Przedmiotem wynalazku jest narzedzie poruszane powietrzem sprezonem, nada¬ jace sie szczególnie jako wrebówka do ce¬ lów górniczych i skladajace sie z cylindra, tloka udarowego* rozrzadu (urzadzenia sterowniczego) oraz drazka (dlóta) uda¬ rowego.Szczególna cecha tego narzedzia pole¬ ga na tern, ze z chwila, gdy drazek (dlóto) udarowy odstawi sie od powierzchni wal¬ cowej, ustaje samoczynnie doplyw powie¬ trza sprezonego do cylindra i w ten spo¬ sób praca narzedzia zostaje samoczynnie wstrzymana, Przytem zawór, który pod¬ czas pracy narzedzia otwiera doplyw po¬ wietrza sprezanego do cylindra, z chwila odstawienia dlóta od powierzchni urabia¬ nej zamyka doplyw powietrza sprezonego zwykle cisnieniem tego samego powietrza.Zawór ten sluzy jednoczesnie do dopro¬ wadzania powietrza do przedniej strony cylindra, co równiez stanowi znamienna ceche omawianego narzedzia.Narzedzie to, przez dodanie badz racz¬ ki, badz trzonu do tylnej strony cylindra, badz tez przez dodanie styliska przymo¬ cowanego prostopadle do cylindra, moze byc uksztaltowane badz jako mlot, badz jako drag (lamulec) wrebowy, badz tez jako kilof, napedzany powietrzem sprezo¬ nem.Fig. 1 przedstawia narzedzie w kszlat-cie kilofa w przekroju podluznym (wzdluz osi cylindra), a fig. 2— w przekroju po¬ przeczka,\recffug 4inji*A—B. Fig. 3 AoA . uwidoczniaja w przekroju podluznym i poprzecznym C—D narzedzie równiez w postaci kilofa, lecz z innem wykonaniem organu rozruchowego.. Fig. 5 i 6 przedsta¬ wiaja narzedzie z trzecia odmiana wyko¬ nania organu rozruchowego w dwu róz¬ nych polozeniach. Fig. 7 i 8 znowu inne wykonania narzedzia równiez rózniace sie organem roznifchowyni, przedstawionym w dwu róznych polozeniach. Fig. 9 uwidocz¬ nia w przekroju podluznym, a fig. 10 ^ w przekroju poprzecznym EF narzedzie znowu z innym organem rozruchowym.Fig. 11 i 13 uwidoczniaja przekroje po¬ dluzne narzedzia (z widokami tylnych kon¬ ców dlót na fig. 12 i 14), w którym tylny koniec dlóta sluzy'zarazem jako organ rozruchowy. Fig. 15 przedstawia narze¬ dzie w postaci mlota, a fig. 16 — w posta¬ ci lamulca, napedzanego powietrzem spre- zonem.W wykonaniu jako kilof, napedzany powietrzem sprezonem, wedlug fig. 1 i 2, narzedzie sklada sie zasadniczo z cylindra 1 z tldkiem udarowym 2, który uderza w dlóto 3. Dlóto to jest prowadzone przy pomocy kanciastej glówki 4 w pochwie 5 cylindra 1, przyczem tylny koniec dlóta jest tak dlugi, ze przy jego wsunielem po¬ lozeniu zachodzi swym koncem poza przed¬ ni koniec toru tloka 2 w cylindrze. Spre¬ zyna srubowa 7 zapobiega wypadnieciu dlóta z pochwy 5. W celu wymiany dlóta nalezy odsrubowac sprezyne 7; ruch tej ostatni w kierunku do cylindra jest ogra¬ niczony obraczka 8.Cylinder / jest zaopatrzony w boczny zebrowy wystep 9, do którego jest przy¬ mocowane drewniane stylisko 10 zapo- moca mufy //.W stylisku tern miesci sie kanal doprowadzajacy powietrze 12 i ka¬ nal wydychowy 13, przyczem oba te ka¬ naly sa wylozone rurami metalowemi 14 wzglednie 15, w celu uchronienia drewna od zuzycia pod dzialaniem powietrza spre¬ zonego, jak równiez w celu wzmocnienia styliska. Rura 14 jest wsrubowana do