Przedmiotem wynalazku jest urzadzenie pozycjonujace do zatrzymywania i zaryglowania wolnoobracajace- go sie wrzeciona, w szczególnosci dla samocentrujacycli trój- i czteroszczekowych uchwytów obrabiarek.Znane sa rozwiazania ryglowania wolnoobracajacego sie wrzeciona w postaci plaskiej krzywki o ksztalcie sercówki napedzanej dwoma hydraulicznymi tlokami, z których jeden napedza krzywke, a drugi wytraca urza¬ dzenie z martwego polozenia.Znane jest równiez urzadzenie pozycjonujace, wedlug patentu polskiego nr. 100202, skladajace sie z tloka wyposazonego w amortyzatory powodujace jego lagodne dochodzenie do skrajnych polozen. Tlok ten polaczo¬ ny jest z suwakiem zakonczonym rolka, która wspólpracuje z krzywka osadzona na walku polaczonym przekla¬ dnia zebata z wrzecionem obrabiarki.Istota urzadzenia pozycjonujacego wedlug wynalazku polega na tym, ze sklada sie ono z ryglujacej dzwigni zamocowanej wychylnie na mimosrodowym sworzniu, z urzadzenia napedowego do wlaczania i wylaczania dzwigni oraz z wzajemnie polaczonych dwóch tarcz wlaczajacych i tarczy ryglujacej zacisnietych na wrzecionie dla obrotu z wrzecionem i wspólpracy z dzwignia, z których tarcza ryglujaca ma na obwodzie szesc jednakowych wrebów tak usytuowanych, ze trzy wreby sa rozmieszczone w równych odleglosciach katowych po 120° dla pozycjonowania i zaryglowania wrzeciona gdy jest ono zaopatrzone w trójszczekowy uchwyt, a cztery wreby sa rozmieszczone w równych odleglosciach katowych po 90° dla pozycjonowania i zaryglowania wrzeciona gdy jest ono zaopatrzone w czteroszczekowy uchwyt.Przedmiot wynalazku przedstawiony jest w przykladzie wykonania na rysunku, na którym fig. 1 jest prze¬ krojem poprzecznym przez wrzeciono obrabiarki z uwidocznieniem wzajemnego ustawienia lewej tarczy wlacza¬ jacej, tarczy ryglujacej oraz dzwigni do pozycjonowania i zaryglowania wrzeciona, fig. 2 - przekrojem wedlug A—A na fig. 1, a fig. 3 —przekrojem poprzecznym przez wrzeciono obrabiarki z uwidocznieniem wzajemnego ustawienia prawej tarczy wlaczajacej, tarczy ryglujacej oraz dzwigni do pozycjonowania i zaryglowania wrzeciona wraz z urzadzeniem napedowym do wlaczania i wylaczania dzwigni.Urzadzenie pozycjonujace wedlug wynalazku, sluzace do zatrzymania wolnoobracajacego sie wrzeciona i zaryglowania go wraz z zamocowanym na nim uchwytem w z góry wyznaczonych polozeniach katowych skla-) 2 ... 110268 da sie z ryglujacej dzwigni 1, zamocowanej wychylnie na mimoirodowym sworzniu 2 dla wyregulowania poloze¬ nia dzwigni 1, z urzadzenia napedowego 3 do wlaczania i wylaczania cjzwigni 1 w postaci elektromagnesu albo silownika z hydraulicznym lub pneumatycznym napedem, a ponadto z trzech wzajemnie polaczonych tarcz 4, 5 i 6 zacisnietych na wrzecionie 7 obrabiarki tak, ze obracaja sie razem z wrzecionem 7. Tarcza ryglujaca 5, umieszczona na wrzecionie 7 pomiedzy dwu tarczami wlaczajacymi 4 i 6, ma na obwodzie szesc jednakowych