Kola linowe wyciagów kopalnianych, znajdujace sie na wysokich wiezach, byly dotad zwykle zaklinowane na wale, któ¬ rego czopy obracaly sie w lozyskach przy¬ mocowanych do wiezy. Praktyka wykaza¬ la, ze wieze odksztalcaja sie z biegiem cza¬ su, wskutek czego zmienia sie wzajemne polozenie dzwigarów z lozyskami walu kola linowego, przyczem tarcie w lozy¬ skach wzrasta do tego stopnia, ze lozyska czesto sie grzeja, wobec czego lozyska na¬ lezy ustawic tak, aby mozna na czas zapo¬ biec ich zagrzaniu sie.W mysl wynalazku kolo linowe jest o- sadzone na wale zapomoca lozyska obro¬ towego^ a wal umieszczony jest w lozy¬ skach podatnie, tak ze jezeli dzwigary lo¬ zysk zmieniaja swe polozenie, to wal na¬ stawia sie samoczynnie w ten sposób, ze jego os przechodzi przez srodki lozysk* Poniewaz kolo linowe jest osadzone na wale za posrednictwem lozyska obrotowe¬ go, wiec tarcie w tern lozysku moze byc o tyle mniejsze od tarcia w lozyskach walu, ze w czasie zwyklym wal nie obraca sie, to znaczy spelnia zadanie osi, na której ob¬ raca sie kolo linowe. Jezeli natomiast tar¬ cie w lozysku obrotowem wzrasta np. wskutek zuzycia sie tego lozyska! to wtedy przewaza tarcie w tern lozysku i wal za¬ czyna sie obracac.Jezeli do lozyska obrotowego dostanie sie jakies obce cialo, albo peknie kulka, to wtedy nastepuje jakby sprzezenie kola li¬ nowego z walem, który zaczyna sie obra* ca6. Obracanie sie walu jest zatem zna-kiem, ze lozysko jest uszkodzone, a tem samem umozliwia wczesne usuniecie prze¬ szkody \ zapdbiega; grzaniu sie lozysk.Osadzenie kola linowego na wale za posrednictwem lozyska obrotowego jest mozliwe wtedy, jezeli wal nie przegina sie zbyt silnie, gdyz z powodu znacznej dlugo¬ sci piast kola linowego lozysko mogloby sie zacinac, gdyby wal przegial sie zbyt silnie. Niedopuszczalnym przegieciom wa¬ lu zapobiezono przez podatne osadzenie walu, który przesuwa sie stosownie do zmian polozenia podpór lozysk.Zastosowanie lozysk obrotowych przy osadzaniu kola linowego na wale jest zna¬ ne, lecz takie lozyska byly uzywane przy kolach linowych do wyciagania wody ze studni tylko w celu zmniejszenia tarcia.Na rysunku pokazano przyklad wyko¬ nania lozysk do kola linowego i jego wa¬ lu, przyczem pokazano je w przekroju pio¬ nowym.Na podporach 7 wiezy sa zamocowa¬ ne lozyska 1, w których osadzono wal 2 z czopami kulistemi 3. Kolo linowe 4 obra¬ ca sie na wale 2 zapomoca lozyska obro¬ towego 6, to znaczy, ze pomiedzy walem i piasta 5 kola znajduja sie walki lub kulki.Tarcie czopów w lozyskach 1 jest o tyle wieksze od tarcia w lozysku obroto- wem 6, ze w czasie zwyklym obraca sie tylko kolo linowe 4 na wale 2, natomiast sam wal jest nieruchomy. Jezeli tarcie w lozysku obrotowem 6 wzrosnie np. dlatego, ze powierzchnia lozyska stanie sie szorst¬ ka wskutek nagryzienia przez odczynni¬ ki chemiczne, to opór w tem lozysku wzra¬ sta i gdy przekroczy pewna granice, to wal 2 zaczyna sie obracac w lozyskach 1, przy¬ czem obraca sie w kierunku przeciwnym do kola linowego.Obsluga wyciagu, zauwazywszy obra¬ canie sie walu 2, stwierdza tem samem, ze lozysko obrotowe 6 zacielo sie i moze na¬ tychmiast usunac przeszkode. Jezeli w lo¬ zysku 6 peknie walek lub kulka, to naste¬ puje sprzezenie kola linowego 4 z walem 2, który zaczyna sie obracac i znowu o- znajmia uszkodzenie lozyska 6.Piasta 5 kola linowego 4 musi byc sto¬ sunkowo dluga, poniewaz znosi silne ob¬ ciazenie wywolane ciagnieniem liny. Gdy¬ by przegiecie walu 2 z powodu zmiany wzajemnego polozenia lozysk 1 bylo wiek¬ sze, to lozysko obrotowe 6 zacinaloby sie, wskutek czego lozysko nie obracaloby sie zwykle. Przeginaniu sie walu 2 zapobie¬ gaja kuliste czopy 3, bo jezeli jedna z pod¬ pór 7 np. obnizy sie, to wal 2 moze sie u- stawic ukosnie tak, ze jego os przechodzi zawsze przez srodki lozyska 1 i przegie¬ cie walu nip moze byc wielkie.Podatne osadzenie walu w lozyskach 1 tak, zeby wal mógl sie dostosowywac do zmian podpór 7, moze miec oczywiscie roz¬ maite rozwiazania. PL