Przedmiotem wynalazku jest zlacze prózniowe przeznaczone do laczenia urza¬ dzen wysokiej i bardzo wysokiej prózni na przy¬ klad do laczenia pompy prózniowej z komora prze¬ strzeni opróznianej.Stan techniki. Urzadzenia prózniowe laczy sie ze soba za pomoca zlacz wykonanych zwykle w ksztalcie plaskich pierscieni zaopatrzonych w srod¬ kowej czesci w laczniki rurowe. Plaszczyzny piers¬ cieni zlacz dociska sie do siebie za pomoca kol¬ nierzy dociskanych do siebie srubami obejmuja¬ cych z zewnatrz laczone pierscienie, przy czym rozróznia sie dwa zasadnicze rodzaje kolnierzy.Kolnierze w ksztalcie pierscienia sztywno zlaczo¬ nego z pierscieniem zlacza, nazwane kolnierzami stalymi oraz kolnierze luzno obejmujace z zewnatrz' pierscienie zlacza, nazywane kolnierzami obroto¬ wymi.W zlaczach pracujacych w urzadzeniach wyso¬ kiej prózni rzedu 10-8 Tr miedzy plaszczyznami pierscieni zlacza umieszcza sie uszczelki w ksztal¬ cie pierscienia o przekroju kolowym wykonane z materialu wytwarzanego na bazie kauczuku, zna¬ nego pod nazwa elastomeru, przy czym do lacze¬ nia tych zlacz stosuje sie zarówno kolnierze stale jak i obrotowe. Ze wzgledu na poddawanie sie materialu uszczelki silom dociskajacym i zjawisko tak zwanego plyniecia objawiajace sie wciskaniem materialu uszczelki miedzy pierscienie zlacza, u- szczelki te uklada sie w rowku wykonanym zwykle w powierzchni czolowej plaszczyzny jednego z pierscieni zlacza i zabezpiecza sie przed plynieciem za pomoca cienkich metalowych pierscieni nazy¬ wanych pierscieniami nosnymi, które obejmuja brzegi uszczelki. Uszczelki tego rodzaju pozwalaja na wielokrotne rozlaczanie i laczenie zlacz przy uzyciu tej samej uszczelki i pracuja prawidlowo w zlaczach stosowanych w urzadzeniach wysokiej prózni, w których nie zachodzi potrzeba wygrze¬ wania urzadzen prózniowych i zlacz a nawet w przypadkach, w których wygrzewa sie zlacza w stosunkowo niskiej temperaturze okreslonej wy¬ trzymaloscia materialu uszczelki.Urzadzenia bardzo wysokiej prózni rzedu 10-8 Tr i nizej z reguly wymagaja wygrzewania w pod¬ wyzszonej temperaturze, w której uszczelki elasto¬ merowe traca elastycznosc i staja sie nie przydat¬ ne. W tych przypadkach do uszczelnienia zlacz sto¬ suje sie plaskie pierscienie wykonane z miekkie¬ go metalu na przyklad z miedzi, przy czym plasz¬ czyzny czolowe obu czesci zlacza zaopatruje sie w pierscieniowy wystep zwykle o stozkowo po¬ chylonych zboczach, który przy dociskaniu kol¬ nierzy wciska sie w metalowa uszczelke, co za¬ pewnia próznioszczelnosc zlacza. Uszczelki te umoz¬ liwiaja wygrzewanie urzadzen prózniowych i uzys¬ kanie bardzo wysokiej prózni, jednakze sa klopot¬ liwe w uzyciu, gdyz kazdorazowe rozlaczenie zla¬ cza, przy ponownym laczeniu, wymaga stosowania nowej uszczelki. 