Przedmiotem wynalazku jest urzadzenie zabezpieczajace hamowane kola pojazdu mechanicznego przed poslizgiem, dzialajace niezaleznie od zmiany przyczepnosci kól do nawierzchni.Znane urzadzenie zabezpieczajace hamowane kola pojazdów mechanicznych przed poslizgiem, zwalniajace automatycznie hamulce z chwila gdy opóznienie dowolnego kola na skutek zmiany przyczepnosci przekroczy okreslona wartosc, zawiera uklad elektroniczny, który steruje ukladem hydraulicznym. Znany z polskiego opisu patentowego nr 66761 uklad elektroniczny sklada sie z czujników w postaci pradnic tahometrycznych sprzezo¬ nych z kolami pojazdu mechanicznego, z których kazdy polaczony jest z generatorem sygnalu przyspieszenia lub opóznienia, który polaczony jest z detektorem progu zwalniania, a ten z kolei polaczony jest ze wzmacnia¬ czem sygnalu, który steruje suwakami elektromagnetycznymi ukladu hydraulicznego.Znany uklad hydrauliczny zawiera pompe, która polaczona jest z rozdzielaczem, polaczonym poprzez filtr i dlawik z suwakami elektromagnetycznymi, których wyjscia polaczone sa z cylindrami silowymi poszczegól¬ nych kól pojazdu mechanicznego, a ponadto z wejsciami poszczególnych dodatkowych suwaków elektromagne¬ tycznych, które polaczone sa ze zbiornikiem czynnika roboczego. Suwaki elektromagnetyczne sterowane sa ukladem elektronicznym.Kazdy z czujników ukladu elektronicznego wytwarzajac impulsy proporcjonalne do predkosci poszczegól¬ nego kola pojazdu, steruje generatorem., który przetwarza impulsy na sygnal napieciowy odpowiadajacy okreslo¬ nemu przyspieszeniu lub opóznieniu kola. Sygnal napieciowy steruje detektorem progu zwalniania. W przypad¬ ku sygnalu napieciowego nie przekraczajacego wartosci odpowiadajacej okreslonemu progowi, detektor nie wytwarza sygnalu, dzieki czemu elementy sterujace suwaków elektromagnetycznych znajduja sie w okreslonym polozeniu. Po uruchomieniu dzwigni hamulca, pompa poprzez rozdzielacz i kazdy z suwaków elektromagnetycz¬ nych, których elementy sterujace znajduja sie w okreslonym polozeniu, tloczy czynnik roboczy do cylindrów silowych poszczególnych kól pojazdu, przy czym elementy sterujace dodatkowych suwaków znajduja sie w po¬ lozeniu uniemozliwiajacym odplyw czynnika roboczego z cylindrów silowych do zbiornika.2 96 975 W przypadku zablokowania dowolnego kola, sygnal napieciowy przekroczy wartosc odpowiadajaca okre¬ slonemu progowi, detektor wytworzy sygnal, który po wzmocnieniu przemiesci elementy sterujace suwaków elektomagnetycznych hamowanego kola pojazdu. Po przemieszczeniu sie suwaków nastapi przerwanie doplywu czynnika roboczego do cylindra silowego, oraz odplyw czynnika z tego cylindra do zbiornika. Zmniejszone cisnienie w cylindrze silowym spowoduje odblokowanie kola. Obracajace sie kolo pobudzi czujnik, który wytworzy sygnal, który po przeksztalceniach i wzmocnieniu przemiesci elementy sterujace suwaków elektro¬ magnetycznych, po czym nastapi ponownie hamowanie. Proces ten powtarza sie cyklicznie oddzielnie dla kazde¬ go z kól pojazdu mechanicznego, do czasu zwolnienia dzwigni hamulca.W przypadku uszkodzenia lub zaklócen w pracy ukladu elektronicznego w czasie zablokowania kola nie nastapi przemieszczenie sie elementu sterujacego suwaka elektromagnetycznego, laczacego obwód