Przedmiotem wynalazku jest urzadzenie uszczelniajace elementy obrotowe, zwlaszcza wejsciowe lub wyjsciowe niskoobrotowe waly napedowe w maszynach roboczych i pojazdach pracujacych w ciezkich warun¬ kach na przyklad w górnictwie, rolnictwie, budownictwie.Znane sa powszechnie uszczelnienia stykowe walów obrotowych w postaci uszczelnien typu czolowego lub w postaci stykowych pierscieni uszczelniajacych zbudowanych z materialów niemetalowych jak filc, fibra, guma itp. Dzialanie ich uzaleznione jest przede wszystkim od gladkosci uszczelnianych powierzchni czesci obroto¬ wych, a takze od warunków smarowania i warunków pracy.Stosowanie tego rodzaju uszczelnien w konstrukcjach, w których wejsciowe i wyjsciowe elementy obroto¬ we stykaja sie bezposrednio z woda, piaskiem, glina zwalowa, pylem weglowym, ilami, drobnymi kamieniami itp., nie przynosi pozadanych efektów. Eksploatacja koparek w ciezkich warunkach hydrogeologicznych - wy¬ kazala zupelna nieprzydatnosc tego rodzaju uszczelnien do uszczelniania mechanizmów napedowych maszyn roboczych. Przenikanie masy gruntowej do uszczelnien powoduje szybkie ich zuzycie, co z kolei prowadzi do uszkodzen zespolów napedowych.Podobne rozwiazania urzadzen uszczelniajacych przedstawione sa w polskich opisach patentowych: nr 59872, nr 66202, nr 75795. W rozwiazaniu wedlug opisu patentowego nr 59872, glówny element uszczelniajacy stanowi pierscien sprezysty wykonany z gumy, który bezposrednio dotyka walu obrotowego. Podobne rozwia¬ zanie przedstawione jest w opisie patentowym nr 66202. Glówny element uszczelniajacy, to jest uszczelka z gumy olejoodpornej, dotyka walu obrotowego i jest osadzona pomiedzy podkladkami o przekroju trapezo¬ wym, z których jedna jest przemieszczana poosiowo. Pomiedzy uszczelka a podkladka znajduje sie przekladka z materialu porowatego (filcu) zbierajaca strona zewnetrzna zanieczyszczenia, a strona wewnetrzna resztki smaru.Opisane rozwiazania maja zasadnicza wade wynikajaca z budowy i cech materialowych glównego elementu uszczelniajacego jakim jest gumowy pierscien sprezysty. W srodowisku silnego zanieczyszczenia mechanicznego odpornosc takiego pierscienia na scieranie jest dosc niska.2 108967 Urzadzenie uszczelniajace wedlug wynalazku jest zaopatrzone w co najmniej jeden stalowy pierscien sprezysty. Pierscien jest przeciety a jego sprezyste konce sa odgiete w przeciwnych kierunkach. Srednica wewne¬ trzna pierscienia wstanie swobodnym jest mniejsza od srednicy obrotowego elementu, na którym jest on osa¬ dzony. Na obwodzie zewnetrznym pierscienia wykonane sa wyciecia, za posrednictwem których pierscien jest suwliwie osadzony na trzpieniach umocowanych w obudowie urzadzenia. Pokrywa zamykajaca pierscien w obu¬ dowie jest przesuwna poosiowo i umozliwia poosiowy docisk regulacyjny pierscienia uszczelniajacego. Sila sprezystosci dzialajaca w pierscieniu, powoduje ciagle przyleganie jego wewnetrznej powierzchni do powierzchni uszczelnianego elementu obrotowego, w wyniku czego uzyskuje sie zapewnienie niezbednej szczelnosci, Przy zastosowaniu dwóch lub kilku pierscieni, miejsca przeciec pierscieni sa wzgledem siebie przestawione i stale utrzymywane w tym samym polozeniu poprzez odpowiednie kojarzenie jego obwodowych wyciec w stosunku do trzpieni prowadzacych. Sily sprezystosci pierscieni powiekszone dociskiem wzdluznym pokrywy zamykajacej zapewniaja ciagle przyleganie ich wewnetrznej powierzchni do obrotowego elementu uszczelnianego, a tym samym zapewniaja utrzymywanie stalej sily tarcia zabezpieczajacej szczelnosc polaczenia w kierunku promienio¬ wym i wzdluznym.W innym wykonaniu przecietych, sprezystych pierscieni uszczelniajacych, powierzchnie boczne pierscieni maja ksztalt falistych wytloczen usytuowanych promieniowo.Urzadzenie uszczelniajace posiada szczególne zastosowanie do uszczelniania cylindrycznych elementów wolnoobrotowych, pracujacych w trudnych warunkach eksploatacyjnych w szczególnosci w kopalnianych ma¬ szynach roboczych.Zaleta urzadzenia wedlug wynalazku jest zwarta i prosta budowa, umozliwiajaca stosowanie urzadzenia w miejscach gdzie wystepuja ograniczenia gabarytu zabudowy uszczelnienia. Zastosowanie stali konstrukcyjnej