Celem nonjusza perspektywicznego jest umozliwienie wykonywania odczytów na lacie mierniczej przez lunete dla róz¬ nych odleglosci z dokladnoscia do 1 mm, wzglednie 0,1 mm. Odleglosci poziome, mierzone zapomoca instrumentu uniwer¬ salnego, wykazuja dokladnosc 1 m, wzgled¬ nie w przyblizeniu 1 dm. Przy zastosowa¬ niu wynalazku mozna odczytywac odle¬ glosci poziome z dokladnoscia do 1 cm, wzglednie w przyblizeniu 1 mm. Mozliwosc zastosowania tego wynalazku w innych dziedzinach jest prawdopodobna.Na ramce metalowej (fig. 1) przymoco¬ wanych jest 11 nitek bardzo cienkich prze¬ cinajacych sie w zasadzie poza obrebem konstrukcji w jednym punkcie. Przy pozio¬ mem ustawieniu libeli instrumentu nitka dolna D zajmuje polozenie scisle poziome, a nitka górna G nachylona jest do nitki dolnej pod katem \i, którego wielkosc u- warunkowana jest wzgledami czysto prak- tycznemi, t. j. wielkoscia powiekszenia op¬ tycznego, wielkoscia pola widzenia lunety i t. d.Promienie odcinaja na kazdej prostej, prostopadle wykreslonej do nitki dolnej, 10 teoretycznie równych czesci.Lata miernicza (fig. 2) zaopatrzona jest w kreske pionowa A, przecinajaca jej podzialke centymetrowa.Odcinek na lacie L (fig. 3) miedzy nit¬ kami lunety jest setna czescia odleglosci poziomej miedzy stanowiskami instrumentu i lata, jesli w równaniu dla odleglosci po¬ ziomychD= K. L . cos£cp -|- k . cos cp stala /£ -=2=^100* ftie^ugfcgledniajac k. Stala k przy tachymetrze o zestawieniu socze¬ wek w lunecie wedlug Porro'a z równania wogóle wypada. Im wieksza jest doklad¬ nosc odczytu na lacie mierniczej miedzy nitkami, tern wieksza jest dokladnosc obli¬ czonej z równania odleglosci poziomej. By te ostatnia podac z odczytana dokladnoscia do 1 dcm, a w przyblizeniu do 1 cm nalezy odcinek na lacie L odczytac z dokladnoscia 1 mm, wzglednie w przyblizeniu 0,1 mm.Przy pomocy nitek odczytuje sie na la¬ cie metry, decymetry i centymetry, przy- czem nitka pionowa krzyza nitkowego zlewa sie z linja pionowa laty A. Nastepnie przesuwa sie przy uzyciu sruby pionowej V (fig. 4) nonjusz perspektywiczny wdól lub wgóre tak dlugo, az jego promien po¬ czatkowy D padnie dokladnie na dowolna kreske centymetrowa, dla szybszej orjen- tacji jednakowoz mozliwie na kreske decy¬ metrowa. Od tego miejsca liczy sie nastep¬ nie wgóre 9 cm, t. j. do punktu przecie¬ cia sie N dziewiatej kreski centymetrowej, liczac od promienia poczatkowego D, z pionem laty A. Punkt ten jest punktem koncowym nonjusza N. Przy pomocy sruby dzialajacej w kierunku poziomym H (fig. 5) przesuwa sie nonjusz perspektywiczny tak dlugo, az promien koncowy G nonju¬ sza perspektywicznego padnie dokladnie na punkt koncowy nonjusza N. Odleglosc punktu koncowego nonjusza N od jego promienia poczatkowego D, t. j. 9 cm w perspektywie dla danej odleglosci pozio¬ mej, podzielona jest przeto przez promie¬ nie nonjusza perspektywicznego na 10 równych czesci. Dla danej odleglosci jest wobec tego skonstruowany nonjusz w zwyklem pojeciu.Przy pomocy sruby dzialajacej tylko w kierunku pionowym (fig. 6) nakrywa sie dolna nitke lunety promieniem poczatko¬ wym D nonjusza perspektywicznego. Od¬ leglosc m wspólnego punktu przeciecia sie S (fig. 7) pionu laty A z dowolna kreska centymetrowa K i dowolnym promieniem T nonjusza perspektywicznego od jego promienia poczatkowego D * wyrazona w centymetrach, podaje ilosc milimetrów x od ostatniej kreski centymetrowej do dol¬ nej nitki odleglowniczej. W ten sam spo¬ sób postepuje sie przy odczycie górnej nitki odleglowniczej i ewentualnie dla kon¬ troli nitki sredniej, a osiagniete ta droga milimetry podaja decymetry odleglosci po¬ ziomych.Przy srednich odleglosciach poziomych, przy których 9 cm na lacie ze wzrostem odleglosci maleje, przyjmuje