wrebów tak usytuowanych, ze trzy wreby 8, 10 i 12 rozmieszczone w równych odstepach katowych co 120°C sluza do pozycjonowania i ryglowania wrzeciona 7 i jego trójszczekowego uchwytu w trzech kolejnych poloze¬ niach katowych po kazdym obrocie wrzeciona 7 wynoszacym 120°C, natomiast cztery wreby 9, 10, 11 i 13 rozmieszczone w jednakowyeh ostepach katowych co 90°C sluza do zatrzymania i zaryglowania wrzeciona 7 zaopatrzonego w czteroszczekowy uchwyt w czterech kolejnych polozeniach po kazdym obrocie wrzeciona 7 wynoszacym90°. . t Urzadzenie pozygonujace wedlug wynalazku umozliwia pozycjonowanie wrzeciona wedlug trzech róznych cykli wylaczanych za pomoca trzech oddzielnych tarcz wlaczajacych.Tarcza wlaczajaca 4 zamontowana na wrzecionie 7 po lewej stronie tarczy ryglujacej 5 ma na calym obwodzie tylko jedno poglebienie 17, które umozliwia zatrzymanie i zaryglowanie wrzeciona 7 po kazdym jego obrocie tylko wjednym polozeniu katowym wyznaczonym przez najblizej polozony wrab na tarczy ryglujacej 5.Pozygonowanie wrzeciona 7 wraz z uchwytem wedlug tego cyklu jest stosowane najczesciej, dlatego ta tarcza wlaczajaca nie jest nigdy demontowana.Tarcza wlaczajaca 6 zamontowana na wrzecionie po prawej stronie tarczy ryglujacej ma na obwodzie tizy jednakowe poglebienia 23, 24 i 25 rozmieszczone w równych odstepach katowych wynoszacych 120°, które umozliwiaja pozycjonowanie i zaryglowanie wrzeciona 7 oraz jego trójszczekowego uchwytu w trzech kolejnych polozeniach katowych po kazdym obrocie wrzeciona 7 wynoszacym 120°.Druga tarcza wlaczajaca 6, którajest przechowywana oddzielnie, ma na obwodzie cztery jednakowe pogle¬ bienia roznjieszczone w równych odstepach katowych po 90°, które umozliwiaja pozycjonowanie i zaryglowanie wrzeciona 7 po kazdym obrocie wrzeciona 7 wynoszacym 90°. Powyzsza tarcze wykorzystuje sie do pozycjono¬ wania wrzeciona zaopatrzonego w czteroszczekowy uchwytmocujacy. Tarczaryglujaca 5 wraz z dwoma tarczami wlaczajacymi 4 i 6 sa zacisniete na wrzecionie 7 obrabiarki w takim polozeniu katowym wzgledem zamontowa¬ nego na nim uchwytu szczekowego, ze po kazdym zatrzymaniu i zaryglowaniu wrzeciona wraz z zamontowanym uchwytem jest mozliwe wprowadzenie klucza, osadzonego na oslonie uchwytu, do jego zaciskowego gniazda ze znakiem „0*' i zacisniecie wszystkich szczek uchwytu w samocentrujacych uchwytach trójszczekowych lub tez tylko jednej szczeki danego uchwytu, a pozostale szczeki zaciskamy lub luzujemy po zapozycjonowaniu wrzecio¬ na 7 w kolejnych polozeniach odpowiadajacych katowemu rozstawieniu szczek danego uchwytu.Wlaczenie kolejnych cykli pozycjonowania wrzeciona 7 jak równiez normalnego ruchu maszyny wymaga uprzedniego odryglowania wrzeciona 7 to znaczy wycofania wychylnej dzwigni 1 urzadzenia pozygonujacego, co jest realizowane na drodze elektrycznej, za pomoca aparatury elektrohydraulicznej.Wspóldzialanie poszczególnych elementów urzadzenia