Przedmiotem wynalazku jest sposób szybkiego u- suwania klejonek skrobiowych w operacjach odkle¬ jania tkanin.Bielenie jest jedna z podstawowyoh operacji uszlachetniania tkanin, zwlaszcza bawelnianych i lnianych. Na proces bielenia sklada sie szereg operacji chemicznych i mechanicznych jak sciera- nie^ opalania odklejanie, warzenie, bielenie wlasci¬ we i pranie.Po opaleniu, a przed warzeniem nalezy usunac z tkaniny krochmal zawarty w klejonce, który przeszkadzalby dalszym procesom. Zawartosc kro¬ chmalu w klejonce moze byc rózna, gdyz kazdy zaklad ma wlasna recepture uzalezniona nie tyl¬ ko od rodzaju przedzy i gestosci tkaniny.Znane sa rózne sposoby odklejania tkanin klejo¬ nych produktami skrobiowymi. Operacje te mozna przeprowadzac za pomoca goracej wody, enzymów lub zwiazków chemicznych. Przy kazdym z tych sposobów nieodzowne jest tak zwane moczenie tka¬ niny to jest pozostawienie jej po zamoczeniu na kilkanascie godzin w spokoju. W tym czasie skro¬ bia ulega hydrolizie i przechodzi w rozpuszczalna w wodzie glukoze. Ze wzgledu na daleko idace podobienstwo pomiedzy budowa chemiczna skrobi a budowa chemiczna celulozy, wszelkie operacje stosowane przy rozszozepiamhi skrobi musza byc przeprowadzone w takich warunkach, które nie wywolalyby zmian w budowie cza¬ steczki celulozy a przede wszystkim zabezpieczaly? by ja przed powstawaniem oksycelulozy i hydroksy- oelulozy. Te lagodne warunki odklejania sprowa¬ dzaja sie do stosowania niskich temperatur sro¬ dowiska i dlugich czasów trwania operacji. Przy tradycyjnie stosowanych srodkach odklejajacych stosowane sa temperatury nizsze niz 70°C przy czasach odklejania od 4 do 20 godzin. Operacje od¬ klejania tkanin przeprowadza sie róznie w zalez¬ nosci od rodzaju klejonki i sposobu bielenia wlas¬ ciwego.Znane sa rózne zestawy urzadzen bielnika do prowadzenia procesu okresowo, pólciagle i ciagle przy bieleniu tkanin w pasmie i w szerokosci w metodach okresowych i pólciaglych takich gdzie tkanina podawana jest w postaci tasmy. Napojona roztworem srdka odklejajacego tkanine uklada ^ sie w dolach, basenach lub zasobnikach na okres kilku godzin w zaleznosci od aktywnosci srodka i ilosci kroidhmalu w tkamiinie.Bielenie ciagle stosowane jest glównie w wielko¬ przemyslowych metodach produkcji* gdzie produko¬ wane sa duze partie tego samego gatunku tkanin.Metoda bielenia ciaglego polega na nieprzerwanym przelocie tkaniny przez rózne maszyny i urzadze¬ nia, w których jest poddawana kolejnemu krótkie¬ mu dzialaniu odpowiednich srodków chemicznych.Przy bieleniu tkanin chlorynem sodowym, pod¬ chlorynem i nadtlenkami stosuje sie bielenie sze¬ rokosciowe tkanin. Bielenie tymi zwiazkami od¬ znacza sie intensywnym dzialaniem, co umozliwia 1041333 pominiecie procesu warzenia pod cisnienem, a tym samym eliminuje z zespolu biernika kotly warzel¬ ne. Znane sa metody bielenia tkanin w szerokosci metoda okresowa i metoda ciagla.Specjalna metode bielenia chlorynem sodowym opracowala firma Dungler. Charakterystyczna ce¬ cha tej metody jest zastosowanie przegrzanej pary do ogrzewania tkaniny. W metodzie tej odklejanie i obgotowanie tkaniny przeprowadza sie czyn¬ nikiem alkalicznym przez dwukrotne napojenie tka¬ niny roztworem lugu i wprowadzenie jej do komo¬ ry reakcji z lugiem, po wyjsciu z komory reakcji tkanina prana jest wstepnie a nastepnie neutrali¬ zowana 1 prafia. na" goraco po czym nastepuje biele¬ nie wlasciwe. Komora