Wynalazek ponizszy dotyczy systemu telegraficznego lub radiotelegraficznego, przy którym osiaga sie nadawanie i odbie¬ ranie telegramów malemi aparatami, przy zastosowaniu promieniowania energji do¬ wolnego rodzaju, np. fal Hertza, fal druto¬ wych, pradu elektrycznego i tym podob¬ nych, dla polaczenia dwu lub wiekszej i- losci stacyj. Osoby nadajace i odbierajace nie potrzebuja zadnych specjalnych znajo¬ mosci telegrafji i radjotelegrafji przy uzy¬ waniu tego aparatu, poniewaz klawisz na¬ dawczy jest utworzony przez zwykla kla- wjature maszyny do pisania, podczas gdy odbiór odbywa sie w czytelnem pismie, tak ze nie jest tez potrzebna znajomosc symbo¬ licznych i znakowych alfabetów.Wiadomosci same sa utrzymywane w tajnosci, poniewaz telegram, który zostaje nadany zapomoca klawjatury maszyny do pisania i odbierany równiez czytelnem pi¬ smem, podczas calego przebiegu przeno¬ szenia miedzy stacja nadawcza a odbior¬ cza (zapomoca fal, przewodów lub tym po¬ dobnych urzadzen) nie sklada sie z cyfr, a wzglednie symbolicznych znaków zamiast liter alfabetu, lecz z kombinacji grup po sobie nastepujacych czestotliwosci.Przy wszelkich dotychczas znanych sy¬ stemach telegrafji lub radjotelegrafji za- stosowuje sie bez wyjatku dla przenoszenia bardzo malej ilosci dokladnie oznaczonych symbolicznych znaków (jak np. punkt i kreska w alfabecie Morsego). Znaki te jed-nak moga byc zawsze podchwytywane przez trzecia osobe, poniewaz sa one jedy- nemi elementami, które umozliwiaja two¬ rzenie dowolnych grup, wobec czego daja sie latwo analizowac, a ich pojedyncze znaki moga byc latwo od siebie odrózniane i rozdzielane w pojedyncze grupy z powodu odstepów miedzy niemi.Wynalazek zastosowuje jednak wielka ilosc odrózniajacych sie od siebie elemen¬ tów , t. j. czestotliwosci, które daja sie trudno analizowac, poniewaz czestotli¬ wosci te moga sie znajdowac jedna bardzo blisko drugiej.Osiaga sie to przez zastosowanie dla skladu obwodu pradu stale} zasadniczej czestotliwosci, na która zostaja nakladane równoczesnie z uruchomianiem narzadów nadawczych slyszalne lub nieslyszalne gru¬ py czestotliwosci, przyczem moga sie one od siebie dowolnie odrózniac i nastepowac szybko po sobie. Kombinacja tych grup jest automatyczna, a telegrafista naklada je na podstawowa czestotliwosc zapomoca odpowiedniego uzywania aparatu.Przy uzywaniu znacznej ilosci grup, skladajacych sie kazda z dwu lub z wiek¬ szej ilosci czestotliwosci, mozna otrzymac nieograniczona ilosc rozmaitych mozliwych komhm&cyj' Aparat odbiorczy tego syste¬ mu pracuje z ciaglym przeplywem pradu, modulowanym przez otrzymane czestotli¬ wosci, tak ze kazda przerwe spostrzega sie natychmiast, nawet przy nieczynnym apa¬ racie.System wedlug wynalazku wyklucza oprócz tego w zupelnosci kazdy synchro- nizm.Na rysunku jest przedstawiony plan polaczen wynalazku, a mianowicie fig. 1 pokazuje plan polaczen glównych urza¬ dzen stacji nadawczej, fig. 1* szczegól w przekroju*, a fig. 