Przedmiotem wynalazku jest uniwersalny sygnalizator kierunkowo-strefowy sluzacy do emitowania sygnalów swietlnych stano¬ wiacych okreslone informacje przekazywane na odleglosc uczestnikom ruchu drogowego, kolejowe¬ go lub innego i widocznych w dowolnie ustalonym zadanym obszarze, a tym samym mogacych byc adresowanych do dowolnie ustalonych odbiorców tych sygnalów bez mozliwosci dostrzezenia ich przez osoby znajdujace sie poza tym obszarem.Ksztalt i rozmiary obszaru, w którym widoczny jest wysylany z opisanego sygnalizatora sygnal swietlny jest praktycznie dowolny, a wiec moze byc to prostokat, trójkat, symetryczny lub niesymetrycz¬ ny trapez, wycinek pierscienia pokrywajacego jezd¬ nie na luku drogi i/tp., przy czym grubosc pólcienia jest zredukowana do minimum umozliwiajac pre¬ cyzyjne uformowanie obok siebie, np. na poszczegól¬ nych pasmach ruchu, lub jednego za drugim, sze¬ regu odrebnych tuneli swietlnych. Widocznosc syg¬ nalu wewnatrz tunelu swietlnego jest jednakowa w kazdym miejscu, skad prowadzi sie obserwacje i zalezy jedynie odi odleglosci w linii prostej od opi¬ sywanego sygnalizatora. Maksymalny kat brylowy w jakim wyswietlany jest sygnal jest dostosowany do wszystkich warunków geometryczno-komunika- cyjnych jakie wystepuja w strefie zblizania sie do miejsc wymagajacych wyposazenia w urzadzenia sygnalizacji swietlnej. Uniwersalny sygnalizator kierunkowo-strefowy umozliwia wysylanie sygnalu Z o dowolnej barwie swiatla, emitowanego w sposób ciagly lub przerywany.Opisany wyzej efekt osiaga sie glównie przez od¬ powiednie umiejscowienie soczewki sygnalowej 3 w stosunku do zarówki oraz zastosowanie specjal¬ nych przeslon znajdujacych sie miedzy tymi dwo¬ ma elementami i poslugiwanie sie wkladka matów- kowa.Dotychczasowy stan techniki. Dotychczas stosowa¬ lo ne sygnaliEatory, zarówno w kraju jak i za granica uzywane do sterowania ruchem pojazdów i pieszych skladaja sie z dwóch zasadniczych elementów zbu¬ dowanych w komorze sygnalowej, a mianowicie: oprawki z zarówka i zwierciadlem wkleslym oraz z soczewki sygnalowej, przy czym odleglosc miedzy soczewka a zarówka jest z reguly mniejsza od ogni¬ skowej, a bryla soczewki wykonana jest w taki sposób, ze na jednej lub na obu jej powierzchniach wykonane sa liczne, odpowiednio uksztaltowane wglebienia i wypuklosci, majace za zadanie wywo¬ lanie wrazenia mozliwie równomiernego oswietle¬ nia soczewki przez zarówke, lub rozmycia konturów zarówki na cala powierzchnie soczewki, badz tez zwiekszenia katowego zakresu widocznosci sygnalu.Emitowany w ten sposób sygnal wyswietlany jest z wierzcholka szeroko rozwartego kata brylowego, jednakze widocznosc sygnalu jest rózna w róznych punktach strefy zblizania, która obsluguje sygnali¬ zator i zalezy nie tylko od odleglosci oka obser- M watora od soczewki, lecz takze od katowego odchy- 96 855\ 96 3 lenia sie od osi optycznej soczewki czy podluznej osi ukladu wyswietlajacego.Rozwiazania takie posiadaja szereg istotnych wad, z których najwazniejszymi sa: po pierwsze, niemoz¬ nosc skierowania sygnalu wylacznie w obszar, z którego powinien byc on widoczny, lecz takze na obszary obustronnie przylegle i w kierunkach sa¬ siadujacych z kierunkiem zadanym, przy czym ka- , towa wielkosc obszaru, w którym sygnal powinien byc odbierany jest na ogól kilkakrotnie mniejsza od obszaru, w którym sygnal jest widoczny.Wobec nabierajacego znaczenia i