Przedmiotem wynalazku jest urzadzenie do do¬ zowania cieczy, z obrotowa pompa wyporowa jako pompa dozujaca. Urzadzeniom do dozowania cieczy stawiane sa niezwykle wysokie wymagania odnosnie doklad¬ nosci dozowania. Praktycznie jako jedyny rodzaj pompy spelniajacej te wysokie wymagania pod wzgledem dokladnosci dozowania, znane sa tlo¬ kowe pompy dozujace. Jezeli takie tlokowe pompy dozujace maja sprawnie pracowac, ich konstrukcja musi byc niezwykle kosztowna, a ponadto wyma¬ gaja one wysokich nakladów na konserwacje, zwla¬ szcza jesli chodzi o zawory. Ponadto ciecze musza byc doprowadzane do takich tlokowych pomp do¬ zujacych po dokladnym przefiltrowaniu. Przy dozowaniu produktów majacych tendencje do utwardzania sie, takich jak przykladowo kleje na bazie zywic syntetycznych, wynikaja znaczne trudnosci. Poniewaz tlokowe pompy dozujace tlo¬ cza, w sposób przerywany, potrzebne sa powietrz- niki- lub podobne urzadzenia do wyrównywania przeplywu dozowanej cieczy. Znane jest ponadto stosowanie pomp odsrodko¬ wych lub podobnych do dozowania cieczy za po¬ moca ukladów sterowania nadcisnieniowego, co jednak okazalo sie niezadowalajace przynajmniej, jesli chodzi o zmieniajace sie przewaznie wyma¬ gania dotyczace przeplywu, stosunku mieszania, lepkosci itp. 10 15 20 23 30 Podejmowano równiez próby stosowania obroto¬ wych pomp wyporowych do dozowania cieczy. Tego rodzaju próby rozbijaja sie jednak o to, ze obrotowe pompy wyporowe w praktycznej eksplo¬ atacji sa bardzo czule na róznice cisnien i reaguja na nie zmianami sprawnosci tloczenia, na skutek czego dokladnosc dozowania znacznie maleje. Z drugiej strony obrotowe pompy wyporowe maja te zalete, ze dzieki swej prostej konstrukcji sa tanie. Zadaniem wynalazku jest stworzenie urzadzenia do dozowania cieczy, umozliwiajacego uzyskanie duzej dokladnosci dozowania. Zadanie to zostalo wedlug wynalazku rozwiazane przez to, ze za przynajmniej jedna, pracujaca ze stala w przyblizeniu, bardzo mala róznica cisnien pomiedzy strona wejsciowa a strona wyjsciowa pompa dozujaca, dolaczona jest sluzaca jako pompa tloczaca, obrotowa pompa wyporowa, pracujaca z wydajnoscia przynajmniej równa wydajnosci tlo¬ czenia pompy lub pomp dozujacych. Szczególnie zalecane jest, aby przynajmniej cisnienie statyczne po stronie wyjsciowej bylo w przyblizeniu równe cisnieniu po stronie wejsciowej, tak aby ich róznica wynosila w przyblizeniu zero. Istota wynalazku polega na tym, aby wykluczyc wszelkie wystepu¬ jace w praktycznej - eksploatacji, niekontrolowane róznice cisnien pomiedzy cisnieniem po stronie wej¬ sciowej a cisnieniem po stronie wyjsciowej obroto¬ wej pompy wyporowej i uzyskac przez dlugie 108 0333 108 033 4 okresy czasu dobra dokladnosc dozowania, przy czym druga, dolaczona obrotowa pompa wyporowa pracuje jedynie jako pompa tloczaca, która moze wtedy tloczyc przeciw dowolnemu i silnie zmienia¬ jacemu sie zaleznie od warunków pracy - przeciw- cisnieniu. Urzadzenie do dozowania cieczy wedlug wyna¬ lazku podzielone jest zatem na jedna lub kilka obrotowych