Przedmiotem wynalazku jest urzadzenie do badania odpornosci fctawefói zalaman materialów na scieranie, szczególnie krawedzi zalaman zlozonych wlókienniczych wyrobów takifch juk tkaniny, dzianiny^ przedziny, wlók¬ niny, przeinaczonych na odziezowe wyroby. 5 W odziezowych wyrobach wystepuje caly szereg za¬ laman i zlozen tkanin, na przyklad brzegi rekawów, no¬ gawek, obszycia kieszeni i krawedzi wyrobu oraz inne.Najszybsze zuzycie tkaniny w odziezowym wyrobie na skutek scierania zachodzi na krawedziach zalamali, wol- 10 nizsze natomiast na plaszczyznach wyrobu. W strefie zewnetrznej krawedzi zalaman zawarte sa wlókna najbar¬ dziej narazone na dzialanie scierajacych sil, które sa jesz¬ cze dodatkowo naprezone. W tym przypadku dalsze od¬ ksztalcenia spowodowane zaczepianiem sie tych wlókien 15 o nierównosci scierajacej powierzchni powoduja w znacz¬ nie krótszym czasie rozerwanie tych wlókien, niz Wló¬ kien wystepujacych w plasko ulozonym materiale.Sam mechanizm scierania tkaniny jest mieszanina zjawiska scierania monolitycznej powierzchni tkaniny 25 i przedzy. W czasie scierania zostaja wydobyte na powierz¬ chnie luzne konce wlókien, które nastepnie zostaja odry¬ wane przez nierównosci scierajacej powierzchni. Równiez zostaja odksztalcone i rozerwane te luki wlókien, o które zaczepiaja wystepy scierajacej powierzchni. Nasilenie 25 tego zjawska pozostaje w scislym zwiazku z sila nacisku i struktura scierajacej powierzchni. Badania wlókienni¬ czych materialów na scieranie maja duze znaczenie dla poprawienia trwalosci odziezowych wyrobów.Znane sa rózne urzadzenia do badania odpornosci kra- 30 wedzi zalamaji wlókienniczych materialów na scieranie (Metrologia wlókiennicza, tom 4, Wydawnictwa Nauko¬ wo Techniczne W Warszawie, 1973 rok, strony 273—322).Akcelerotor pozwala na badanie odpornosci na scieranie powierzchni i krawedzi zalaman wlókienniczych wyrp- bów. Zasadnicza robocza czesc urzadzenia stanowi beben, w którym jest usytuowany dwuskrzydlowy wirnik. Beben, jest stacjonarny i ma wewnetrzna powierzchnie wylozona sciernym medium, natomiast wirnikowi jest nadawany obrotowy ruch z mozliwoscia regulacji liczby obrotów w szerokim zakresie. W bebnie umieszcza sie próbki wló¬ kienniczych materialów, które na skutek tarcia o wew¬ netrzna powierzchnie bebna ulegaja zuzyciu.Przy badaniu odpornosci zalaman wlókienniczych wy^ robów na scieranie, badany material podlega odpowied¬ niemu przygotowaniu. Okiggla próbke badanego mate¬ rialu sklada sie w pólkole, kwadratowa — w trójkat, a prostokatna — w kwadrat i zszywa sie wzdluz otwartych 'boków. W próbkach takich zachodzi jednoczesnie scie¬ ranie powierzchni i krawedzi zalaman wlókienniczego wyrobu. Wskaznikiem odpornosci wlókienniczego ma¬ terialu na scieranie jest ubytek masy lub stopien zmniej¬ szenia odpornosci na rozciaganie próbki wlókienniczego materialu.Znane jest urzadzenie do badania wylacznie odpornosci krawedzi zalaman wlókienniczych materialów na scie¬ ranie. Zasadnicza robocza czesc urzadzenia stanowi ka¬ seta z uchwytem dla badanych próbek wlókienniczego materialu oraz suwak z poliamidowa szczotka lub innym sciernym medium. Dwanascie ulozonych na polowe pros- 107 388107 388 tokatnych próbek wlókienniczego materialu, oddzielo¬ nych dystansowymi przekladkami, zakleszcza sie w ka¬ secie i dociska do suwaka ze sciernym medium. Suwak wykonuje posuwisto zwrotne ruchy, scierajac próbki na kantach w kierunku prostopadlym do linii zlozenia. Scie¬ ranie prowadzi sie w ciagu ustalonej liczby cykli ruchu karetki, po czym okresla sie na zrywarce ubytek wytrzy¬ malosci na rozrywanie wlókienniczego materialu.Znane sa rózne urzadzenia do badania odpornosci wló¬ kienniczych materialów na scieranie lub pilling, dziala¬ jace na zasadzie kolistego scierania. Urzadzenia te zawie¬ raja glowice z zamocowanym sciernym medium oraz glo¬ wice z zamocowanym wlókienniczym materialem podle¬ gajacym,,,badaniu. Niekiedy powierzchnia glowicy ma kszl^tfiwypbloayf "[ódna & glowic porusza sie obrotowym rucham, przy tym rtfch^fflowic jest tak zaprogramowany, ze nastepuje wzajemna zmiana polozenia glowic. Podczas pracy ift^hma scierne medium jest dociskane z okres- lon4^3a 4g ^fOwitfrzchm próbki badanego wlókienniczego materialu. Urzadzenia "te sa powszechnie stosowane do badania odpornosci powierzchni wlókienniczych