Przedmiotem wynalazku jest adaptacyjny filtr rezystorowo-pojemnosciowy fluktuacji statystycz¬ nych sygnalu elektrycznego,zwlaszcza do wygla¬ dzania sygnalu z detektorów promieniowania ja¬ drowego.Znane, lecz niestosowane powszechnie w prakty¬ ce sa filtry dolnoprzepustowe, w których wielkosc szeregowej opornosci filtru zmienia sie ze zmiana wielkosci sygnalu wejsciowego. Uklad taki przed¬ stawiony jest w publikacji L. Gasiorowski, J. Pod¬ górski — Niektóre paramejtry nieliniowego filtru sygnalu- radiometrycznego. Raport . IBJ -^ INR 1503/XVA/E/B1973 -, i stanowi czwórnik, którego wejscie lacza z wyjsciem trzy równolegle galezie.W pierwszej galezi do wejscia zalaczony jest jeden koniec rezystancji, natomiast drugi koniec rezystan¬ cji zalaczony jest do katody diody pólprzewodni¬ kowej. Anoda tejze diody zalaczona jest do wyjscia filtru. W drugiej galezi do wejscia zalaczony jest jeden koniec rezystancji, natomiast drugi koniec rezystancji zalaczony jest do anody diody pólprze¬ wodnikowej. Katoda diody zalaczona jest do wyjs¬ cia filtru. W trzeciej galezi wejscie polaczone jest z wyjsciem trzecia rezystancja. Miedzy punktami polaczen rezystancji z diodami zalaczona jest rezy¬ stancja czwarta. Powyzej wymienione punkty po¬ laczen zasilane sa przez rezystancje odpowiednio piata i szósta z dwu zródel napiecia.Znany jest równiez inny uklad opisany przez Matwiejewa W. W. Hazanowa B. U. — Pribory dla 2 izmierenija jonizirujuszczych izluczenii, Atomizdat, Moskwa 1967, stanowiacy uproszczona wersje po¬ wyzej opisanego. Do wejscia zalaczony jest dzielnik zlozony z czterech rezystancji polaczonych szere¬ gowo. Miedzy punktem polaczenia rezystancji pierwszej i drugiej, a wyjsciem zalaczona jest dio¬ da pólprzewodnikowa anoda do wyjscia. Miedzy punktem polaczenia rezystancji drugiej i trzeciej, a wyjsciem zalaczona jest dodatkowa rezystancja.Miedzy punktem polaczenia rezystancji trzeciej i czwartej, a wyjsciem zalaczona jest dioda pólprze¬ wodnikowa katoda do wyjscia. Wyjscie boczniko¬ wane jest pojemnoscia. Wejscie zasilane jest pra¬ dowym zródlem sygnalu, czesto wtórnikiem etrn- terowym lub katodowym. Prad spoczynkowy zródla sygnalu wytwarza, na rezystancjach drugiej i trze¬ ciej napiecie polaryzujace zaporowo; diody pólprze¬ wodnikowe. W ukladach zawierajacych diody p przewodnikowe, dla sygnalów wejsciowych prze¬ kraczajacych okreslany poziom zwany dalej strefa nieczulosci uzyskuje sie skrócenie czasu ladowa¬ nia elementu pojemnosciowego.Wada tych filtrów jest niemoznosc uzyskania strefy nieczulosci odpowiadajacej w przyblizeniu wielkosci wariancji sygnalów statystycznych, wy¬ stepujacych podczas detekcji promieniowania ja¬ drowego, a w dalszej konsekwencji uniemozliwia optymalizacje parametrów ukladu. • Powodem wady jest zastosowanie diod pólprze¬ wodnikowych, których napiecie odciecia przekra- 96 87696 876 cza wystepujace zazwyczaj w miernictwie promie¬ niowania przyrosty sygnalów.Celem wynalazku jest umozliwienie realizacji w filtrze optymalnej strefy nieczulosci.Cel ten spelnia adaptacyjny filtr fluktuacji sta¬ tystycznych sygnalu elektrycznego, zawierajacy element pojemnosciowy polaczony z wejsciem ko¬ rzystnie dwoma równoleglymi galeziami, tworza¬ cymi obwód ladowania tego elementu. Jedna z tych galezi zawiera rezystor, a druga zespól ze strefa nieczulosci uruchamiany sygnalem propor¬ cjonalnym do wzmocnionej róznicy sygnalów wejs¬ ciowego i wyjsciowego, która po przekroczeniu ilorazu wielkosci progu zadzialania zespolu ze stre¬ fa nieczulosci przez wielkosc wzmocnienia wzmac¬ niacza wywoluje ladowanie kondensatora filtru ze zródla o malej rezystancji przez rezystancje zespo¬ lu ze strefa nieczulosci, sygnal ten otrzymywany jest z dzielnika zlozonego z dwóch rezystancji za¬ laczonego miedzy wejscie i wyjscie filtru. Dopusz¬ czalna wielkosc wzmocnienia wzmacniacza jest o- kreslona dopuszczalnymi fluktuacjami sygnalu wyjsciowego.Zaleta filtru wedlug wynalazku jest mozliwosc uzyskiwania praktycznie dowolnie malej strefy nieczulosci, co uniezaleznia wynik dzialania filtru od parametrów podzespolów uzytych w