Przedmiotem wynalazku jest bezkomutatorowa pradnica pradu stalego posiadajaca nieruchomy twornik, obracajaca sie magnesnice, wytwarzajaca pierscieniowy obwód magnetyczny o stalym kie¬ runku przeplywu strumienia magnetycznego zamy¬ kajacego sie w plaszczyznie przechodzacej przez os obrotu magnesnicy, przy czym nieruchomy twor¬ nik osadzony jest w korpusie pradnicy.Znane sa bezkomutatorowe pradnice pradu sta¬ lego miedzy innymi z opisów patentów polskich Nr 44 923 i 71643 w których stosuje sie uklady, gdzie twornik jest wirujacy i magnesnica nieru¬ choma, z odprowadzeniami pradowymi slizgowymi lub tez z nieruchomym twornikiem i wirujaca ma¬ gnesnica, gdzie odprowadzenia pradowe sa umiej¬ scowione na tworniku na stale. Rozwiazania bezko¬ mutatorowej pradnicy z wirujacym twornikiem maja te wade, ze odprowadzenia pradu posiadajace styki slizgowe, nawet zanurzone w plynnych meta¬ lach, powoduja spadki napiecia przy wiekszych gestosciach pradu. Ponadto styki plynno-metaiiczne wymagaja hermetycznej obudowy.Znane pradnice bezkomutatorowe z nieruchomym twornikiem posiadaja te wade, ze w tworniku wy¬ twarza sie wlasne pole magnetyczne uginajace glówny strumien magnetyczny magnesnicy, przez co wydluza sie jego droga i obniza w powaznym stopniu sprawnosc pradnicy. Przyczyna tego zja¬ wiska lezy w stalym umiejscowieniu odprowadzen pradowych z twornika, których polozenia nie mozna 2 nastawiac, tak aby w zaleznosci od obciazenia prad¬ nicy likwidowac lub zmniejszac niepozadane wy¬ twarzanie sie wlasnego pola magnetycznego twor¬ nika. Znany jest z rosyjskiego opisu patentowego Nr 160 742 uklad kompensujacy wplyw twornika na glówny strumien magnetyczny, dotyczy on jed¬ nak innego ukladu, a mianowicie z nieruchoma magnesnica i wirujacym twornikiem, w którego obwód wlaczony jest szeregowo cylinder ferromag¬ netyczny w taki sposób, ze kierunek przeplywaja¬ cego w nim pradu jest odwrotny do kierunku pradu przeplywajacego w tworniku.Istota wynalazku jest konstrukcja pradnicy pradu stalego z obracajaca sie magnesnica i nieruchomym twornikiem skladajacym sie z pierscienia zewnetrz¬ nego osadzonego obrotowo w korpusie po zewnetrz¬ nej stronie twornika, nastawnych laczników prze¬ chodzacych przez kanaly w tworniku, laczacych pierscien wewnetrzny z pierscieniem zewnetrznym oraz ze znanego mechanizmu obracajacego pierscien zewnetrzny w korpusie, przez co zmienia sie polo¬ zenie nastawnych laczników w zakresie szerokosci kanalów w tworniku. Plaszczyzny podzialu twor¬ nika sa nachylone w kierunku wirowania magnes- nicy7 przez co kanaly pokrywaja sie z przebiegiem strumienia magnetycznego przy srednim oddzialy¬ waniu twornika, zas segmentowe odprowadzenia poprzez pierscien wewnetrzny, nastawne laczniki i pierscien zewnetrzny odpowiadaja ilosciowo seg¬ mentom twornika. Na zewnetrznej powierzchni 99 8403 99 840 4 twornika, przy obu koncach szczeliny pomiedzy t wornikiem a magnesnica umieszczone sa odpro¬ wadzenia pradu stalego, przy czym odprowadzenia polaczone &a miedzy soba szyna zbiorcza. Przez przemieszczanie nastawnych laczników w kanale twornika mozna ^ doprowadzic do zgodnosci pola Magnetycznego, wywolanego przez plynacy w twor- riku prad, z glównym polem magnetycznym, elimi¬ nujac przez to straty energii. W takim wypadku prad wzbudzenia wynosi w pradnicy wedlug wy¬ nalazku 0,2% pradu znamionowego.Zastosowanie pradnicy wedlug wynalazku moz¬ liwe jest wszedzie tam, gdzie odbiorniki wymagaja malych napiec i duzych pradów np. przy elektro- izie roztopionych metali, elektrolizie wody, w gal¬ wanotechnice oraz w grzejnictwie oporowym i lu- fc:owym. Pradnica wedlug wynalazku moze pracowac jako silnik pradu stalego o duzej mocy i bardzo prostej budowie, ze wzgledu na mozliwosc przeciw- wzbudzania, poprzez zmiane polozenia nastawnych