99 10299 102 3 Zlacza przystosowane do uszczelek metalowych róznia sie zasadniczo budowa od zlacz przystoso¬ wanych do uszczelek elastomerowych i nie moga nawzajem ze soba wspólpracowac a ponadto w przypadku laczenia róznych urzadzen przy uzyciu uszczelek elastomerowych zachodzi potrzeba dobie¬ rania parami powierzchni plaszczyzn czolowych zla¬ cza, jednej zaopatrzonej w rowek przystosowany do umieszczenia w nim uszczelki i drugiej po¬ wierzchni bez rowka, co ogranicza mozliwosc la¬ czenia róznych urzadzen ze soba i uzaleznia od rodzaju zlacza w jakie kazde z tych urzadzen za¬ opatrzono.Szeroki wzrost zastosowan techniki prózni w róz¬ nych dziedzinach nauki i techniki stwarza potrze¬ be laczenia ze soba róznych urzadzen próznio¬ wych, na przyklad stosowania urzadzen wysokiej prózni w zespolach bardzo wysokiej prózni i na odwrót, co pociaga za soba potrzebe opracowania zlacz prózniowych przydatnych zarówno w urza¬ dzeniach wysokiej prózni jak i bardzo wysokiej.Istota wynalazku. Istote wynalazku stanowi zla¬ cze prózniowe, którego powierzchnie laczenia sta¬ nowia dwa plaskie jednakowe pierscienie, sztyw¬ no polaczone z rurowymi lacznikami przelotowy¬ mi i. zaopatrzone na zewnatrz w dwa kolnierze stale lub obrotowe z otworami dla umieszczenia srub dociskajacych, w którym przy wewnetrznym brzegu powierzchni czolowej kazdego pierscienia zlacza jest wspólsrodkowo wykonane pierscienio¬ we plaskodenne wglebienie przystosowane do u- mieszczenia w nim elastomerowej uszczelki a przy zewnetrznym obrzezu kazdego pierscienia zlacza jest wspólsrodkowo wykonane drugie plaskodenne pierscieniowe wglebienie przystosowane ksztaltem do osadzenia w nim metalowego pierscienia u- szczelniajacego i zaopatrzone w srodkowej czesci w pierscieniowy garb o dwóch najkorzystniej stoz- kowo pochylonych zbieznych sciankach tworzacych zamykajace ostrze przy czym wglebienie to od wglebienia wykonanego przy wewnetrznym brzegu powierzchni czolowej pierscienia jest oddzielone pierscieniowym dystansowym wystepem, którego wysokosc jest wieksza od wysokosci pierscienio¬ wego garbu usytuowanego w pierscieniowym pla¬ skodennym wglebieniu wykonanym przy zewnetrz¬ nym brzegu powierzchni czolowej pierscienia zla¬ cza. Na okregu pierscieniowego dystansowego wy¬ stepu jest wykonane jedno lub kilka poprzecznych przeciec lub otworów, umozliwiajacych ujscie ga¬ zów z przestrzeni, w której znajduje sie uszczel¬ ka.Zlacze wedlug wynalazku znajduje szerokie za¬ stosowanie zarówno w urzadzeniach wysokiej próz¬ ni jak i prózni bardzo wysokiej.W przypadku urzadzen wysokiej prózni we wgle¬ bieniu wykonanym przy wewnetrznym brzegu po¬ wierzchni plaszczyzny czolowej jednego z pierscie¬ ni umieszcza sie uszczelke elastomerowa wraz z cienkosciennym metalowym pierscieniem nosnym, który w przekroju tworzy ksztalt litery „T". Srod¬ kowa czesc nosnego pierscienia jest rozdzielona na dwie czesci obejmujace uszczelke a ramiona obej¬ muja wewnetrzne brzegi' obydwóch przeciwleglych pierscieni zlacza i tworza prowadnice zapewnia- 4 jaca wspólsrodkowosc tych pierscieni przy dociska¬ niu zlacza.Dla urzadzen