wy¬ stepu 9, a na drugim koncu (na rysunku nieprzedstawionym) przymocowana zapo- moca sruby do styliska 10, przyczyniajac sie tern do lepszego przytwierdzenia sty¬ liska do cylindra. Rura 15 jest równiez swym wewnetrznym koncem wsrubowana do wystepu 9. Kanaly 12 i 13 (w stylisku 10 i w wystepie cylindra 9/ lacza sie z ka¬ nalem 16, równoleglym do osi cylindra.W miejscu przeciecia sie kanalów 12 i 13 z kanalem wydrazonym 16 umieszczone sa w pochwie 6 (zalozonej do kanalu 16) dwa zawory kulkowe 17 i 17', przyczem kulka 17 jest umieszczona pomiedzy tylnem sio¬ dlem zaworowem 18 z wiekszym otworem a przedniem siodlem 19 z mniejszym otwo¬ rem. Pochwe 6, jak równiez siodlo 18, trzyma zalozona do kanalu 16 pochwa 20, która u góry jest umocowana naciskiem wkretki srubowej 21. Od pochwy 20 pro¬ wadza otwory 22 do tylnej strony wne¬ trza cylindra 1, która to strona jest rów¬ niez zamknieta wkretka srubowa 23, któ¬ rej leb zachodzi nieco na wkretke 21. Po¬ nadto wkretki 21 i 23 moga byc jeszcze za¬ bezpieczone przy pomocy wspólnej zatycz- ki23\ Zawór kulkowy 17' znajduje sie w po¬ chwie 6 w oddzielnej komorze, która jest polaczona otworem 6* z kanalem 19* (w pochwie 6) idacym od otworu 19, otworem 13' z kanalem 13 (w stylisku 10) i otwo¬ rem 16' z przednia czescia kanalu 16. W tej przedniej czesci kanalu 16 jest umie¬ szczona kulka zaworowa 24, a pomiedzy nia a obraczka 8 dlóta 3 znajduje sie na zewnetrznej stronie cylindra mechanizm drazkowy 25. Otwór 26 laczy przednia strone kanalu 16 z przednia strona wy¬ drazonego wnetrza cylindra /. Otwory wydychowe 33 i 33' laczy sie nastepnie we wspólny kanal, prowadzacy do kanalu 15. — 2 —Sposób dzialania narzedzia jest naste¬ pujacy. Gdy dlóto przystawi sie do po¬ wierzchni urabianej, to obraczka 8 dlóta 3, za posrednictwem mechanizmu drazko¬ wego 25 podniesie zawór kulkowy 24 z jego siodla w kanale 16. Poniewaz w sta¬ nie nieczynnym tlok 2 znajduje sie w przedniej czesci cylindra tak, ze otwór wydychowy 33' jest odkryty, wiec na tyl¬ nej stronie tloka w cylindrze panuje ci¬ snienie atmosferyczne i powietrze sprezo¬ ne, doplywajace kanalem 12, przyciska za¬ wór kulkowy 17 do tylnego siodla 18, a zawór kulkowy 17* do otworu 13\ Dzieki temu, przy zamknietym otworze 18 otwie¬ ra sie dostep powietrza sprezonego, otwo¬ rem 19 i kanalem 6', do przedniej czesci kanalu 16. Wówczas powietrze to, prze¬ chodzac obok zaworu kulkowego 24, pod¬ niesionego z siodla przez dlóto 3, doply¬ wa otworem 26 do przedniej czesci cy¬ lindra 1. Wskutek tego tlok udarowy 2 porusza sie ku tylnej stronie cylindra, przyczem zamyka tylny otwór wydycho¬ wy 22', a nastepnie otwiera przedni otwór wydychowy 33, przez co na przedniej stronie cylindra powstaje cisnienie atmo¬ sferyczne. Przez zmiane cisnienia na obu stronach cylindra, kulka 17 zostaje doci¬ snieta do przedniego siodla 19; wtedy po¬ wietrze sprezone ma dostep do tylnej cze¬ sci cylindra i tlok udarowy 2 przesuwa na¬ przód dlóto 3, a zdlawione przed tlokiem powietrze uchodzi otworem 26, omijajac zawór kulkowy 24 kanalem 16', omijajac zawór kulkowy 1.7 i wreszcie otworem 13' do kanalu wydychowego 13. Jak