne ilu¬ struje fig. 2A, oraz dolne najnizsze polozenie, na jakie zezwala sprezyna 187. W polozeniu najnizszym tloczka 180 nastepuje zwrot kierunku przeplywu cieczy w prze¬ wodach 173^ 176i powodujacy zmiane kierunku dziala¬ nia uktadu hydraulicznego. tóSstepuje to gdy wewne¬ trzny konof lii w Iloczku 180 zostaje wlqczony za po¬ moca; pary promieniowych otworów 189 i i#0 pomiedzy przewody 151 i 173. Powoduje to odwrócenie kterunku dzialania ukladu hydraulicznego, a w konsekwencji zwrot pojazdu, który obraca sie wokól osi, pomiedzy obu sladami.Ody zawór kierurtkowy 142 zostaje przesuniety w dól, dla odwrócenia kierilnku dzialania ukladu hydrostatycznego, wówczas cisnienie dochodzi do przewodu 154, prowa¬ dzacego do 'zaworu Sterowniczego 171. Zawór ten znaj¬ duje sie w polozenia, w ttorym pelne cisnienie prze¬ kazane zostaje do przewodu 175, prowadzqcego do ste¬ rownika. W podobny sposób dzieki istnieniu zlobków 186 w tloczku 180 zostaje obnizone cisnienie dozowane w czasie gdy tloczek znajduje sie w dolnym polozeniu.Wskutek tego obnizenia nastapi zmiana kierunku dzia- 5 lania ukladu przez dalsze przesuniecie tloczka 180 w dól az do momentu przerwania polaczenia przewodu 154 z przewodem 175, po którym nastepuje przeplyw cisnie¬ nia do przewodu 176.Stopien obnizenia cisnienia zalezy od wzglednego 10 wymiaru dyszy 195, w przewodzie 151, oraz od charak¬ terystyki zaworu 171. Tuleja 196 umieszczona w otworze obudowy zaworu i podtrzymujaca ruchomy tloczek 180 ma kanaliki oraz dysze 197-polaczona z przewodem 154, która zmniejsza wplyw tolerancji wymiaru dyszy 195. ls Figura 2B ilustruje przewody 175 i 176 wychodzace z zaworu sterowniczego 171 i dochodzace do przeciw¬ leglych konców zaworu 200 w sterowniku. Zawór wyko¬ nawczy 200 zaopatrzony jest w tloczek 201 oraz w pare przewodów zasilajacych 202 i 203 i pare przewodów 48 20 i 50, które prowadza do cylindrów 36 i 38 pompy prze¬ wodem 205 (fig. 1), zasilanym przez pompe ladujqcq 53 przewodem 56.Dzwignia 32 dla pompy jest uwidoczniona w srodko¬ wej pozycji, ustalonej sprezynami 39 i 40 w cylindrach M (fig. 2B). Jesli zalozyc, ze doplyw cisnienia przewodem 176 powoduje zadzialanie ukladu hydraulicznego w kie¬ runku do przodu, to tloczek 201 przesuniety zostaje w lewo od uwidocznionego polozenia na fig. 2B i ciecz przewodem 205 skierowana zostaje do przewodu 48, 20 powodujac przesuw tloka 41 i obrót dzwigni 32. Gdy ciecz doplywa przewodem 175, wówczas tloczek 201 przesuwa sie w prawo (fig. 2B). Cisnienie cieczy skie¬ rowane zostaje od przewodu 205 do przewodu 50, prze¬ suwajac tlok 42 i obracajac dzwignie 32 w przeciwnym 30 kierunku. Przewody 175 i 176 dochodza do zaworu trój- droznego 210, który doprowadza najwyzsze z obu cis¬ nien w przewodach 175 i 176 do jednego zaworu ste¬ rowniczego dla silownika, przy czym dzwignia silowni¬ ka zawsze ustawia sie w tym samym kierunku. 