Przedmiotem wynalazku jest uklad mimosrodo¬ wy do wytwarzania drgan obiegajacych, skladaja¬ cy sie z co najmniej dwóch mas osadzonych na wale obrotowym i przystosowanych do promienio¬ wego przemieszczania sie wzgledem osi walu, wbrew sile sprezyn polaczonych z tymze walem.W ukladzie tym, zarówno czestotliwosc, jak i am¬ plituda drgan moga podlegac zmianom, niezalez¬ nie od kierunku ruchu obrotowego walu. Uklad mimosrodowy tego typu moze znalezc zastosowanie w róznych rodzajach wibratorów budowlanych, sluzacych do zageszczania ziemi i asfaltu.Walce wibracyjne opisywanego typu stosowane sa na ogól do zageszczania materialów budowla¬ nych i powlokowych przy budowie dróg, lotnisk, placów parkingowych i innych tym podobnych obiektów. Jest przy tym rzecza znana, ze wydaj¬ nosc dzialania wibratorów moze byc znacznie zwiekszona droga umozliwienia dokonywania zmian ich charakterystyki wibracyjnej, przez za¬ stosowanie nastawnych elementów mimosrodo- wych. Praktyka wykazala przy tym, ze przy ope¬ racjach zageszczania najlepsze wyniki uzyskuje sie, gdy czestotliwosc drgan jest nizsza przy za¬ geszczaniu ziemi niz przy zageszczaniu asfaltu, natomiast amplituda tychze dragn winna byc przy zageszczaniu ziemi wyzsza, a przy zageszczaniu asfaltu nizsza. Wykazano równiez, ze rózne od¬ miany gleby wzglednie asfaltu wymagaja róznych parametrów wibracji. Wynika stad, iz jest rzecza 10 15 20 25 30 pozadana, by jeden i ten sam walec wibracyjny ibyl przystosowainy do wykonywania drgan o du¬ zej amplitudzie i niskiej czestotliwosci, jak i do drgan o odwrotnej charakterystyce.Jednym wiec z celów wynalazku jest umozli¬ wienie zageszczania róznych materialów za pomo¬ ca drgan o charakterystyce przystosowanej do cech wlasciwych dla danego materialu. Dalszym celem wynalazku natomiast jest stworzenie ukla¬ du mdmosrodowego pozwalajacego na szylbka zmia¬ ne jego danych charakterystycznych od jednych wartosci do drugich droga przemieszczania jego elementów, niezaleznie od kierunku obrotów, i to bez koniecznosci przechodzenia przez polozenie tych elementów dajace duze amplitudy wtedy gdy ma byc jedynie na przyklad zmniejszona czestot¬ liwosc.Znanym jest równiez sposób dokonywania zmian polozenia elementu mimosrodowego osadzo¬ nego na obracajacym sie wale za pomoca ukladu hydraulicznego. Uklad taki umozliwia dokonywa¬ nie zmian w sposób niezalezny od kierunku obro¬ tów walu i od liczby tych obrotów, przy czym zmiany dokonywa sie przez doprowadzenie pewnej ilosci cieczy do usytuowanej mimosrodowo w wa¬ le komory, tak ze ciecz ta dziala jako dodatkowy, mimosrodowy ciezarek. Komora polaczona jest przewodem z cylindrycznym pojemnikiem, w któ¬ rym porusza sie tlok ssaco-tloczacy.Wada tego znanego urzadzenia jest jego stosun- 109 992109 992 kowo zlozona budowa. W celu wlasciwego mani¬ pulowania tlokiem, tj. w celu dokonywania zmian aniDjitudY, drgan, .2. siedzenia kierowcy, koniecz¬ nym-, jest zainstalowanie specjalnego ukladu ste-^ rujacego. Poza tym, doprowadzanie odpowiedniej ilosci cieczy z pojemnika do komory mimosrodo- wej w