Wynalazek niniejszy dotyczy przyrzadu wykrywajacego, sygnalizujacego i notujace¬ go obecnosc palnych pan lub gazów w ko¬ palni i innych miejscach, w szczególnosci gazów kopalnianych, przyczem, gdy ilosc obecnych par lub gazów palnych dojdzie do okreslonego punktu, to wtedy przyrzad niniejszy powiadamia o tern zapomoca sy¬ gnalów swietlnych lub dzwiekowych.Próbowano juz dotychczas wymierzac ilosc obecnego gazu kopalnianego droga przenikania tego gazu do porowatej komo¬ ry i pochlaniania C02, wytworzonego przez spalenie gazu kopalnianego w rzeczone] ko¬ morze, przyczem wymierzanie obecnego ga¬ zu wykonywane bylo na podstawie otrzy¬ manego przez rzeczone spalenie spadku ci¬ snienia. Przyrzad niniejszy nie wymaga jednak pochlaniacza dla C02, wobec czego wskazania jego nie sa zalezne od C02 lub innych pochlanialnych par, otaczajacych rzeczona komore, i nie wymaga odnawiania pochlaniacza. W przyrzadach dotychczaso¬ wych stosowano niekiedy wsysanie obecne¬ go gazu do komory spalania przez filtr, a spadek cisnienia lub objetosci tego gazu, spowodowany jego spaleniem bez pochla¬ niania C02, dawal wskazówke co do obec¬ nosci gazów* W komorze porowatej przyrzadu niniej¬ szego, mogacej utrzymac przez dluzszy czas okreslona preznosc gazów, powstaje natomiast próznia, proporcjonalna do ilo¬ sci palnych par lub gazów ja otaczajacych, wskutek spalenia sie tych gazów w rzeczo¬ nej komorze, do której gazy te przenikajalub sa zassane, przycaem otrzymana próz¬ nia uruchomia odpowiednie urzadzenie sy- gnaliziijabe lub notujace obecnosc gazów; Przyrzad ten moze sie skladac z dwóch ko¬ mór porowatych, których oba otwarte kon¬ ce zamkniete sa szczelnie zapomoca pokry¬ wek, przyczem jedna, z tych komór poro¬ watych jest ograniczona calkowicie, tak ze gazy palne nie przenikaja do jej wnetrza, a druga komora styka sie bez¬ posrednio z gazami palnemi, wobec czego przenikaja one do jej wnetrza i ulegaja tam spaleniu; w przypadku np. gazów kopal¬ nianych, spalajacych sie wedlug równania: CH4+202=C02+2H20, w tej drugiej ko¬ morze powstaje próznia proporcjonalna do ilosci gazów palnych, otaczajacych komore porowata, wskutek skroplenia sie pary wodnej. Otrzymana w ten sposób próznia uruchomia urzadzenie sygnalizacyjne lub zapisujace na odpowiednim wykresie od¬ setek obecnych gazów kopalnianych, przy¬ czem mozna równiez otrzymywac, z chwila dojscia tego odsetka do okreslonej wysoko¬ sci, ostrzegawcze sygnaly swietlne lub dzwiekowe.Do zapalania gazów w komorze porowa¬ tej sluzy umieszczony w niej drucik pla¬ tynowy, zaopatrzony (lub nie) w kataliza¬ tor W postaci czerni platynowej i rozgrze¬ wany pradem elektrycznym. Druga komora porowata, niestykajaca sie, jak wiadomo, z gazami palnemi, zawiera równiez rozgrza¬ ny drucik platynowy zupelnie taki sam, jak w komorze, stykajacej sie z gazami palne¬ mi, lecz w tej drugiej komorze niema spala¬ nia, poniewaz gazy palne do niej nie prze¬ nikaja i sluzy ona oraz jej rozgrzany drucik platynowy jedynie do wyrównywania roz¬ prezenia par lub gazów, powstajacego w pierwszej komorze porowatej wskutek roz¬ grzania jej drucika platynowego. Dzieki po¬ wyzszemu