cylindra silo¬ wego ze zbiornikiem, co spowoduje utrzymywanie sie stalego cisnienia w cylindrach silowych, a tym samym trwale zablokowanie kola.W przypadku zaklócen w pracy ukladu elektronicznego w postaci dodatkowego impulsu w czasie hamowa¬ nia kola nastapi przemieszczenie sie elementu sterujacego suwaka elektromagnetycznego laczacego rozdzielacz z cylindrem silowym, co spowoduje przerwanie doplywu czynnika roboczego do cylindrów silowych, a tym samym nie nastapi proces hamowania kola. Uszkodzenie ukladu elektronicznego powoduje trwale zablokowanie kola lub nie zapewnia w ogóle procesu hamowania. Zastosowane suwaki elektromagnetyczne dzialaja z okreslo¬ nym opóznieniem, a ponadto wymagaja duzych mocy do przemieszczania elementów sterujacych.Urzadzenie wedlug wynalazku sklada sie z ukladu hydraulicznego, sterowanego ukladem elektronicznym.Istota polega na tym, ze znany rozdzielacz ukladu hydraulicznego zaopatrzony jest w dodatkowa komore, skladajaca sie z dwóch czesci rozdzielonych elementem sterujacym, przykladowo w postaci grzybka, osadzonym na tloczysku, na którym znajduja sie pozostale elementy sterujace rozdzielacza, przy czym czesc dodatkowej komory usytuowanej pod grzybkiem polaczona jest ze zbiornikiem czynnika roboczego, a czesc dodatkowej komory usytuowana nad grzybkiem oraz wyjscie znanej komory polaczone sa z wejsciami poszczególnych prze¬ tworników elektrohydraulicznych, których cewki polaczone sa z wyjsciami poszczególnych torów ukladu elek¬ tronicznego. Kazde z hamowanych kól pojazdu mechanicznego sterowane jest niezaleznie oddzielnym przetwor¬ nikiem elektrohydraulicznym.Cewki stanowiace czlony kontroli procesu hamowania, sterujace przyslonami dysz przetworników elektro¬ hydraulicznych polaczone sa szeregowo poprzez cewki przekazników zwlocznych z poszczególnymi wyjsciami torów ukladu elektronicznego, a cewki stanowiace czlony kontroli odblokowywania kól poprzez zmniejszanie cisnienia czynnika roboczego w poszczególnych obwodach cylindrów silowych sterujace innymi przyslonami dysz polaczone sa oddzielnie poprzez styki rozwierne przekazników zwlocznych ze zródlem pradu stalego o wartosci mniejszej od wartosci sygnalu sterujacego wytwarzanego przez tor elektroniczny.Kazde z kól pojazdu mechanicznego sprzezone jest z czujnikiem, który stanowi generator impulsów, ^tworzone impulsy sa proporcjonalne do predkosci kól i stanowia sygnal, który po przeksztalceniach w ukla¬ dzie elektronicznym steruje przyslonami dysz przetworników elektrohydraulicznych polaczonych z obwodami cylindrów silowych poszczególnych kól. W czasie hamowania kól uklad elektroniczny wytwarza sygnal o war¬ tosci wiekszej od pradu zasilajacego cewki stanowiace czlon odblokowywania kola, a wiec steruje ukladem hydraulicznym tak, ze nastepuje wzrost cisnienia w obwodach cylindrów silowych, co zapewnia wieksza skutecz¬ nosc hamowania.W przypadku zablokowania kola na skutek zmiany przyczepnosci do nawierzchni, czujnik przestaje genero¬ wac impulsy, co spowoduje zanik napiecia w obwodzie cewki stanowiacej czlon kontroli procesu hamowania, co spowoduje przysloniecie dyszy, a wiec zmiane polozenia elementów sterujacych ukladu hydraulicznego, a tym samym wyeliminowanie doplywu czynnika roboczego do obwodu cylindra silowego