Przedmiotem wynalazku jest uklad sterowania i regulacji predkosci obrotowej silnika szerego¬ wego .zwlaszcza do napedu wieloczynnosciowego sprzetu gospodarstwa domowego. Uklad ten prze¬ znaczony jest szczególnie do napedów wymagaja¬ cych zapewnienia predkosci obrotowych w bardzo szerokim zakresie jednoznacznie i powtarzalnie us¬ tawionych jak na przyklad w napedzie wieloczyn¬ nosciowych robotów zmechanizowanego sprzetu gospodarstwa domowego.Znane sa tyrystorowe uklady sterowania i re¬ gulacji predkosci obrotowej szeregowych silników komutatorowych do napedów wymagajacych kil¬ ku zakresów predkosci obrotowej, w których re¬ gulacja i sterowanie predkoscia obrotowa odbywa sie przez zmiane rezystancji zewnetrznego poten¬ cjometru lub zmiane polozenia przelacznika pola¬ czonego z dzielnikiem rezystancyjnym, znajduja¬ cych sie w galezi wyzwalania bramki tyrystora i ustalajacych napiecie wyzwalania bramki tyrysto¬ ra. W ukladach tych galaz wyzwalania bramki ty¬ rystora jest wlaczona miedzy zaciski sieci i zasi¬ lana tylko stalym lub tylko zmiennym pradem.Uklad sterowania predkosci obrotowej silnika majacy galaz wyzwalania bramki tyrystora zasi¬ lana pradem zmiennym posiada kilka bardzo isto¬ tnych wad jak :np. niestabilna prace napedu na niskich predkosciach obrotowych objawiajaca sie wystepowaniem efektów akustycznych oraz drgan 10 13 20 25 30 bedacych efektem oddzialywania twornika na sto- jan silnika w momentach przewodzenia tyrystora i powodujacych zmniejszenie zywotnosci ukladu mechanicznego silnika. Zaleta tego ukladu jest za¬ pewnienie duzlej sztywnosci charakterystyki me¬ chanicznej napedu. Uklad sterowania posiadajacy galaz wyzwalania bramki tyrystora zasilona pra¬ dem stalym posiada takze kilka wad, z których najwazniejsza to mniejsza sztywnosc charaktery¬ styki mechanicznej napedu. Zaleta ukladu jest równomierna, stala w czasie predkosc obrotowa silnika bez efektów akustycznych i szarpniec.Celem wynalazku jest usuniecie lub zmniejsze¬ nie przedstawionych wad i fciedomagan znanych ukladów. .Postawione zadanie polega na opracowaniu ukladu sterowania i regulacji predkosci obroto¬ wej szeregowego silnika komutatorowego, który zapewni uzyskiwanie równomiernej, powtarzalnej, stabilnej, regulowanej w szerokim zakresie pred¬ kosci obrotowej w róznych egzemplarzach nape¬ dów przy jednoczesnym utrzymaniu duzej sztyw¬ nosci charakterystyki mechanicznej napedu 'przy wiekszych predkosciach obrotowych.Cel zostal osiagniety przez opracowanie ukladu, w którym driugi koniec znanego bloku stalego re- zystancyjno-pojemnosciowego, którego pierwszy koniec jest polaczony z pierwszym biegunem sieci, jest polaczony z drugim zaciskiem sie- 108 1333 108 133 4 ci za posrednictwem sprzezonego przelacznika po¬ przez pierwsza lub druga galaz wyzwalania bram¬ ki tyrystora. Pierwsza galaz jest zalaczana przy niskich predkosciach obrotowych i posiada diode polaczona szeregowo z regulowana rezystancja, c z której przekazywany jest sygnal na bramke ty¬ rystora. Regulowana rezystancja moze byc zbocz- nikowana pojemnoscia. Druga galaz jest zalacza¬ na przy wysokich predkosciach obrotowych i