wewnatrz obu komór porowa¬ tych niema w normalnych warunkach róz¬ nicy cisnien, lecz z chwila przenikniecia ga¬ zów palnych do wnetrza pierwszej z tych komór powstaje, wskutek spalenia tam tych gazów i zmniejszenia ich objetosci, róznica cisnien, uruchomiajaca urzadzenie sygnalizujace lub notujace obecnosc gazów palnych. Druga komora porowata umozli¬ wia otrzymywanie sygnalu lub odczytywa¬ nie urzadzenia notujacego niezaleznie od zmian temperatury i cisnienia atmosferycz¬ nego. Skroplona para wodna, gromadzaca sie na dnie komory porowatej, w której od¬ bywa sie spalanie gazów, odplywa stamtad przez odpowiedni otwór spustowy, nie zmieniajac panujacej w tej komorze prózni.W pewnych razach przyrzad niniejszy mo¬ ze zawierac tylko jedna komore porowata.Pod okresleniem „komora" nalezy pojmo¬ wac narzad, wprowadzajacy gazy palne w zetkniecie z rozgrzanym drucikiem, celem okreslenia zapalnosci atmosfery, otaczaja¬ cej przyrzad.Zamiast polegac na przenikaniu gazów palnych do komory porowatej, mozna je tam wciagac zapomoca odpowiedniego u- rzadzenia ssacego. Przyrzad niniejszy moz¬ na umieszczac w rozmaitych polozeniach w kopalniach wegla celem otrzymywania wskazan, okreslajacych odsetek obecnych gazów kopalnianych. Przyrzad niniejszy mozna równiez stosowac na okretach lub w innych miejscach celem wykrywania obec¬ nosci par w skladach olejowych.Wskutek zapalenia gazów w komorze porowatej, stykajacej sie z gazami palnemi przez rozgrzany drucik platynowy, powsta¬ je woda, wobec czego pstry wewnatrz tej komory sa nasycone. Moze wiec byc poza¬ dane wytworzenie takich satmych warun¬ ków w komorze porowatej, niestykajacej sie z gazami palnemi, a w tym celu nalezy wprowadzic umyslnie do niej lub obu ko¬ mór porowatych wode, np. zapomoca knota, którego jeden koniec zanurzony jest w na¬ czyniu z woda, a drugi wchodzi, nie prze¬ puszczajac powietrza, do wnetrza komory porowatej.Obie komory porowate przyrzadu ni- 2 —niejszego moga stykac sie jednoczesnie z gazami palnemi i zawierac druciki platyno¬ we, rozgrzane do jednakowej temperatury.Aby zas to bylo mozliwe, drucik drugiej ko¬ mory porowatej powinien byc zamkniety w bance szklanej, oddzielajacej go od gazów, która laczy sie z odpowiedniemi koncówka¬ mi elektrycznemu Drucik drugiej komory moze takze stykac sie z gazami, lecz wów¬ czas powinien jednak posiadac takie roz¬ miary, aby temperatura jego byla nizsza od punktu zaplonu otaczajacych go gazów.Dzieki takiemu ustrojowi przyrzadu daje on dokladniejsze i czulsze wskazania, do¬ tyczace zapalnosci otaczajacej go atmo¬ sfery.Wynalazek opisany jest droga przykla¬ du w zwiazku z rysunkami, na których fig. 1 przedstawia przekrój podluzny, a fig. 2— widok zgóry przyrzadu niniejszego, gdzie uwidoczniona jest tylko jedna komora po¬ rowata; fig. 3 — widok zgóry, a fig. 4 — przekrój pionowy przyrzadu w innem wy¬ konaniu, wyposazonego w elektryczna lampke ostrzegawcza, zaswiecaj aca sie z chwila, gdy odsetek gazów kopalnianych dochodzi do okreslonej wysokosci; fig. 5 — czesciowy przekrój pionowy; fig. 6 — wi¬ dok zgóry, a fig. 7 — przekrój pionowy przyrzadu w zastosowaniu do