kola, które zostalo zablo¬ kowane, a ponadto odplyw czynnika z tego obwodu, co powoduje odblokowanie kola, a tym samym nastepuje jego przyspieszenie. Przyspieszenie kola powoduje ponownie wytworzenie okreslonych impulsów, które sterujac ukladem hydraulicznym spowoduja wzrost cisnienia czynnika roboczego w obwodzie cylindra silowego danego kola, a tym samym rozpocznie sie proces hamowania. Hamowanie i odblokowywanie kazdego z kól pojazdu mechanicznego powtarza sie cyklicznie przez caly okrej wlaczenia dzwigni hamulca.Urzadzenie wedlug wynalazku zapewnia optymalne hamowanie kól bez wzgledu na szybkosc pojazdu mechanicznego. Dzieki zastosowaniu rozdzielacza zaopatrzonego w dwie komory, proces hamowania nie wymaga stosowania duzych nacisków na dzwignie hamulca. Urzadzenie zapewnia ponadto hamowanie kól pojazdu me¬ chanicznego nawet w przypadku uszkodzenia ukladu elektronicznego. Uszkodzenie w trakcie hamowania jednego z torów ukladu elektronicznego powoduje zanik sygnalu na cewce stanowiacej czlon kontroli procesu hamowa¬ nia i wówczas hamowanie realizowane bedzie wylacznie przez uklad hydrauliczny.96 975 3 Przedmiot wynalazku uwidoczniono na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia schemat ukladu hydraulicz¬ nego, a fig. 2 schemat ukladu elektronicznego.Uklad hydrauliczny sklada sie ze zbiornika 1 czynnika roboczego polaczonego z pompa hydrauliczna 2, która polaczona jest równolegle z zaworem zwrotnym 3, a ponadto z akumulatorem cisnienia 4. Pompa 2 pola¬ czona jest z wejsciem rozdzielacza 5, zaopatrzonego w dwie komory, wyposazone w zawory 6, 7 w postaci grzybków, dzielace kazda z nich na dwie czesci. Zawory 6, 7 osadzone sa na wspólnym tloczysku, polaczonym z dzwignia hamulca 8. Czesc komory dodatkowej znajdujaca sie pod zaworem 7 polaczona jest ze zbiornikiem 1, a czesc tej komory znajdujaca sie nad zaworem 7 polaczona jest z czescia podzaworowa pierwszej komory, a ponadto z wejsciami poszczególnych przetworników elektrohydraulicznych 9, których kanaly przelewowe 10 polaczone sa ze zbiornikiem 1. Kanaly wyjsciowe 11 przetworników elektrohydraulicznych 9 polaczone sa z cylindrami silowymi 12 poszczególnych kól 13 pojazdu mechanicznego. Kazdy z przetworników elektrohy¬ draulicznych 9 wyposazony jest w komore, w której osadzonyjest suwak. Powstale w ten sposób trzy przestrze¬ nie polaczone sa oddzielnymi kanalami z przestrzenia nad komora suwaka. Przestrzen ta zaopatrzona jest w dysze 14 wyposazona w przyslone 15 sterujaca procesem hamowania, oraz w dysze 16 wyposazona w przyslo¬ ne 17 sterujaca procesem odblokowywania kola 13. Przyslony 15, 17 sterowane sa cewkami 18, 19. Kazda z cewek 18 sterujacych procesem odblokowywania kola 13 polaczona jest oddzielnie poprzez styki rozwierne 20 przekaznika zwlocznego, ze zródlem pradu stalego 21, a kazda z cewek 19 sterujacych procesem hamowania polaczona jest oddzielnie, szeregowo, poprzez cewke 22 przekaznika zwlocznego z poszczególnymi wyjsciami toru 23 ukladu elektronicznego. Poszczególny tor ukladu elektronicznego sklada sie z czujnika 24 sprzezonego manetycznie z tarcza 25 kola 13 pojazdu mechanicznego, polaczonego ze wzmacniaczem impulsowym 26 wypo¬ sazonym w uklad automatycznej regulacji wzmocnienia. Wzmacniacz impulsowy 26 polaczony