za¬ wiera rezystancje regulowana, z której przekazy¬ wany jest sygnal ma bramke tyrystora. Cel osia¬ gnieto równiez wtedy, jezeli pierwsza galaz wy¬ zwalania bramki tyrystora zawiera tylko diode.Wtedy dla niskich predkosci obrotowych sygnal na bramke tyrystora -jest podawany z regulowanej rezystancji umieszczonej w bloku 'stalym. Dla wysokich predkosci obrotowych zalaczana jest druea galaz zawdenralaca regulowana rezystancje, z której przekazyro§tt&..»jest sygnal na bramke ty- 2Q rystora.Uklad sterowania i regulacji predkosci obroto¬ wej silnika szeregowego wedlug wynalazku za¬ pewnia w kazdym egzemplarzu napedu uzyskanie równomiernej i spokojnej pracy napedu w szaro- ^ kim zakresie predkosci obrotofwych przy dobrej sztywnosci charakterystyki 'mechanicznej napedu na- zakresach, na których jest ona wymagana, zwlaszcza przy wiekszych predkosciach obroto¬ wych. 30 Wynalazek zostal przedstawiony w przykladach wykonania na rysunku, gdzie fig. 1 pokazuje sche¬ mat ideowy ukladu wedlug zastrzezenia 1, zas fig. 2 — schemat ideowy ukladu wedlug zastrzezenia 2. Uklad sterowania d [regulacji predkosci obroto- (35 wej, przedstawiony na fig. 1 sklada sie "z obwodu glównego silnika, gdzie miedzy uzwojenie wzbu¬ dzenia Uw a twor,nik Tw, polaczone z biegunami 1 i "2 sieci zasalajacej, wlaczono tyrystor Ty po¬ laczony katoda z twornikiem Tw. Sygnaly steruja- 40 ce podawane sa na bramke tyrystora Ty poprzez dode D2 z galezi wyzwalania bramki tyrystora Ty.Galaz wyzwalania bramki tyrystora Ty jest wla¬ czona równolegle do obwodu glównego silnika w punktach 3 i 4, które sa polaczone galwanicznie odpowiednio z biegunami 1 i 2 sieci zasilajacej.W galezi wyzwalania bramki znajduja sie dwie galezie: galaz 4—5 i galaz 4—6, polaczone szere¬ gowo ze sstalym blohftem Bs w punkcie 7 poprzez * - 50 jeden z zestyków sprzezonego przelacznika P. Ga¬ laz 4—5, zalaczana dla niskich predkosci obroto¬ wych, zawiera regulowana rezystancje PI pola¬ czona szeregowo z dioda Dl, przy czym dioda Dl polaczona jest anoda z rezystancja PI zas katoda gg z punktem 4. Równolegle do [rezystancji PI jest wlaczony kondensator Cl.Galaz 4—6 zalaczana dla wysokich predkosci obrotowych, zawiera (regulowana rezystancje P2, polaczona z punktem 4. Drugi zestyk isprizezonego 60 przelacznika P, polaczony z anoda diody D2 w punkcie 8, laczy anode diody D2 z punktem 9 lub punktem 10 tj. odpowiednio z suwakiem re¬ zystancja PI lub P2. W uk^ajdzie starowania i re¬ gulacji predkosci obrotowej, przedstawionym na W fig. 2, galaz 4—5 zawiera tylko diode Dl, zas ano¬ da diody D2 jest laczona przez zestyk przelaczni¬ ka P z suwakiem regulowanej rezystancji PI, umieszczonej w bloku stalym Bs miedzy punktami 7 i 11. Dzialanie ukladu wedlug wynalazku jest nastepujace. Przez ustawienie zestyków przelacz¬ nika P w polozeniu 5—7 i 8—9 lub 6—7 i 8—10 powodujemy zamkniecie obwodu ukladu wyzwa¬ lania bramki wraz z jednoczesnym przekazywa¬ niem sygnalów sterujacych na bramke tyrystora Ty.Przelacznik P w polozeniu zestyków 5—7 i 8—9 zalacza galaz wyzwalania bramki zasilana pra¬ dem stalym a- przekazywane przez diode D2 sy¬ gnaly na bramke