reakcji wyposazona jest w 'zespól dysz wydmuchujacych przegrzana para obu¬ stronnie na wprowadzona tkanine, dzieki czemu nastepuje szybkie ogrzanie zawartej w niej cieczy.Znany jest równiez agregat do ciaglego odkleja- nia i bielenia chlorynowo-naditlenkawego japonskiej firmy Sando Iron Works Co. Pierwszy zespól tego agregatu sluzy do odklejania i sklada sie z opalarki gazowej, ciaglego aparatu do obgotowywania, kadzi do napawania srodkami odklejajacymi, komory re¬ akcji odklejania oraz 3 przedzialowej pralnicy prze- ciwpradowej.Glównym Czlonem agregatu jest komora reakcji.Wprowadzona do niej tkanina podlega ogrzewaniu konclensujaca para, wtryskiwana bezposrednio do komory. Rozgrzewanie tkaniny do wymaganej tem¬ peratury odbywa sie w górnej czesci komory i kil- kupasmowym pasazu. Ogrzana tkanina jest ukla¬ dana za pomoca ukladacza w steflowanych stosach na plytkach umieszczonych na przenosnikach, któ¬ re przesuwaja sie skokowo w dól tak, ze na kaz¬ dym „pietrze" miesci sie jeden stos tkaniny. Pod¬ czas ostatniego skoku przenosnika stos tkaniny opa¬ da do dolnej czesci komory wypelnionej wrzaca ciecza, skad nastepuje wyciaganie tkaniny do dal¬ szych operacji. Charakterystyczne jest w tym u- rzadzeniu zastosowanie obróbki cieplnej za pomoca pary — w górnej czesci kanalu i wrzacej wody w jego dolnej czesci. Temperatura reakcji jest utrzy¬ mywania w granicach 95—100°C, a czas reakcji wy¬ nosi 5—40 minut. Komory reakcji moga byc budo¬ wane z rózna iloscia „pieter", przy czterech stosach - uzyskuje sie wydajnosc tkaniny 60—100 m/minute.W opisanych metodach firmy Dungler i Sando Iron Works Co. komory reakcji nie zapewniaja la¬ godnych warunków odklejania jakie wymagane byly w tradycyjnych metodach okresowych. W me¬ todzie firmy Dungler odklejanie i obgotowywanie Odbywa sie w atmosferze przegrzanej pary, gdzie wykluczona jest jej, kondensacja, wiaze sie z tym jak juz wspomniano duze zuzycie pary, wynikaja¬ ce z koniecznosci jej wymiany dla zachowania po¬ trzebnego srodowiska.W komorze reakcyjnej firmy Sando Iron Works Co istnieje srodowisko wodne, temperatura jest wysoka, a czas reakcji wynosi 5—40 minut. Znane sa jeszcze inne metody ciaglego odklejania na przyklad metoda Beutlera, metoda Pad-Steam, me¬ toda J-boksórw.Znane srodki odklejajace nie zapewniaja bezpie¬ cznej i sprawnej pracy tych agregatów. Znany i 133 jest srodek do odklejania o którym wiadomo, ze jest wyzszym estrem alkoholowym kwasu jedno- nadsiiarkoiwiegó, stabilizowanym specjalna metoda.Istota wynalazku polega na zastosowaniu w spo- sobie odklejania tkanin, okreslonych parametrów przy zastosowaniu srodka zawierajacego zwiazek utleniajacy, skrobie oraz zwiazek zapobiegajacy ró¬ wnoczesnemu utlenianiu celulozy.Sposobem wedlug wynalazku opalona i wyprana tkanine wprowadza sie do roztworu zawierajacego lug sodowy, srodek zwilzajacy oraz srodek do od¬ klejania uzyty w ilosci od 3 do 60 g w litrze, przy czym srodek do odklejania sklada sie z 20—40 cze¬ sci wagowych nadboranu sodowego, 0,2—2,5 czesci wagowych zwiazku zawierajacego ugrupowanie R!