jest z przerzutni- kiem Schmitta 27, który polaczony jest z ukladem rózniczkujacym 28 wyposazonym w dyskryminator, który polaczony jest z przerzutnikiem monostabilnym 29, który polaczony jest z ukladem calkujacym 30.Pompa hydrauliczna 2 tloczy czynnik roboczy do akumulatora cisnienia 4 i po wytworzeniu okreslonego cisnienia nadmiar czynnika roboczego odplywa poprzez zawór zwrotny 3 do zbiornika 1. Równoczesnie, kazdy z czujników 24 wytwarza okreslone impulsy, które po wzmocnieniu formowane sa w przerzutniku Schmitta 27, a nastepnie po zrózniczkowaniu stanowia impuls wyzwalajacy przerzutnik monostabilny 29, który wytwarza okreslone impulsy prostokatne. Impulsy te sumowane sa w ukladzie calkujacym 30 o tak dobranych parame¬ trach czasowych, aby w mozliwie najkrótszym czasie i po jak najmniejszej liczbie impulsów uzyskac staly sygnal sterujacy przetwornikiem elektrohydraulicznym 9.Uruchomienie dzwigni 8 hamulca, powoduje przemieszczenie sie tloczyska rozdzielacza 5 wraz z zaworami 6j 7, co powoduje przeplyw czynnika roboczego do poszczególnych przetworników elektrohydraulicznych 9.Wytworzone przez uklad elektroniczny impulsy, zasilaja cewki 19, które przemieszczaja przyslony 15 sterujace procesem hamowania i dzieki zmniejszeniu szczelin pomiedzy dyszami 14 a przyslonami 15 nastepuje wzrost cisnienia w przestrzeniach nad suwakami przetworników elektrohydraulicznych, dzieki czemu przemieszczaja sie suwaki tak, ze przyslaniaja kanaly przelewowe 10. Takie polozenie suwaków zapewnia zwiekszony przeplyw czynnika roboczego do obwodów cylindrów silowych 12 poszczególnych kól 13. Przekroczenie okreslonego cisnienia w obwodzie cylindra silowego 12 powoduje zablokowanie kola 13. Kazda zmiana predkosci kola 13 w stosunku do predkosci poprzedniej powoduje zmiane lub zanik sygnalu wytworzonego przez czujnik 24 i tor elektroniczny 23. Brak sygnalu powoduje przemieszczenie sie przyslon 15, 17, a tym samym zmniejszenie sie szczeliny pomiedzy dysza 16 a przyslona 17 sterujaca procesem odblokowywania, oraz wzrost szczeliny pomie¬ dzy dysza 14 a przyslona 15 sterujaca procesem hamowania kola 13, co powoduje inny niz dotychczas stan rozkladu cisnienia w przestrzeni nad suwakiem przetwornika elektrohydraulicznego 9.Stan taki powoduje przemieszczenie sie suwaka w takie polozenie, ze nastepuje przysloniecie kanalu wejsciowego przetwornika elektrohydraulicznego 9, a odsloniecie kanalu przelewowego 10, dzieki czemu czynnik roboczy odplywa do zbiornika 1 do momentu odblokowania kola 13. Po odblokowaniu kola 13, czuj¬ nik 24 wytwarza ponownie impulsy, które po przeksztalceniach w torze elektronicznym steruja przyslonami 15, 17, co powoduje ponowne przemieszczenie sie suwaka przetwornika elektrohydraulicznego 9, w wyniku czego ponownie nastepuje wzrost cisnienia w obwodzie cylindra silowego 12 i rozpoczyna sie proces hamowania.Intensywnosc procesu hamowania zalezy od wielkosci szczelin miedzy zaworami 6, 7 rozdzielacza 5 oraz szczelin miedzy przyslonami 15, 17 a dyszami 14, 16 przetworników elektrohydraulicznych 9. Proces hamowania i odblokowywania powtarza sie cyklicznie przez caly okres wcisniecia dzwigni 8 hamulca i zalezny jest od warto¬ sci przyspieszenia lub opóznienia kazdego z kól 13 pojazdu mechanicznego.4 96975 PL