Turbiny gazowe z wahajaca sie ciecza jako srodkiem napednym, w których tloki wodne, wprawione w znany sposób w ruch wahadlowy pod dzialaniem cisnien gazu, przeplywaja miedzy dwoma wirnikami po¬ przez nieruchoma kierownice, sa ekono¬ miczne tylko w tym przypadku, jesli uda¬ je sie mozliwie zmniejszyc straty energj i, powstajace wskutek tarcia wody i pradów wirowych oraz unieszkodliwic uboczne hy¬ drauliczne dzialania, powstale wskutek ru¬ chu wahadlowego tloków wodnych. We¬ dlug obecnego stanu wiedzy zadania te moga byc najlepiej rozwiazane w takiej turbinie, która posiada dwa zupelnie nie¬ zalezne i oddzielne wirniki znanego ustro¬ ju, a które to wirniki posiadaja specjalne wlasciwosci, stanowiace cechy znamienne wynalazku ninie)Szego.Wynalazek polega przedewszystkiem na tern, ze promien pierscienia kierownicze¬ go jest zaledwie troche wiekszy, niz ze¬ wnetrzna odleglosc zwierciadla wody od walu. Nastepnie wynalazek polega na spe- cijalnem uksztaltowaniu wienca lopatkowe¬ go, a mianowicie przestrzenie w wirniku miedzy komora spalania a szczelina wylo¬ towa posiadaja nie imienny przekrój i sa w przewaznej czesci wzdluz osi rozdzielone scianka cylindryu ria i zaopatrzone w pro-mieniowe lopatki miedzy przestrzenia spa¬ lania a czescia osiowa. Skutecznosc tych znamiennych cech jest ponizej wyja¬ sniona.Rysunek przedstawia przyklad wyko¬ nania wynalazku niniejszego.Konstrukcja turbiny, przedstawionej na fig. 1, wykazuje przedewszystkiem jak naj¬ bardziej mozliwe uzyskanie zblizenia szyb¬ kosci obwodowej w szczelinie kierownicy do szybkosci obwodowej na powierzchniach wody. Im mniejsza skutkiem tego bedzie szybkosc obwodowa w szczelinie kierow¬ nicy, tern mniejsze beda tez dla okreslonej jednostki mocy bezwzgledne szybkosci wo¬ dy w pierscieniu kierowniczym, tern wiek¬ sze beda zatem przynalezne przekroje prze¬ plywowe, tern mniejsze beda wreszcie stra¬ ty tarcia w kanalach prowadniczych, zalez¬ ne od obydwu tych warunków. Zapomoca znanych dotychczas postaci kól, stosowa¬ nych w pompach odsrodkowych i transfor¬ matorach (wodnych) nie mozna bylo osia¬ gnac pozadanego zmniejszenia szybkosci obwodowej w szczelinie miedzy kolami, poniewaz stosowane ,ze wzgledu na zabez¬ pieczenie od rozpryskiwania dlugosci tlo¬ ków wodnych zwiekszaly srednice kola tern wiecej, im bardziej chciano podczas skoku zabezpieczyc zwierciadlo wody przed rozpryskiwaniem. Wedlug wynalazku szyb¬ kosc obwodowa w szczelinie miedzy ko¬ lami mozna jednak znacznie zmniejszyc bez naruszania bezpieczenstwa przed roz¬ pryskiwaniem, lub tez bezpieczenstwo to dowolnie zwiekszyc bez zwiekszania szyb¬ kosci obwodowej w szczelinie miedzykolo- wej, a mianowicie w ten sposób, ze naj- glówniejsza czesc ksztaltu potrzebnej dlu¬ gosci lopatek wirnikowych w krancowym przypadku ma przebieg osiowy, a promie¬ niowy tylko o tyle, o ile to jest uwarunko¬ wane, zewnetrznem polozeniem zwiercia¬ dla wodnego. Powyzsza cecha konstrukcji jest uwidoczniona na fig. 1. Poszczególny tlok wodny waha sie miedzy kolami 1 i 2 poprzez pierscien kierownicv 3. Wewnetrz¬ na srednica bebnów kól jest przysunieta mozliwie blisko do zewnetrznego polozenia tloków wodnych. Wience lopatkowe wirni¬ ków miedzy punktami 4 i 5 oraz 6 i 7 ma¬ ja przebieg tylko osiowy i posiadaja taka dlugosc, jaka jest wymagana ze WiZgledu na dana szybkosc katowa turbiny, uwarun¬ kowana zabezpieczeniem przed rozpryski¬ waniem. Kazde dalsze przedluzenie wien¬ ców lopatkowych wirników zwieksza bez¬ pieczenstwo przed rozpryskiwaniem bez zwiekszania szybkosci przeplywu w szcze¬ linie miedzykolowej.Skutkiem zastosowania tego pierwsze¬ go srodka umozliwiony jest i drugi srodek, który równiez wplywa na polepszenie sprawnosci przebiegu wahania i który tak samo, jak