Przedmiotem wynalazku jest zawór przelewowy sterowany automatycznie sluzacy do ograniczenia wielkosci cisnienia w obwodzie hydraulicznym, instalowany glównie w ukladach z pompa o stalym wydatku i sterowaniem strumienia oleju przy pomocy rozdzielacza, rozpowszechnionych w budowie maszyn. Znane doty¬ chczas zawory przelewowe wykonane sa jako zawory tloczkowe lub suwakowe, wyposazone w grzybek dociska¬ ny do gniazda za pomoca sprezyny, elastycznych krazków badz gazu.Znane zawory przelewowe opisane sa w poradniku T.M. Baszta, „Hydraulika w budowie maszyn". WNT Warszawa, 1966 r., w ksiazce S.Smotryckiego „Okretowe 'napedy hydrauliczne" WM Gdansk 1970 r. oraz w pol¬ skich opisach patentowych nr 69253, 77509 i 86264.Sterowanie rozdzielaczem ukladów, w którym stosowane sa znane zawory jest zwiazane ze skokowym wymuszaniem wielkosci przeplywu do obwodu hydraulicznego. Stwarza to przy duzej sztywnosci ukladu nieko¬ rzystne warunki dynamiczne, powodujace powstawanie naglych, wysokich obciazen majacych charakter uderze¬ nia. Ze wzgledu na koniecznosc tlumienia drgan zaworu musi on posiadac okreslona stala czasowa, co powoduje powstawanie w ukladzie chwilowych wartosci cisnienia przekraczajacego wartosc cisnienia otwarcia zaworu.Wartosc ta raz nastawionajest stala w czasie pracy ukladu. W maszynach podlegajacych zmiennym obciazeniom, jak dzwignice, maszyny budowlane czy maszyny do robót ziemnych, zawory przelewowe ustawione na podstawie obciazen nominalnychnie sazdolne do tlumienia drgan wyniklych z ruchów nieustalonych na poziomie nizszych obciazen. Nie mozna ich dostosowac do poziomu obciazenia, nie zapewniaja takze ograniczenia predkosci na- Zawór przelewowy wedlug wynalazku sklada sie z zaworu podwójnego dzialania oraz tloczka, o wiekszej srednicy niz srednica otworu zaworu przelewowego, opartego o czolo sprezyny regulacyjnej- umieszczonego w trzpieniu nastawczym, wyposazonym w srube regulacyjna. W trzpieniu nastawczym znajduje sie nadto komora, wypelniona olejem, polaczona kanalami poprzez zawórjednostronnie dlawiacy z obwodem hydraulicznym.Zawór wedlug wynalazku znajduje szczególne zastosowanie db obwoJów obciazonych dynamicznie wokresach ruchów nieustalonych maszyny, a wiec rozruchu hib hamowania. Zawór wedlug wynalazku zapewnia2 107262 automatyczne sterowanie predkoscia narastania cisnienia w obwodzie hydraulicznym oraz dopasowania sie napie¬ cia spiezyny dociskajacej zawór grzybkowy do obciazenia ukladu, czyli cisnienia, przy czym zawór zachowuje zdolnosci ograniczania ustalonej wartosci cisnienia maksymalnego.Zawór wedlug wynalazku zastosowany w ukladach hydrostatycznych z pompa o stalym wydatku i stero¬ waniem przy pomocy rozdzielacza zapewnia ulatwienie obslugi maszyny dzieki uniezaleznienni procesu rozru¬ chu i hamowania maszyny od sposobu sterowania rozdzielaczem. Nadto gwarantuje ograniczenie mozliwych do wystapienia przy szybkim pizesterowaniu rozdzielacza, obciazen dynamicznych oraz tlumienie drgan wyniklych z ruchów nieustalonych maszyny, równiez przy obciazeniach nizszych od obciazenia nominalnego, a takze mozli¬ wosc lagodnego kasowania luzów w ukladzie kinematycznym maszyny i wywieranie wstepnego napiecia wiezi sprezystych w okresie rozruchu..... Przedmiot wynalazku jest pokazany w przykladzie wykonania na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia zaifcór przelewowy/% przekroju wzdluznym, a fig. 2 przedstawia schemat ideowy zaworu. Zawór przelewowy wedlug wynalazku sklada sie z korpusu 1 zawierajacego komore 2 polaczona z ukladem hydraulicznym zabez¬ pieczonym przed nadmiernym wzrostem cisnienia. Komora 2 polaczonajest kanalami przez zawór jednostronnie dlawiacy, zlozony z nastawnego dlawika 3 oraz zaworu zwrotnego 4 z komora 5 wypelniona olejem, nastawnego trzpienia 6 umieszczonego w korpusie 1 zaworu. W trzpieniu 6 umieszczony jest tloczek 7 oparty o czolo sprezyny regulacyjnej 8 dociskajacej grzybek 9. Powierzchnia czynna tloczka 7 o srednicy dx wynosi 1,15 powierzchni otworu o srednicy d2 pod grzybkiem 9. Nadto w trzpieniu 6 znajduje sie sruba regulacyjna 10.Grzybek 9 wraz ze sprezyna 8 umieszczony jest w komorze 11 polaczonej z komora 12, a ta z kolei z linia zlewowa. Pod zaworem grzybkowym znajduje sie sprezyna 13 dociskajaca suwak 14, w którym znajduje sie kapilara. Suwak 14 w zaleznosci od stanu pracy zaworu odcina lub laczy komory 2 i 12.Dzialanie zaworu wedlug wynalazku jest nastepujace. Wymuszenie przyplywu do komory 2 powoduje wzrost cisnienia w komorze 2 do poziomu ustawionego sruba regulacyjna 10 i przeplyw czynnika roboczego z komory 2 do komory 12. Jednoczesnie wystapi na skutek róznicy cisnien na dlawiku 3 przeplyw do komory 5 powodujac wzrost cisnienia w tej komorze. Powoduje to zwiekszenie nacisku na tloczek 7 i dalszy wzrost cisnienia w ukladzie. Proces wzrostu cisnienia zakonczy sie po dojsciu tloczka 7 do polozenia krancowego.Poziom tego polozenia ustalany jest nastawnym trzpieniem 6. Szybkosc narastania cisnienia regulowana jest dlawikiem 3. Przy spadku cisnienia w ukladzie, spowodowanego na przyklad spadkiem obciazenia lub polacze¬ niem komory 2 z linia niskiego cisnienia, tloczek 7 powróci do pierwotnego polozenia na skutek przeplywu z komory 5 przez zawór zwrotny 4.Zastrzezeniepatentowe Zawór przelewowy, zlozony z zaworu podwójnego dzialania, znamienny tym, ze o czolo sprezyny regulacyjnej (8) jest oparty tloczek (7) o srednicy (d^ wiekszej niz srednica (d2) otworu zaworu przelewowego, umieszczony w nastawnym trzpieniu (6), zaopatrzonym w srube regulacyjna (10), przy czym w trzpieniu (6) znajduje sie komora (5), wypelniona olejem, polaczona poprzez zawór jednostronnie dlawiacy z obwodem hydraulicznym.107 262 PL