Przedmiotem wynalazku jest dwutorowy stabilizator regulowany.W technice laboratoryjnej zachodzi czesto potrzeba uzycia regulowanych zródel napiecia stalego o prze¬ ciwnej biegunowosci. Potrzeba ta uwidacznia sie zwlaszcza w przypadku zasilania ukladów elektronicznych zawierajacych scalone obwody liniowe, na przyklad wzmacniacze operacyjne, komparatory, dla zasilania których wymaga sie stosowania dwóch niezaleznych zródel napiecia stalego o przeciwnej polaryzacji.Znane konstrukcje stabilizowanych zródel napiecia stalego budowane w oparciu o kompensacyjna metode stabilizacji z ujemnym sprzezeniem zwrotnym zawieraja takie podstawowe czlony jak prostownik, czlon regulacyjny i czlon ujemnego sprzezenia zwrotnego.W celu uzyskania wysokich wspólczynników stabilizacji w czlonie ujemnego sprzezenia zwrotnego stoso¬ wano rozbudowane i kosztowne uklady wzmacniajace w postaci wielostopniowych wzmacniaczy lampowych lub tranzystorowych, co prowadzilo do znacznych komplikacji ukladowych charakterystycznych dla wielostopnio¬ wych wzmacniaczy napiecia stalego. Uzyskanie wysokiego wspólczynnika stabilizacji wiazalo sie równiez z rozbudowa zródla napiecia odniesienia, w którym do zasilania diody Zenera stosowano osobne zródla pradowe w celu zapewnienia pracy diody ze stalym pradem odpowiednio dobranym do zminimalizowania dryfu temperaturowego napiecia odniesienia, lecz i takie rozwiazania nie eliminowaly wplywu na prad diody pradu pobieranego przez uklad sprzezenia zwrotnego, który przy znanych konfiguracjach polaczen ulegal znacznym zmianom, zwlaszcza przy regulacji napiecia wyjsciowego stabilizatora.. Dla uzyskania stabilizatorów dwutoro¬ wych z napieciami o przeciwnej polaryzacji najczesciej laczono szeregowo dwa osobne stabilizatory o sterowaniu zaleznym, co mialo niedogodnosc, ze uniemozliwialo niezalezna regulacje napiecia wyjsciowego kazdego z polaczonych stabilizatorów. Rozwiazanie to stosowano najczesciej dla stabilizatorów nieregulowanych, nato¬ miast nie nadaje sie ono do zastosowania w laboratoryjnych stabilizatorach regulowanych, gdyz w tym przypadku regulacja napiecia jednego zródla pociagalaby za soba automatyczna i symetryczna regulacje drugiego zródla.Celem wynalazku jest takie rozwiazanie konstrukcji dwutorowego stabilizatora regulowanego, która pozbawiona wad i niedogodnosci wymienionych wyzej zapewni jednoczesnie uzyskanie wysokich parametrów2 97 506 stabilizacji w szerokim zakresie niezaleznej regulacji napiec wyjsciowych przy stosunkowo prostej budowie latwej do zrealizowania i uruchomienia. Cel ten osiagnieto dzieki zastosowaniu stabilizatora w ukladzie wedlug niniejszego wynalazku. Stabilizator ma dwa regulowane wysokostabilne zródla napiecia stalego a mianowicie zródlo napiecia dodatniego i zródlo napiecia ujemnego. Kazde zródlo zawiera prostownik, czlon regulacyjny i czlon ujemnego sprzezenia zwrotnego.Istota wynalazku polega na tym, ze wyjscie czlonu regulacyjnego zródla napiecia dodatniego polaczone jest wyjsciem czlonu regulacyjnego zródla napiecia ujemnego tworzac wspólny dla obu zródel zacisk wyjsciowy o potencjale zerowym. Wejscia sterujace czlonów regulacyjnych polaczone sa z wyjsciami scalonych wzmacnia¬ czy operacyjnych, których wejscia odwracajace faze polaczone sa przez oporniki ze wspólnym zaciskiem wyjsciowym obu zródel. Natomiast wejscia nieodwracajace fazy tych wzmacniaczy polaczone sa z dzielnikiem oporowym, którego jedna galaz zasilana jest napieciem odniesienia, zas druga galaz dzielnika zawierajaca elementy oporowe regulacji ciaglej lub skokowej napiecia wyjsciowego polaczona jest z drugim zaciskiem wyjsciowym odpowiedniego zródla.Okazalo sie, ze polaczenie ze soba wyjsc obydwóch czlonów regulacyjnych w celu utworzenia wspólnego dla obu zródel zacisku wyjsciowego umozliwilo jednoczesnie zastosowanie tylko jednego symetrycznego stabilizatora pomocniczego do zasilania wzmacniaczy operacyjnych i diod Zenera. Ponadto zastosowanie scalonych wzmacniaczy operacyjnych w