elektrycznej lampy górniczej, wskazujacej zapomoca ci¬ snieniomierza odsetek obecnych gazów ko¬ palnianych i ostrzegajacej droga zaswiees- nia odpowiedniej lampki z chwila, gdy od¬ setek ten dochodzi do okreslonej wysoko¬ sci.Przyrzad, podany na fig. 1 i 2, ma po¬ stac podziurkowanego cylindra 1, zao¬ patrzonego w dwie pokrywy 2 i 3, z których pokrywa 2 posiada posrodku otwór 4, otoczony wysunietym do we¬ wnatrz cylindra / kolnierzem 5, tworza¬ cym gniazdo dla jednego konca komory po¬ rowatej 6, zamocowanej wewnatrz cylincfra 1 zapomoca kolpaka 7 i klamry £, osadzo¬ nej na srubach 9, przechodzacych przez po¬ krywe 3 cylindra 1, przyczem klamra 8 przytrzymywana jest w okreslonej pozycji przez podkladki sprezynowe 10 i nasrubki 11 srub 9. Pomiedzy koncami komory poro¬ watej 6 oraz kolpakiem 7 i kolnierzem 5 umieszczone sa np. gumowe pierscienie szczeliwne 12. Otwór 4 w pokrywie 2 cy¬ lindra 1 zamkniety jest usuwalna dlawnica 13, zaopatrzona w korki izolacyjne 14, przez które przebiegaja nasrubki zacisko¬ we 15 drucika platynowego 16, umieszczo¬ nego w komorze porowatej 6. Pomiedzy pokrywa 2 i dlawnica 13 umieszczony jest np. gumowy pierscien szczeliwny 17, a dlawnica przymocowana jest do tej pokry¬ wy zapomoca sruby 18, zaopatrzonej w skrzydelkowy nasrubek 19 i przechodzacej przez klamre 20, osadzona na koncach srub 9.W pokrywie 2 utworzony jest kanal 21, laczacy wnetrze komory porowatej 6 za posrednictwem rurki 22 z jednem ramie¬ niem cisnieniomierza w ksztalcie rurki U (nieuwidocznionej) lub z innym wskazni¬ kiem cisnienia. Drugie ramie tego cisnienio¬ mierza polaczone jest z podobna komora porowata, której drucik platynowy 16 za¬ mkniety jest jednak w bance szklanej 23, oznaczonej na fig. 1 linjami przerywanymi, celem odgraniczenia drucika od powietrza i gazów, przenikajacych przez porowate scianki tej komory.Zamiast dwóch oddzielnych komór po¬ rowatych 6 mozna utworzyc dwie takie ko¬ mory, stykajace sie ze soba koncami za po¬ srednictwem odpowiedniej przegródki, przyczem. drugie konce tych komór za¬ mkniete sa pokrywami, z których wystaja do wewnatrz komór druciki platynowe. U- rzadzenie sygnalizujace lub notujace przy¬ rzadu mozna umiescic zboku takiej po¬ dwójnej komory porowatej, a pokrywki jej mozna przymocowac zapomoca srub z na- srubkami.Przyrzad, podany na fig. 3 i 4, zawiera komore sitowa 24, mieszczaca welne szkla- — 3 —na 25, poprzez która gazy przenikaja do ko¬ mory porowatej 6, zamocowanej pomiedzy pokrywa 26 skray&Jri, kryjacej baterje e- lektryczna (nieuwidoczniana) i plyta górna 27, zapomoca sworzni 28, przechodzacych przez korki izolacyjne 29, osadzone w ply¬ cie 27 i wsrubowanych w pokrywe 26. Ko¬ mora sitowa 24 zamocowana jest zapomo¬ ca pierscienia 30, nasruibowanego na po¬ krywe 26, a sworznie 28 posiadaj a nasrubki zaciskowe 31, izolowane od plyty 27 pod¬ kladkami izolacyjnemi 32. W pokrywe 26 wysrubowana jest tarcza metalowa 33, zao¬ patrzona u spodu w krazek izolacyjny 34, wyposazony w segmenty stykowe 35, la¬ czace sie z koncówkami baterji elektrycznej (nieuwidocznionej). Z segmentami styko- wemi 35 lacza sie koncówki 15, wchodzace przez