wale wymaga pewnego czasu, a co za tym idzie, zmiany, te nie moga byc dokonywane do¬ stateczne szybko. Ponadto, w wyniku trudnosci za¬ pobiegania przeciekom stosowanego ukladu hydra¬ ulicznego, ustalanie zadanej amplitudy nie moze byc dokonywane z dostateczna precyzja.Znanym jest równiez regulowanie amplitudy drgan za pomoca zaopatrzonych w sprezyny mi- mosrodowych ciezarków, które to ciezarki zajmu¬ ja przy róznych ilosciach obrotów rózne poloze¬ nia katowe wzgledem siebie, powodujac tym sa¬ mym zmiane wypadkowej amplitudy drgan ukla¬ du. Wada takiego rozwiazania polega na tym, ze gidy ulklad zajmuje polozenie odpowiadajace duzej czeatoitliiiwosici drgan przy malej amplitudzie, to nie ma mozliwosci dokonania' zmiany kierunku obro¬ tów bez przejscia przez polozenie odpowiadajace znacznie zwiekszonej amplitudzie.Celem wynalazku jest stworzenie ukladu mi- mosrodowego do wytwarzania drgan obiegowych, który to uklad bylby wolny od wad wyzej opisa¬ nych.'W mysl wynalazku cel tein osiagniety zostal w ten sposób, ze wspomniane na wstepie masy ukladu maja wzgledem jego osi rózne momenty statyczne i sa przystosowane do zamocowania jed¬ nej z nich do drugiej, przy czym masy te sa usy¬ tuowane po dwóch stronach osi walu w taki spo¬ sób, ze ich wypadkowy moment statyczny wzgle¬ dem tej osi jest praktycznie równy zeru, gdy wal jest w stanie spoczynku, lub gdy jego szybkosc obrotowa jest mala.Wynalazek opisany jest nizej w sposób szczegó¬ lowy w oparciu o zalaczone rysunki, na których fig. 1 przedstawia przekrój osiowy walu wyposa¬ zonego w uklad mimosrodowy wedlug wynalazku, przy czym w pokazanej postaci wykonania masy mimosrodowe sa zaryglowane jedna wzgledem drugiej za pomoca elektromagnesu, fig. 2 przed¬ stawia przekrój wzdluz linii II—II na fig. 1, fig. 3 — przekrój poosiowy innej postaci wykonania przedmiotu wynalazku, w której wzajemne ryglo¬ wanie wspomnianych mas dokonywane jest hydra¬ ulicznie, wreszcie na fig. 4 uwidoczniono przekrój wzdluz linii IV—IV na fig. 3.Na wale 10 osadzony jest mimosrodowy element 11, skladajacy sie z obudowy 12, zamknietej na koncach plytkami 13 i 14. Wewnatrz obudowy, ma¬ jacej z walem 10 wspólna os 15, znajduje sie elek¬ tromagnes 16, przystosowany do przesuwania sie po prowadnicy 17, przecinajacej wspomniana os 15 walu. Prowadnica ta przechodzi poprzez dwa naprzeciw siebie lezace krótsze boki obudowy 11, do których jest zamocowana za pomoca nakretek 18. Elektromagnes jest usytuowany mimosrodowo wzgledem osi 15 walu tak dlugo, jak dlugo wal ten pozostaje w spoczynku, wzglednie dopóki jego szybkosc obrotowa jest mala. Po drugiej stronie osi 15 umieszczony jest mimosród 19, który ma wiekszy moment statyczny niz elektromagnes i jest przez ten ostatni przyciagany w okresach wzbudzenia.Podobnie jak elektromagnes, rówiniez i mimo- 5 sród 19 jest przystosowany do promieniowego przemieszczania sie wzgledem osi 15 walu, w któ¬ rym to rucihu jest on sterowany przez dwie pro¬ wadnice 20 i 21, zamocowane, do obudowy, 11 za pomoca nakretek 22 i 23. W prowadzeniu tym bie- 10 rze równiez udzial prowadnica 17.Podczas ruchu obrotowego walu 10 elektromag¬ nes 16 i mimosród 19 sa poddane dzialaniu sily odsrodkowej, wykazujacej tendencje do ich pro¬ mieniowego odsuwania, w dwie przeciwne strony, 15 od osi 15 walu. Ruchowi elektromagnesu przeciw¬ dziala jednak element oporowy 24, zamocowany sztywno do obudowy 12 za pomoca srub 25. Ele¬ ment oporowy 12 spelnia równiez role nierucho¬ mego mimosrodu. 