obwodzie ujemnego sprzezenia zwrotnego wyeliminowalo budowe kosztownych i skomplikowanych wielostopniowych wzmacniaczy napiecia stalego konstruowanych w oparciu o tranzystory dyskretne.Zastosowanie wynalazku jest szczególnie przydatne do budowy laboratoryjnych zasilaczy dwutorowych ze wzgledu na jego dobre parametry stabilizacji w szerokim zakresie regulacji napiec wyjsciowych poczawszy od zera do wartosci maksymalnej, przy prostej i niedrogiej konstrukcji, latwej do zrealizowania i uruchomienia i zapewniajacej jednoczesnie nieskomplikowana obsluge i niezawodna prace.Przedmiot wynalazku jest uwidoczniony w przykladzie wykonania na rysunku przedstawiajacym schemat elektryczny dwutorowego stabilizatora regulowanego.Zgodnie z wynalazkiem stabilizator ma dwa regulowane wysokostabilne zródla napiecia stalego a mianowi¬ cie zródlo A napiecia dodatniego i zródlo B napiecia ujemnego. Zródlo A zawiera prostownik 1, którego wyjscie dodatnie stanowi jednoczesnie zacisk wyjsciowy napiecia dodatniego. Natomiast do wyjscia ujemnego prostowni¬ ka 1 przylaczony jest czlon reglacyjny 2 w postaci ukladu Darlingtona zlozonego z tranzystora typu n-p-n i tranzystora typu p-n-p. Czlon regulacyjny 2 sterowany jest sygnalem bledu z ukladu ujemnego sprzezenia zwrotnego, w którym to ukladzie zastosowano scalony wzmacniacz operacyjny 3. Wejscie wzmacniacza 3 odwracajace faze polaczone jest poprzez opornik 4 z ujemnym biegunem wyjsciowym zródla A, natomiast wejscie nieodwracajace fazy polaczone jest z dzielnikiem oporowym, którego jedna galaz zawierajaca opornik 5 zasilana jest ujemnym napieciem odniesienia pobieranym z diody Zenera 6, zas druga galaz dzielnika zawierajaca * elementy 7 regulacji skokowej i ciaglej polaczona jest z dodatnim biegunem wyjsciowym zródla. Taki uklad polaczen dzielnika sygnalu bledu zapewnia stalopradowe obciazenie zródla napiecia odniesienia niezaleznie od regulacji napiecia wyjsciowego, umozliwiajac jednoczesnie szeroki zakres regulacji tego napiecia od zera do wartosci maksymalnej dla danego zasilacza. Zródlo napiecia ujemnego B podobne jest w budowie i dzialaniu do zródla A i zawiera prostownik 8, którego wyjscie ujemne stanowi jednoczesnie zacisk wyjsciowy napiecia ujemnego, natomiast do jego wyjscia dodatniego przylaczony jest czlon regulacyjny 9 w postaci ukladu Darlingtona zlozonego z tranzystorów typu n-p-n. Czlon regulacyjny 9 sterowany jest przez scalony wzmacniacz operacyjny 10, którego wejscie odwracajace faze polaczone jest poprzez opornik 11 z dodatnim biegunem zródla A. Wejscie nieodwracajace fazy wzmacniacza 10 polaczone jest z dzielnikiem oporowym, którego jedna galaz zawierajaca opornik 12 zasilana jest dodatnim napieciem odniesienia pobieranym z diody Zenera 13, zas druga galaz dzielnika zawierajaca elementy 14 przeznaczone do regulacji ciaglej i skokowej napiecia wyjsciowego przylaczona jest do ujemnego bieguna wyjsciowego. Wyjscie czlonu regulacyjnego 2 polaczone jest z wyjsciem czlonu regulacyjnego 9, przez co zostaje utworzony wspólny dla obu zródel A i B zacisk wyjsciowy o potencjale zerowym. Takie polaczenie czlonów regulacyjnych 2 i 9 umozliwia zastosowanie tylko jednego symetrycznego stabilizatora pomocniczego 15 przeznaczonego do zasilania obwodów ujemnego sprzezenia zwrotnego obydwu zródel A i B.Zastosowanie w czlonach ujemnego sprzezenia zwrotnego scalonych wzmacniaczy operacyjnych, cechuja¬ cych sie duzymi wspólczynnikami wzmocnienia przy niewielkich napieciach pelzania zera umozliwia uzyskanie wysokich parametrów stabilizacji oraz eliminuje koniecznosc budowy kosztownych i skomplikowanych wzmac¬ niaczy napiecia stalego konstruowanych w oparciu o elementy dyskretne.Takie rozwiazanie konstrukcji stabilizatora pozwolilo na wykonanie dwutorowego przeciwsobnego zasila¬ cza regulowanego o wysokich parametrach stabilizacji w szerokim zakresie regulacji napiec wyjsciowych przy stosunkowo prostej i niedrogiej budowie latwej do zrealizowania i uruchomienia.97 506 3 PL