naukowo uza¬ sadnionego postulatu, by do kierujacych pojazdami i pieszych docieraly tylko te przekazy informacji wizualnej, które sa dla nich przeznaczone, manka¬ ment ten jest szczególnie powazny i ma swój udzial w ogólnej liczbie wypadków. Ilustracja tej wady jest, przy zblizaniu sie do skrzyzowania z sygnali¬ zacja, widocznosc kilku jasniejszych sygnalów swietlnych o róznych barwach i kilku lub kilkuna¬ stu mniej jasnych, bo ukierunkowanych w strone innych grup uczestników ruchu, podczas gdy do prawidlowego przeprowadzenia pojazdu przez skrzy¬ zowanie lub pieszego przez jezdnie wystarcza uwi¬ docznienie jednego, wzglednie dwóch sygnalów swietlnych. Po drugie, stosowane dotychczas roz¬ wiazania nie pozwalaja na regulowanie, w zalez¬ nosci od potrzeb, dystansu widocznosci sygnalu, która rozpoczyna sie w bezposrednim sasiedztwie sygnalizatora, lecz nie posiada praktycznie ograni¬ czenia w glab obszaru, w który kierowany jest sygnal swietlny. Jezeli sygnal nie jest zasloniety przeszkoda, widocznosc jego dochodzic moze do kil¬ ku kilometrów. Przykladem objawiania sie tej wa¬ dy jest widzenie znacznej liczby sygnalów swietl¬ nych o róznych barwach, pochodzacych z kilku skrzyzowan lezacych wzdluz prostego szlaku, co przy mniejszych odleglosciach miedey tymi skrzy¬ zowaniami moze mylic jadacego kierowce i powo¬ duje zbedne rozproszenie jego uwagi. Po trzecie, bliskie polozenie zwierciadla wzgledem soczewki oraz urzezbienie jej powierzchni majace — jak wspomniano — zmniejszyc innego rodzaju wady, powoduje, ze zabarwiona na kolor czerwony, zólty lub zielony soczewka odbija, czesciowo sama, cze¬ sciowo, przy wspóldzialaniu zwierciadla, czesc pro¬ mieni swietlnych pochodzacych z obszaru lezace¬ go na zewnatrz sygnalizatora, wywolujac w pew¬ nych warunkach u obserwatora wrazenie równo¬ czesnego wyswietlania sygnalów z wszystkich ko¬ mór sygnalizatora, podczas gdy w rzeczywistosci pracuje jedna z nich, lub gdy na skutek awarii w zadnej z komór nie pali sie swiatlo. Zjawisko to wystepuje przy niskim polozeniu slonca i gdy pro¬ mienie jego padaja na soczewke pod malym ka¬ tem w stosunku do jej osi optycznej.Wymienione wyzej wady sygnalizatorów znane sa ich konstruktorom, jak równiez przedsiebiorstwom eksploatujacym te urzadzenia, bowiem od wielu lat, tak w kraju jak i za granica, stosuje sie rózne srodki majace na celu zmniejszenie ujemnych skutków wynikajacych z niedoskonalosci rozpow¬ szechnionego rozwiazania.Z najbardziej znanych i uwazanych za najlepsze nalezy wymienic: Po pierwsze, pólokragle kaptury 555 4 — daszki lub nawet rury o przekroju pelnokolistym osadzane z góry, z boku lub wokól soczewki. Po drugie, listwowe zaluzje, najczesciej pionowe, zlo¬ zone co najmniej z kilku cienkich równoleglych s scianek, budowa swoja przypominajace unierucho¬ mione urzadzenie stosowane w morskich lampach sygnalowych do przekazywania informacji alfa¬ betem Morsea, lub pewne typy lamp stosowanych w lecznictwie. Po trzecie, wprowadzenie maskowa¬ lo nia wewnetrznej strony soczewki sygnalowej, w ta¬ ki sposób, by wyswietlany sygnal widoczny byl w postaci okreslonej figury lub figur, którym w po¬ wiazaniu z barwa emitowanego swiatla, lub nie¬ zaleznie od niej, przypisuje sie pewne umowne zna- is czenia adresowane, równiez umownie, do wybra¬ nych grup uczestników ruchu. Znanym przykla¬ dem sa tu sygnaly dla pieszych z sylwetkami po¬ staci ludzkich