20 Przynalezne do ukladu mimosrodowego masy obejmuja wiec jedna mase mimosrodowa nieru¬ choma i dwie ruchome, przy czym ich odleglosci od osi 15 walu sa tak dobrane, ze ich wypadkowy moment statyczny jest w praktyce równy zeru, 25 gdy wal 10 jest w spoczynku lub, gdy obraca sie z mala szybkoscia.Równiez i mimosród 19 jest powstrzymywany w swym ruchu promieniowym, a mianowicie przez dwie sprezyny 26 i 27, osadzone odpowiednio na 30 prowadnicach 20 i 21, przy czym ich charaktery¬ styki sa tak dobrane, ze do pewnego punktu sila odsrodkowa dzialajac na mimosród 19 pod wply¬ wem obrotów walu 10 przewyzsza sile sprezyn i powyzej pewnej liczby obrotów mimosród 19 zo- 35 stetje odrzucony dio zewnatrz, az dx oparciai sie o scianke obudowy.Majac do dyspozycji opisany powyzej uklad mi¬ mosrodowy mozna wybrac jedna z trzech wartosci amplitudy: pierwsza, gdy mimosród znajduje sie 40 w polozeniu pokazanym na rysunku, która jest w praktyce równa zeru, druga gdy mimosród 19 jest na granicy swego skoku i trzecia, gdy mimo¬ sród 19 jest na granicy swego skoku razem z przy¬ wartym don elektromagnesem 16, które to polo- 45 zenie odpowiada maksymalnej amipditudzie.Pierwsza wartosc amplitudy zostaje uzyskana, gdy wal 10 znajduje sie w spoczynku, lub obra¬ ca sie z mala szybkoscia.Wartosc druga zostaje uzyskana wtedy, gdy 50 elektromagnes nie jest wzbudzony, a szybkosc obrotowa walu 10 przekracza wartosc, przy któ¬ rej sily odsrodkowa dzialajaca na mimosród 19 jest równa maksymalnej sile sprezyn.Wreszcie trzecia wartosc amplitudy zostaje 55 osiagniejta wówczas, gdy elektromagnes jest wzbu¬ dzony i przyciaga mimosród 19. Poniewaz moment statyczny mimosrodu 19 jest wiekszy niz moment statyczny elektromagnesu, ten ostatni zostaje por¬ wany przez mimosród, a gdy obroty walu 10 sa na 60 tyle duze, ze wywolana nimi wyipadikowa sila odsrodkowa elektromagnesu i miimosrodu 19 jest wieksza niz sila sprezyn 26, 27, to wówczas tak zlozony mimosród zostaje docisniejty do odbudowy.Poniefwaz w tym trzecim przypadku masa miiima- gg srodowa jest wieksza niz w przypadku drugim, sila109 W2 5i 6: odspodtoawa. wiec jest przy tych samnych' obrotach wiekssaKWprzypadku trzecim niz w drugim, gdyz •masa: zlozona zogjbaje docisniejta do obudowy przy maniejtezyfch ndz masa samego tylko mi¬ mosrodu 19.