bardzo wysokiej prózni umieszcza sie metalowy pierscien uszczelniajacy we wglebie- niu wykonanym przy zewnetrznym brzegu powierz¬ chni plaszczyzny czolowej jednego z pierscieni zla¬ cza. W tym przypadku na jeden pierscien zlacza nasuwa sie tulejke, która podtrzymuje z zewnatrz pierscien uszczelniajacy a przy dociskaniu zlacza drugi brzeg tulei zostaje wsuniety na przeciwlegly pierscien zlacza, co ustala wspólsrodkowosc oby¬ dwóch pierscieni zlacza a po docisnieciu tuleja wzdluz calego obwodu oslania miejsce zlaczenia obydwóch pierscieni zlacza.Zalety wynalazku. Mozliwosc uzycia tego same¬ go zlacza w urzadzeniach wysokiej i bardzo wy¬ sokiej prózni oraz mozliwosc stosowania pierscieni lub tulejek podtrzymujacych uszczelki, zapewnia¬ jacych równoczesnie wspólsrodkowosc obydwóch pierscieni zlacza, stanowia cenne zalety zlacza we¬ dlug wynalazku i maja istotne znaczenie, w tech¬ nice prózni gdyz w znanych konstrukcjach zlacz, zwlaszcza przy montazu w polozeniu pionowym wy¬ stepuja czesto niewielkie wzajemne przesuniecia pierscieni zlacza co powoduje nieprawidlowe za¬ ciskanie uszczelek prowadzace do nieszczelnosci a w przypadku uzycia uszczelek metalowych zwykle równiez do zniszczenia tych uszczelek.Przyklad wykonania wynalazku. Budowe zlacza wedlug wynalazku wyjasniono na przykladzie wy¬ konania uwidocznionym na zalaczonym rysunku, na którym fig. 1 przedstawia fragment zlacza z kolnierzem stalym z uszczelka metalowa a fig. 2 fragment zlacza z kolnierzem obrotowym i z u- szczelka elastomerowa.Przedstawione na fig. 1 zlacze sklada sie z dwóch symetrycznych plaskich pierscieni 1 i 2.Plaski pierscien 1 jest sztywno zlaczony z ruro¬ wym lacznikiem 3 i zaopatrzony na zewnatrz w sztywno z nim zlaczony kolnierz 4. Podobnie plaski pierscien 2 jest sztywno zlaczony z rurowym lacz¬ nikiem 5, przy czym powierzchnia czolowa tego pierscienia 2 jest lustrzanym odbiciem powierzchni pierscienia 1. Plaski pierscien 2 jest równiez za- - opatrzony w wystajacy na zewnatrz kolnierz 6 sztywno z nim zlaczony.Powierzchnie czolowe plaskich pierscieni 1 i 2 sa do siebie docisniete za pomoca srub 7 umiesz¬ czonych w otworach wykonanych w równych od¬ stepach w kolnierzach 4 i 6.Przy wewnetrznych brzegach obydwóch pierscie¬ ni 1 i 2 sa symetrycznie wykonane plaskodenne pierscieniowe wglebienia 8 i 9 przeznaczone do u- mieszczenia uszczelki elastomerowej a przy zew¬ netrznych brzegach pierscieni 1 i 2 równiez sy¬ metrycznie sa wykonane plaskodenne pierscienio¬ we wglebienia 10 przeznaczone do umieszczenia metalowej uszczelki. W srodkowej czesci, wglebie¬ nia 10 sa zaopatrzone w pierscieniowe garby 11 o stozkowo pochylonych ziboczach tworzacych ostrza, które przy uzyciu pierscieniowej metalowej uszczel¬ ki 12, podczas dociskania, wciskaja sie w metal uszczelki 12 co zapewnia szczelnosc zlacza. Na ze¬ wnetrznej czesci kazdego pierscienia 1 i 2 jest wy¬ konane pierscieniowe wyciecie 13, w którym w 40 