oraz sygnaly ruchu tramwajowego z róznym zestawem figur geometrycznych. Srodki te stosowane sa badz alternatywnie, badz jedno¬ czesnie w sposób kombinowany. Czestym zjawi¬ skiem jest uciekanie sie do odchylania glowicy w bok lub nachylania jej ku dolowi.Usprawnienia te sa tylko pólsrodkami, gdyz la- godzac w znikomym stopniu niedogodnosci wyni¬ kajace ze stosowania sygnalizatora o przedstawio¬ nej budowie maja wlasne dodatkowe wady i — co bardzo wazne — nie moga byc wykorzystane w pracach nad skonstruowaniem urzadzenia sygnali- zacyjnego, które spelniloby okreslone juz doswiad¬ czeniami inzynierii ruchu wymagania. Najwazniej¬ szymi mankamentami, które one posiadaja, lub któ¬ re wiaza sie z ich stosowaniem sa: nadmierna roz¬ leglosc strefy pólcienia, koniecznosc warsztatowego przystosowywania sygnalizatorów z kapturami do warunków sytuacyjnych, koniecznosc rozumienia umownych znaków geometrycznych przy stosowa¬ niu maskowania soczewek oraz zmniejszenie czyn¬ nego pola wysylajacego sygnal swietlny, a takze 40 zmniejszenie zdolnosci rozpoznawania symbolu z wiekszej odleglosci, utrudnienia zwiazane z wlasci¬ wym ukierunkowaniem sygnalizatora z kapturem lub z rura, których dlugosc na drogach lub kole¬ jach przekracza w niektórych krajach nawet 1 45 oraz koniecznosc stosowania róznych sygnalizato¬ rów dla róznych grup uczestników cuchu i .rodza¬ jów komunikacji.Istota wynalazku. Sygnalizator wedlug wynalazku pozbawiony jest wszystkich wymienionych wad. 50 Osiagnieto to przez wykorzystanie soczewki sygna¬ lowej do rzutowania obrazów w dwóch kierunkach tzn. przez umieszczenie w strefie okoloogmskowej soczewki sygnalowej ruchomych przeslon, za któ¬ rymi w bezposredniej bliskosci znajdowac sie moze 55 element pelniacy funkcje kondensora zapewniaja¬ cego równomierne oswietlenie powierzchni ograni¬ czonej przeslonami, za którym z kolei umieszczo¬ na jest zarówka z odpowiednio uksztaltowanym zwierciadlem wkleslym. Przystosowanie sygnaliza- 60 tora do wyswietlania sygnalu w zadany obszar jest bardzo proste i wymaga zaledwie kilkunastu lub kilkudziesieciu sekund czasu. Bo odchyleniu na bok tylnej komory z zarówka i zwierciadlem, tuz za przeslonami umieszcza sie standartowa wkladke es niatówkowa, na której uwidacznia sie odwrócony5 96 555 e obraz znajdujacego sie przed sygnalizatorem tere¬ nu. Przesuniecie przeslon w zadane polozenie, w którym zaslaniac one beda te czesci obszaru, do których nie powinien docierac sygnal, nastepuje za pomoca dwóch par pokretel, z którymi stowarzyszo¬ ne sa pokretla unieruchamiajace przeslony po ich wlasciwym przestawieniu. Po wyjeciu "zbednej juz wkladki matówkowej zamyka sie tylna komore, której przednia czesc ukrywa pokretla wewnatrz sygnalizatora. Od tej chwili zapalenie sie zarówki powoduje skierowanie sygnalu swietlnego scisle w ten obszar, z którego powinien byc on widoczny.Rozwiazanie to zapewnia bardzo dobre wykorzy¬ stanie zródla swiatla sprawiajac, ze przewazajaca czesc strumienia swietlnego zarówki skierowana zostaje na. powierzchnie zawarta wewnatrz pierscie¬ nia nastawczego, przy czym bez wzgledu na wiel¬ kosc otworu ograniczonego przeslonami jasnosc obserwowanego sygnalu nie ulega zadnym zmia¬ nom. Zadana barwe swiatla wysylanego z sygnali¬ zatora uzyskuje sie badz przez zabarwienie szkla zarówka, badz elementu kondensorowego, badz tez przez zastosowanie filtru umieszczonego poza plasz¬ czyzna ogniskowa soczewki sygnalowej.Uniwersalny sygnalizator kierunkowo-strefowy moze byc wykorzystany nie tylko do sterowania ru¬ chem na drogach i ulicach, lecz z równym powo¬ dzeniem w innych rodzajach komunikacji, a zwlasz¬ cza w kolejnictwie, zegludze sródladowej i mor¬ skiej oraz w obsludze ruchu samolotów na lotni¬ skach. Moze znalezc równiez zastosowanie jako urzadzenie wynaczajace obszar niebezpieczny lub urzadzenie naprowadzajace za pomoca emitowania promieni podczerwonych, odbieranych w scisle usta¬ lonym tunelu kierunkowym.Objasnienie figur. Uniwersalny sygnalizator Me- runkowo-strefowy oraz tworzenie i ksztalt tuneli swietlnych uwidoczniono przykladowo na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia widok sygnalizatora z przodu, fig. 2 — widok sygnalizatora z tylu po odjeciu czesci tylnej, fig. 3 — schemat biegu pro¬ mieni swietlnych od zarówki do oka obserwatora na podluznym przekroju pionowym sygnalizatora, fig. 4 — podluzny poziomy przekrój sygnalizatora, fig. 5 — przekrój pionowy obrotowego pierscienia nastawczego przeslon kierunkowych, fig. 6 — prze¬ krój poprzeczny obrotowego pierscienia nastawcze¬ go w poblizu linii A — Az uchwytem lewej prze¬ slony kierunkowej, fig. 7 — przekrój poprzeczny obrotowego pierscienia nastawczego w poblizu linii B — B, z uchwytem prawej przeslony kierunko¬ wej i z pokretlem unieruchamiajacym pierscien obrotowy, fig. 8 — przekrój poprzeczny obrotowe¬ go pierscienia nastawczego wzdluz linii C — C z mechanizmem przesuwu zebatki i zacisku prawej przeslony, fig. 9 — przekrój pionowy fragmentu obrotowego pierscienia nastawczego w poblizu linii C — C, fig. 10 — przekrój poprzeczny obrotowego pierscienia nastawczego w poblizu linii D — D, z dwoma zebatkami, fig. 11 — schemat zakresów ru¬ chów przeslon kierunkowych i"odleglosciowych oraz ruchu obrotowego pierscienia nastawczego, fig. 12 — widok od tylu wazniejszych czesci przedniej komo¬ ry sygnalizatora w przenikaniu i obrotowego pier¬ scienia nastawczego, fig. 13 — widok i przekrój poziomy w poblizu linii E — E z uwidocznieniem dolnej przeslony odleglosciowej i mechanizmu jej przesuwu, fig. 14 — podluzny pionowy przekrój prze¬ dniej komory sygnalizatora z obrotowym pierscieniem nastawczym przeslon kierunkowych, fig. 15 — wi¬ dok i przekrój pionowy mechanizmu przesuwu i blokady przeslon odleglosciowych, fig. 16 — wi¬ dok i przekrój poziomy mechanizmu przesuwu i blokady przeslon odleglosciowych, fig. 17 — widok io i przekrój pionowy boczny mechanizmu przesuwu i blokady przeslon odleglosciowych, fig. 18 — per¬ spektywe tunelu widocznosci sygnalu swietlnego emitowanego z sygnalizatora umieszczonego nad osia drogi i o osi optycznej ustawionej równolegle do osi drogi, fig. 19 — ksztalt otworu czynnego ograniczonego przeslonami, tworzacego przedstawio¬ ny na fig. 18 tunel . widocznosci, fig. 20 — po¬ wierzchnie drogi, z której widoczny jest sygnal emitowany jak na fig. 18, fig. 21 — perspektywe tunelu widocznosci sygnalu swietlnego emitowane¬ go z sygnalizatora umieszczonego poza obrebem drogi i o osi optycznej ustawionej równolegle do osi drogi, fig. 22 — ksztalt otworu czynnego ogra¬ niczonego przeslonami tworzacego przedstawiony na fig. 21 tunel widocznosci, fig. 23 — powierzchnie drogi, z której widoczny jest sygnal emitowany jak na fig. 21, fig. 24 — przyklad lokalizacji i nastawia¬ nia takich samych sygnalizatorów