^ ^ W przepadku pierwszym amplituda równa sie zeru, co - jest 'korzystne podczas rozruchu walu.W polozeniu dtugim uzyskuje sie male amplitu¬ dy przy duzej czeisftoltliwiosci, w polozeniu trzecim zas—duze aimipliltiudy przy maleg czestotliwosci. Po¬ niewaz dwa ruchome mimosrody ukladu maja róz¬ ne momenty statyczne i moga byc przy tym zblo¬ kowane ze isotoa, a w polozeniu zerowym sa usytuo¬ wane po dwóch stronach osi obrotów ukladu, mo¬ zna redukowac czestotliwosc przy malej amplitu¬ dzie, bez koniecznosci przechodzenia poprzez polo¬ zenie odpowiadajace duzym amplitudom.Doprowadzenie pradu do elektromagnesu usku¬ tecznione jest za pomoca elektrycznych przewodów 28, podlaczonych do pierscieni slizgowych 29, z którymi wspóldzialaja styki 30, podlaczone do zródla energii elektrycznej, którym to zródlem moze byc z korzyscia pradnica, osadzona na wi- braltorze. Opisany uklad elektryczny moze byc za¬ stosowany do kazdego wibratora, lecz jego naj¬ wazniejsze zastosowanie ma miejsce w zastosowa¬ niu do walców wibracyjnych, sluzacych do zagesz¬ czania ziemi i asfaltu.Inny przyklad postaci wykonania ukladu mi- mosrodowego wedlug wynalazku jest pokazany na fig. 3 i 4. W tym przypadku, do zblokowywania ze soba obydwu miimiosrodów sluza zamiast elek¬ tromagnesu zaopatrzone w otworzy wystepy mi- mosrodów oraz^wspóldzialajace z nimi sworznie ryglujace. Na fig. 3 oznaczono liczba 24 mdmo- sród nieruchomy^ sztywno zamocowany do obudo¬ wy 12 za pomoca srub 25. Mimosrody ruchome oz¬ naczone sa odpowiednio liczbami 31 i 32, przy czym mimosród 31 odpowiada jako taki elektro¬ magnesowi 16* zastosowanemu w przykladzie po¬ kazanym na fig. 1 i 2. Wzajemny stosunek mo¬ mentów statycznych mimosrodu nieruchomego i mimosrodów ruchomych jest w tym przypadku taki sam jak w przykladzie pokazanym na fig. 1 i 2. Dotyczy to równiej prowadnic dla ruchu pro¬ mieniowego mimósrodó^; oraz ukladu sprezyn, dzialajacych we wspólzaleznosci od tego ruchu. iMimosiród 32 zaostrzony jest w wystep 33, wsuniety w odpowiednie wybranie mimosrodu 31 wtedy, gdy te dwa mimosrody stykaja sie ze so¬ ba. Wystep 33 ma otwór 34, który to otwór, w polozeniu wsuniecia, pokrywa sie z otworem 35 mimosrodu 31, prostopadlym do kierunku cuchu tegoostatniego. W.Podczas wzajemnego blokowania mimosmHw 31 i 32, trzpien 36 zostaje wsuniety w otwfp|$5 mimosrodu 31 i w otwór 34 wystepu 33. W celu ograniczenia ruchów trzpienia ryglujacego 36 podczas blokowania i odblokowywania mimosro¬ dów, oraz w celu umieszczenia tego trzpienia po obu stronach wystepu 33, trzpien ten ma przewe¬ zenie 37 o dlugosci odpowiadajacej szerokosci wy¬ stepu 33 i srednicy odpowiadajacej szerokosci wy¬ ciecia 38 w wierzcholku tegoz wystepu. W polo¬ zeniu przewezenia 37 pokazanym na fig. 3, mimo¬ srody 31 i 32 nie sa ze soba zblokowane. Wsuwa¬ nie i wyf&uwanie trzpienia ryglujacego nfloze sie odbywac hydraulicznie, na przyklad za pomoca silownika 39, wspóldzialajacego z tym trzpieniem 5 Doprowadzenie olej-u hydraulicznego do silownika moze z korzyscia odbywac sie, na przyklad, po¬ przez kanal wywiercony wzdluz osi walu 10, za posrednictwem obrotowych koncówek przewodu elastycznego, osadzonych na koncu walu. Trzpien ryglujacy moze tez byc uruchamiany mechanicz¬ nie za posrednictwem gietkiego walu, przy czym potrzebna moc mozna dostarczac poprzez dajace sie obracac sprzeglo.Jest rzecza oczywista, ze wynalazek nie ograni¬ cza