tylko tlok 2 minie tylny otwór wydychowy 33', zawór 17 przestawia sie ponownie i powta¬ rza sie znowu ten sam ruch tloka wstecz i naprzód; ten ruch tloka powtarza sie do¬ tad, dopóki przedni koniec dlóta cisnie na powierzchnie urabiana, t. j. dopóki zawór kulkowy 24 jest utrzymywany w stanie otwartym. O ile tylko narzedzie zostaje odstawione od powierzchni urabianej, me¬ chanizm drazkowy 25 przestaje dzialac na kulke zaworowa 24 i ta ostatnia, pod ci¬ snieniem powietrza sprezonego i sprezy¬ ny spiralne) 27, przylega do swego siodla i zamyka doplyw powietrza sprezonego do przedniej strony cylindra; jednoczesnie zawór kulkowy 17 przylega do tylnego siodla 18, zamykajac tern dostep powie¬ trza do tylnej strony cylindra; wobec tego dzialanie calego narzedzia zostaje zupel¬ nie wstrzymane. Zawór kulkowy 24 sluzy tutaj jako zawór rozruchowy i jednocze¬ snie jako zawór wpustowy do przedniej strony cylindra.Odmiana wykonania wedlug fig. 3 i 4 rózni sie od powyzej opisanej tem, ze me¬ chanizm drazkowy do otwierania zaworu rozruchowego jest umieszczony wewnatrz w pochwie 5, a mianowicie sa tu dwa drazki 28 polaczone obreczami 28' i opie¬ rajace sie równiez o obrecz 8 dlóta 3; przy pomocy tych drazków przesuwa sie wtyl suwak pierscieniowy 29, sluzacy tu jako zawór rozruchowy; zawór ten, jako wpustowy, zostaje osiowo przesuniety do przedniej strony cylindra 1. Suwak jest zaopatrzony w otwory 30, przez które fw przedstawionem na rysunku pódniesionem polozeniu suwaka) powietrze sprezone, którego prad oznaczony jest strzalka, przechodzi pod tlok udarowy 2, wsktitek czego narzedzie pracuje w ten sam spo¬ sób, jak narzedzie przedtem opisane. Jak tylko narzedzie zostaje odstawione od po¬ wierzchni urabianej, suwak pierscieniowy 29, nie bedac juz pod dzialaniem drazków 28, zostaje ponownie przesuniety naprzód pod cisnieniem tylnej sprezyny 31 i tylne otwory 32 ustawiaja sie nawprost otwo¬ rów 26, wskutek czego powietrze, sprezo¬ ne pod tlokiem przy ostatnim udarze, moze przejsc przez kanal 16 i obok zawo¬ ru kulkowego 17' do otworu wydychowe¬ go 13. Przedni koniec cylindra 1 w tym przypadku moze byc uksztaltowany tak, jak to oznaczono linjami kreskowanemi,t, j, moze byc gladki, bez zgrubie¬ nia/ Odmiana wykonania wedlug fig* 5 i 6 przedstawia, w porównaniu do dwu po¬ przednio opisanych, o tyle znaczne upro¬ szczenie i ulepszenie, ze tu otwieranie za¬ woru rozruchowego zostaje uskutecznione przez dlóto bezposrednio, dzieki czemu za¬ równo puszczanie narzedzia w ruch po przystawieniu go do powierzchni urabia¬ nej, jak tez wstrzymanie pracy narzedzia po odjeciu go nastepuje jeszcze pewniej i Caly mechanizm jest pod tym wzgledem wrazliwszy. Obok tego jest tu konstruk¬ cja uproszczona przez stosowanie zawo¬ ru wydychowego.Jako zawór rozruchowy i zamykajacy doplyw powietrza sprezonego do przedniej strony cylindra sluzy tu kulka 24, umie¬ szczona w odpowiednio poszerzonym o- tworze 26 na przednim koncu kanalu 16.Otwór 26 umieszcza sie tu przed wyste¬ pem 35 w cylindrze 1 i przytem tak, aby koniec dlóta nie dochodzil do otworu 26, gdy narzedzie jest nieczynne (odstawione od powierzchni