wyzszej jakosci na wspólpracujace elementy urzadzenia uszczelniajacego pozwala na zwiekszenie trwalosci i od¬ pornosci na zuzycie uszczelnienia.Stosowanie urzadzenia wedlug wynalazku zapewnia pewnosc dzialania oraz zwieksza trwalosc urzadzenia uszczelniajacego w trudnych warunkach pracy np. w otoczeniu takich zanieczyszczen jak piasek, pyl weglowy, glina zwalowa, woda itp. Bezposrednie osadzenie na elemencie obrotowym sprezystego pierscienia uszczelniaja- cego eliminuje dotychczasowe wady spowodowane brakiem wspólosiowosci miedzy uszczelnianym elementem obrotowym a pozostalymi elementami urzadzenia uszczelniajacego zabudowanymi w obudowie na przyklad w pokrywie, oslonie.Rozwiazanie wedlug wynalazku jest przedstawione w przykladzie wykonania na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia przekrój poprzeczny urzadzenia uszczelniajacego z osadzonymi sprezystymi pierscieniami uszczel¬ niajacymi, fig. 2 — pierscien uszczelniajacy o plaskich powierzchniach bocznych w widoku od czola, fig. 3 - ten sam pierscien w widoku z boku, fig. 4 — pierscien uszczelniajacy o falistych powierzchniach bocznych w widoku od czola, a fig. 5 przekrój poprzeczny jednej fali pierscienia oznaczony jako A - l\ na fig. 4.Jak przedstawiono w przykladzie wykonania wynalazku, obrotowy element 3 jest uszczelniony trzema sprezystymi pierscieniami 1, które osadzone sa na obrotowym elemencie jeden obok drugiego, tak ze ich przecie¬ cia i odgiete sprezyste konce 2 sa wzgledem siebie równomiernie przesuniete, natomiast wyciecia 4 na obwodzie zewnetrznym znajduja sie w jednej linii. Srednica wewnetrzna Di kazdego pierscienia uszczelniajacego jest nieco mniejsza od srednicy D0 uszczelnianego obrotowego elementu 3. Wszystkie pierscienie umieszczone sa w obu¬ dowie 8 zamknietej pokrywa 7 przykrecona do obudowy srubami 5. W tylnej czesci obudowa Sjest zaopatrzona w oporowa plyte 6, w która wkrecone sa trzpienie ustalajace 9. Trzpienie ustalajace 9 przechodzace przez pokrywe 7 ulozone w wycieciach 4 wykonanych na zewnetrznym obwodzie sprezystych pierscieni 1 zabezpie¬ czaja te pierscienie przed zmiana ich polozenia wzgledem siebie. Pokrywa 7 m&mozliwosc przesuwu wzdluznego na obrotowym elemencie 3 w celu zapewnienia regulacji docisku poosiowego pierscieni uszczelniajacych.Sprezyste pierscienie 1 uszczelniajace obrotov/y element 3, na skutek sil sprezystosci i docisku poosio¬ wego przylegaja do obrotowego elementu i stanowia skuteczne uszczelnienie. Scieranie sie pierscieni sprezystych i ubytki ich masy na obwodzie wewnetrznym nie powoduja oslabienia uszczelnienia poniewaz na skutek sprezystosci promieniowej i poosiowej pierscienie sa zawsze dociskane tymi silami do uszczelnianego elementu obrotowego. Ilosc sprezystych pierscieni 1 w urzadzeniu uszczelniajacym jest dowolna i moze wynosic od jed¬ nego do kilku pierscieni.Pierscienie uszczelniajace 1, 10 moga byc wykonane o powierzchniach bocznych gladkich jak pokazano na fig. 2 lub o powierzchniach bocznych z falistymi wytloczeniami 11 usytuowanymi w kierunku promieniowym jak pokazano na fig. 4 i fig. 5. Pierscienie o bocznych powierzchniach falistych sa korzystniejsze dla urzadzen uszczelniajacych o malych wymiarach;108967 3 Zastrzezenia patentowe 1. Urzadzenie uszczelniajace elementy obrotowe, w którym pierscienie uszczelniajace sa osadzone na wale i ustalone w obudowie, znamienne tym, ze na uszczelnianym elemencie obrotowym (3) osadzonych jest kilka metalowych przecietych sprezystych pierscieni (1, 10) uszczelniajacych, o srednicy wewnetrznej (Di) nieco mniejszej od srednicy (D0) elementu obrotowego (3) przy czym konce (2) kazdego pierscienia (1, 10) w miejscu pizeciecia sa odgiete w przeciwnych kierunkach, a na zewnetrznym obwodzie pierscieni (1, 10) wykonane sa wyciecia (4) dla trzpieni (9) ustalajacych pierscienie (1, 10) w obudowie (8). 2. Urzadzenie wedlug zastrz. 1, znamienne tym, ze boczne powierzchnie pierscieni (10) maja ksztalt falistych wytloczen (11) usytuowanych promieniowo. 3. Urzadzenie wedlug zastrz. 1, znamienne tym, ze obudowa (8) jest zaopatrzona w przesuwna pokrywe (7) zapewniajaca docisk wzdluzny pierscieni (1, 10). ft-* J? fij.5 fia.2 Fiq3 PL