PL97579B1 - Sposob otrzymywania mieszaniny alkaloidow z surowcow roslinnych - Google Patents

Description

Przedmiotem wynalazku jest sposób otrzymy¬ wania mieszanin alkaloidów z surowców roslin¬ nych.Rosliny zawierajace alkaloidy dostarczaja takich cennych zwiazków jak: atropina, skopolamina, morfina, kodeina, chelidonina, ergotamina i inne.Stosowane sposoby otrzymywania alkaloidów z surowców roslinnych sa bardzo uciazliwe i pra¬ cochlonne. Powodem tego jest przede wszystkim obecnosc w roslinach licznych substancji balasto¬ wych ekstrahujacych sie z alkaloidami, oraz cze¬ sto zla rozpuszczalnosc alkaloidów i ich zwiaz¬ ków. Wplywa to na dlugi czas ekstrakcji przy zu¬ zyciu duzej ilosci rozpuszczalników, oraz na ko¬ niecznosc wielokrotnego wytracania i rekrystali¬ zacji alkaloidów w .celu usuniecia zwiazków ba¬ lastowych.Znane i stosowane sposoby otrzymywania al¬ kaloidów z materialów roslinnych polegaja na wielokrotnej ekstrakcji surowca roslinnego alko¬ holami: metanolem lub etanolem, wzglednie al¬ koholami rozcienczonymi woda i zawierajacymi kwasy organiczne jak cytrynowy i winowy/ wzglednie ekstrakcje wodnymi roztworami kwa-' sów mineralnych przede wszystkim siarkowego lub organicznych zwalszcza winowego i cytrynowego.W efekcie otrzymuje sie kwasny wodny wyciag zawierajacy sole alkaloidowe i liczne substancje balastowe jak fitosterole, flawonoidy, woski, tlu¬ szcze, chlorofil i produkty rozkladu jego itd. Wy- ciag ten alkalizuje sie, a uwolnione alkaloidy eks¬ trahuje odpowiednimi rozpuszczalnikami organicz¬ nymi nie mieszajacymi sie z woda. Z rozpuszczal¬ ników organicznych ponownie wyciaga sie alka¬ loidy wodnymi roztworami kwasów i proces ten powtarza sie wielokrotnie az do uwolnienia wy¬ ciagu od substancji balastowych.Szczególnie utrudnia ekstrakcje alkaloidów sto¬ sowane srodowisko zasadowe konieczne do ich uwolnienia, poniewaz powoduje powstawanie zwiazków powierzchniowo czynnych tworzacych trwale emulsje i w znacznym stopniu utrudnia¬ jace rozdzial faz i zwiekszajace zanieczyszczenie ekstraktu. Srodowisko zasadowe w wielu przy¬ padkach powoduje równiez rozklad alkaloidów, co dodatkowo obniza wydajnosc metody i zanie¬ czyszcza otrzymywany wyciag.Stosowane dotychczas w procesach ekstrakcji kwasy nieorganiczne, i organiczne na przyklad wi¬ nowy znany miedzy innymi z opisu patentowego 83114, z powodu higroskopijnego charakteru nie pozwalaja na ekstrakcje . soli alkaloidowych wzglednie ich kompleksów z roztworów kwasnych lub czesciowo zobojetnionych, zwyklymi rozpusz¬ czalnikami organicznymi.Opisanych niedogodnosci nie posiada sposób wedlug wynalazku, który umozliwia ekstrakcje alkaloidów wprost z wodnego ekstraktu kwasnego, korzystnie po czesciowym zbuforowaniu do pH za- 37 5793 leznego od zasadowosci alkaloidów, oraz rodzaju odczynnika jonowo-asocjacyjnego.Istota sposobu polega na dodawaniu do rozpusz¬ czalnika organicznego stosowanego jako ekstra- hent hydrofobowych kwasów organicznych nie¬ rozpuszczalnych w wodzie takich jak wyzsze kwa¬ sy tluszczowe, karboksylowe, kwasy aromatycz¬ ne, kwasy sulfonowe, oraz kwasy alkiloortofosfo- rowe. Kwasy te zwane takze cieklymi jonitami lub przeciwjonami stanowia odczynniki jonowo- -asocjacyjne tworzace z alkaloidami pary jonowe i bardziej zlozone addukty dobrze rozpuszczalne w rozpuszczalnikach organicznych a zle w wo¬ dzie.Jak stwierdzono, ciekle wymieniacze jonowe dzieki tworzeniu par jonowych wielokrotnie zwiekszaja rozpuszczalnosc alkaloidów w tych roz¬ puszczalnikach umozliwiajac w. ten sposób proces ekstrakcji z kwasnej fazy wodnej. Utworzone pa¬ ry jonowe mozna latwo rozlozyc, gdyz proces ten ma charakter odwracalny.Sposób wedlug wynalazku polega na zalaniu rozdrobnionego surowca roslinnego wodnym oko¬ lo 0,1 molowym roztworem kwasu, najlepiej or¬ ganicznego (cytrynowego, winowego itp.) i na¬ stepnie reekstrakcji alkaloidów z kwasnej odpo¬ wiednio ^buforowanej fazy wodnej, znanymi roz¬ puszczalnikami organicznymi takimi jak na przy¬ klad benzen, chloroform, dwuchloroetan zawiera¬ jacymi odczynniki jonowo-asocjacyjne w ilosci od 3 do 50% wagowych w stosunku do uzytego roz¬ puszczalnika. Rodzaj zastosowanego odczynnika jonowo-asocjacyjnego, oraz kwasu reekstrahujace- go zalezny jest od fizykochemicznych wlasciwosci alkaloidów wystepujacych w surowcu. -""" Sposób wedlug wynalazku porwala na zmniej¬ szenie ilosci wymaganych operacji technologicz¬ nych do czterech przy znacznym skróceniu czasu i zmniejszeniu objetosci rozpuszczalników. Reek- strakcja z kwasnej fazy wodnej zbpobiega two¬ rzeniu sie emulsji i do fazy jonitowej przedosta¬ ja sie tylko alkaloidy ze sladami substancji ba¬ lastowych. Jak stwierdzono praktycznie, opisa¬ nym sposobem mozna uzyskac 95% zespolu al- kaloidowego wystepujacego w roslinie co daje zwiekszenie wydajnosci w stosunku do stosowa¬ nych metod.Przyklad I. 1 czesc wagowa korzenia gli¬ stnika (Chelidonium Majus) zawierajacego okolo 2% zespolu alkaloidowego maceruje sie i wyczer¬ puje 0,1 molowym wodnym roztworem kwasu cy¬ trynowego lub winowego. Otrzymany kwasny wy¬ ciag buforuje sie do pH 2,2—2,4 (wg skali Brit- tona lub Mcllvainea) i zawarte w nim alkaloidy ekstrahuje sie 1 molowym kwasem dwuizookty- loortofosforowym w benzenie. Do ekstrakcji 100 LZG Z-d 3 W Pab., 519 4 objetosci kwasnego wyciagu wodnego zuzywa sie okolo 3 objetosci benzenowego roztworu co sta¬ nowi niewielki stechiometryczny nadmiar odczyn¬ nika jonowo-asocjacyjnego w stosunku do ilosci alkaloidów. Z wyciagu jonitowego reekstrahuje sie alkaloidy 4 normalnym kwasem solnym. O- trzymuje sie osad i stezony niewytracony roz¬ twór chlorowodorków alkaloidów, które przekry- stalizowuje sie w znany sposób z etanolu. Wydaj- nosc okolo 95%.Przyklad II. 1 czesc wagowa rozdrobnio¬ nych lisci boldo (Peumus Boldus) zawierajacych okolo 0,25% zespolu alkaloidowego maceruje sie i wyczerpuje 0,1 molowym wodnym roztworem kwasu cytrynowego. Otrzymany wodny wyciag bu¬ foruje sie do pH 2,6—2,7 i zawarte w nim alka¬ loidy ekstrahuje sie -nasyconym (okolo 0,2 molo¬ wym) roztworem kwasu salicylowego w chloro¬ formie. Stosunek fazy chloroformowej do wodnej jak 1 : 10. Alkaloidy zawarte w fazie chlorofor¬ mowej reekstrahuje sie okolo 2 n kwasem sol¬ nym. Wydajnosc okolo 88%.Przyklad III. Rozdrobnione liscie barwinka (Vinca Minor) maceruje sie i wyczerpuje 0,1 mo- lowym kwasem winowym. Otrzymany kwasny wyciag buforuje sie do pH 3,6-3,8 a zawarte w nim alkaloidy ekstrahuje sie 1 molowym roztwo¬ rem kwasu olejowego w chloroformie. Stosunek fazy chloroformowej do wodnej jak 2 :10. Reek- strakcje alkaloidów z fazy chloroformowej doko¬ nuje sie 2n roztworem kwasu solnego. Wydajnosc- okolo 90%. PL