kierunkowo-stre- fowych dla ruchu kolowego i pieszego w sposób uniemozliwiajacy dostrzezenie zbednych sygnalów, fig. 25 — przyklad nastawiania przeslon kierunko¬ wych w sposób dostosowany do wysokosci polozenia oczu obserwatorów, przedstawiony w postaci obrazu nieodwróconego i przy pochyleniu osi sygnalizatora 85 ku dolowi, fig. 26 — perspektywe zakrzywionego tunelu widocznosci sygnalu swietlnego dostosowa¬ nego do ksztaltu luku drogi, emitowanego z sygna¬ lizatora umieszczonego nad osia drogi i o osi optycz¬ nej w równoleglej do osi blizszego odcinka drogi, 40 fig. 27 — ksztalt otworu czynnego ograniczonego przeslonami, tworzacego przedstawiony na fig. 26 zakrzywiony tunel widocznosci, fig. 28 — po¬ wierzchnie drogi z odcinkiem w luku, z której wi¬ doczny jest sygnal emitowany jak na fig. 26 i 27. 45 Blizszy opis budowy, dzialania i efektów. Jak uwidoczniono to glównie na fig. 4, sygnalizator kie- runkowo-strefowy sklada sie z 3 glównych czesci, a mianowicie komory przedniej 1 z soczewka sy¬ gnalowa skupiajaca 4, przedstawiona przykladowo 50 w postaci soczewki Fresnela i komory tylnej 2, z zarówka 5, zwierciadlem wkleslym 7 oraz elemen¬ tem kondensorowym 6, którym moze byc konden¬ sor jedno- lub dwusoczewkowy, lub zlozony z so¬ czewki i szyby mlecznej, lub szyba mleczna, lub 55 którego funkcje moga byc zastapione odpowiednia zarówka i jej usytuowaniem. Pomiedzy tymi dwoma czesciami znajduje sie trzecia zasadnicza czesc sygnalizatora, tj. czesc przeslonowa 3 widoczna i dostepna dla osoby nastawiajacej po odkreceniu 60 srub zamykajacych i odchyleniu na lewo lub na prawo komory tylnej, co mozliwe jest przez zasto¬ sowanie odwracalnych bloków zawiasowo-zaniko- wych 15. Doplyw pradu do zarówki zapewnia prze¬ wód zasilajacy 14, z gniazdkiem 13 usytuowanym 65 przykladowo z boku tylnej sciany komory przedniej7 96 555 8 sygnalizatora i odpowiadajaca mu wtyczka (nie uwidoczniona na rysunku) znajdujaca sde z boku przedniej czesci komory tylnej.Czesc przeslonowa przedstawiona jest blizei na fig. 2, gdzie do obrotowego pierscienia nastawczego przeslon kierunkowych 9 wprowadzone sa dwie przeslony kierunkowe 8 w ksztalcie polówek kola i dajace sie ustawiac bezstopniowo w zadane po¬ lozenia od pelnego przesloniecia otworu kolowego wyznaczonego pierscieniem 9 poczawszy, az do maksymalnego jego otwarcia w ksztalcie wycinka kola.Nastawianie prawej i lewej przeslon kierunko¬ wych 8, ograniczajacych szerokosc tunelu widocz¬ nosci sygnalu — fig. 18 i 21 odbywa sie za pomoca pokretel nastawczych 10 przeslon kierunkowych 8.W przypadku wysylania sygnalu swietlnego z sy¬ gnalizatora umieszczonego poza obrebem jezdni lub toru, gdy szerokosc tunelu widocznosci ma pokry¬ wac szerokosc tej jezdni lub toru, dokonuje sie pewnego obrotu pierscienia obrotowego 9 wraz z .przeslonami 8 wokól jego osi symetrii, zwolniwszy, a nastepnie unieruchomiwszy pokretlo unierucha¬ miajace 12 pierscien obrotowy 9. Ograniczenie dlu¬ gosci tunelu widocznosci sygnalu odbywa sie za po¬ moca odpowiedniego nastawienia górnej i dolnej przeslon odleglosciowych 18 uruchamianych pokret¬ lami nastawczyimi 11 przeslon odleglosciowych 18.W podanym przykladzie wykonania przeslony od¬ leglosciowe 18 znajduja sie w komorze przedniej 1 sygnalizatora. Pokrycie wszystkich czterech prze¬ slon 8 i 18 oraz wnetrza komory przedniej 1 czar¬ na powloka pochlaniajaca swiatlo, jak równiez szczelne