zespole ze strefa nieczulosci.Przedmiot wynalazku jest omówiony w oparciu o przyklad wykonania filtru pokazany w ukladzie polaczen na fig. 1, przy czym fig. 2 przedstawia przyblizone wykresy przebiegów elektrycznych wy¬ kreslone w funkcji czasu w poszczególnych punk¬ tach ukladu w odpowiedzi na przylaczenie do jego wejscia sygnalu o ksztalcie skoku, a fig. 3 ilu¬ struje przyklad realizacji zespolu ze strefa nie¬ czulosci.Filtr pokazany na fig. 1 jest wyposazony w re~ zystor 3, który stanowi wraz z ukladem integra¬ cyjnym zbudowanym na wzmacniaczu operacyj¬ nym 5, filtr dolno-przepustowy. Wyjscie wzmac¬ niacza operacyjnego 5, jest polaczone poprzez re¬ zystor 2 do wspólnego punktu polaczenia rezysto¬ rów lit. Dla skoku o dlugim czasie narastania, napiecia na wyjsciu ukladu integracyjnego zmie¬ niaja sie proporcjonalnie do napiecia wejsciowego.Przy szybkich zmianach napiecia wejsciowego, napiecie —^ na rezystorze 3 jest proporcjonalne do zrózniczkowanego sygnalu wejsciowego. Wartosc pradu wejsciowego jest okreslona stala czasu u- tworzona przez ten rezystor oraz pojemnosc wejs¬ ciowa wzmacniacza 5 integracyjnego. W wyniku czego napiecie na rezystorze 3 jest zróznicowane, W celu przyspieszenia dzialania omówionego u- kladu integracyjnego do rezystora 3 jest dolaczo¬ ny dodatkowo uklad przyspieszajacy ladowanie po¬ jemnosci w petli sprzezenia zwrotnego wzmacnia¬ cza operacyjnego 5. Wejscie tego dodatkowego u- kladu, który stanowi drugi wzmacniacz operacyj¬ ny 6, rezystor 8 i zespól 7 ze strefa nieczulosci jest polaczone z punktem ukladu miedzy rezysto¬ rami 1 i 3, a jego wyjscie do wejscia wzmacnia¬ cza operacyjnego 5. W chwili, gdy wielkosc napie* cia na rezystorze 3 przekroczy strefe nieczulosci wymienionego dodatkowego ukladu, ladowanie po¬ jemnosci wejsciowej wzmacniacza operacyjnego $ zachodzi glównie przez dodatkowy uklad i stan taki utrzymuje sie do chwili, gdy wartosc napie¬ cia na rezystorze 3 bedzie taka, ze rezystancja ze- spolu 7 bedzie porównywalna z rezystancja 3.W przypadku, gdy skok sygnalu wejsciowego ma dlugi czas narastania, to wystepujace zróznicowa¬ ne napiecie nie osiagnie wartosci, która spowoduje uruchomienie zespolu 7, Przebiegi czasowe pokazane na fig. 2 przedsta¬ wiaja: wykres sygnalu wejsciowego fig. 2 a zilu¬ strowany w postaci skoku oraz wykres tego sygna¬ lu w punktach zaznaczonych na fig. 1 litera A pokazany na fig. 2b i litera B pokazany na fig. 2c a takze sygnal wyjsciowy pokazany na fig. 2d.Skok wejsciowy o duzym nachyleniu wystepuje w chwili tx. W tej samej chwili tx w punkcie A wystepuje sygnal proporcjonalny do róznicy syg¬ nalów wejsciowego i wyjsciowego. W przypadku przedstawionym na fig. 2 sygnal róznicy wystero- wuje wzmacniacz operacyjny 6 az do nasycenia, przy czym sygnal nasycenia przekracza wielkosc progu nieczulosci s zespolu 7 ze strefa nieczu¬ losci.W nastepstwie tego pojemnosc wejsciowa wzmac¬ niacza operacyjnego 5 laduje sie przez ten zespól oraz rezystor 8 ze stala czasu okreslona glównie wartosciami rezystora 8 i pojemnosci 4. W zwiaz¬ ku z tym modul sygnalu wyjsciowego Uwy wzra- M sta i maleja odpowiednie sygnaly w punktach A i B. W chwili t2 wzmacniacz operacyjny 6 wycho¬ dzi ze stanu nasycenia, lecz w dalszym ciagu po¬ jemnosc wejsciowa wzmacniacza operacyjnego 5 laduje sie glównie przez zespól 7 ze strefa nie- czulosci oraz rezystor 8, przy czym sygnaly w punktach A i B maleja, natomiast modul sygnalu wyjsciowego Uwy wzrasta. W chwili ts sygnal w e punkcie A staje sie niewiekszy od ilorazu -^ ^ progu nieczulosci e i wzmocnienia K wzmacniacza operacyjnego 6 w ukladzie ze sprzezeniem zwrot¬ nym zawierajacym rezystor 9 oraz 10 i w zwiazku z tym pojemnosc wejsciowa wzmacniacza opera¬ cyjnego 5 laduje sie w dalszym ciagu glównie ^ przez rezystor 3 ze stala czasu okreslona przez re¬ zystor 3 i te pojemnosc, a modul napiecia wyjscio¬ wego Uwy wzrasta w dalszym ciagu. W przykla¬ dzie wykonania zespól 7 ze strefa nieczulosci jest utworzony z dwu tranzystorów typu pnp, których zlacza sa polaczone szeregowo, jak to ilustruje fig. 3a lub fig. 3b. ) fig. 2 PL