40 Zawór 220 sterownika uruchamiajacego silownik ma tloczek 221, na którego prawa strone dziala zawsze cis¬ nienie maksymalne dochodzace z zaworu 210 przewodem 222. Do drugiego konca zaworu 220 dochodzi przewód 223, rozgaleziony na dwa przewody 224 i 225, docho- 40 dzace do zaworu 210. Zawór 220 jest tej samej kon¬ strukcji co zawór 200, z para przewodów zasilajacych i przewodem 226 odgalezionym od 205 i przylaczonym do pompy ladujacej 53, dostarczajacej ciecz do sterow¬ nika, realizujacego ruch dzwigni silownika.M Tloczek 201 oraz dzwignia 32 sterownika pompy po¬ kazane sa w pozycji neutralnej, przy czym polozenie tloczka jest czesciowo regulowane ramieniem 230, które zaopatrzone jest w pare sprezyn 231 i 232, dzialajacych przeciw sobie. Zerowa pozycja tloczka i neutralna po- 00 zycja dzwigni nastawiane sa czlonem 233 przy sprezynie 232, którego obracanie pozwala naciagac lub zwalniac sprezyny az do uzyskania zadanej pozycji zerowej. Ele¬ mentami sprzezenia zwrotnego w sterowniku jest uklad ramion 240 zamocowany na stalym wsporniku 242 wraz ot z gniazdem 24t, w którym spoczywa sprezyna 231. Prze¬ suniecie tloczka ^fft przesuwa takze ramie 230, co spo¬ woduje stan niezrownowazenia sprezyn 231 i 232. Prze¬ suniecie tloczka powoduje przechylenie dzwigni 32, wsku¬ tek czego ramiona 240 zmieniaja naciag sprezyny 231 os i jesli zaistnieje znowu stan zrównowazenia sprezyn tlo-110591 10 -czek 201 wróci do neutralnej pozycji, blokujqcej przep¬ lyw cieczy. Przebieg ten jest identyczny, niezaleznie od kierunku przechylu dzwigni 32.Jak uprzednio wspomniano, najwyzsze cisnienie zaw¬ sze jest doprowadzane przewodem 222 do zaworu 220 sterownika silownika, gdzie powoduje przesuniecie tlocz¬ ka 221 w lewo od polozenia uwidocznionego na fig. 2B. Tloczek 221 wspólpracuje z ramieniem 250 i parq sprezyn 251 i 252 dzialajacych przeciw sobie. Naciag sprezyny 251 jest regulowany za pomoca czlonu 253, dla uzyskania neutralnego polozenia tloczka 221. Spre¬ zyna 251 jest silniejsza od sprezyn 231, 232 i 252, stad tloczek 221 jest normalnie otwarty dla przewodu 98 i nie przesunie sie wskutek cisnienia sterujacego, póki jego wielkosc nie osiagnie wartosci cisnienia steruja¬ cego, odpowiadajacego pelnemu przesunieciu tloczka 201 w sterowniku pompy. Zapewnia to kolejnosc za¬ dzialania elementów ukladu, przy której dzwignia 32 ód pompy, bedaca w pozycji neutralnej, przechyla sie stopniowo do maksimum, zanim dzwignia 33 od silow¬ nika wykona jakikolwiek ruch. Przy maksymalnym prze¬ chyleniu dzwigni pompy, wychylenia silownika zmniejsza sie przy wzroscie cisnienia sterujacego.Opisany przebieg ilustruje fig. 4: na osi rzednych jest skala cisnienia sterujacego, uzyskanego w wyniku dzialania zaworu redukcyjnego 125, zas na osi odcie¬ tych wartosc skoku pompy i silownika. Przy wzroscie cisnienia z punktu a do punktu b skok pompy zmienia sie od pozycji neutralnej do maksimum, zgodnie z oz¬ naczeniem na osi odcietych. Mniej wiecej w czasie gdy skok pompy w pelni osiagnie maksimum, skok silownika zaczyna stopniowo zmniejszac sie od wartosci maksymalnej i zmniejsza sie do minimum przy wzroscie cisnienia od punktu b do punktu c.Zawór trójdrozny 210 na tloczek 260 z para wewnet¬ rznych kanalików, zakonczonych otworkami 261 i 262.Kanaliki te lacza cisnienie z przewodów 175 i 176 do odpowiedniego przeciwleglego tloczka 260. Jesli wyzsze cisnienie jest w przewodzie 175, to tloczek zostanie pod¬ niesiony i przewód 175 polaczony z przewodem 222.Jesli w przewodzie 176 jest wyzsze cisnienie, wówczas tloczek zostaje obnizony, zas przewód T76 polaczony z przewodem 222, który prowadzi do zaworu 220 ste¬ rownika silownika. W obu powyzszych stanach