krazek izolacyjny 34 i tarcze 33 do wnetrza komory porowatej 6, gdzie lacza sie z koncami np. drucika platynowego 16, przyczem jedna z koncówek 15 odizolowa¬ na jest od tarczy metalowej 33 zapomoca ebonitowej tulejki 36. Ta izolowana kon¬ cówka 15 posiada u szczytu tloczek spre¬ zynowy 37, stykajacy sie z dolnym koncem rurkf pionowej 38, zamknietej w górnym koncu kolpaczkiem 39, przyczem od rurki 38, komunikujacej sie z wnetrzem komo¬ ry 6. biegnie odgaleziona pod katem prostym rurka 40, zakonczona opadajaca z chwila jej opróznienia blona podwójna 41. Na dru¬ giej stronie podwójnej blony 41 umieszczo¬ ny jest styk elektryczny 42 w postaci na- stawialnej srubki, która z chwila opadnie¬ cia blony 41 wchodzi w zetkniecie ze sty¬ kiem 43, umieszczonym na podstawie izo¬ lacyjnej 44, spoczywajacej na plycie 27.Styk 43 polaczony jest zapomoca przewod¬ nika izolowanego 45 z jednym koncem wlókna zarowego lampki 46, którego drugi koniec laczy sie za posrednictwem izolo¬ wanego przewodnika 47 z jednym ze sworz¬ ni 28. Gazy palne, przenikajace do komory porowatej 6, spalaja sie tam wskutek ze¬ tkniecia z rozgrzanym drucikiem platyno¬ wym fó, wytwarzajac w tej komorze oraz rurkach 38, 40 i podwójnej blonie 41 próz¬ nie, proporcjonalna do ilosci spalonych ga¬ zów, wobec czego podwójna blona 41 opa¬ da pod wplywem róznicy cisnien, panuja¬ cych wewnatrz niej. Jezeli nastawic odpo¬ wiednio styk srubkowy 42, to wtedy opad¬ niecie blony 41 zamyka obwód lampki 46 zapomoca styków 42 i 43 i to z chwila, gdy odsetek otaczajacych przyrzad gazów pal¬ nych, osiaga okreslona wysokosc. Lampka 46 jest osadzona w oprawce izolacyjnej 48, a w plycie 27 utworzony jest otwór 49, za¬ kryty przezroczysta szybka 50, przytrzy¬ mywana przez nagwintowana obraczke 51, tak iz przez otwór 49 i jego szybke prze¬ zroczysta 50 mozna widniec drucik zaro¬ wy 16.Na fig. 5, 6 i 7, gdzie jednakowe cyfry oznaczaja te same czesci, podobnie jak i na fig. 3 i 4, podany jest przyrzad niniejszy w innem wykonaniu, gdzie podwójna blona 41 umieszczona jest na szczycie rurki pio¬ nowej 38, styk: 43 ma postac wydluzonego preta, a styk 42 przymocowany jest do blo¬ ny 41. Przewodnik 47 lampki ostrzegaw¬ czej 46 polaczony jest z jednym koncem wlókna zarowego oswietleniowej lamki e- lektrycznej 52, przyczem tenze koniec wlók¬ na zarowego polaczony jest z odpo¬ wiednim segmentem stykowym 35 zapomo¬ ca przewodnika 53, przechodzacego przez rurke izolujaca 54, a drugi koniec wlókna zarowego lampki 52 jest polaczony za po¬ srednictwem ramion 55 z dwoma sworznia¬ mi 28. Lampka 52 sluzy do oswietlania pod¬ czas pracy górnika. Odgalezienie 40 rurki 38 polaczone jest za posrednictwem rurki gumowej 56 z cisnieniomierzem 57, zaopa¬ trzonym w podzialke, umozliwiajaca odczy¬ tywanie odsetka obecnych gazów palnych.Czesc przyrzadu niniejszego, znajdujaca sie ponad plyta 27, miesci sie w kloszu szklanym 59, którego kolpak 60, przymoco¬ wany do pierscienia 30 zapomoca nagwin¬ towanych slupków 62 z nasrubkami 63, zad* « 4 _patrzony jest w odpowiednie uszko reczne* Skrzynka 64, mieszczaca baterje elektrycz¬ na, zamknieta jest pokrywa 26. PL