Claims (2)

1. Zastrzezenia patentowe 1. Sposób otrzymywania mieszaniny alkaloidów z surowców roslinnych przez ekstrakcje rozpusz¬ czalnikami, reekstrakcje, wytracanie i krystaliza¬ cje, znamienny tym, ze surowiec roslinny zadaje 40 sie wodnym roztworem kwasu korzystnie organi¬ cznego o stezeniu 0,1 mola, a nastepnie z otrzy¬ manego wodnego, korzystnie zbuforowanego, kwa¬ snego wyciagu ekstrahuje sie alkaloidy cieklymi wymieniaczami jonowymi rozpuszczonymi w roz- 45 puszczalnikach organicznych nie mieszajacych sie z woda, po czym wydziela sie mieszanine alka¬ loidów przez reekstrakcje za pomoca wodnych roztworów kwasów mineralnych lub organicznych i nastepnie krystalizuje. 50
2. 2. Sposób wedlug zastrz. 1, znamienny tym ze jako ciekle wymieniacze jonowe stosuje sie wyz¬ sze kwasy tluszczowe, karboksylowe kwasy aro¬ matyczne, kwasy sulfonowe, oraz kwasy alkilo- ortofosforowe, które tworza z alkaloidami pary 55 jonowe lub bardziej zlozone addukty o charak¬ terze odwracalnych kompleksów. 872-78, nakl. 105+20 egz* 45 zl PL