2 — plan polaczen glów¬ nych urzadzen stacji odbiorczej.Ife wytwarzania czestotliwosci sluza pradnice zmieniajacych sie czestotliwosci A1, A2,....A9, których ilosc moze byc do¬ wolna. Czestotliwosci te moga tworzyc in¬ dukowane prady sinusoidalne, zmiany po¬ jemnosci, samoindukcji, oporu omowego lub tym podobne przebiegi. Budowa tych pradnic zalezy od rodzaju pradu i jego zmian.Efekty wytwarzane przez pradnice A zo¬ staja wzmacniane przez wzmacniacz B, • którego budowa zalezy od rodzaju prad¬ nicy.Pradnice AJ1, A2....A9 sa polaczone ze soba bezposrednio lub zapomoca odpo- wiednich posrednich urzadzen, a z wzmac¬ niaczem B, zapomoca przewodów C1, C2........C9 wymienialnych na obu koncach. Do polaczenia wzmacniacza B z przewodami C sluza styki B\ Lacznik D sluzy do zmiany ukladu roz¬ maitych grup, przychodzacych ze wzmac¬ niacza 5, przed ich obiegiem kolowym.Lacznik ten moze byc dowolnej konstruk¬ cji. W przykladzie, przedstawionym, na ry¬ sunku, sklada sie on z osmiu odcinków F1, F2....F8, zastosowanych w kole i wspól- srodkowo z druga serja odcinków F1, F2,.......F8, tak ze kazdy odcinek E tworzy pare z jednym odcinkiem F. Kazda para odcin¬ ków jest polaczona ze soba przez odpo¬ wiednie urzadzenia G, jak szczotki, styki lub podobne.Na rysunku jest widocznem, ze wzmac¬ niacz B jest polaczony z dziewiecioma pradnicami A, a tylko z osmioma odcinka¬ mi F. Wskazuje to na to, ze ilosc pradnic zmniejsza lub zwieksza sie zaleznie od na¬ dawania mniejszej lub wiekszej ilosci zna¬ ków. Wszystkie inne elementy obwodu ko^ lowego zmieniaja sie w tym samym sto¬ sunku.Lacznik D jest obracalny w kazdym kierunku okolo osi H, przez co telegrafista moze zmieniac dowolnie grupy polaczen.Polaczenia I1, 72.../8 miedzy wzmacnia¬ czem B a odcinkami E moga byc bezpo¬ srednie lub posrednie, i sa wymienialne na — 2 —koncach zwróconych ku wzmacniaczowi B, który posiada dla ich wlaczania i wyla¬ czania odpowiednie urzadzenia B".Rozdzielacz J, skladajacy sie z jednego szeregu lub z dwu szeregów styków, umoz¬ liwia tworzenie rozmaitych kombinacyj.Rozdzielacz wedlug fig- 1 sklada sie z cia¬ la izolacyjnego K, na którem znajduje sie 28 sobie równych styków L, zastosowa¬ nych w równem oddaleniu od siebie, a na¬ przeciw tych siedem styków M rozmaitej wielkosci.Polozenie i wymiary styków M i.L sa takie, ze pierwszemu stykowi M, oznaczo¬ nemu cyfra /, odpowiada pierwszych sie¬ dem styków L, oznaczonych cyframi 2 do 8, a drugiemu stykowi M, oznaczonemu cyfra 2—nastepujace szesc styków L, ozna¬ czonych cyframi 3 do 8, i tak dalej, az o- statni styk M, oznaczony cyfra 7, odpowia¬ da ostatniemu stykowi L, oznaczonemu cy¬ fra 8.Kazdy styk M, L jest polaczony z odpo¬ wiadajacym odcinkiem F lacznika D, a mianowicie styk M o cyfrze 1 z F1, styki L i M o cyfrze 2 z odcinkiem F2 i t. d., a wkoncu styk L o cyfrze 8 z odcinkiem F8.Do polaczenia sluza przewody N1, N2.......Jl*.Ilosc styków L, M moze sie róznic od ilosci przedstawionej na