zabudowanie czesci przeslonowej 3 mecha¬ nizmami nastawczymi przeslon zapobiega dotarciu do soczewki sygnalowej 4 niepozadanych promieni swietlnych. Pojedyncze sygnalizatory moga byc ze¬ stawiane jeden nad drugim w kolumny sygnaliza¬ cyjne za pomoca lacza miedzyglowicowego 16, slu¬ zacego ponadto do wprowadzenia przewodu zasila¬ jacego 14.Przystosowanie sygnalizatora do wyswietlania sygnalu w zadany obszar wymaga — po jego przy¬ blizonym ukierunkowaniu — posluzenia sie wkladka matówkowa 17 dostawiana do plaszczyzny przeslon 8 po uprzednim odchyleniu komory tylnej 2. Po ustawieniu przeslon 8 i 18 we wlasciwe polozenie wedlug widocznych na wkladce konturów drogi lub wybranych punktów odniesienia, wkladke lt wyj¬ muje sie.Wprowadzenie w ruch przesuwino-obrotowy prze¬ slon kierunkowych 8, lewej — przedstawionej w polozeniu zamkniecia 19 i prawej — pokazanej rów¬ niez w polozeniu zamkniecia 20, nastepuje na sku¬ tek pokrecania wlasciwych pokretel przeslon kie¬ runkowych 10, których lewe i prawe skladaja sie z wspólosiowego pokretla obrotu odpowiedniej prze¬ slony kierunkowej 29 i pokretla mechanizmu za¬ cisku tej przeslony 30.Przykladowa budowe mechanizmu ruchu prze¬ slon kierunkowych pokazano na fig. 5, 7, 8, 9 1 10 za pomoca uwidocznienia prawej przeslony, jej me¬ chanizmu i pokretel. Ruch obrotowy pokretla obro¬ tu przeslony kierunkowej 29 powoduje ruch obro¬ towy kólka zebatego 25 przesuwajacego zebatke wodzaca 22, której górne zakonczenie polaczone jest w sposób przegubowo-przesuwny z uchwytem prze¬ slony kierunkowej 21. Z polozenia zamkniecia 20 przeslona odchyli sie najpierw wokól punktu znaj- dujacego sie przy kolku oporowym 26 az do poloze¬ nia maksymalnego odchylenia mimosrodowego 23, a nastepnie zachowujac maksymalne odchylenie mimosrodowe znajdzie sie w polozeniu maksymal¬ nego obrotu 24.W celu ulatwienia wykonania opisanego^ruchu przesuwno-obrotowego przeslony kierunkowe po¬ siadaja wystep poslizgowy 33, slizgajacy sie w fa¬ zie obrotu po wewnetrznej sciance obrotowego pier¬ scienia nastawczego 9, podczas gdy kolek oporowy 26 przeslony znajduje sie caly czas w prowadni¬ cy 28. Zmniejszanie otworu ograniczonego przeslo¬ na kierunkowa przebiega w porzadku odwrotnym, przy czyim po zakonczeniu powrotnej fazy obrotu kolek poslizgowy 27 zapobiega nadmiernemu wysu¬ nieciu sie przeslony z obrotowego pierscienia na¬ stawczego.Unieruchomienie przeslony w zadanym polozendu nastepuje przez dokrecenie pokretla mechanizmu zacisku 30, co powoduje obrót plytki zaciskajacej 31 o zmiennej grubosci, która przesuwa zacisk 32 do¬ ciskajacy przeslone do przeciwleglej scianki szcze¬ liny prowadzacej 56. Rozwiazanie prawej przeslony kierunkowej rózni sie od rozwiazania lewej prze¬ slony kierunkowej tym, ze zachodza one na siebie, a zebatki wodzace 22 mijaja sie, przy czym kolek oporowy 26 prawej przeslony porusza sie w lewej czesci prowadnic 28, a lewej — w jej prawej czesci.Przesuwanie przeslon odleglosciowych 18, wyko¬ nanych z cienkiego sprezystego nieprzezroczystego filmu o ksztalcie prostokatnym, górnej — przykla¬ dowo w polozeniu posrednim 40 i dolnej — przy¬ kladowo w polozeniu zamkniecia 41, pokazanych na fig. 12, nastepuje na skutek pokrecania wlasci¬ wych pokretel przeslon odleglosciowych 11, z któ¬ rych górne i dolne skladaja sie z wspólosiowego pokretla przesuwu odpowiedniej przeslony odleglo¬ sciowej 54 i pokretla mechanizmu