laczników. Umozliwia to plynna regulacje obrotów silnika wlacznie z jego zatrzymaniem, przez co unika sie klopotliwego przelaczania uzwojenia wzbudzenia z szeregowego ua bocznikowe. Jako silnik pradu stalego pradnica wedlug wynalazku moze byc stosowana w ukladach napedowych © plynnej regulacji obrotów i nawrotnym kierunku cbrotów np. przy napedach walcarek wiez wycia¬ gowych i srub okretowych.Przyklad wykonania bezkomutatorowej pradnicy pradu stalego wedlug wynalazku przedstawiono na rysunku na którym fig. 1 przedstawia pradnice w przekroju pionowym wzdluz osi, a fig. 2 — w przekroju pionowym prostopadlym do osi pradnicy.Bezkomutatorowa pradnica pradu ^talego sklada sie z paramagnetycznego korpusu 1, ferromagne¬ tycznego, nieruchomego twornika 2, osadzonego w korpusie 1, obracajacej sie magnesnicy 3, osadzonej na wale 4 ulozyskowanym w korpusie 1 i umiesz¬ czonej wewnatrz twornika 2, przy czym twornik 2 wraz z magnesnica 3 maja ksztalt zblizony do ksztaltu torusa, wewnetrznego pierscienia 5 osa¬ dzonego nieruchomo na wewnetrznej stronie twor- nka 2, nastawnych laczników 6 przechodzacych przez kanaly 7 w tworniku 2, z których to laczni¬ ków 6 kazdy laczy sie z jednej strony z pierscie¬ niem wewnetrznym 5, a z drugiej strony z pierscie¬ niem zewnetrznym 8 osadzonym w korpusie 1 po zewnetrznej stronie twornika 2, przy czym pierscien zewnetrzny 8 ma mozliwosc czesciowego obrotu w korpusie 1, na skutek dzialania znanego mecha¬ nizmu obracajacego 9, przez co zmienia sie poloze¬ nie nastawnych laczników 6 w kanalach 7 twor¬ nika 2.Na zewnetrznej powierzchni twornika 2 przy kazdej szczelinie 10 pomiedzy twornikiem 2 a mag¬ nesnica 3 znajduje sie odprowadzenie 11 pradu stalego o ksztalcie sprezyny talerzowej polaczone miedzy soba szyna zbiorcza 12. Uzwojenie wzbu¬ dzenia 13 magnesnicy 3 sklada sie z wspólsrodkowo umieszczonych zwoi kolowych, których konce pola¬ czone sa z pierscieniami slizgowymi 14 umocowa¬ nymi na powierzchni bocznej magnesnicy 3. Slizga¬ jace sie szczotki 15 po pierscieniach 14 polaczone sa z zaciskami 16 zasilanymi ze zródla pradu sta¬ lego. Plaszczyzny podzialu 17 odizolowanych seg¬ mentów 18 twornika 2 sa równolegle do osi walu 4 i sa nachylone w kierunku wirowania magnesnicy 3 przez co kanaly 7 pokrywaja sie z przebiegiem strumienia magnetycznego 19 przy srednim oddzia¬ lywaniu twornika 2. Odpowiednio odprowadzenia 21 zarówno poprzez pierscien wewnetrzny 5, nastawne laczniki 6 i pierscien zewnetrzny 8 jak i odprowa¬ dzenia 11 zbudowane sa z segmentów ilosciowo od- powiadajacych segmentom uzwojenia 20 twornika 2.Dzialanie bezkomutatorowej pradnicy wedlug* wynalazku polega na tym, ze prad staly doprowa¬ dzany przez zaciski 16 i pierscienie slizgowe 15 do uzwojenia wzbudzenia 13 magnesnicy 3 wytwarza unipolarne pole magnetyczne w plaszczyznach prze¬ chodzacych przez os obrotu magnesnicy 3 poprzez szczeline 10 i twornik 2.Podczas obrotu magnesnicy 3 nastepuje przeci¬ nanie sie wirujacego pola magnetycznego z nieru- ^ chomym twornikiem 2, w wyniku czego hastepuje indukcja sily elektromotorycznej o stalym kierun¬ ku, w przekrojach przyszczelinowych twornika 2.W celu uzyskania wysokich napiec, twornik 2 po¬ siada uzwojenie 20 laczone szeregowo. Wyprowa- dzony prad staly, poprzez pierscien wewnetrzny 5 przeplywa przez nastawne laczniki 6 znajdujace sie w kanalach 7 do pierscienia zewnetrznego 8. W za¬ leznosci od wielkosci obciazenia pradowego twor¬ nika 2 mechnizm obracajacy 9 powoduje automa- tyczne przestawianie nastawnych laczników 6 w zakresie szerokosci kanalów 7 przez co w sposób prosty kompensuje sie ujemne oddzialywanie wlas¬ nego pola magnetycznego twornika 2 uginajacego glówny strumien magnetyczny i wydluzajacego jego droge, a tym samym zmniejsza sie straty energii i podwyzsza sprawnosc pradnicy. PL