odpo¬ wiedni przewód 224 i 225 laczy sie z jednym z obu przewodów 175 i 176 przychodzacych z zaworu sterow¬ niczego 171, celem wlasciwego zasilania z zaworu kie¬ rujacego 142.Przy opisie elementów sprzezenia zwrotnego w ste¬ rowniku silownika trzeba wpierw zwrócic uwage na oznaczenia w fig. 5 i 6. Aby zapewnic uzyskanie rów¬ nego promienia krzywizny zakretu pojazdu przy zmianie predkosci jazdy, winna byc zachowana liniowa zalez¬ nosc miedzy cisnieniem sterujacym a szybkoscia wyj¬ sciowa ukladu, jak to ilustruje wykres na fig. 5.Elementem sprzezenia zwrotnego sterownika silownika jest krzywka, która przy istnieniu zaleznosci miedzy szybkoscia przeplywu a skokiem silownika wedlug fig. 6, umozJMa uzyskanie limowej zaleznosci miedzy szyb¬ koscia przeplywu a cisnieniem sterujacym, zgodnie z wykresem wedlug fig. 5. Bez tej krzywki nie daloby sie uzyskac tej liniowosci przy duzych cisnieniach. Mozliwe byloby wtedy uzyskanie posredniej zaleznosci miedzy szybkosciami obu hydrostatycznych przeplywów, gdyz jeden z zaworów sterowniczych 171 i 173 uruchamialby przeplyw o rózniacej sie szybkosci od drugiego przeply¬ wu. Spowodowaloby to niekontrolowane zjawiska przy wykonywaniu zakretów pojazdu.W sterowniku silownika wedlug fig. 2B dzwignia z ra- b mieniem 270 wspóldziala z lacznikiem 27f, przechyla¬ jac ramie 272 zalozyskowane na stalym wsporniku 273, Koniec ramienia 272 zaopatrzony jest w roike 274, która przesuwa sie po krzywce 275, zolozyskowanej do stalego wspornika 276. Z boku krzywki znajduje sie io gniazdo, w którym zamocowana zostaje sprezyna 252.Wynikiem dzialania krzywki 275 jest uzyskanie wzgled¬ nie malych zmian naprezenia sprezyny 252 podczas skoku silownika w poblizu maksimum oraz wiekszych zmian naprezenia sprezyny 252 przy cisnieniu steruja- 15 cym odpowiadajacym okolicy minimalnego skoku. Gdy dzwignia 33 przechyla sie zgodnie z ruchem wskazówek zegara, jak pokazano na fig. 2B, równiez zgodnie z ruchem wskazówek zegara przechyla sie krzywka 275.Wskutek tego zmniejsza sie naprezenie sprezyny 252 ai 20 do uzyskania równowagi, to jest gdy tloczek 221 znaj¬ dzie sie w pozycji neutralnej, w której ciecz z przewodu 226 odcieta zostanie od cylindrów 94 i 95. Te równo¬ wage uzyskuje sie wtedy, gdy cisnienie dzialajace po prawej stronie oraz sila naprezania sprezyny 252 zrów- H nowaza sile silniejszej sprezyny 251 f cisnienie z lewej strony tloczka 221.Jest oczywiste, ze wspóldzialanie krzywki i rolki zgod¬ nie z fig. 2B moze przebiegac w odwrotnym kierunku, przy czym krzywka laczy sie z elementami sprzezenia 30 zwrotnego f dalszymi za pomoca gniazda sprezyno¬ wego.Krzywka 275, zaprojektowana dla ukladu hydrauliczne¬ go z jednym silownikiem i pompa o zmiennych skokach, zapewnia uzyskanie zadanej zaleznosci zgodnie z krzywa 10 wedlug fig. 5, niezaleznie od wielkosci pompy lub szy¬ bkosci wejsciowej. Jedynym warunkiem jest, aby aktual¬ na wartosc cisnienia sterujacego, potrzebnego do wy¬ konania pelnego skoku pompy, byla podobna dla pomp róznej wielkoscT. Równiez taka sama krzywka moze byc 40 zastosowana dla silowników róznej mocy, jesli tylko zas¬ tosowane beda odpowiednie elementy sprzezenia zwrot¬ nego, w celu zapewnienia przebiegu zgodnie z fig. 6.W opisywanym obecnie systemie sterowania uchwytem 100 w glównym