sie zamiast tego 19 cm, 29 cm i t. d., a przy wielkich odleglosciach — 99 cm, 109 cm, 119 cm i t. d.Odmiana poprzedniej jest konstrukcja dla umozliwienia wykonywania odczytów na lacie mierniczej z dokladnoscia do 1 mm, 0,1 mm, wzglednie w przyblizeniu 0,01 mm.Nonjusz ten sklada sie z promienia po¬ czatkowego D, promienia koncowego G i dwu promieni ruchomych E i F, stale rów¬ noleglych do promienia poczatkowego.Do wprawienia w ruch tej konstrukcji w kierunku poziomym przewidziana jest sruba o osi poziomej H, a w kierunku pio¬ nowym dwie sruby V i W osadzone na jed¬ nej i tej samej osi pionowej.W spoczynku promien poczatkowy D nonjusza perspektywicznego (fig. 7) na¬ krywa sie z promieniami ruchomemi E i F, a przy poziomem ustawieniu instrumentu zajmuja wszystkie trzy promienie, two¬ rzace jedna prosta, polozenie poziome i sa tern samem równolegle do nitek odleglow- niczych lunety.Przy uzyciu sruby poziomej H i sruby pionowej V nonjusz perspektywiczny wpra¬ wiony jest w ruch w kierunku poziomym, wzglednie pionowym, przyczem wzajemne polozenie promieni wzgledem siebie nie - 2 —zmienia sie. Przy dzialaniu natomiast sru¬ by pionowej W (fig. 8) przesuwa sie no¬ njusz perspektywiczny w kierunku piono¬ wym, a wraz z nim promien poczatkowy D i koncowy G, a jeden z promieni rucho¬ mych E odbywa przez ten czas droge m, która jest 100 razy wieksza od drogi x, t. \. odleglosci promienia poczatkowego D od promienia ruchomego F przed ruchem. Na¬ tomiast promien ruchomy F podczas dzia¬ lania sruby pionowej W polozenia swego wzgledem laty mierniczej nie zmienia. Po dzialaniu wiec sruby pionowej W odle¬ glosc m promieni ruchomych E i F jest 100 razy wieksza od x.Chcac odczytac na lacie mierniczej (fig. 9) odcinek x zawarty pomiedzy jedna z nitek odleglowniczych lunety a jej naj¬ blizsza kreska centymetrowa, t. j. wielkosc mniejsza od 1 cm w perspektywie dla da¬ nej odleglosci poziomej z dokladnoscia mi¬ limetra i dziesiatej czesci milimetra, a w przyblizeniu setnej czesci milimetra, po¬ stepuje sie w sposób nastepujacy.Caly system konstrukcji dodatkowej przesuwa sie przy pomocy sruby pionowej V (fig. 10) tak dlugo, az promien poczat¬ kowy D, a tern samem i promienie rucho¬ me E i F nakryja dowolna kreske centyme¬ trowa, wzglednie dla lepszej orjentacji kreske decymetrowa lub metrowa. Punkt przeciecia sie 99 tej kreski centymetrowej z pionem laty A, liczac wgóre od promie¬ nia poczatkowego D, jest punktem konco¬ wym nonjusza N. Przez przesuniecie no- njusza perspektywicznego w kierunku po¬ ziomym (fig. 11), az do krycia punktu kon¬ cowego nonjusza N przez promien kon¬ cowy G, sporzadzony zostaje nonjusz w zwyklem pojeciu dla podzialki na lacie w perspektywie przy danej odleglosci po¬ ziomej.Nonjusz perspektywiczny zapomoca dzialania sruby pionowej V (fig. 12) odby¬ wa ruch w kierunku pionowym az do zu¬ pe!; lego zetkniecia sie ostatniej kreski cen¬ tymetrowej laty przed nitka odleglownicza (np. dolna) lunety z promieniem poczatko¬ wym D, czyli wedlug poprzedniego zaloze¬ nia takze z promieniami E i F.Przy nastep- nem uzyciu sruby pionowej W (fig. 13) promien poczatkowy przesuwa sie az do dolnej nitki odleglowniczej lunety. W tym samym czasie przebiega promien ruchomy E droge 100 razy wieksza od odcinka na lacie x miedzy ostatnia kreska centymetro¬ wa a nitka odleglownicza lunety, gdy pro¬ mien ruchomy F ostatniej kreski centyme¬ trowej nie opuszcza. Odleglosc m zawar¬ ta miedzy promieniami ruchomemi E i F wyrazona w decymetrach, centymetrach a w przyblizeniu w milimetrach podaje, w mysl zasady nonjusza, milimetry, dzie¬ siate czesci milimetra, a w przyblizeniu setne czesci milimetra, czyli decymetry, centymetry, a w przyblizeniu milimetry od¬ leglosci poziomej. PL