pomp wyporowych, dzialajacych' wy¬ lacznie jako pompy dozujace, oraz na dolaczona za nimi pompe tloczaca, która oczywiscie nie musi byc wykonana koniecznie jako obrotowa pompa wyporowa. Im mniejsza jest róznica cisnien, tym ^ in,niej zauwazalny jest nieunikniony poslizg i zu- I Zypla z pun£f«^j?1^zenia dokladnosci dozowania. j Korzystnie kazda pompa dozujaca jest wlaczona : przed zbiornikiem o zasadniczo stalym poziomie ¦ cieczy^dzieki -czemu juz po stronie wejsciowej -'.-jadaystkich 'obrotowych pomp wyporowych, dziala¬ jacych jako pompy dozujace, uzyskuje sie stale lub w przyblizeniu stale warunki cisnienia statycznego. Pomiedzy pompa dozujaca, a pompa tloczaca wlaczony jest zbiornik posredni tak, ze równiez po stronie wyjsciowej kazdej pompy dozujacej panuja warunki stalego cisnienia. Calkowicie stale warunki cisnienia statycznego po stronie wejsciowej kazdej pompy dozujacej uzys¬ kuje sie, gdy zbiorniki wlaczone przed kazda z pomp dozujacych sa wykonane jako zbiorniki prze¬ lewowe. Alternatywnie, -zbiorniki wlaczone przed kazda z pomp dozujacych moga równiez zawierac przynajmniej jeden lacznik plywakowy dla pompy zasilajacej. Zbiornik posiada górny lacznik plywa¬ kowy, powodujacy wylaczenie pompy zasilajacej, oraz umieszczony z niewielka róznica poziomu drugi lacznik plywakowy, powodujacy wlaczanie pompy zasilajacej. Calkowicie stale warunki cisnienia statycznego po stronie wyjsciowej pompy dozujacej lub pomp dozujacych uzyskuje sie wtedy, gdy przewód po¬ miedzy pompa dozujaca a zbiornikiem posrednim uchodzi w zbiornik posredni swobodnie nad pozio¬ mem dolaczenia pompy tloczacej, co stwarza równoczesnie mozliwosci latwego kontrolowania ilosci cieczy tloczonej przez kazda pompe dozujaca. Moze sie to odbywac po prostu tak, ze ilosc cieczy podawanej w zadanym krótkim odstepie czasu z odpowiedniej pompy dozujacej jest przechwytywa¬ na w •naczynie pomiarowe. Szczególnie korzystne jest, jezeli w przypadku kilku pomp dozujacych wszystkie przewody uchodza w zbiornik posredni na takiej samej wysokosci. Zasadniczo korzystne jest, jezeli zbiornik posredni jest polaczony z atmosfera lub zawiera gaz ochronny pod cisnieniem równym w przyblizeniu cisnieniu atmosferycznemu. Zamiast zaproponowanego swobodnego wyplywu dozowanej cieczy z wyrównywaniem cisnienia sta- , tycznego przed i za pompami dozujacymi mozna oczywiscie zastosowac urzadzenie do mierzenia róznicy cisnienia, sluzace do sterowania pompy tloczacej. W urzadzeniu wedlug wynalazku zastosowany jest wspólny naped dla pompy lub pomp dozuja¬ cych i dla pompy tloczacej, poniewaz w przypadku zastosowania kilku pomp dozujacych, pompy te, z wyjatkiem najwyzej jednej, sa wyposazone przekladnie o przestawionym bezstopniowo przelo¬ zeniu, Dzieki temu mozna utrzymac dokladny sto- 5 sunek dozowania kilku cieczy, przy czym szcze¬ gólna zaleta jest to, ze pompy dozujace mozna dobrac wszystkie jednakowo, a ich wydajnosc tlo¬ czenia zmieniana jest jedynie poprzez zmiane ich predkosci obrotowej napedu. Ponadto — co jest szczególnie wazne — ustalony stosunek przelozenia kazdej przekladni jest przy tym miara wzglednej przepustowosci przyporzadkowanej pompy dozu¬ jacej w odniesieniu do przepustowosci tej pompy bez przekladni. Taka przepustowosc wzgledna moz¬ na zatem odczytywac razem lub zamiast nastawio¬ nego przelozenia, na przyklad w procentach. Szczególna zaleta jest przy tym to, ze pompa dozujaca jest umieszczona w lub na zbiorniku, 20 a jej wal napedowy przechodzi bezdlawnicowo przez zbiornik. Uszczelnienie dlawnicowe pomiedzy walem a zbiornikiem lub pompa jest przy takim rozwiazaniu niepotrzebne. Wal powoduje na skutek obracania sie pewne dzialanie mieszajace wzgledem 25 zawartosci zbiornika, na skutek czego zwlaszcza przy zawiesinach i emulsjach, unika sie rozdzie¬ lenia lub wyplywania do góry skladników. Fompa tloczaca moze, w wiekszosci przypadków wystepujacych w praktyce, pracowac z wieksza 30 wydajnoscia tloczenia niz suma wydajnosci tlo¬ czenia poszczególnych pomp dozujacych. W takich przypadkach zasysane jest przez pompe tloczaca równoczesnie powietrze i/lub — jezeli trzeba — gaz ochrófmy. Gdyby potem dalsze tloczenie do 35 miejsca ostatecznego zastosowania podlegalo za¬ klóceniom dowolnego rodzaju, na przyklad na skutek zaczopowania i zwiazanego z tym wzrostu cisnienia, i pompa tloczaca nie moglaby juz odpro¬ wadzac ilosci cieczy doprowadzanej do zbiornika 40 posredniego, wówczas korzystne jest, jezeli w zbiorniku posrednim zastosowany jest lacznik ply¬ wakowy, który sygnalizuje takie zaklócenie. Gdyby nadmiar wydajnosci pompy tloczacej, zwiazany z wtraceniami gazu, byl niepozadany, wówczas za pomoca takiego lacznika plywakowego mozna ste¬ rowac predkosc obrotowa, a zatem i wydajnosc tej pompy tloczacej, zaleznie od utrzymywanego w zbiorniku posrednim stalego poziomu cieczy. |0 Jezeli — jak to ma miejsce w wielu przypadkach praktycznych — dozuje sie klika cieczy dla jednego procesu, przy czym przed doprowadzeniem do pro¬ cesu ciecze te trzeba zmieszac, korzystne jest, jezeli pompa tloczaca jest wykonana jako pompa 55 mieszajaca, przy czym moze byc ponadto korzystne, jezeli wal pompy tloczacej jest w zbiorniku posred¬ nim wyposazony w lopatki lub ramiona miesza¬ jace. Przedmiot wynalazku jest przedstawiony w przy- 60 kladzie wykonania na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia urzadzenie do dozowania cieczy w przekroju wzdluz linii I — Iz fig. 2, a fig. 2 przed¬ stawia to urzadzenie w przekroju wzdluz linii II—II z fig. 1, przy czym pokazane sa pewne niewielkie w zmiany w stosunku do fig. 1.. '108 033 6 Przedstawione na rysunku urzadzenie do dozo¬ wania cieczy ma stojak 1, który zlozony jest za- - s&dniczo z pionowych stojaków ramowych, pola¬ czonych poziomymi poprzeczkami 2. Na poprzecz¬ kach 2 umieszczone sa otwarte od góry zbiorniki 4, 5, 6, 7, 8. Na stronie dolnej kazdego zbiornika "umieszczona jest obrotowa pompa wyporowa 8, Vv10/Jlli"'il2j 13, przy czym wszystkie pompy usytu- * ówane sa w jednej plaszczyznie poziomej. Chodzi w 'tyftt ^przypadku o znane pompy, w których obrotowy