Przedmiotem wynalazku jest konstrukcja- tlocz¬ nika do wyciskania, zwlaszcza na goraco z metali kolorowych masywnych koszyków do lozysk tocz¬ nych.Znane tloczniki do wyciskania na goraco masyw¬ nych koszyków, jak na przyklad z polskiego opi¬ su patentowego nr 65 617, w których tloczenie od¬ bywa sie metoda wspólbiezna — nie zapewniaja wymaganej równoleglosci zeberek do osi obrotu koszyka, ani ich prostoliniowosci. Zeberka te w trakcie wyciskania przez oczka matrycy wyginaja sie w kierunku do srodka koszyka. Dlatego tez tloczniki te nie znalazly zastosowania w prakty¬ ce.Szczególowe badania wykazaly, ze wyginanie sie zeberek koszyka podczas ich wyciskania spowodo¬ wane jest niejednakowymi predkosciami plyniecia materialu przez niesymetryczne ^wzgledem kola podzialowego oczka ksztaltujace matrycy.Z praktyki wyciskania na goraco pretów o prze¬ krojach symetrycznych, na przyklad mosieznych pretów okraglych lub szesciokatnych wiadomo, ze predkosc plyniecia materialu jest proporcjonalna do pola poprzecznego przekroju preta i odwrotnie proporcjonalna do glebokosci oczka ksztaltujacego.I tak na przyklad podczas jednoczesnego wyciska¬ nia dwóch pretów okraglych o róznych srednicach przez oczka o jednakowej glebokosci, usytuowane obok siebie w jednej matrycy — predkosc plynie- 10 15 20 25 30 cia materialu dla preta o wiekszej srednicy be¬ dzie wieksza niz predkosc dla preta o mniejszej srednicy. Poza tym w badaniach eksperymental¬ nych stwierdzono, ze wbrew dotychczasowym mniemaniom, iz nadanie na wejsciu do oczka w matrycy lagodnego. pochylenia jego sciankom, la¬ godzi opory tarcia przetlaczanego materialu — okazalo sie, ze opory te mozna nawet w pewnych granicach zwiekszac, a tym samym redukowac predkosci plyniecia materialu, przez odpowiedni dobór pochylosci scianek oczka tak, aby utwo¬ rzona tymi pochylosciami rozwartosc oczka byla skierowana przeciwnie do kierunku nacisku stem¬ pla prasy. Takie uksztaltowanie oczek powoduje prawdopodobnie dodatkowe opory tarcia wewne¬ trznego w przetlaczanym^ materiale, a w konsek¬ wencji redukcje predkosci jego przeplywu przez oczka.Powyzsze zjawiska dotycza przekrojów syme¬ trycznych, na przyklad okraglych, szesciokatnych itp.Jesli wyciskany pret w przekroju poprzecznym jest niesymetryczny, co wlasnie ma miejsce w przypadku zeberek koszyków masywnych, których przekrój zblizony jest do równobocznego trapezu, wieksza podstawa którego znajduje sie po ze¬ wnetrznej stronie kola podzialowego, zas mniej¬ sza — po stronie wewnetrznej tego kola — to predkosci plyniecia materialu w poszczególnych 110 390110 390 fragmentach tego samego przekroju beda sie róz¬ nily miedzy soba, powodujac dodatkowe wydluza¬ nie sie warstw tego materialu w strefach o wiek¬ szym czastkowym przekroju poprzecznym, a w konsekwencji wyginanie sie zeberek w kierunku mniejszych przekrojów, czyli w kierunku do srod¬ ka koszyka. W skrajnych przypadkach prowadzi to nawet do rozwarstwienia materialu.Zatem zmiane predkosci plyniecia materialu przez oczka matrycy mozna osiagnac badz przez zmiane glebokosci oczek, badz tez przez nadanie sciankom tych oczek odpowiedniej pochylosci. O- ba te sposoby moga byc wykorzystane jednocze¬ snie, badz tez tylko jeden z nich, zaleznie od kon¬ fitura cii zarysu oczek w przekroju poprzecznym.W konstrukcji tlocznika wedlug wynalazku wy¬ korzystano oba wyzej wymienione spoisoby, umoz¬ liwiajace redukcje plyniecia materialu przez ocz¬ ka matrycy tak, ze w kazdym punkcie niesyme¬ trycznego poorzecznego^przekroiu zeberek predkosc plyniecia materialu jest jednakowa.Spelnienie tego warunku zapobiega wyginaniu sie zeberek i zapewnia ich prostoliniowosc.Tlocznik wedlug wynalazku pokazany jest w przykladzie wykonania na rysunku uproszczonym, na którym fig. 1 przedstawia przekrój wzdluzny tlocznika po linii A—A z fig. 2, fig. 2 -r- widok z góry na tlocznik z fig. 1, fig. 3 — przekrój wzdluz¬ ny w powiekszonej •skali przez oczko ksztaltujace tlocznika po linii B—B z fig. 2, fig. 4 — widok" z góry na oczko z fig. 3, fig. 5 — alternatywne roz¬ wiazanie przekroju oczka z fig. 3, fig. 6 — pólfa- 1 brykat do tloczenia w tloczniku