—C—N—SHOH II 1 O R2 Ri stanowi alkil, grupe —NH2, —O—, a R2 stanowi alkil grupe —CH2OH lub wodór, 50—75 czesci wa¬ gowych mocznika i 1—8 czesci wagowych siarcza¬ nu sodowego, po czym napojona tkanine poddaje sie odklejaniu w temperaturze otoczenia lub wyz¬ szej w czasie 0,5—60 minut. Odklejona tkanine pod¬ daje sie plukaniu wedlug znanych sposobów, naj¬ pierw w goracej a pózniej w letniej i zimnej, wo¬ dzie.Sposób wedlug wynalazku stosowany moze byc w róznych systemach bielenia, przy uzyciu rózne- go rodzaju maszyn ma przyklad w J-boxach, zwyk¬ lych napawarkach w systemie przenosnikowym, sy¬ stemie walca napawajacego i innych.Ze wzgledów ekonomicznych korzystnie jest spo¬ sobem wedlug wynalazku napojona tkanine poddac odklejaniu w temperaturze powyzej 50°C, najko¬ rzystniej parowaniu w temperaturze 100—120°C w czasie 45 minut. Optymalna ilosc stosowanego srod¬ ka odklejajacego, czas odklejania i temperatura zaleza od rodzaju tkaniny i ilosci klejonki nasie- 40 niowej na osnowe. Przy niskiej zawartosci skrobi w tkaninie stosowac mozna mniejsze ilosci srodka i nizsze temperatury. Dla tej samej tkaniny i tej samej ilosci uzytego srodka odklejajacego optymal¬ ny czas odklejania zalezy od stosowanej temperatu- 45 T?' Zastosowany w sposobie wedlug wynalazku sro¬ dek odklejajacy posiada w swym skladzie obok zwiazku utleniajacego skrobie, zwiazek zapobiega¬ jacy uszkodzeniu celulozy. Niewielki dodatek zwia- 50 zków zawierajacych ugrupowanie R!—C—N—CHO20H II I O' R2 pozwala na bezpieczne prowadzenie procesu odkle¬ jania w podwyzszonej temperaturze. -Inne skladniki 55 stosowanego srodka spelniaja kolejno role — mo¬ cznik ulatwia penetracje roztworu srodka do wnet¬ rza klejonki a siarczan sodowy zwieksza powino¬ wactwo roztworu do odklejanej tkaniny.Sposobem wedlug wynalazku opalona i wyprana 60 tkanine wprowadza sie do alkalicznego roztworu zawierajacego 0,5—2 g/l niejonowego srodka zwil¬ zajacego oraz 4—60 g/l srodka odklejajacego skla¬ dajacego sie z 20—40 czesci wagowych nadboranu sodowego, 0,2—2,5 czesci mieszaniny dwu/hydroksy- 65 metylo/uretanów alkoholi alifatycznych o dlugosci5 lancucha weglowodorowego od Cio do C22 oksyety- lowanych 10—20 molami tlenku etylenu, 50—75 cze¬ sci wagowych mocznika i 1—8 czesci wagowych siarczanu sodowego.Napojona tkanine po odzeciu odkleja sie podda¬ jac ja w zaleznosci od stosowanej aparatury i ilo¬ sci zawantej klejonki dzialaniu podwyzszonej tem¬ peratury w czasie 10—60 minut lub paruje sie ja w temperaturze 95—120°C w czasie 0,5—45 minut nastepnie odklejona tkanine plucze sie w znany sposób korzystnie najpierw w goracej a pózniej w letniej i zimnej wodzie.Odklejane sposobem wedlug wynalazku tkaniny nie wykazuja sladów skrobi a ich wlasnosci wy¬ trzymalosciowe nie ulegaja obnizeniu.Przyklad I. Bawelniana tkanine opalona i wyprana w wodnej kapieli o temperaturze 95— —100°C napawano w napawarce roztworem o tem¬ peraturze otoczenia, zawierajacym 25 g/l NaOH, 1,5 g/l oksyetylowanego tlenkiem etylenu alkilofe- nolu, o handlowej nazwie Rokafenol N-8,4 g/l srod¬ ka odklejajacego, zawierajacego 30,, 5 czesci wago¬ wych nadboranu sodowego, 0,5 czesci wagowych mieszaniny dwu/hydroksymetylo/uretanów alkoholi alifatycznych o dlugosci lancucha weglowodorowe¬ go od Cio—C22 oksyetylowanych 10—20 molami tlenku etylenu, 64 czesci wagowych mocznika i 5 czesci wagowych siarczanu sodowego, po czym na¬ pojona tkanine wprowadzano do wiezy reakcyjnej i ogrzewano para do temperatury 95—100°C. Czas przebywania tkaniny w wiezy wynosil 33 minuty.Nastepnie tkanine poddano praniu w 8 przedzia¬ lowej pralnicy. W 1, 2 i 3 przedziale odklejona tka¬ nine plukano w wodzie o temperaturze 90—95°C, w 4 przedziale w wodzie o temperaturze 60°C, w 5 przedziale w wodzie o temperaturze 30°C i 6 prze¬ dziale w wodzie dodatkiem 4 g/l kwasu octowego w przedziale 7 i 8 w wodzie o temperaturze 30°C do uzyskania pH = 7.Odklejona tkanina nie wykazywala sladów skro¬ bi— oznaczenie wykonano wedlug ZN-73/MPL-01. 