Przedmiotem wynalazku jest mechanizm do stopniowania predkosci napedów maszyn i urzadzen zwlaszcza tych, w których sa wymagane dokladne wiezi kinematyczne miedzy elementem napedzajacym i napedzanym, np. w obrabiarkach do skrawania metali.Znane sa mechanizmy i urzadzenia do uzyskiwania duzej ilosci stopnia przelozen. Naleza do nich mecha¬ nizmy do bezstopniowej zmiany przelozen — cierne i lancuchowe — oraz urzadzenia do stopniowej zmiany prze¬ lozenia, polegajace na polaczeniu przekladni z walkiem odchylnym Nortona z mechanizmem sumujacym.Przekladnie bezstopniowe maja jednak ograniczony zakres predkosci, sa niedokladne kinematycznie i po¬ zwalaja na przenoszenie stosunkowo malych obciazen. Równiez mechanizmy zlozone z przekladni Nortona z mechanizmem sumujacym, ze wzgledu na ich mala sztywnosc, nie pozwalaja na przenoszenie wiekszych mocy, a ponadto sposób sterowania tych mechanizmów uniemozliwia zastosowanie ich w maszynach i urzadzeniach sterowanych automatycznie.Mechanizm wedlug wynalazku sklada sie z przekladni zebatych z kolami przesuwnymi osadzonymi na walkach z hamulcami oraz mechanizmu sumujacego, ajego istota jest to, ze walek napedzajacy jest polaczony z walkami posrednimi za posrednictwem przekladni zebatych stopniowych, przekladniami redukcyjnymi, me¬ chanizmem sumujacym zlozonym z przekladni zebatych i polaczonych z walkami oraz z walkiem napedzanym, przy czym kola zebate na walku napedzajacym osadzone na stale sa kolami wiazanymi w stosunku do kól zebatych przesuwnych osadzonych na walkach posrednich, które sa polaczone z hamulcami.Mechauizm wedlug wynalazku moze równiez posiadac wieksza ilosc walków posrednich z hamulcami i przekladniami redukcyjnymi w ilosci równej ilosci walków posrednich oraz mechanizmów sumujacych w ilosci mniejszej o jeden od ilosci walków posrednich, przy czym walek napedzajacy za posrednictwem przekladni zebatych stopniowych o kolach wiazanych laczy sie z walkami posrednimi, a dwa walki posrednie lacza sie za posrednictwem przekladni redukcyjnych z mechanizmem sumujacym, którego walek wyjsciowy jest polaczony z nastepnym walkiem posrednim za pomoca kolejnego mechanizmu sumujacego i kolejnej przekladni redukcyj¬ nej, zas ostatni mechanizm sumujacy za posrednictwem kolejnej przekladni redukcyjnej laczy ostatni walek posredni z walkiem wyjsciowym poprzedniego mechanizmu sumujacego i walkiem napedzanym.2 97 677 Zaleta mechanizmu wedlug wynalazku jest mozliwosc uzyskiwania duzej ilosci stopni predkosci przy stosunkowo duzej dokladnosci kinematycznej i latwosc sterowania, co umozliwia jego zastosowanie w maszy¬ nach ze sterowaniem automatycznym.Przedmiot wynalazku przedstawiony jest w przykladzie wykonania na rysunku, na którym fig. 1 przedsta¬ wia schemat mechanizmu z dwoma walkami posrednimi, a fig. 2- mechanizm o trzech walkach posrednich.Walek napedzajacy 1 z osadzonymi na nim kolami zebatymi jest polaczony z walkami posrednimi 2 i 3 za posrednictwem przekladni zebatych stopniowych 4 i 5, przekladniami redukcyjnymi 8 i 9, mechanizmem sumu¬ jacym 10 zlozonym z przekladni zebatych i polaczonym z walkami 2 i 3 oraz z walkiem napedzanym 11, przy czym kola zebate na walku 1 osadzone sa na stale i sa kolami wiazanymi w stosunku do kól zebatych przesuw¬ nych osadzonych na walkach 2 i 3, które sa polaczone z hamulcami 6 i 1.W przypadku, gdy mechanizm sklada sie z wiekszej liczby niz dwa walki posrednie, do których doprowa* dzony jest naped z walka napedowego, mechanizm jest zaopatrzony w dodatkowe mechanizmy sumujace w ilo¬ sci o jeden wiecej na kazdy dodatkowy walek posredni i przekladnie redukcyjna. Jeden mechanizm sumujacy sumuje wówczas predkosci obrotowe z dwóch walków posrednich, a drugi predkosci obrotowe z pierwszego mechanizmu sumujacego i nastepnego walka posredniego, ewentualny trzeci mechanizm sumujacy - z mecha¬ nizmem sumujacym drugiego i nastepnego walka posredniego.Dzialanie mechanizmu wedlug wynalazku jest nastepujace. Z walka napedowego 1 naped na walek nape¬ dzany 11 jest przenoszony przez walek 2, przy zahamowanym za pomoca hamulca 7 walku 3, za posrednictwem przekladni zebatych 4, przekladni redukcyjnych 8 i mechanizmu sumujacego 10, który spelnia wówczas role przekladni obiegowej. Naped z walka napedowego 1 na walek napedzany 11 moze byc równiez przenoszony przez walek 3, przy zahamowanym za pomoca hamulca 6 walku 2, za posrednictwem przekladni zebatych 5, przekladni redukcyjnej 9 i mechanizmu sumujacego 10, który spelnia role przekladni obiegowej lub przy wylaczonych hamulcach 6 i 7 przez walek 2 za posrednictwem przekladni zebatych 4, przekladni redukcyjnej 8 do mechanizmu sumujacego 10 i z drugiej strony z walka 3 za posrednictwem przekladni zebatych 5, przekladni redukcyjnej 9 do mechanizmu sumujacego 10, w którym oba ruchy sa sumowane.W mechanizmie posiadajacym trzy walki posrednie jak w przedstawionym na fig. 2 z kolami zebatymi osadzonymi na walku napedzajacym 1, wspólpracuja kola zebate przesuwne, osadzone na walkach posrednich 2, 3 i 13, a walek napedzany 16 jest polaczony za posrednictwem mechanizmu sumujacego 12 i przekladni redukcyjnej 18 z walkiem wyjsciowym mechanizmu sumujacego 10, a z drugiej strony za posrednictwem mecha¬ nizmu sumujacego 12 i przekladni redukcyjnej i 5 laczy sie z walkiem posrednim 13, który poprzez przekladnie 14 jest napedzany przez walek 1. Mechanizm ten moze pracowac przy unieruchomionych walkach 2, 3 i 13 odpowiednio za pomoca hamulców 6, 7 i 17. PL