tyrystora Ty steruja praca na¬ pedu zwlaszcza przy mniejszych predkosciach ob¬ rotowych. . Przelacznik P w polozeniu zestyków 6—7 i 8—10 zalacza galaz wyzwalania bramki za¬ silana pradem zmiennym a przekazywane przez diode D2 sygnaly na bramke tyrystora Ty steruja praca napedu zwlaszcza przy wiekszych predkos¬ ciach obrotowych. W ten sposób uzyskuje sie w kazdym egzemplarzu, napedu równomierna, pow¬ tarzalna, i stabilna predkosc obrotowa regulowana w szerokim zakresie przy jednoczesnym utrzyma¬ niu duzej sztywnosci charakterystyki mechanicz¬ nej napedu przy wiekszych predkosciach obroto¬ wych.Zastrzezenia patentowe 1. Uklad sterowania i regulacji predkosci obro¬ towej silnika szeregowego zwlaszcza do napedu wieloczynnosciowego sprzetu gospodarstwa domo¬ wego, w którym uzwojenie wzbudzenia silnika jest wlaczone miedzy pierwszy zacisk sieci a anode tyrystora zas twornik jest wlaczony miedzy kato¬ de tyrystora a drugi zacisk sieci, a ponadto za¬ wierajacy uklad wyzwalania bramki tyrystora wlaczony miedzy zaciski sieciowe, którego blok staly typu rezystancyjno-ipojeminosciowego jest przylaczany jednym koncem do pierwszego zacis¬ ku sieci, znamienny tym, ze drugi koniec (7) sta¬ lego bloku (Bs) jest polaczony z punktem <4) po¬ laczonym galwanicznie z drugim zaciskiem (2) sie¬ ci, za posrednictwem sprzezonego przelacznika (p) poprzez galaz (4—5) pierwsza lub galaz (4—6) dru¬ ga wyzwalania bramki tyrystora galaz (4—5) pierwsza jest zalaczana przy niskich predkosciach obrotowych i posiada diode (Dl) po¬ laczona szeregowo z regulowana rezystancja (PI), z której jest przekazywany sygnal na bramke ty¬ rystora (Ty), a rezystancja regulowana (PI) moze byc bocznikowana pojemnoscia (Cl), natomiast druga galaz (4—6) jest zalaczana przy wysokich predkosciach obrotowych i zawiera rezystancje regulowana (P2), z której przekazywany jest sy¬ gnal na bramke tyrystora (Ty). 2. Uklad sterowania ii regulacji predkosci obro¬ towej silnika szeregowego zwlaszcza do napedu wieloczynnosciowego sprzetu /gospodarstwa domo¬ wego, w którym uzwojemiie wzbudzenia silnika jest108 133 wlaczone miedzy pierwszy zacisk siecii a anode tyrystora, zas twornik jest wlacizoiny miedzy ka¬ tode tyrystora a drugi zacisk sieci, a ponadto 'za¬ wierajacy uklad wyzwalania bramki tyrystora wlaczony miedzy zaciski sieciowe, którego blok staly typu rezystancyjno-pojemnosciowego jest przylaczony jednym koncem do pierwszego zacis¬ ku sieci, znamienny tym, ze drugi koniec (7) sta¬ lego bloku (Bs) jest polaczony z punktem (4) po¬ laczonym galwanicznie z drugim zaciskiem (2) sie¬ ci, za posrednictwem sprzezonego przelacznika 10 poprzez galaz (4—5) pierwsza lub galaz (4—6) dru¬ ga wyzwalania bramki tyrystora (Ty), przy czym galaz (4—5) pierwsza jest zalaczana przy niskich predkosciach obrotowych i posiada diode (Dl), a sygnal na bramke tyrystora (Ty) jest podawany z regulowanej rezystancji (PI) umieszczonej w bloku stalym (Bs), natomiast druga galaz (4—6) jest zalaczana przy wysokich predkosciach obro¬ towych i zawiera rezystancje regulowana (P2), z której przekazywany jest sygnal na bramke ty¬ rystora (Ty), Fig. 1 Fig 2 PL