i pierwszy, stanowi znamie wy¬ nalazku. Poniewaz kazdy zadany stopien bezpieczenstwa przed rozpryskiwaniem mozna osiagnac zapomoca odpowiednich dlugosci tloków bez zwiekszania szybkosci obwodowej w szczelinie kolowej i bez zwiekszania zwiazanych z nia strat tar¬ cia w pierscieniu kierowniczym, zatem przekroje przeplywowe komór wirnikowych w kierunku ku pierscieniowi kierownicze¬ mu moga byc w przypadku krancowym u- trzymane niezmiennemi tak, iz ponowne wejscie wody do komory wirnikowej mo¬ ze sie odbywac bez powrotnej zamiany szybkosci na cisnienie. W znanych dotych¬ czas konstrukcjach kól wskazane bylo, ze wzgledu na zabezpieczenie przed rozpryski¬ waniem, zwezac przekroje komór wirniko¬ wych w kierunku ku pierscieniowi kierowni¬ czemu, a z tern zwiazana byla powrotna za¬ miana szybkosci na cisnienie przy wejsciu wody do komory wirnikowej, a wiec i nieu¬ niknione pogorszenie sprawnosci hydrau¬ licznej przebiegu wahania. Tych strat uni¬ ka sie zupelnie zapomoca powyzszej bu¬ dowy. — 2 —Z powyzej wskazanemi cechami zna- miennemi wynalazku zwiazana jest jeszcze trzecia jego wlasciwosc, która daje dalsze polepszenie pracy turbiny. Lopatki wirni¬ kowe w nowej konstrukcji kola miedzy punktami 8 i 4 oraz 7 i 9, a wiec w calym obrebie skoków zwierciadel wody oraz przylegajacych powierzchni krzywizno¬ wych, sa w krancowym przypadku zupelnie promieniowe, Bylo to dotychczas niemozli¬ we, jednakze posiada szczególna zalete ze wzgledu na dzialanie przyspieszenia Corio- lis'a. które uzewnetrznia sie przy koncach tloków w zmiennych ukosnych polozeniach zwierciadel wody i przy niepromieniowych lopatkach moze spowodowac niedopu¬ szczalne odslanianie scianek lopatek, W powyzszej budowie te niepozadane pobocz¬ ne dzialania ruchu wahadlowego sa znacz¬ nie mniejsze.Niezaleznie od stosunkowego zmniejsze¬ nia szybkosci obwodowej, w szczelinie ko¬ lowej zastosowano w danej konstrukcji je¬ szcze i czwarte urzadzenie, które powodu¬ je dalsze zmniejszenie strat tarcia w pier¬ scieniu kierowniczym i jednoczesnie po¬ lepszenie dzialania lopatek w kanalach kierowniczych, Przestrzen osiowa komór wirnikowych podzielona iest cylindryczne- mi sciankami 10 i 11. Wyplyw wody odby¬ wa sie tylko przez jedna czesc, mniej wie¬ cej w czesci zewnetrznej przy 12. ponowny jednak wplyw wody do komór wirnikowych odbywa sie jednoczesnie przez obydwie czesci 13 i 14. Skutkiem dzialania tego u- rzadzenia uwydatniony jest na fig. 2 w wykresie szybkosci dla jakiejkolwiek, np. najwiekszej wzglednej szybkosci wahania.Wzgledna szybkosc wyplywu z lopatek wirnikowych Wa jest znacznie wieksza od wzglednej szybkosci wplywu do lopatek wirnikowych We. Skutkiem stosunkowego zmniejszenia szybkosci w S7czelinie kolo¬ wej U rzut X dla okreslonej jednostki mo¬ cy bedzie sam przez sie wiekszy, niz w in¬ nym przypadku; Skutkiem'tego, ze róznor rodnosc wzglednych -szybkosci W& oraz,, Wf wplywa na wielkosc katów a oraz, fS wy^ kresu, wiec sa one znacznie wieksze/anize¬ li to mozna bylo dotad osiagnac, -Im, wiek¬ szy jest kata, tern wieksze beda v taik^e przekroje kola kierowniczego,, a skutkiern tego tern mniejsze beda jednostkowe stra¬ ty tarcia w kanalach kierowniczych. Dalej im wiekszy jest kat 3 tern pewniejsze be¬ dzie pozadar ,3 odchylenie wody wewnatrz kanalów kierowniczych i tern czulszy be¬ dzie skutek dzialania regulacji. Na tern polega dalsze wazne znamie wynalazku.Omówione znamiona wynalazku charak¬ teryzuja wprawdzie wypadki krancowe o najwyzszej wydajnosci dzialania, zwla¬ szcza przy jednoezesnem ich zastosowaniu; znamiona te jednak i wpoblizu krancowych wypadków, jak iw poszczególnych wydaj- nosciacli dzialania stanowia istotne ulep¬ szenia w porównaniu ze znanemi dotych¬ czas konstrukcjami- PL