sterowniku nastawia sie jednolite cis- 40 nienia sterujace, a tym samym jednakowa szybkosc dzialania obu ukladów hydraulicznych, jak równiez ich kierunki dzialania. Obrotem uchwytu 100 oraz watka 132 dokonuje sie srodkowego ustawienia zaworu kie¬ runkowego 142, przy którym zaden z wystepów 160 i 161 , 00 krzywki 131 nie wywiera nacisku na sprezyne zaworu redukcyjnego" 125. Tym samym równe cisnienie sterujace dochodzi do obu obwodów, zawierajacych zawory ste¬ rownicze 171 I 173. W przypadku potrzeby niesymetrycz¬ nego dzialania ukladów mozna nastawic uchwyty 101 oo i 102 tak, aby wartosc cisnienia dla sterowników odpo¬ wiadala zadanemu przeplywowi. Zaleznosc kata obrotu uchwytu 1001 zredukowanego cisnienia wyjsciowego za¬ woru 125 ilustruje wykres wedlug fig. 3, przy czym war¬ tosci a, b, i c odpowiadaja tymze z fig. 4. Nalezy zwró- oa cic uwage, ze juz poczatek obrotu uchwytu decyduje o kierunku dzialania, zas od dalszego obrotu zalezy war¬ tosc cisnienia sterujacego, a tym samym szybkosc hy¬ drostatycznego przeplywu.Zawór sterowniczy 171 pokazany jest w jednej ze 65 skrajnych pozycji. Obrót uchwytu powoduje stopniowe110 591 ii przesuniecie tloczka w drugq skrajnq pozycje. W czasie ruchu tloczek dozuje czesc strumienia cieczy z powro¬ tem do zaworu 142. W drugiej skrajnej pozycji naste¬ puje odwrócenie kierunku przeplywu cieczy do sterow¬ ników ukladu.Gdy tloczek 180 zaworu sterowniczego znajduje sie w pozycji posredniej to jest w pozycji dozowania cis¬ nienia sterujacego, w obu przewodach 175 i 176 istnieje ustalone cisnienie, doplywajace z zaworu 142 przez kry¬ zy 195 i 197 ograniczajace strumien. To ustalone cis¬ nienie wraz z redukowanym cisnieniem sterujacym ustala równowage sterownika przy pracy ukladu hydrauliczne¬ go ze zmniejszona szybkoscia.Zawór sterowniczy 173 posiada przewody wyjsciowe 177, 178, które odpowiadaja przewodom 175 i 176 przy zaworze sterowniczym 171. Przewody 177, 178 dochodza do sterownika (podobnego do sterownika z fig. 2B), zwiazanego z pompa i silownikiem drugiego ukladu hydraulicznego. Te same elementy obu zaworów ste¬ rowniczych oznaczono tymi samymi numerami na rysun¬ kach.Pokazany na fig. 2A zawór mocy 140 jest zaworem trójdroznym, wspólpracujacym w szereg z zaworem re¬ dukcyjnym 125. Zawór ten jest wstepnie zamkniety re¬ gulowanym dociskiem sprezyny 300 do tloczka 301. Cis¬ nienia istniejace po obu przeciwleglych stronach zaworu dyszowego 112 doprowadzone sa do przeciwleglych kon¬ ców tloczka 301, przy czym wyzsze cisnienie panuje w przewodzie 305, laczacym sie z przewodem 111, Nizsze cisnienie z zaworu 112 doprowadzone jest do przeciw¬ nego konca tloczka 301 przewodem 306, odchodzacym od przewodu 118, w którym panuje cisnienie PR. W cza¬ sie pracy silnika z predkoscia równa lub bliska zna¬ mionowej dla dowolnie dobranej nastawy przepustnicy, spadek cisnienia przez zawór dyszowy przewyzsza sile sprezyny 300, powodujac podniesienie tloczka 301, jak pokazuje fig. 2A, co pozwala na bezstratny przeplyw cisnienia sterujacego. Gdy silnik zaczyna dzialac po¬ nizej predkosci znamionowej, spadek cisnienia na za¬ worze dyszowym jest zredukowany ponizej nastawy spre¬ zyny 300, co powoduje przesuniecie w dól tloczka 301 i ograniczenie strumienia przeplywu do przewodu 141, który