wedlug wynalaz¬ ku.Tlocznik wedlug wynalazku sklada sie z korpu¬ su 1, z dwuczesciowej plyty posredniej 2, 3, z plyty 4 mocujacej czopy ksztaltujace, z matrycy zewnetrznej 5 i wewnetrznej 6, z kompletu ksztal¬ tujacych czopów 7, z wyrzutnika 8 i ze stempla 9.Istota wynalazku polega na tym, ze ksztaltujace oczka- 10 posiadaja wieksza glebokosc hr (fig. 3) w czesci przekroju poprzecznego ograniczonej wiekszym czastkowym polem F2 (fig. 4), zas mniej¬ sza glebokoscia hj w czesci przekroju ograniczo,- nej mniejszym czastkowym polem Fi. W bada¬ niach eksperymentalnych- ustalono," ze korzystnie jest aby stosunek glebokosci h2 : hi byl równy stosunkowi. czastkowego obwodu Si mniejszego czastkowego pola Fj do obwodu S2 wiejkszego czastkowego pola F2 pomnozonemu przez stosunek pól: wiekszego F2 do mniejszego Fi, czyli aby: h2:h! = (Si:S2) • W wyrazeniu tym symbolem Si oznaczono ob¬ wód: J-K-G-H (p. fig. 4) zas symbolem S2 ozna¬ czono obwód: H-L-M-J.Ze wzgledu na zmienny ksztalt- poprzecznego przekroju oczka w matrycy, jego glebokosc od hi do h2 korzystnie jest wykonac równiez z zacho¬ waniem ciaglosci zmian. Na fig. 3 zmiane glebo¬ kosci oczka uzyskano za pomoca podciecia o pro¬ mieniu R.Istota wynalazku w alternatywnym wykonaniu polega na tym, ze ksztaltujace oczka tlocznika w obszarze wiekszego czastkowego pola przekroju F2 zamiast powiekszonej glebokosci h2 maja pochy- 5 lone pod zmiennym katem a scianki (fig. 5) two¬ rzac oczka lOa skierowane rozwartoscia w prze¬ ciwnym kierunku do • kierunku nacisku sily P stempla 9 (p. fig. 1), przy czym maksymalna • wartosc tego kata zawiera sie korzystnie w grani- 10 cach od 2° do 16°. W badaniach stwierdzono, ze pochylenia mniejsze od 2° nie powoduja zauwazal¬ nych zmian predkosci plyniecia materialu, zas wieksze od 16° prowadza do nadmiernego wzrostu wymaganej sily P nacisku stempla.Istota wynalazku w dalszej alternatywie polega na tym, ze w obszarze wiekszego czastkowego po¬ la F2 przekroju oczek glebokosc h2 tych oczek jest wieksza od glebokosci hi w obszarze mniejszego czastkowego pola Fi oraz kat a pochylenia scia¬ nek tych oczek w obszarze wiekszego pola prze¬ kroju F2 jest wiekszy od zera.Do wyciskania koszyków w tloczniku wedlug wynalazku stosuje sie pólfabrykaty (fig. 6) o prze- 2 kroju prostokatnym, korzystnie odlane metoda od¬ srodkowa i obrobione na powierzchniach. 15 20 30 Zastrzezenia patentowe 1. Tlocznik do wyciskania masywnych koszyków do lozysk tocznych; posiadajacych zeberka o nie¬ symetrycznym ksztalcie w przekroju poprzecznym, skladajacy sie z korpusu, -z dwuczesciowej plyty 35 posredniej, z plyty mocujacej ksztaltujace czopy, z matrycy zewnetrznej i wewnetrznej, z kompletu ksztaltujacych czopów, z wyrzutnika i ze stempla, znamienny tym, ze ksztaltujace oczka (10) posiada¬ ja wieksza glebokosc (h2) w czesci przekroju po- 40 przecznego, ograniczonej wiekszym czastkowym polem (F2), zas mniejsza glebokosc (hi) w czesci przekroju ograniczonej mniejszym czastkowym po¬ lem (Fi), przy czym korzystnie jest aby stosunek glebokosci (h2 : hi) byl równy stosunkowi czast- 45 kowych obwodów (Si) mniejszego czastkowego po¬ la przekroju (Fi) do obwodu (S2) wiekszego Czast¬ kowego pola (F2) pomnozonema przez stosunek pól: wiekszego (F2) do mniejszego (Fi) czyli aby: (h2 : hi) ¦= (Si : S2) • (F2 : Fi). 50 2. Tlocznik wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze ksztaltujace oczka tlocznika w obszarze wiekszego czastkowego pola przekroju (F2) zamiast powiek¬ szonej glebokosci (h2) maja pochylone pod zmien¬ nym katem (a) scianki, tworzac oczka (lOa) skie- 55 rowane rozwartoscia w przeciwnym kierunku od kierunku nacisku sily (P) stempla (9), przy czym maksymalna wartosc tego kata zawiera sie ko¬ rzystnie w granicach od 2° do 16°. 3. Tlocznik wedlug zastrz. 1 a-lbo 2, znamienny 60 tym, ze w obszarze wiekszego czastkowego- pola (F2) przekroju oczek (10, lOa), glebokosc (h2) tych oczek jest wieksza od glebokosci (hi) w obszarze mniejszego czastkowego pola (Fi) oraz kat (a) po¬ chylenia scianek tych oczek w obszarze wiekszego 65 pola przekroju (F2) jest wiekszy od zera.110 390 10,10a 2 6 5 W. ~m \-n PL