rysunku, w któ¬ rym przypadku kombinacje cyfrowe przy¬ laczen zmieniaja sie w tym samym po¬ rzadku poczawszy od 1 dla styku M, a wzglednie od 2, 3, 4 ... dla styków L. Jezeli wiec ilosc styków M jest x, cyfra do ozna¬ czania styków L musialaby byc wyzsza, a mianowicie x + L Rozdzielacz J moze posiadac trzy lub wiecej szeregów styków, zastosowanych w ten sam sposób, to znaczy w równoleglych do siebie serjach, jezeli kazda grupa skla¬ da sie z dwu lub wiekszej ilosci czestotli¬ wosci.Kazdemu stykowi L odpowiada urza¬ dzenie stykowe O (fig. I1), umozliwiajace zamkniecie pradu miedzy stykami L i M, Przy nieczynnem urzadzeniu O prad mie¬ dzy L i M jest przerwany.Zamkniecie pradu miedzy odpowiada- jacemi sobie stykami L i M oznacza prze¬ niesienie grup czestotliwosci. Zamkniecie to osiaga sie przez dwa od siebie nieza¬ lezne dzialania, a mianowicie najpierw przez ruch drazka urzadzenia O (np. szczotki), noszacego czesc, majaca stykac sie z kontaktami M i L. Drazek ten zostaje uruchomiany bezposrednio lub posrednio z klawjatury maszyny do pisania, mecha¬ nicznie, elektrycznie lub w inny dowolny sposób. Drugiem dzialaniem jest ruch roz¬ dzielacza J^ równolegly do osi urzadzenia O, lub ruch tego urzadzenia w kierunku jego osi, tak ze czesci jego, majace sie zetknac z plaszczyzna styków M i L, doty¬ kaja je jeden po drugiem celem zamkniecia obwodu pradu.Urzadzenie stykowe O, jak tez pradni¬ ce A sa polaczone zapomoca przewodów P i Q, z których ostatni przechodzi przez wzmacniacz B1 z odpowiednim (nieprzed- stawionym) generatorem drgan.System ten posiada oprócz tego odpo¬ wiednie urzadzenie kontrolujace i nape¬ dzajace celem osiagniecia bez niebezpie¬ czenstwa omylek kazdej dowolnej kombi¬ nacji wewnatrz oznaczonych okresów czasu.Urzadzenie to dziala w nastepujacy sposób.Czestotliwosci, wychodzace z pradnicy A i wzmocnione przez wzmacniacz B, do¬ staja sie przez lacznik D do styków roz¬ dzielacza J wedlug opisanych kombina- cyj numerowych, W chwili zblizania sie szczotek O, uruchomianych bezposrednio lub posrednio przez klawjature maszyny do pisania (elektromagnetycznie lub w in¬ ny podobny sposób), do plaszczyzny sty¬ ków, szczotki lub sam rozdzielacz zmienia^ ja swe polozenie i zamykaja zapomoca czynnej szczotki obwód pradu obu odpo- — 3 —wladajacych sobie pradnic. Obie czestotli¬ wosci przenosza sie wiec w ten sposób na generator drgan, Kazda pradnica A moze wytwarzac pewna ilosc rozmaitych czestotliwosci.Przyj awszy, ze kazda z osmiu pradnic wy¬ twarza dziesiec czestotliwosci, calkowita ich ilosc bedzie wynosic 80. Jezeli wiec np. jedna z cyfr od 0 do 9 odpowiada kaz¬ demu z dziesieciu rozmaitych czestotli¬ wosci kazdej pradnicy, te ostatnie moga byc regulowane wedlug kombinacji wszel¬ kich liczb znajdujacych sie miedzy 00000000 a 99999999 jak ponizej zostaje objasnione, przy rozpoczeciu przesylania musi byc zlozona liczba odnosnego aparatu odbiorczego, który musi posiadac osiem cyfr.W planie polaczen