45 50 55 605 99 102 » 6 przypadku uzycia metalowej uszczelki, umieszcza sie metalowa tuleje 14. Podczas dociskania pierscie¬ ni 1 i 2 tuleja 14 wsuwa sie w wyciecie 13 prze¬ ciwleglego pierscienia i zapewnia prawidlowe usta¬ wienie obydwóch pierscieni 1 i 2 wzgledem sie¬ bie. Nieprzelotowe otwory 15 o malej srednicy na¬ wiercone wglab na obrzezu tulei 14 umozliwiaja odksztalcenie cienkiej pozostalej scianki tulei 14 i nieznaczne wbicie jej za pomoca ostrego narze¬ dzia w grzbiet metalowej uszczelki 12, co zapewnia prawidlowe ustawienie uszczelki 12 we wglebieniu .Przedstawione na fig. 2 zlacze sklada sie z dwóch jednakowych plaskich pierscieni 16 przeciw¬ legle ustawionych i trwale polaczonych z rurowy¬ mi lacznikami 17 i 18. Plaskodenne wglebienia 19 wykonane symetrycznie przy wewnetrznych brze¬ gach plaszczyzn czolowych obydwóch pierscieni 16 sa przeznaczone do umieszczenia miedzy nimi ela¬ stomerowej uszczelki 20 zaopatrzonej w metalowy pierscien 21 w ksztalcie litery „T", przy czym srodkowa czesc pierscienia 21 podtrzymuje elasto¬ merowa uszczelke 20 a ramiona przy dociskaniu obejmuja wewnetrzne brzegi pierscieni 16 i two¬ rza prowadnice zapewniajaca wspólsrodkowosc tych pierscieni 16 zlacza.Przy zewnetrznym brzegu kazdego pierscienia 16 jest wykonane plaskodenne wglebienie 22 przezna¬ czone do umieszczenia metalowej uszczelki nieu- widocznionej na rysunku. W srodkowej czesci wglebienia 22 sa zaopatrzone w pierscieniowy garb 23 o stozkowo pochylonych zboczach tworzacych ostrza. W przypadku uzycia metalowej uszczelki do uszczelnienia zlacza, podczas dociskania do sie¬ bie obydwóch pierscieni 16, garby 23 wciskaja sie z obydwóch stron w uszczelke, co zapewnia szczel¬ nosc zlacza.Plaskie pierscienie 16 zlacza sa zaopatrzone w obrotowe kolnierze wykonane w postaci pierscie¬ ni 24 otaczajacych z zewnatrz pierscienie 16. Wzdluz pierscieni 24 w równomiernych odstepach sa wy¬ konane otwory 25 umozliwiajace umieszczenie srub 26 dociskajacych zlacze.Zarówno w przypadku pierscienia zlacza z kol¬ nierzem stalym jak i z kolnierzem obrotowym wglebienia 8, 9 lub 19 przeznaczone do umieszcze¬ nia uszczelki elastomerowej sa oddzielone od wgle¬ bien 10 lub 22 plaskich pierscieniowym wystepem 27, który jest nieco wyzszy niz ostrzowe garby 11 lub 23, wskutek czego ostrza garbów 11 i 23 polo¬ zone na przeciwleglych pierscieniach sa chronione i nie stykaja sie ze soba w przypadku dociska¬ nia pierscieni zlacza przy uzyciu uszczelki elasto¬ merowej.Zarówno w przypadku uzycia kolnierzy stalych jak i obrotowych zlacze wedlug wynalazku umoz¬ liwia wielokrotne uzycie uszczelki elastomerowej jak tez i uszczelki metalowej a w przypadku znor¬ malizowania srednicy otworów w kolnierzach i ich rozmieszczenia pozwala na laczenie pierscieni zla¬ cza zaopatrzonych w kolnierz staly z pierscieniami zlacza z kolnierzem obrotowym, co umozliwia do¬ godne laczenie ze soba róznych urzadzen próznio¬ wych. PL