ftotpuse podczas kazdego obrotu wytlacza okreslona A objetosc, a wiec o pompy zebate, pompy ze slima- * kiem mimosfodowym, pompy slimakowe z dwoma wadami, pompy z tlokiem kolowym itp. W szcze¬ gólnosci, ze wzgledu na swa prosta konstrukcje, wchodza tu w gre pompy zebate. Pompy 9—13, polaczone swymi stronami wlotowymi 14 ze zbior¬ nikami 4—8, sa napedzane przez wspólny wal 17 przekladni odboczkowej, umieszczony nad zbiorni¬ kami 4—8 i ulozyskowany w stojaku 1 za pomoca lozysk 15, 16. Wal 17 jest napedzany z silnika 18 i- poprzez przestawiona bezstopniowo przekladnie regulowana 19 oraz? naped lancuchowy 20 o regulo¬ wanej ^bezstopniowo predkosci obrotowej. Silnik 18 * i przekladnia regulowana 10 sa równiez ulozysko- v ~fcran£ w stojaku 1. Pompy 9—13 sa napedzane z walu 17 poprzez stozkowe kola zebate 21, 22, 23, '24 i 25, przy czym kpla zebate 21—24 maja ko¬ rzystnie za kazdym razem taki sam stosunek prze¬ lozenia"; natomiast przelozenie ostatniego stozko¬ wego kola zebatego 25, nalezacego do pompy 13, jest takie, ze jego predkosc obrotowa jest wieksza niz pozostalych kól zebatych 21—24. W przypadku pierwszego — na fig. 1 z lewej strorry — zbiornika 4 naped pompy 9 nastepuje bezposrednio ze stozkowego kola zebatego 21 za po¬ moca walka 26, który jest ulozjrskowany w stojaku nad zbiornikiem 4 za pomoca lozyska 27, i prze¬ chodzi przez zbiornik 4, tak ze nie trzeba stosowac zadnej uszczelki dlawnicowej pomiedzy walkiem 26 a pompa 9 lub dnem zbiornika 4. W przypadku pomp IW, 11, 12, pomiedzy stozkowymi kolami ze¬ ba tymi 22, 23,' 24 a odpowiednio umieszczonymi i wykonanymi walkami 28, 29, 30 wlaczona jest w kazdym przypadku bezstopniowo przestawna prze¬ kladnia 31, 32, 33. Pompa 13 przy zbiorniku 8 jest podobnie jak pierwsza pompa 9, napedzana bez¬ posrednio przez stozkowe kolo zebate 25, ale z wieksza predkoscia obrotowa niz pompa 9, przy czym odpowiedni walek 34 jest równiez ulozysko- wany w lozysku 35 w stojaku 1. Oczywiscie rów¬ niez tu pomiedzy stozkowym kolem zebatym 25 a walkiem 34 mozna zastosowac przestawiana bez¬ stopniowo przekladnie tak jak przekladnie 31, 32, 33. Strony wyjsciowe 36 pomp 9, 10, 11, 12 sa po¬ przez przewody 37, 38, 39, 40 polaczone ze zbior¬ nikiem posrednim 8. Uchodza one swobodnie i ko¬ rzystnie na takiej samej wysokosci w umieszczony w zbiorniku posrednim 8 wspólosiowo wzgledem ^ walka 34 lej wlotowy 41, w który wlewaja sie równiez ciecze tloczone przez przewody 37—40. Pompa 13 jest swa strona wejsciowa 14 polaczona z tym lejem wlotowym 41. Na walku 34 moga byc umieszczone lopatki lub' ramiona mieszajace 42, do 10 15 20 25 30 35 40 45 50 55 60 mieszania wstepnego i mieszania ostatecznego cieczy podawanych do leja wlotowego 41 przez . przewody 37—40. Do strony wylotowej pompy. 