aparatu odbiorcze¬ go (fig. 2) R oznacza przewód powietrzny anteny ramowej lub innego urzadzenia, nadajacego sie do odbierania energji, uzy¬ wanej do przenoszenia, S — wzmacniacz pradu odbieranego, odpowiadajacy wzmac¬ niaczowi aparatu - nadawczego. Obwody lub instrumenty resonansowe T1, 72....r9, ulozone w szereg, dzialaja przy wzbudza¬ niu ich przez pojedyncze czestotliwosci, nakladajace sie na stale zasadnicze fale i nadawane przez stacje nadawcza, a wzglednie odbierane przez przewód R.Kazdy obwód resonansowy T posiada wlasny okres drgan i reaguje wobec tego tylko na wzbudzanie odpowiedniej czesto¬ tliwosci. Jezeli wiec tez wszelkie obwody resonansowe sa równoczesnie wzbudzane przez wszelkie czestotliwosci, przycho¬ dzace ze wzmacniacza, kazde z nich osiaga maksymum amplitudy tylko przez wzbu¬ dzenie jemu odpowiadajacej czestotli¬ wosci. Lacznik D odpowiada w konstrukcji i dzialaniu lacznikowi D fig. 1.Automatyczny skladacz U sklada cze¬ stotliwosci, otrzymane z anteny, w grupy, odpowiadajace dokladnie kombinacji wy¬ tworzonej przez rozdzielacz J urzadzenia nadawczego- W ten spósób odbiorczy apa¬ rat wykazuje litere alfabetu, liczbe lub podobny znak, nadawany w stacji na¬ dawczej.Skladacz U jest wykonany odpowied¬ nio do tego celu, a wiec jako plaszczyzna, cylinder lub inna krzywa powierzchnia, na której znajduja sie urzadzenia stykowe V.Ilosc ich odpowiada ilosci styków L apa¬ ratu nadawczego, a wiec ilosci liter alfa¬ betu, cyfr i innych znaków. Sklad styków V zalezy od konstrukcji skladacza U.W przykladzie przedstawionym na ry¬ sunku skladacz U jest wykonany jako pro¬ stokatna plaszczyzna, a styki V. sa zasto¬ sowane w przekatni. Skladacz moze byc uruchomiany w dowolny sposób (na rysun¬ ku w kierunku strzalki) ciagle lub z przer¬ wami i równoczesnie pionowo, poziomo lub wbok.Do bezposredniego lub posredniego drukowania tekstu telegramu sluzy urza¬ dzenie W, uruchomiane przez kazdorazo¬ wo odbierane i skladane pojedyncze grupy czestotliwosci. Urzadzenie to jest zaopa¬ trzone w odpowiedni sposób w litery alfa¬ betu, cyfry i inne znaki. Celem drukowania wiadomosci na papierze litery urzadzenia W musza przedewszystkiem dostac sie w plaszczyzne papieru jedna po drugiej w porzadku odpowiadajacym skladowi slów.Osiaga sie to przez ruch urzadzenia W, stojacy w zgodnosci, w zwiazku i w stosun¬ ku z ruchem skladacza U. Urzadzenie W musi byc po ustawieniu liter lub znaków przycisniete do papieru, lub tez ten ostatni przycisniety do liter lub znaków urzadze¬ nia W. W obu przypadkach litery musza byc zaopatrzone w farbe drukarska, a to bezposrednio lub posrednio np. zapomoca barwnej tasmy.Urzadzenie W\ drukuje po uzyskaniu zupelnego skladu jednej grupy czestotli¬ wosci przez rozmaite narzady, tworzace stacje odbiorcza. To dzialanie tych narza¬ dów wytwarza bezposrednie lub posrednie — 4 —drukowanie liter alfabetu lub innych zna^ ków, odpowiadajacej kombinacji czestotli¬ wosci, utworzonej przez stacje