prowadzi do zaworu kierunkowego, oraz wypycha¬ nie tego strumienia do zbiornika. Wskutek tego cisnie¬ nie sterujace maleje, a wraz z nim maleje szybkosc dzialania ukladu hydraulicznego, co powoduje, ze pred¬ kosc pojazdu dopasowuje sie do mocy silnika. Jesli pojazd porusza sie wprost przed siebie, to dzialanie zaworu mocy sprowadza sie do utrzymania równych lecz obnizonych cisnien sterujacych w obu ukladach hydrostatycznych, aby pojazd poruszal sie prostym sla¬ dem przy nizszej predkosci. Jesli pojazd zakreca, zmniej¬ szenie cisrtienia przez zawór redukuje wartosc tego cis¬ nienia proporcjonalnie w obu ukladach hydraulicznych.Wczesniejsze konstrukcje wedlug wynalazku posiadaly zawór zapewniajacy te same rezultaty.Zawór mocy 140 jest zmodyfikowany i zapewnia ochro¬ ne pompy sterujacej 110 przed nadmiarem cisnienia.Ma to miejsce przy nadcisnieniu w przewodzie 305, któ¬ re przez podniesienie tloczka 301 i scisniecie sprezyny 300 laczy przewód 905 ze zbiornikiem. Wspomniane nadcisnienie moze na przyklad powstac wtedy, gdy sto¬ sowany w ukladzie olej jest calkiem zimny, co utrudnia jego przeplyw przez zawór dyszowy 112, wskutek czego wzrasta cisnienie w przewodzie 305- 12 Zastrzezenia patentowe 1. Hydrauliczny uklad sterowania napedem i przek¬ ladnia kierownicza, zawierajacy dwie przekladnie hy- 5 drostatyczne, przy czym regulacja ukladu przebiega w cisnieniowym obwodzie regulacyjnym majacym pojedyn¬ czy czlon regulacyjny do regulacji mocy i kierunku obro¬ tu obydwu przekladni hydrostatycznych i w którym w kaz¬ dej galezi obwodu regulacji cisnienia jest usytuowany 10 regulowany recznie zawór zmieniajacy cisnienie usta¬ lone za pomoca uchwytu oraz zawór suwakowy, do któ¬ rego cisnienie nadsterowania jest dostarczane, a kazdy z zaworów suwakowych kieruje sprezone medium do cy¬ lindrów sterujacych, których tloki sa polaczone mecha- is nicznie z pompa hydrostatyczna, znamienny tym, ze za¬ wór kierunkowy (142) zmieniajacy kierunek obrotów i za¬ wór redukcyjny (125), do regulacji imacy ipompy (10, 101) i silownika (15, 15'), sa mechanicznie polaczone z uch¬ wytem (100), przy czym zawór redukcyjny (125) jest uru- 20 chamiany za pomoca wystepów (160, 161) krzywki (131) i obciazonego sprezyna popychacza cylindrycznego (130) zas zawór sterowania mocy (140) reguluje cisnienie ste¬ rowania przy przeciazeniu, za pomoca tloczka (301) i przez regulacje cisnienia zasilania pompy sterujacej, 25 zasilanej bezposrednio przez silnik a stale cisnienie 1?r) redukowane jest na kryzie, oraz obydwa silowniki (15, 15') sa polaczone z cylindrami (94, 95), których tlo¬ czek (221) jest polaczony z dwiema galeziami obwodu sterowania cisnienia za pomoca zaworów ograniczaja- 30 cych maksymalne cisnienie. 2. Hydrauliczny uklad sterowania wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze uchwyt (100) jest polaczony z krzyw¬ ka (131), majaca po obu stronach, w plaszczyznie cen¬ tralnej, wystepy (160, 161). 35 3. Hydrauliczny uklad sterowania wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze zawór sterowania mocy jest usytu¬ owany przed rozgalezieniem obwodu regulacji cisnienia, które jest usytuowane w zaworze kierunkowym (142) i ma wyjscie do przelotowej wneki (185), która przy 40 przekroczonym cisnieniu pompy sterujacej (110) laczy wszystkie przewody z przewodem (305). 