031.Tak odklejona tkanine poddano procesowi bielenia nadtlenkowego.Podany w przykladzie proces odklejania odbywa sie w sposób ciagly. Tkanina wprowadzana do roztworu odklejajacego zawiera 80% wody, nato¬ miast wychodzaca z roztworu odklejajacego zawie¬ ra 100% roztworu. Procentowa zawartosc roztwo¬ ru odnosi sie do ciezaru tkaniny. W czasie odkleja¬ nia tkanina zabiera 20% roztworu odklejajacego.Ilosc ta systematycznie jest uzupelniana roztworem zasilajacym.Przyklad II. Opalona i wyprana tkanine z celulozy regenerowanej napawano w napawarce roztworem odklejajacym o temperaturze otoczenia, zawierajacym 5 g/l NaOH, 3 g/l srodka do odkle¬ jania o skladzie jak w przykladzie I, 1,5 g/l srod¬ ka zwilzajacego bedacego kompozycja niejonowych srodków powierzchniowoczynnych typu alkilofenoli i oksyetylowanych alkoholi o zawartosci wegla od 7—14. Nastepnie napojona tkanine wprowadzono do wiezy reakcyjnej i ogrzewano para do tempera¬ tury 90°C. Czas przebywania tkaniny w komorze U33 6 reakcyjnej wynosi 33 minuty. Nastepnie proces pro¬ wadzono jak w przykladzie I.Podany w przykladzie proces odklejania odbywa sie w sposób ciagly. Odklejona tkanina nie wykazy- wala sladów skrobi. Badanie wykonano jak w przykladzie I. Tak^ otrzymana 'tkanine poddano procesowi bielenia nadtlenkowego.Tkanina wprowadzana do roztworu odklejajacego zawiera 80% wody, natomiast wychodzaca z roz- tworu odklejajacego zawiera 100% roztworu. Pro¬ centowa zawartosc roztworu odnosi sie do ciezaru tkaniny.W czasie odklejania tkanina zabiera 20% roztwo¬ ru odklejajacego. Ilosc ta systematycznie jest uzu- pelniana roztworem zasilajacym.Przyklad III. Opalona i wyprana tkanine za¬ wierajaca 67% wlókna poliestrowego i 33% wlókna celulozowego napawano w napawarce roztworem odklejajacym o temperaturze otoczenia, zawieraja- cym 5 g/l NaOH, 1,5 g srodka zwilzajacego jak w przykladzie II, 3 g/l srodka do odklejania, zawiera¬ jacego 73,5 czesci wagowych mocznika, 1 czesc wag. siarczanu sodowego, 25 czesci wagowych nad¬ boranu sodowego, 2 czesci wagowych 25% wodnego roztworu mieszaniny dwu/hydroksymetylo/ alkoholi alifatycznych, zawierajacych od 10—22 atomów we¬ gla w lancuchu, oksyetylowanych 18 molami tlen¬ ku etylenu. Nastepnie napojona tkanine wprowa¬ dzono do wiezy reakcyjnej i ogrzewano para do temperatury 90°C. Nastepnie proces prowadzono jak w przykladzie II.Odklejona tkanina nie wykazywala sladów skro¬ bi, nie zawierala sladów oksy i hydrocelulozy, nie 3g ulegla oslabieniu. Zawartosc roztworu w tkaninie oraz sposób uzupelnienia jak w przykladzie II.Przyklad IV. Opalona i wyprana bawelniana tkanine napawano w napawarce roztworem odkle¬ jajacym o temperaturze otoczenia, zawierajacym 25 40 g/l NaOH, 1,5 g/l srodka zwilzajacego jak w przy¬ kladzie ' II, 4 g/l srodka odklejajacego, zawieraja¬ cego 68 czesci wagowych mocznika, 23,5 czesci wa¬ gowych nadboranu sodowego, 5 czesci wagowych siarczanu sodowego, 5 czesci wagowych 25% wod- 45 nego roztworu mieszaniny dwu/hydroksymetylo/u¬ retanów alkoholi alifatycznych zawierajacych od —22 atomów wegla, w lancuchu, oksyetylowanych 18 molami tlenku etylenu, po czym napojona tkani¬ ne wprowadzono do wiezy reakcynej. Dalszy prze- 50 bieg procesu jak w przykladzie I.Odklejana