zacisku tej prze¬ slony 55.Przykladowa budowe przeslon odleglosciowych, mechanizmu ich przesuwu i zacisku pokazano na fig. 12, 13, 14, 15, 16 i 17, przy czym przedstawione szczególy odnosza sie do przeslony odleglosciowej dolnej, której rozwiazanie podobnie jak i jej me¬ chanizmów jest identyczne z rozwiazaniem prze¬ slony górnej. Ruch obrotowy pokretla przesuwu przeslony odleglosciowej 54 powoduje ruch obroto¬ wy kólka zebatego stozkowego napedzajacego 46, które z kolei przenosi ruch obrotowy w kierunku prostopadlym za pomoca kólka zebatego stozkowego napedzanego 47, stanowiacych nieskomplikowana stozkowa przekladnie czoloWa 45. Z kólkiem ze¬ batym stozkowym 47 polaczone jest sztywno kólko zebate plaskie przesuwu przeslany 48 oraz za po¬ moca ulozyskowanego walka 50 kólko zebate pla¬ skie wspomagajace 49, których zeby wchodzac w sciezke perforacyjna przeslony 44 powoduja jej przesuwanie sie wzdluz okreslonej powierzchni wyznaczonej wspólna dla przeslon dolnej 41 i gór¬ nej 40 prowadnica przeslon odleglosciowych 42.Zmniejszanie lub zwiekszanie otworu ograniczone- 40 45 50 55 609 96 555 19 go przeslona odleglosciowa zalezy wylacznie od kie¬ runku ruchu obrotowego pokretla przesuwu 54, przy czym przedstawione rozwiazanie umozliwia zej¬ scie sie obu przeslon, przesuwajacych sie w obrebie otworu obrotowego pierscienia nastawczego 9 w tej samej plaszczyznie, zarówno powyzej, jak i poni¬ zej poziomej srednicy otworu tego pierscienia.Z opisanym wyzej mechanizmem przesuwu prze¬ slon odleglosciowych 43 polaczony jest bezposrednio mechanizm zacisku. Unieruchomienie przeslony w zadanym polozeniu nastepuje przez dokrecenie po¬ kretla mechanizmu zacisku 55, co powoduje obrót odpowiednio uksztaltowanych segmentów zaciska¬ jacych 51, które wywieraja koncentryczny nacisk na nie majace mozliwosci obrotu i obejmujace os stozkowego kólka napedzajacego 46, sprezyste seg¬ menty unieruchamiajace 52 o zmiennej grubosci, przytwierdzone do scianki komory ramieniem mo¬ cujacym 53. Zakresy ruchów przeslon kierunko¬ wych 8 i odleglosciowych 18, a tym samym zakresy ksztaltów i wielkosci otworów czynnych, których dodatkowe dowolne pochylenie wokól osi optycznej ukladni uzyskuje sie za pomoca obrotu pierscienia nastawczego przeslon kierunkowych 9, przedstawia fig. 11.W zaleznosci wiec od potrzeby uformowac moz¬ na w sposób bezsitopniowy posrednie i ekstremalne otwory ograniczone przeslonami, przy czyni naj¬ bardziej charakterystycznymi polozeniami przeslon, poza pelnym ich zwarciem, sa: maksymalne od¬ chylenie mimosrodowe przeslony kierunkowej bez wykonania obrotu 37, maksymalne odchylenie mi¬ mosrodowe przeslony kierunkowej z maksymalnym obrotem 34 (pokazane linia tylko do srednicy pio¬ nowej kolowego otworu pierscienia), maksymalny obrót przeslony kierunkowej bez odchylenia mimo- srodowego 35 (równiez pokazane tylko do srednicy) oraz maksymalny zakres przesuwu przeslon odle¬ glosciowych 38 dowolnie poza pozioma srednice ko¬ lowego otworu pierscienia.W przypadku zachowania równoleglosci osi optycznej sygnalizatora do osi drogi, w srodku ko¬ lowego otworuj pierscienia znajdzie sie wezel per¬ spektywicznej zbieznosci horyzontalno-osiowej, przy czym w miare odpowiedniego nachylania syg¬ nalizatora ku dolowi wezel ten równiez bedzie prze¬ mieszczac sie do dolu. Zasada na jakiej oparto bu¬ dowe przeslon kierunkowych i ich mechanizmów pozwala ha