4. Hydrauliczny uklad sterowania wedlug zastrz. 3, znamienny tym, ze zawór dyszowy (112) stanowi obro¬ towy czlon (115) majacy regulowana kryze (116). 45 5. Hydrauliczny uklad sterowania wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze zawory sterujace (171, 173), w kaz¬ dej czesci obwodu regulacji cisnienia, maja tloczek (180), majacy zlobki (186), ograniczone przez pierscie¬ nie, dla zmiany redukcji cisnienia sterowania w galezi 50 obwodu. 6. Hydrauliczny uklad sterowania wedlug zastrz. 5, znamienny tym, ze tloczki (180), majace wzdluzny ka¬ nal (188) z promieniowymi otworami (189, 190) reguluje sie za pomoca uchwytów (101), poprzez krzywke (182), 55 przy czym otwory (189, 190) w swoim skrajnym poloze¬ niu odwracaja kierunek cisnienia sterowania. 7. Hydrauliczny uklad sterowania wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze zawór regulacji cisnienia (120) jest usytuowany pomiedzy zaworem dyszowym (112) a zawo- 60 rem redukcyjnym (125) i jest przystosowany do ustala¬ nia stalej wartosci cisnienia (Pr). 8. Hydrauliczny uklad sterowania wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze zawór (210), który oddzialywuje na tloczek (221), w przypadku maksymalnego cisnienia 65 sterowania z zaworów sterujacych (171, 173), wyprzedza110 591 13 dzialanie zaworu (220) oddzialywujacy na cylindry (94, 95) silowników (15, 15'), z regulowanym cisnieniem. 9. Hydrauliczny uklad sterowania wedlug zastrz. 7, znamienny tym, ze tloczek (260) zaworu (210) ma dwa wzdluzne kanaly z promieniowymi otworami (261, 262). 10. Hydrauliczny uklad sterowania wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze tloczki (201, 221) dzialajace na cy¬ lindry (36, 38, 94, 95), sa polaczone czynnikiem steruja¬ cym za pomoca ukladu mechanicznych dzwigni z dzwig¬ nia (32) i/lub (33) pomp (10, 101) i/lub silowników (15, 15') z tloczkami (201, 221 ) ,w ich neutralnej pozycji zgodnej z regulacja w funkcji cisnienia sterowania. 11. Hydrauliczny uklad sterowania wedlug zastrz. 9, znamienny tym, ze obciazona sprezyna krzywka (275) jest zamocowana dzwigniowo pomiedzy dzwignia (33) silowników (15, 15') a tloczkiem (221) i wspólpracuje z rolka (274), ustalajac zalozona relacje pomiedzy wy¬ datkiem na ssaniu silnika a iloscia obrotów przekladni. 15 14 12. Hydrauliczny uklad sterowania wedlug zastrz. 10, znamienny tym, ze dzwignia (250) ustalona sprezynami (251, 252), jest usytuowana pomiedzy dzwignia (33) si¬ lownika (15, 15') i tloczkiem (221), zas obrotowa krzyw¬ ka (275) stanowi podparcie dla jednej ze sprezyn (252). 13. Hydrauliczny uklad regulacji wedlug zastrz. 12, znamienny tym, ze sprezyna (252) usytuowana pomiedzy ramieniem (250) i obrotowa krzywka (275) jest slabsza niz sprezyna usytuowana po drugiej stronie ramienia (250) i jest zamocowana w regulowanym czlonie (253). 14. Hydrauliczny uklad regulacji wedlug zastrz, 10, znamienny tym, ze przegubowa dzwignia (230) wspól¬ pracuje z tloczkiem (201) i jest zamocowana na obu koncach pomiedzy sprezynami (231, 232), przy czym jedna ze sprezyn jest zamocowana w regulowanym czlo¬ nie (233) a druga w gniezdzie (241) ukladu dzwigni po¬ laczonych z dzwignia (32) pompy (10, 10').Jzn.m110 591 LDA. Zakl. 2. Zam. 488/81. 125 egz.Cena 45 zl PL