mate¬ rialów na scieranie lub pilling, nie nadaja sie jednak do badania odpornosci na scieranie krawedzi zalaman wló¬ kienniczych materialów.Celem wynalazku jest usuniecie wad znanych urzadzen, a zadaniem technicznym skonstruowanie urzadzenia dzia¬ lajacego na zasadzie kolistego scierania do badania odpor¬ nosci na scieranie krawedzi zalaman wlókienniczych ma¬ terialów. Cel ten osiagnieto w ten sposób, ze glowica urzadzenia zawiera tarcze z ksztaltowymi wycieciami, w których sa swobodnie usytuowane kostki z uchwytem próbek badanych materialów. Kostki maja gniazdo dla próbki badanego materialu i sa rozlacznie polaczone z dociskowa plytka, która zamocowana jest próbka bada¬ nego materialu. Kostki maja zapewniona swobode ruchów w taki sposób, ze próbki badanego materialu sa docis¬ kane do sciernego medium jedynie na skutek dzialania sily ciezkosci próbki i kostki. Tarcza ma pierscien zabez¬ pieczajacy kostki przed wypadnieciem. Natomiast dru¬ ga glowica zawiera tarcze z ^pierscieniem do zamocowa¬ nia sciernego medium.Urzadzenie pozwala, badac odpornosc krawedzi za¬ laman materialów na scieranie w warunkach bardzo zbli¬ zonych do naturalnych, zapewniajacych zgodnosc wy¬ ników laboratoryjnej oceny z wynikami uzytkowej oceny tych materialów.Przedmiot wynalazku przedstawiony jest w przykla¬ dzie wykonania na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia urzadzenie do badania odpornosci krawedzi zalaman tkanin na scieranie w schemacie ogólnym, fig. 2 — glo¬ wice urzadzenia w widoku ofl dolu, fig. 3 — górna glo- 10 15 20 25 30 35 40 45 wice urzadzenia w przekroju wzdfaiz linii A—A pokaza¬ nej na fig. 2, fig. 4 — kostke w przekroju wzdluz linii B—B pokazanej na fig. 2, a fig. 5 — dolna glowice urza¬ dzenia w przekroju.Urzadzenie do badania odpornosci krawedzi zalaman tkanin na scieranie jest przystosowane do wspólpracy z aparatem pilltester do badania odpornosci tkanin na powstawanie pillingu. Górna glowica 1 urzadzenia za¬ wiera okragla tarcze 2 z szescioma' usytuowanymi pro¬ mieniowo ksztaltowymi wycieciami 3, która jest polaczona wkretami 4 z redukcyjna tuleja 5 zamocowana do wrze¬ ciona 6 aparatu pilltester. Wrzeciono 6 jest napedzane obrotowym ruchem o róznych kierunkach obrotów z na¬ pedowego ukladu aparatu pilltester. W wycieciach 3 tarczy 2 umieszczone sa kostki 7 z przewidzianym pio¬ nowym luzem 8. Kostki 7 maja wystepy 9 oraz gniazda 10, w których sa zamocowane zlozone na pól prostokatne próbki 11 badanej tkaniny, sprezynujaca podkladka 12 i wkretami 13. Tarcza 2 ma obejme 14 zabezpieczajaca kostki 7 przed wypadaniem.Dolna glowica 15 urzadzenia zawiera tarcze 16 z dwoma sworzniami 17, na której zamocowane jest pierscieniem 18 scierne medium 19. Tarcza 16 jest umiejscowiona na plycie 20 glowicy 15 i jest unieruchomiona ustalajacymi sworzniami 17. W czasie pracy urzadzenia glowica 1 z próbkami 11 badanej tkaniny ustawiana jest w takiej odle¬ glosci od glowicy 15 ze sciernym medium 19 azeby próbki 11 tkaniny stykaly sie z robocza powierzchnia dolnej glo¬ wicy. Sila docisku krawedzi próbek 11 tkaniny do scier¬ nego medium 19 jest niewielka i zalezy tylko od c'ezaru próbki 11 tkaniny i ciezaru kostki 7. Ruchy glowic 1J 15 i sila nacisku pomiedzy tracymi powierzchniami krawedzi próbki 11 tkaniny i sciernego medium 19 sa tak dobrane, azeby warunki pomiaru odpornosci krawedzi zalaman tkaniny na scieranie byly zblizone do warunków wy¬ stepujacych w czasie normalnego uzytkowania tkaniny w odziezowym wyrobie.Zastrzezenia patentowe 1. Urzadzenie do badania odpornosci krawedzi zalaman materialów na scieranie, zawierajace glowice z uchwytem próbek badanych materialów i napedowym ukladem oraz glowice ze sciernym medium, znamienne tym, ze górna glowica (1) zawiera tarcze (2) z ksztaltowymi wycieciami (3), w których usytuowane sa kostki (7) z uchwytem (12), (13) próbek (11) badanych materialów, oraz pierscien (14) zabezpieczajacy kostki (7) przed wypadnieciem, nato¬ miast dolna glowica (15) zawiera tarcze (16) z pierscie¬ niem (18) do zamocowania sciernego medium (19). 2. Urzadzenie wedlug zastrz. 1, znamienne tym, ze kostki (7) maja gniazda (10) oraz wystep (9) i sa rozlacz¬ nie polaczone (13) z dociskowa plytka (12).107 388 V 11 r^ i , i A^^ 1 "^ i 1 Fig. i fig. 2107 388 Fig. A.LZG Z-d 3, z. 301/14/80, n. 105+20 egz.Cena 45 zl PL