urabianej jak na fig, 6); gdy zas narzedzie przystawi sie do ura¬ bianej powierzchni koniec dlóta wchodzi do wnetrza wystepu 35 (fig, 5) i miedzy nim a powierzchnia wewnetrzna wystepu 35 tworzy sie przestrzen pierscieniowa, przez która powietrze sprezane moze prze¬ chodzic do cylindra. Kulka 24 w otworze 26, zamknietym nakretka srubowa 36, jest dociskana ku swemu siodlu przez sprezy¬ ne 27. Jak tylkd przystawi sie narzedzie do urabianej powierzchni (fig. 5), koniec dlóta 3 podnosi zawór kulkowy 24 z sio¬ dla wbrew dzialaniu sprezyny prowadni¬ czej 27, skutkiem czego powietrze sprezo¬ ne tak jak poprzednio przechodzi z kana¬ lu 12 obok zaworu 17, przycisnietego do tylnego siodla przez kanal 16 i obok zawo¬ ru 24 do przedniej strony cylindra pod tlok udarowy 2. Wobec braku zaworu wy- pustowego 17 przy ruchu tloka 2 naprzód powietrze sprezone, uchodzace przed tlo¬ kiem, omijajac zawór kulkowy 24, prze¬ plywa zpowrotem do otworu 19, aby po¬ tem, po otwarciu tego otworu, powrócic razem z powietrzem swiezem do przed¬ niej strony cylindra.Gdy zas narzedzie zostaje odstawione od powierzchni urabianej (fig, 6) zawór 24 zostaje uwolniony od nacisku konca dló¬ ta 3 i zamyka przednia strone cylindra ce¬ lem przyplywu powietrza sprezonego.Jednoczesnie i zawór 17, pod cisnieniem powietrza sprezonego, przylega do tylne¬ go siodla 18, skutkiem czego i strona tyl¬ na cylindra zostaje odcieta od powietrza sprezonego. Dzialanie wiec tego urzadze¬ nia jest w zasadzie takie same, jak urza¬ dzen poprzednio opisanych.Odmiana wykonania wedlug fig, 7 i 8 posiada, jako zawór rozruchowy, zamiast zaworu kulkowego suwak pierscieniowy 39, umieszczony w przedniej czesci cy¬ lindra/ Suwak ten jest zalozony do po¬ chwy 5 przyjmujacej koniec dlóta; ruch suwaka fest ograniczony z jednej strony czworobocznemi powierzchniami 36 w po¬ chwie 5, z drugiej zas strony — przez wy¬ step 40 cylindra.Gdy koniec dlóta nie dosiega cylindra, to suwak pierscieniowy 39 przyjmuje po¬ lozenie uwidocznione na fig* 7, w którem zamyka kanal 16 doprowadzajacy powie¬ trze sprezane i otwiera otwór wydychowy 41 w cylindrze przed tlokiem 2. Jak tyl¬ ko koniec dlóta 3 wsunie sie do cylindra (przez przystawienie narzedzia do po¬ wierzchni urabianej), to zachodzi swym czworobokiem 4 i zakonczeniem 4* az do polozenia przedstawionego na fig. 8 do cylindra / i przesuwa przytem suwak pierscieniowy 39 wtyl, wskutek czego o- twór kanalu 16 zostaje odsloniety, a otwór wydychowy 41 zamkniety. Wobec tego po¬ wietrze sprezone kanalu 16 przechodzi obok czworobocznych powierzchni 4 i przez przestrzen pierscieniowa pomiedzy -=;, 4 —suwakiem 39 i koncem dlóta 4* pod tlok 2, podnoszac go; zawór sterowniczy 17, w sposób powyzej opisany, kieruje ruchami tloka wstecz i naprzód. Gdy dlóto zosta¬ je odstawione od powierzchni urabianej, to powietrze sprezone pod tlokiem 2 naci¬ ska suwak pierscieniowy 39 nadól (w tym celu wystep 40 w cylindrze 1 jest jeszcze zaopatrzony w wyzlobienie 42), przez co otwór do kanalu 16 zostaje zamkniety, a otwór wydychowy 41 odsloniety i wtedy powietrze sprezone przed tlokiem uchodzi z cylindra. Jednoczesnie i zawór 17 