13 _ dolaczony jest przewód tloczenia 43. Zbiorniki 4—7 sa tak wykonane, ze utrzymywany jest w nich staly poziom cieczy. Sa one zasilane ciecza kazdy przez jeden, narysowany tylko dla zbiornika 4 zbiornik magazynowy 44, ewentualnie za posrednictwem pompy zasilajacej 45. Dla zbior¬ nika 4 pokazano, ze utrzymanie stalego poziomu cieczy 46 uzyskuje sie przez to, ze zbiornik 4 jest wykonany jako zbiornik przelewowy, to znaczy ciecz jest stale pompowana za pomoca pompy za¬ silajacej 45 przez przewód 47 do zbiornika 4, przy czym nadmiar cieczy stale odplywa z powrotem przez przewód zwrotny 48 do zbiornika magazyno¬ wego 44. W zbiorniku 5 umieszczony jest lacznik plywa¬ kowy 49, który przy obnizeniu sie poziomu cieczy ponizej poziomu zadanego 46 wlacza pompe zasila¬ jaca. W takim przypadku przewód zwrotny jest niepotrzebny. W zbiorniku 6 umieszczone sa jeden nad drugim z niewiejka róznica poziomów dwa laczniki plywa¬ kowe 50, 51, przy-czym dolny lacznik plywakowy 51 wlacza pompe zasilajaca w przypadku spadku po¬ ziomu cieczy w zbiorniku 6 ponizej poziomu mini¬ malnego 52, a górny lacznik plywakowy 50 wlacza pompe zasilajaca przy osiagnieciu poziomu maksy¬ malnego 53 cieczy w zbiorniku 6. Przez odpowied¬ nie umieszczenie laczników plywakowych 50 i 51 mozna utrzymac mala wartosc róznicy poziomów, a zatem mala maksymalnie mozliwa róznice cisnien po stronie wejsciowej pompy. Oczywiscie korzyst¬ nie jest stosowac przy wszystkich zbiornikach 4, 5, 6, 7 zawsze taki sam sposób regulacji poziomu z omówionych mozliwych sposobów. W zbiorniku 7 ze wzgledu na przejrzystosc rysunku nie pokazano zadnego elementu sluzacego do regulacji poziomu cieczy. Opisane urzadzenie do dozowania cieczy dziala nastepujaco. Obrotowe pompy wyporowe 9, 10, 11, 12 pracuja jako pompy - dozujace. Tlocza one ciecz ze zbiorni¬ ków 4, 5, 6, 7 do leja wlotowego 41 zbiornika po¬ sredniego 8; Ze wzgledu na calkowicie lub prak¬ tycznie stale warunki cisnieniowe po stronie wej¬ sciowej 14 pomp dozujacych 9, 10, 11, 12 i ze wzgle¬ du na równiez praktycznie stale warunki prze- ciwcisnienia po stronie wyjsciowej 36 pomp dozu¬ jacych 9, 10, 11, 12, ich wydajnosci pompowania sa równiez w wysokim stopniu stale, przez dlugi okres czasu. Jezeli otwory wylotowe przewodów 37—40 w leju wlotowym 41 zbiornika posredniego 8 leza na wysokosci poziomu cieczy 46, wtedy przy wy¬ starczajaco duzym przekroju przewodów 37—40 róznica cisnien pomiedzy strona wejsciowa 14 a strona wyjsciowa 36 pomp dozujacych 9—12 wynosi w przyblizeniu zero. Regulacja wydajnosci pompy 9 zbiornika 4 nastepuje za pomoca przekladni regu¬ lowanej 19. Za pomoca tej pompy 9 dozowana jest korzystnie ciecz stanowiaca tak zwana wielkosc wiodaca, natomiast z pozostalych zbiorników 5, 6, J, dozowane sa tak zwane skladniki poboczne, to znaczy wydajnosci odpowiednich pomp dozujacych-4*»#e3 8 4#t^ t!2-sa -regulowane przez odpowiednie prze¬ kladnie 3i^S2,.33.^Koizystnie jest,.gidy,pompy dozu- ijaee% 10, fll, il2 «a calkowicie jednakowe. Przestawiane-afcsz&topniowo przekladnie 31, 32, 3\ Trwogarprzy swych, elementach sluzacych do zamiany przelozenia posiadac skale, na której zaznacza sie stosunek dozowania wzgladem cieczy tloczonej przez ;porape fO, jako»cieczy wiodacej. Poszezególne tioicladnie dozowane/ciecze, doprowadzane do zbior- -adka PL PL PL