nadawcza i uruchomiajacej urzadzenie W. Urzadze¬ nie to moze tez uruchomiac w jakis spo¬ sób klawjature maszyny do pisania.Czesci X, których ilosc jest 28 i które odpowiadaja stykom M- stacji nadawczej, sa ulozone w ten sam sposób, jak styki L wzgledem M. Ich polozenie wzgledem skladacza U moze sie zmieniac przez przy¬ laczenie ich styków do odpowiednich sty¬ ków V. Do uruchomiania ich sluza elemen¬ ty Y i mlotki Z, dzialajace elektromagne¬ tycznie, elektrostatycznie, pneumatycznie, mechanicznie lub w inny sposób. Elementy Y sa polaczone ze soba i ze zwrotnym ob¬ wodem pradu przewodami Y\ Mlotki Z naciskaja w stanie nieczynnym stale na czesci X lub stykaja sie z elementami Y.W pierwszym przypadku elementy Y zwal¬ niaja mlotki dopiero w chwili, w której styki maja byc zamkniete, w drugim przy¬ padku elementy Y musza (z potrzebna sila i chyzoscia) przyciskac mlotki do cze¬ sci X, celem wywolania zamkniecia sty¬ ków.Dzialanie zamkniecia obwodu pradu miedzy stykami V a czesciami X przenosi sie na narzady drukujace przez szczotki lub inne odpowiednie urzadzenia 0* za po¬ srednictwem odpowiednich przewodów.Obwody resonansowe T sa polaczone z lacznikiem D zapomoca przewodów c1, c2.,..c8, a styki czesci X i styki Y wedlug ich numeracji równiez z lacznikiem D za¬ pomoca przewodów n1, n2,....n8. Sklad tych przewodów odpowiada zupelnie skladowi odpowiednich przewodów aparatu na¬ dawczego.Kazdemu narzadowi stacji nadawczej odpowiada podobne urzadzenie stacji od¬ biorczej, tak ze wszystko, co wyzej zostalo powiedziane o ilosci, konstrukcji elemen¬ tów i polaczeniach stacji nadawczej, doty¬ czy tez stacji odbiorczej.Dzialanie stacji odbiorczej jest naste¬ pujace.Grupy czestotliwosci, nakladane na stala zasadnicza czestotliwosc i odchodza¬ ce ze stacji nadawczej, zostaja odbierane przez antene R; wzmacniacz S zwieksza ich moc i przeprowadza je do obwodów resonansowych T, polaczonych ze soba równolegle lub szeregowo. Obwody te wy¬ woluja w obwodzie pradu modyfikacje przy osiagnieciu resonansu. Chociaz obwo¬ dy te zostaja wzbudzone równoczesnie przez czestotliwosci, przychodzace ze wzmacniacza, tylko ten obwód osiaga mar ksymum amplitudy, którego czestotliwosc resonansowa odpowiada nadchodzacej czestotliwosci.Prad przeplywa przez lacznik D ana¬ logicznie do tego przebiegu w aparacie na¬ dawczym i w tern samem nastepstwie pola¬ czen; dostaje on sie wiec do elementów Y i styków na czesciach X w porzadku odpo¬ wiadajacym polaczeniu miedzy lacznikiem a stykami M i L (fig. 1) ze wzgledu na ich numeracje.Jak wyzej wymieniono, elementy Y sa polaczone ze zwrotnym obwodem pradu.Jezeli wzmacniacz przesyla prad pew¬ nej czestotliwosci, obwód resonansowy, którego okres drgan odpowiada tej czestor tliwosci, osiaga maksymum amplitudy i wywoluje modyfikacje w obwodzie pradu, tak ze element Y, odpowiadajacy temu obwodowi resonansowemu, uruchomia przez odpowiednie przewody c i n odpo¬ wiadajacy mu mlotek Z, noszacy czesc X