sie do pokazanych przykladów i liczba polo¬ zen odpowiadajacych róznym amplitudom moze byc w razie potrzeby zwiiejkiazona przez rozdzial lub powiekszenie liczby dajacych sie zblokowac ciezarów.Zastrzezenia patentowe 1. Uklad miimosrodowy do wytwarzania drgan obiegowych, skladajacy sie z co najmniej dwóch mas osadzonych na wale obrotowym i przystoso¬ wanych do promieniowego przemieszczania sie wzgledem osi tego walu wbrew sile polaczonych z tymze walem sprezyn, znamienny tym, ze wymie¬ nione maisy (16, 19) oraz (31, 32) i (24) maja rózne momenty statyczne wzgledem osi (15) ukladu i sa przystosowane do wzajemnego zblokowania, przy czym masy te sa usytuowane po dwóch stronach osi (15) walu (10) w taki sposób, ze ich wypadko¬ wy moment statyczny wzgledem tej osi jest prak¬ tycznie równy zeru, gdy wal jest w stanie spo¬ czynku, lub gdy jego szybkosc obrotowa jest mala. 2. Uklad wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze sklada sie z trzech mimosrodów (16, 19), (31, 32) i (24), z których jeden (24) jest nieruchomy, dwa (16, 19) i (31, 32) zas sa przystosowane do prze¬ mieszczania sie wzgledem osi (15) walu, wzgledem które maja one rózne momenty staltyczne, przy czym mimosrody (16, 19) i (31, 32) przystosowane do przemieszczania sie sa równiez przystosowane do wzajemnego zblokowania i sa usytuowane po obu stronach osi (15) walu, tak, ze wypadkowy moment statyczny wszystkich trzech mimosrodów jest praktycznie równy zeru, gdy wal (10) jest w stanie spoczynku lub, gdy jego szybkosc obro¬ towa jest mala. 3. Uklad wedlug zastrz. 1 albo 2, znamienny tym, ze mimosrody (16, 19) i (31, 32) sa osadzone przesuwnie na prowadnicach (17, 20, 21) ustawio¬ nych prostopadle do walu (10), a sila sprezyn (26, 27) skierowana jest ku osi (15) obrotów ukladu^ z jednej strony tej osi. 4. Uklad wedlug zastrz. 2, znamienny tym, ze mniejszy z mimosrodów osadzonych po dwóch stronach osi (15) i przystosowanych do ruchu wzgledem tej osi stanowi elektromagnes (16), wiek¬ szy zas jest przystosowany do wspóldzialania z tym elektromagnesem, przy czym ten ostatni jest przystosowany c&o laczenia go i rozJaczanfia Ete zródlem energii elektrycznej za posrednictwem 15 20 25 30 35 40 45 50 55 60109 992 styków (30) i pierscieni slizgowych (29) osadzonych na jednym koncu walu (10). 5. Uklad wedlug zastrz. 1 albo 2 albo 3, zna¬ mienny tym, ze przystosowane do przemieszczania sie i usytuowane po dwóch stronach osi (15) ukladu mimosrody (31, 32) maja element ich wza¬ jemnego ryglowania w postaci wystepu (33), uklad zas posiada ponadto trzpien (36) i silownik hydra¬ uliczny (39) przystosowany; do poruszania tego trzpienia, przystosowanego ze swej strony do wspóldzialania z wystepem ryglujacym (33), przy czym w osi walu (10) wywiercony jest kanal, pola¬ czony na jednym koncu walu ze zródlem oleju hy¬ draulicznego za posrednictwem obrotowych zlaczy przewodów elastycznych, w celu doprowadzania oleju hydraulicznego do silownika (39). 13 M 28 A 26 22 & 49 Lii y-v^ ¦¦¦¦as" -'¦'¦ '-¦-¦¦s^c -21 23 27109 992 \5 35 32 PL PL PL PL PL PL PL PL