pod cisnieniem powietrza sprezonego przylega do tylnego siodla 18, przez co tylna stro¬ na cylindra zostaje od doplywu powietrza sprezonego odcieta. Zasada wiec dziala¬ nia narzedzia w tern wykonaniu jest ta sama, jak i w poprzednio opisanych, po¬ niewaz w tym przypadku zawór rozrucho¬ wy jest jednoczesnie zaworem wpustowym do przedniej strony cylindra, a przy odje¬ ciu narzedzia od powierzchni urabianej obie strony cylindra zotaja odciete od do¬ plywu powietrza sprezonego.Fig. 9 i 10 uwidoczniaja szczególnie godne polecenia urzadzenia zaworu roz¬ ruchowego i wpustowego w ksztalcie za¬ woru stozkowego, zaopatrzonego w prze¬ dluzenia prowadnicze. Taki zawór stozko¬ wy ma w porównaniu z zaworem kulko¬ wym te zalete, ze siodlo moze byc glebsze, dzieki czemu osiaga sie wieksza szczel¬ nosc i siodlo nie tak -predko sie zuzywa od uderzen zaworu przy ciaglych wstrzasnie- niach, powstajacych podczas uderzen tlo¬ ka w dlóto. Nastepnie oba przedluzenia zapewniaja zaworowi stozkowemu dobre prowadzenie tak, ze zawór ten urzadzony fest bez sprezyny. Zawór sklada sie nip. z dwóch cylindrów 43 i 44 o róznych sred¬ nicach (jako przedluzen prowadniczych), które sa polaczone stozkiem 45, za którym kadlub zaworu przylega do swego siodla.Mniejszy cylinder 43 jest na swym obwo¬ dzie (fig. 10) splaszczony np. z trzech stron, wiekszy cylinder 44 np, z pieciu lub szesciu stron, dzieki czemu przy jpo&ri** sionem polozeniu zaworu (fig. 9) powie¬ trze moze przeplywac przez szczeliny 46 i 47 z kanalu 16 lub tez do niego.Wymiary otworów i kanalów przepu¬ stowych dostosowuje sie tak, aby niezbed¬ na ilosc powietrza przechodzila przy sko¬ ku tloka i aby powietrze sprezone przy uderzeniu i uchodzace zaworem 45 przed tlokiem nie bylo zanadto dlawione. Zawór miesci sie w pochwie 38 zalozonej do po¬ przecznego kanalu 26; pochwa ta, jak rów* niez zawór moga byc utwardzone. Dalsze szczególy tej odmiany wykonania narze¬ dzia, jak równiez sposób dzialania, sa w zasadzie te same, jak w odmianach oma¬ wianych poprzednio.Mozna sie równiez obejsc bez osobne¬ go zaworu rozruchowego, a natomiast ko¬ niec dlóta moze byc uksztaltowany jako zawór rozruchowy i wpustowy. Dwa po¬ dobne wykonania sa uwidocznione na fig, 11—14.W wykonaniu wedlug Kg. 11' i 12, ko¬ niec dlóta posiada, w celu prowadzenia, czesc czworoboczna 4 i przedluzenie cy¬ lindryczne 6, które jest szczelnie prowa¬ dzone w pochwie 5. Przedluzenie 6 jest tuz przed swem zakonczeniem zaopatrzo¬ ne w wyzlobienie 48, przez które w uwi- docznionem polozeniu kraneowem dlóta (t. j. gdy to dlóto jest przycisniete do po¬ wierzchni urabianej) otwór przedniego kanalu 16 z doplywem sprezonego powie¬ trza laczy sie ze strona przednia cylindra, dzieki czemu tlok 2 zostaje podniesk**y, a zawór sterowniczy 17 w opisany powy¬ zej sposób kieruje ruchami tloka 2 wstecz i naprzód. Koniec dlóta 6 jest obok tego zaopatrzony w drugie wyzlobienie podluz¬ ne 49, zapomoca którego przecfaiia czesc cylindra, po odstawieniu narzedzia od po¬ wierzchni urabianej, laczy sie z otworem wydychowym 41 tej strony cylindra, gdy jednoczesnie kanal 16 zostaje za^lbfiiety — 5 —przez powierzchnie 