korespondujaca z elementem Y, przyczem mlotek osiaga polozenie, odpowiadajace polozeniu nadanemu przez lacznik.Nie wystarcza to jednak do drukowa¬ nia, gdyz potrzebna jest do tego celu gru¬ pa czestotliwosci (skladajaca sie w opisa¬ nym przykladzie z dwu czestotliwosci).Druga czestotliwosc, tworzaca z pierwsza jedna grupe, musi byc wiec celem druko»- wania skombinowana z pierwsza. Osiaga _ 5 _* sie to przy dzialaniu drugiej czestotli¬ wosci, odebranej przez antene i wzmocnio¬ nej przez wzmacniacz, a to w ten sam spo¬ sób, jak przy pierwszej czestotliwosci, i przy wzbudzeniu zapomoca pradu elek¬ trycznego jednego ze styków na czesci X, odpowiadajacego obwodowi resonansowe- mu, uruchomianemu przez dzialanie tej drugiej czestotliwosci. Po tym przebiegu dopiero nastepuje zamkniecie zupelnego obwodu miedzy jednym stykiem Y a jed¬ nym stykiem na czesci X, przez co zostaje wywolane zapomoca potrzebnych mecha¬ nizmów drukowanie litery lub innego zna¬ ku, znajdujacego sie na urzadzeniu W.Po drukowaniu wszelkie narzady wra¬ caja w pierwotne polozenie, do którego ce¬ lu sluza specjalne urzadzenia.Przebieg ten powtarza sie szybko i tak dlugo, jak dlugo jest koniecznem celem drukowania calego telegramu.Jezeli skladacz posiada ksztalt cylin¬ dra i obraca sie ciagle podczas calego przenoszenia, stacja nadawcza wywoluje poczatek i koniec tego obrotu od przeno¬ szenia tekstu lub po tern przenoszeniu, a mianowicie zawsze zapomoca kombinacji czestotliwosci. Jezeli jednak skladacz nie jest cylindryczny, lub jest cylindryczny, lecz nie obraca sie ciagle (przytem posuwa sie równoczesnie prostolinijnie), zostaje on uruchomiany w odpowiedni sposób kaz¬ dorazowo, skoro jedna grupa czestotliwo¬ sci zostala zlozona, poniewaz wraca on kazdorazowo w pierwotne polozenie.Polaczenie stacji nadawczej z pewna i dokladnie oznaczona stacja odbiorcza od¬ bywa sie w nastepujacy sposób.Stacja odbiorcza sklada sie, jak opisa¬ no, z pewnej ilosci obwodów resonanso- wych, z których kazdy poszczególny moze byc wzbudzany przez oznaczona czestotli¬ wosc. Jezeli wiec kazdej czestotliwosci od¬ powiada w jej skladzie i w jej przedsta¬ wieniu graficznem i mechanicznem jedna z cyfr od 0 do 9, kazda stacja odbiorcza bedzie posiadala! wlasny numer, oznacza¬ jacy ja i skladajacy sie z ilosci cyfr, odpo¬ wiadajacej dzialajacym obwodom reso»- nansowym, przyczem kazda cyfra oznacza pewna czestotliwosc, Numer ten moze byc jednak dowolnie zmieniany.Stacja nadawcza otrzymuje tyle prad¬ nic, ile obwodów resonansowych posiada stacja odbiorcza. Jezeli wiec kazda prad¬ nica moze wytwarzac 10 rozmaitych cze¬ stotliwosci, z których kazda moze byc przedstawiona przez cyfry 0 do 9 (przy¬ czem kazda cyfra oznacza te sama czesto¬ tliwosc w pradnicy i w obwodzie resonan- sowem), obslugujacy stacje nadawcza pot- winien zlozyc dla kazdej wiadomosci za¬ wsze staly numer stacji odbiorczej, skla¬ dajac jedna po drugiej potrzebne cyfry dziesieciu cyfr kazdej pradnicy. PL