tkanina nie wykazywala sladów skro¬ bi, nie zawierala sladów oksy- i hydrocelulozy, nie ulegala oslabieniu. Zawartosc rozltworu w tkani¬ nie oraz sposób uzupelnienia jak w przykladzie II. 55 Przyklad V. Opalona i wyprana bawelniana tkanine wprowadzono do napawarki zawierajacej 80 g/l NaOH, 3 g/l srodka zwilzajacego jak w przy¬ kladzie II, 50 g/l srodka do odklejania zawierajace¬ go 50 czesci wagowych mocznika, 1,5 czesci wago- 60 wych siarczanu sodowego, 40 czesci wagowych nad¬ boranu sodowego, 10 czesci wagowych 25% wodne¬ go roztworu dwuhydroksymetylouretanu. Napojona tkanine po odzeciu do 80% wprowadza sie w spo¬ sób ciagly do komory reakcyjnej. Tkamina przeby- 65 w,a w komorze 1 minute w temperaturze 120°C,104 133 s po czym tkanina jest poddana plukaniu jak w przykladzie I.Odklejona tkanina nie wykazywala sladów skrobi nie zawierala oksy- i hydrooelulozy, nie ulegla os¬ labieniu. B Pobierany przez.tkanine roztwór odklejajacy syste¬ matycznie uzupelniano.Przyklad VI. Opalona tkanine bawelniana wprowadza sie do pralnicy pasmowej zawierajacej \ g/l NaOH, il,5 g/l Rokafenolu N-8, 5 g/l srodka " odklejajacego zawierajacego 56 czesci wagowych mocznika, 30 czesci wagowych nadboranu sodowego, 2 czesci wagowe siarczanu sodowego i 12 czesci wagowych .suchego monohydroksymetyloimocznika po czym tkanina jesit poddana plukaniu jak w w systematycznie zmieniac polozenia. Proces odkleJa¬ nia prowadza sie w wyzej wymienionym roztworze o temperaturze 90—95°C w czasie' 30 minut.Nastepnie kapiel spuszcza sie i tkanine plucze biezaca zimna woda przez 30 minut, nastepnie wo- 20 da o temperaturze 60°C przez 30 minut, nastepnie woda z dodatkiem 4 g/l kwasu octowego 20 mi¬ nut. Tak odklejona tkanina nie wykazuje sladów skrobi i nie zawiera sladów oksy- i hydrooelulozy nie uleglaoslabieniu. 25 Z as it rzezenia patentowe 1. Sposób szybkiego odklejania tkanin, przez od¬ klejanie srodkami utleniajacymi polegajacy na napawaniu tkaniny w alkalicznej kapieli odkleja- jacej, zawierajacej srodek zwilzajacy, znamienny tym, ze tkanine napawa sie roztworem zawieraja* cym 3—60 g/l srodka skladajacego sie z 20—40 czesci wagowych nadboranu sodowego, 0,2—2,5 Cze¬ sci wagowyoh zwiazku zawierajacego ugrupowanie Ri—C—N—CHOH w Którym Ri stanowi alkil, gru¬ li I O R2 pe —NH2—O—, a R2 stanowi alkil, grupe —CH2OH lub wodór, 50—75 czesci wagowych mocznika i 1—8 czesci wagowych siarczanu sodowego, po czm napojona tkanine poddaje sie odklejaniu w tem¬ peraturze otoczenia lub wyzszej w czasie 0,5—60 minut, a nastepnie plucze w znany sposób. 2. Sposób wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze tkanine napawa sie roztworem zawierajacym 4—60 g/l srodka odklejajacego skladajacego sie z 30,5 czesci wagowych nadboranu sodowego, 0,5 czesci wagowych mieszaniny dwu/hydroksymetylo/ureta- nów alkoholi alifatycznych o dlugosci lancucha we¬ glowodorowego od C10 do C22 oksydtylowanych —20 molami tlenku etylenu, 64,5 czesci wagowycn mocznika i 5 czesci wagowych siarczanu sodowego, po czym napojona tkanine wprowadza sie do ko¬ mory reakcyjnej i ogrzewa para do temperatury 95—130°C w czasie 20—35 minut, a nastepnie plucze w znany sposób.ERRATA, lam 4, wiersz 16. jest* R^C—N--SHOH II I O R2 powinno byc: Ri—C—N—CHOH II I • O R2 laim 7, wiersz15. 1 jest: po czym tkanina jest poddana plukaniu jak w powinno byc: po czyni, unuchaimia kolowrotek, by tkanina irtógla DN-3, zam. 525/79 Cena 45 il PL PL