pozycjonujacego w czasie pozygonowania wrzecio¬ na 7 wedlug najczesciej stosowanego cyklu polegajacego na zatrzymaniu i zaryglowaniu wrzeciona 7 za kazdym jego obrotem stale w jednym i tym samym polozeniu katowym (przedstawione na rysunku fig. 1 i fig. 2) jest nastepujace: po wlaczeniu pozycjonowania wrzeciona 7 za pomoca przycisku elektrycznego na pulpicie sterowni¬ czym obrabiarki, nieruchome wrzeciono 7 obrabiarki, odlaczone od normalnego napedu otrzymuje wraz z tarcza¬ mi 4, 5 i 6 wolne obroty od nie pokazanego tu napedu w kierunku pokazanym za pomoca strzalki, po czym urzadzenie napedowe 3 wychyli ryglujaca dzwignie 1 w takim stopniu, az koniec 15 poprzecznego kolka 16 wystajacy z lewej strony dzwigni 1 zatrzyma sie wraz z dzwignia 1 na obwodzie tarczy wlaczajacej 4 posiadajacej na swym obwodzie tylko jedno poglebienie 17, a gdy wrzeciono 7 wraz z tarczami 4, 5 i 6 wykona dalszy obrót w kierunku pokazanej strzalki, wystajacy koniec 15 kolka-16 wraz z dzwignia 1 wpadna do poglebienia 17 na tarczy wlaczajacej 4, wskutek czego dzwignia 1 zatrzyma sie swym zebem 14 na obwodzie tarczy ryglujacej 5 i po niewielkim obrocie wrzeciona 7 i tarcz 4, 5 i 6 w tym samym kierunku zab 14 wraz z dzwignia 1 zatrzymuja sie na dnie najblizszego wrebu 8 na obwodzie tarczy ryglujacej 5, uniemozliwiajac dalsze obroty ryglujacej tarczy 5 oraz wrzeciona 7. Po odryglowaniu wrzeciona 7, polegajacym na wylaczeniu urzadzenia napedowego 3 i wyco¬ faniu dzwigni 1 za pomoca napietej sprezyny 18 do takiego polozenia, ze dzwignia 1 nie styka sie z tarczami 4, 5 i 6, mozna ponownie wlaczyc ten sam cykl pozygonowania wrzeciona 7 i po jego ponownym obrocie o 360° wrzeciono 7 zatrzymane zostanie w tym samym co i poprzednio polozeniu, gdyz tarcza wlaczajaca 4 ma tylko jedno poglebienie 17. Pozycjonowanie wrzeciona 7 wedlug drugiego cyklu, polegajacego na kolejnym zatrzyma¬ niu i zaryglowaniu wrzeciona 7 po kazdym jego obrocie o 120° przedstawia rysunek na fig. 3 ima podobny przebieg z ta róznica, ze poprzeczny kolek 16 jest w tym cyklu ustawiony w swym drugim prawym polozeniu110268 3 wyznaczonym przez drugi rowek 20 i zatrzask kulkowy 21 i wskutek tego kolek 16 wystaje tylko po prawej stronie dzwigni 1 tak, ze po wlaczeniu urzadzenia napedowego 3 prawy koniec 21 kolka 16 zatrzyma sie wraz z dzwignia 1 na obwodzie prawej tarczy wlaczajacej 6 posiadajacej na swym obwodzie trzy poglebienia 23, 24 i 25 o jednakowej wielkosci i rozmieszczone w jednakowych odleglosciach katowych po 120°, i przy dalszym obrocie wrzeciona 7 i tarcz 4, 5 i 6 w kierunku pokazanej strzalki, wystajacy koniec 22 kolka 16 wraz z dzwignia 1 wpadna do najblizszego poglebienia 23 na obwodzie tarczy wlaczajacej 6, wskutek czego dzwignia 1 zatrzyma sie ze swym zebem 14 na obwodzie tarczy ryglujacej 4 i po niewielkim obrocie wrzeciona 7 i tarcz 4, 5 i 6 w tym samym kierunku zab 14 wraz z dzwignia 1 zatrzymaja sie na dnie