50 na samym koncu dlóta.W odmianie wykonania, uwidocznionej na fig. 13 i 14 zamiast wyzlobien (spla¬ szczen) 48 i 49 koniec dlóta posiada dwa szerokie zlobki podluzne 51, a ponizej wyzlobienie pierscieniowe 52; przy pomo¬ cy tych zlobków i wyzlobienia w poloze¬ niu podniesionem dlóta, powietrze spre¬ zone przechodzi z kanalu 16 do przedniej strony cylindra i przy skoku tloka naprzód powietrze sprezone przechodzi czesciowo do kanalu 16, podczas gdy po odstawie¬ niu dlóta od powierzchni urabianej przed¬ nia czesc cylindra laczy sie przez zlobki 51 i wyzlobienia pierscieniowe 52 z wy- dychem 42, a. otwór kanalu 16 zostaje za¬ mkniety. Poza tern sposób dzialania na¬ rzedzia jest taki sam, jak w odmianach opisanych poprzednio.Wykonanie wedlug fig. 15 rózni sie od opisanego poprzednio tern, ze zamiast sty¬ liska zboku cylindra, przymocowana jest do tylnego konca cylindra raczka 53, któ¬ ra moze byc przytwierdzona do cylindra lub tez do wkretki zamykajacej. Raczka 53 moze posiadac jednostronne przedlu¬ zenie 53*, aby narzedzie, w razie potrzeby, móc lepiej uzyc do lamania. Obok tego cylindra moze posiadac boczny wystep 9, umozliwiajacy przymocowanie styliska i uzywanie narzedzia, zaleznie od potrzeby, badz jako mlotka poruszanego powie¬ trzem sprezonem, badz tez (po odjeciu raczki 53 i osadzeniu bocznego styliska) jako kilofa poruszanego powietrzem spre¬ zonem/ Narzedzie, przedstawione na fig. 15, posiada ponadto nowa ceche, polegajaca na tern, ze koniec 6 dlóta 3 zaopatrzony jest w powierzchnie klinowa 6', dzieki której zawór stozkowy moze byc wiecej lub mniej otwierany, zaleznie od mocniej¬ szego lub slabszego przycisniecia narze¬ dzia do powierzchni urabianej; w ten spo¬ sób mozna wplywac na sile uderzenia tlo¬ ka udarowego. Aby móc rozpoznac naze- wnatrz wlasciwe polozenie powierzchni klinowej 6' przedni koniec 3* dlóta (jak to uwidoczniono na rysunku) moze byc od¬ giety w strone tej powierzchni.Przy wykonaniu narzedzia wedlug fig. 16 do konca cylindra jest przymocowany trzon 54 w kierunku osi cylindra. Podob¬ ne wykonanie jest odpowiednie w tych ra¬ zach, gdy trzeba dlóto zapuszczac glebiej w urabiana skale. Przymocowanie trzonu do cylindra moze byc róznorodne, a mia¬ nowicie bezposrednio do cylindra (jak to uwidoczniono na rysunku), lub tez do sru¬ bowych wkretek zamykajacych. Trzon moze byc w celu latwiejszego i dogodniej¬ szego trzymania wykonany z drewna i w tym przypadku moze byc przymocowany przy pomocy mufy 55 i obreczy zakle¬ szczajacej 56.Aby umozliwic przymocowanie styliska zboku cylindra w razie potrzeby, moze sluzyc wystep cylindra 9, a poza tern mozna trzon ten 54 zastapic raczka 53 wedlug fig. 15. W ten sposób, przymoco¬ wujac do narzedzia odpowiednia reko¬ jesc, mozna to narzadzie stosowac badz jako mlot, badz jako lamulec, badz jako kilof napedzany powietrzem sprezonem.Równiez i w tern ostatniem wykonaniu tylny koniec dlóta jest tak dlugi, ze za¬ chodzi poza przedni koniec toru tloka przedtem, nim zawór rozruchowy zostanie podniesiony ze swego siodla tak, aby tlok nie mógl uderzyc w wewnetrzny wystep cylindra, lecz aby stale uderzal w dlóto. PL