dostosowanie polozenia przeslon do wybranego polozenia wezla, którego zakres prze¬ mieszczania sie moze byc wykorzystany w prze¬ dziale 36. Ruch obrotowy pierscienia nastawczego 39 wraz z przeslonami kierunkowymi moze byc do¬ wolny co pozwala na stworzenie tunelu widocz¬ nosci sygnalu swietlnego z miejsca znajdujacego sie poza przedluzeniem krawedzi pola pokrycia, jak przedstawiono to na fig. 21, 22 i 23.Zastosowanie sygnalizatora kierunkowo-strefowe- go umozliwia wysylanie sygnalu swietlnego w tu¬ nelach widocznosci zapewniajacych jego odbiór w obrebie wszystkich spotykanych ksztaltów odcinków dróg, ulic i torów kolejowych, na których wyma¬ gane jest sterowanie ruchem za pomoca sygnali¬ zacji swietlnej.Pola pokrycia moga byc tworzone z zapasem sze¬ rokosci, jak widac to na fig. 18 i 25, w celu dosto¬ sowania tunelu do wysokosci polozenia oczu osób uczestniczacych w ruchu, lub w celu pokrycia od¬ cinka nieprostoliniowego lub o niejednakowej sze- rokosci i gdy rozszerzenie pola poza szerokosc da¬ nego odcinka nie przeszkodzi innym uczestnikom ruchu 58. Pola pokrycia moga} byc wiec dowolnej dlugosci i szerokosci i moga miec ksztalt prostokata 57 lub trapezu 58.Opisany sygnalizator umozliwia równiez tworze¬ nie tuneli widocznosci fig. 26 i 27, którym odpowia¬ daja zakrzywione pola pokrycia 59, gdy z jakis wzgledów niepozadane jest stworzenie szerszego po¬ la pokrycia, które obejmowaloby nie tylko cala bardziej skomplikowana geometrycznie powierzch¬ nie, np. powierzchnie drogi na luku, lecz takze miejscami wychodziloby poza jej obreb. W tym przypadku nalezy szerzej rozchylic przeslony i we¬ dlug obrazu uwidocznionego na wkladce matówko- wej 17 przylozyc do nich korygujace ksztalt per¬ spektywy tunelu cienkie nakladki magnetyczne, badz wyciac na specjalnej wkladce kolowej umieszczonej wewnatrz pierscienia nastawczego 9 zadany ksztalt otworu. Przy znanej wysokosci polozenia sygnali¬ zatora nad poziomem terenu oraz znanym ksztalcie i wymiarach odcinka drogi czynnosc ta moze byc nawet wykonywana szablonowo w warsztacie, bez potrzeby kopiowania obrazu z wkladki matówko- wej 17.W celu zapewnienia naglego przejscia od pelnej widocznosci sygnalu w tunelu jego widocznosci do pelnego cienia poza plaszczyznami ograniczajacymi tunel, czesc przeslonowa 3 zawierajaca obrotowy pierscien nastewczy przeslon kierunkowych 9 oraz plaszczyzna, w której przesuwaja sie przeslony od¬ leglosciowe 18 w obrebie otworu obrotowego pier¬ scienia nastawczego 9 sa odchylone od plaszczyzny prostopadlej do osi optycznej soczewki sygnalowej (lub odwrotnie — soczewka nachylona jest do osi podluznej ukladu) pod pewnym katem 69, w taki sposób, by zapewnic ostrosc rzutowanych na droge konturów otworu w kazdej odleglosci od sygnaliza¬ tora. Z uwagi na potrzebe zachowania przejrzystosci rysunku odchylenie to przedstawiono tylko na £lg. 3.W zaleznosci od glebi ostrosci jaka moze zapewnic korygowana soczewka sygnalowa ustawienie jej na ostrosc moze byc przeprowadzone albo wzgledem plaszczyzny przeslon kierunkowych, albo bardzo nieznacznie od nich oddalonej plaszczyzny przeslon odleglosciowych, albo tez wzgledem odpowiednio ustalonej plaszczyzny posredniej. Wiekszosc czesci, z których sklada sie uniwersalny sygnalizator kie- runkowo-strefowy moze byc wykonana badz z me¬ talu, badz z tworzywa sztucznego, a soczewka syg¬ nalowa ze szkla lub takze z tworzywa sztucznego. PL