najblizszego wrebu 8 na obwodzie tarczy ryglujacej 5, uniemozliwiajac dalszy obrót ryglujacej tarczy 5 oraz wrzeciona 7. ) Po odiyglowaniu wrzeciona 7 jak uprzednio i ponownym wlaczeniu pozycjonowania wrzeciona 7 wedlug tego samego cyklu, wrzeciono 7 zostanie zatrzymane i zaryglowane po obrocie wrzeciona 7 i tarcz 4, 5 i 6 wynoszacym 120°, przy czym w czasie tego cyklu wystajacy koniec 22 kolka 16 po zatrzymaniu sie wraz z dzwignia 1 na obwodzie tarczy 6 wpadnie pr2y dalszym obrocie wrzeciona 7 i tarcz 4, 5 i 6 w tym samym kierunku do poglebienia 24, urobec czego zab 14 wraz z dzwignia 1 zatrzymaja sie na dnie wrebu 10 na tarczy ryglujacej 5.Oprócz tych dwu tarcz wlaczajacych 4 i 6 jest jeszcze druga tarcza wlaczajaca 6 do otrzymania pozyqono- wania wedlug trzeciego cyklu, która jest przechowywana oddzielnie i ma na obwodzie cztery jednakowe pogle¬ bienia rozmieszczone w równydi odstepach katowydi po 90°, ktnre umozliwiaja pozycjonowanie i zaryglowanie wrzedona 7 po kazdymjego obrocie wynoszacym 90°.Tarcze wlaczajace 6 z trzema i czterema poglebieniami na obwodzie io otrzymywania pozygonowania wedlug drugiego i trzeciego cyklu sa wykonywane z dwu lub wiecej czesci, w celu ulatwienia ich czestszego montazu i demontazu.Zastrzezenia patentowe 1. Urzadzenie pozycjonujace do zatrzymywania i zaryglowania wolnoobracajacego sie wrzeciona, w szcze¬ gólnosci dla samocentrujacych trój- i czteroszczekowych uchwytów obrabiarek, znamienne tym, ze sklada sie z ryglujacej dzwigni (1) zamocowanej wychylnie na mimosrodowym sworzniu (2), z urzadzenia nape¬ dowego (3) do wlaczania i wylaczania dzwigni (1) oraz z wzajemnie polaczonych dwóch tarcz wlaczajacydi (4), (6) i tarczy ryglujacej (5) zacisnietych na wrzecionie (7) dla obrotu z wrzecionem (7) i wspólpracy z dzwignia (1), z których tarcza ryglujaca (5) ma na obwodzie szesc jednakowych wrebów tak usytuowanych, ze trzy wreby (8), (10) i (12) sa rozmieszczone w równych odleglosciach katowych po 120° dla pozycjonowania i zaryglowania wrzedona (7) gdy jest ono zaopatrzone w trójszczekowy uchwyt, a cztery wreby (9), (10), (11), i (13) sa rozmieszczone w równych odleglosciach katowych po 90° dla pozycjonowania i zaryglowania wrzedona (7) gdy jest ono zaopatrzone w czteroszczekowy uchwyt. 2. Urzadzanie pozycjonujace wedlug zastrz. 1, znamienne t y m, ze dzwignia (1) posiada poprzecz¬ nie nastawialny kolek (16) unieruchamiany w dwu polozeniach za pomoca dwu rowków (19) i (20) i zatrzasku kulkowego (21) dla jej wspólpracy z tarcza wlaczajaca (4) przy jego lewym polozeniu oraz dla wspólpracy z wymienna tarcza wlaczajaca (6) przy jego prawym polozeniu, przy czym wymienna tarcza wlaczajaca (6) z co najmniej trzema poglebieniami równomiernie rozmieszczonymi na obwodzie jest wykonana z dwu lub wiecej czesci dla ulatwtónia jej czestszego montazu i demontazu na wrzecionie (7).110268 Fig.5 Prac. Poligraf. UP PRL naklad 120 + 8 Cena 45 zl PL