Przedmiotem wynalazku jest podwójny rezonator wspólosiowy, zwlaszcza do filtrowania sygnalów wielkiej czestotliwosci w zakresie fal ultrakrótkich.Ze wzrostem liczby urzadzen radiotelefonicznych zyskuja na znaczeniu problemy wynikajace z ich wzajemnego zaklócania, przede wszystkim z oddzia¬ lywania interferencyjnego oraz intermodulacyjnego spowodowanego mala odlegloscia pomiedzy ante¬ nami poszczególnych urzadzen i coraz intensyw- niniejisizego wytoiraysltylwarndaj palsima ozesitottiiiwosci.Jedna z najbardziej skutecznych metod zmniej¬ szania zaklócen tego rodzaju jest filtracja sygna¬ lów wielkiej czestotliwosci.Do filtracji sygnalów wielkiej czestotliwosci w zakresie fal ultrakrótkich nadaja sie rezonatory cwiercfalowe o dobroci w stanie nieobciazonym wiekszej niz 3000.Rezonator cwiercfalowy o znanej konstrukcji o- bejmuje zewnetrzna sciane z miedzi o przekroju kolowym, oraz wglebnik o regulowanej dlugosci, usytuowany wspólosiowo we wnetrzu rezonatora.Sciana zewnetrzna i wglebnik zwarte sa ze soba za pomoca plytki zwierajacej usytuowanej na jed¬ nym koncu rezonatora. Polaczenie rezonatora z in¬ nymi urzadzeniami zrealizowane jest za pomoca petli sprzegajacej dopasowanej w obwodzie magne¬ tycznym rezonatora, zamocowanej w plytce zwie¬ rajacej.Stosowanie filtrów utworzonych z tego rodzaju rezonatorów stwarza wiele problemów. Czestotli- wosc wlasna rezonatora mozna w nich zmieniac w okreslonym zakresie zwykle 0±10°/o, przez zmiane dlugosci wglebnika. W wyniku zamocowania na stale petli sprzegajacej, parametry rezonatora ule¬ gaja znacznym zmianom w pasmie roboczym. Do¬ broci rezonatora dla czestotliwosci granicznych pas¬ ma moga pozostawac nawet w stosunku 1 :2. Po¬ niewaz selektywnosc rezonatora okreslona jest war¬ toscia jego dobroci w stanie obciazonym wiec tak duze zmiany" tego parametru znacznie ograniczaja mozliwosci stosoiwiania rezonatora. Warunki opty¬ malnie nastawione dla okreslonej czestotliwosci pas¬ ma przenoszenia przestaja byc optymalne dla po¬ zostalych czestotliwosci pasma.W znanych rezonatorach opisanego typu mecha¬ niczne polaczenie miedzy piyttka uwierajaca a wigleb- nikiem uzyskuje sie przez spawanie lub lutowanie twarde, a nastepnie obróbke skrawaniem w celu zapewnienia wspólosiowosci elementów rezonatora.Tego rodzaju, obróbka niekorzystnie wplywa na stabilnosc mechaniczna rezonatora. Zmontowany zespól plytki zwierajacej i wglebnika laczy sie ze sciana zewnetrzna za pomoca lacza .kolnierzowego dla zapewnienia maksymalnego pradu rezonatora w odpowiednim przekroju poprzecznym. Taki spo¬ sób laczenia powoduje jednak uzaleznienie dobroci rezonatora od sily sciskajacej stosowanej do lacze¬ nia kolnierzowego, a ponadto w miejscu maksy¬ malnego pradu rezonatora droga pradu ulega zwiek¬ szeniu, co zwieksza straty. 953513 95351 4 Znacznie lepsze wyniki uzyskuje sie przez wy¬ korzystanie podwójnych rezonatorów o charakte¬ rystyce czestotliwosciowej filtrów pasmowych. Zespo¬ ly rezonatorów liczace dwa lub wiecej rezonatorów buduje sie np. przez umieszczenie pojedynczych rezonatorów w odpowiednich skrzyniach z prze¬ grodami zamykanych plyta czolowa zaopatrzona w odpowiednie otwory.Wada znanych podwójnych rezonatorów wspól¬ osiowych jest to, ze tlumienie w pasmie przeno¬ szenia oraz sprzezenie pomiedzy rezonatorami moz¬ na nastawic jedynie u producenta, dla uprzednio zadanej czestotliwosci. Nie ma mozliwosci nasta¬ wiania w sposób ciagly sprzezenia pomiedzy linia przesylowa wielkiej czestotliwosci a rezonatorami.Ta wlasciwosc znanych rezonatorów podwójnych w znacznym stopniu ogranicza mozliwosc ich za¬ stosowania.Ponadto w znanych rezonatorach stosowanych do filtrowania sygnalów w zakresie fal ultrakrótkich wahania czestotliwosci wywolywane zmianami tem¬ peratury maja wartosc okolo 14.10-6/°C dla wspól¬ czynnika rozszerzalnosci cieplnej miedzi. Jezeli cze¬ stotliwosc srodkowa rezonatora wynosi np. 160 MHz, a nastawiona szerokosc pasma przenoszenia 200 kHz, to juz wskutek zmiany temperatury o 50°C zmiana czestotliwosci srodkowej pasma przenoszenia wy¬ nosi 112 kHz, a wiec ma wartosc zblizona do war¬ tosci polowy pasma przenoszenia.Celem wynalazku jest opracowanie podwójnego rezonatora wspólosiowego pozbawionego wad do¬ tychczas znanych rozwiazan, nadajacego sie do re¬ alizowania róznorodnych charakterystyk czestotli¬ wosciowych.Cel wynalazku osiagniety zostal przez to, ze lacz¬ niki wielkiej czestotliwosci sa zamocowane w plyt¬ kach zwierajacych za pomoca zwalnianych z zew¬ natrz polaczen zaciskowych, umozliwiajacych obra¬ canie laczników wraz z petlami sprzegajacymi.Kazdy rezonator cwiercfalowy zawiera korzystnie termostat zamocowany w plytce zwierajacej tak, ze os termostatu siega do komory wewnetrznej re¬ zonatora oraz strójnik zamocowany na koncu osi termostatu, równolegle do tej osi. Os termostatu obraca sie w sposób odwracalny pod wplywem zmian temperatury, przy czym przy zmianie tem¬ peratury od —40°C do +60°C kat obrotu zmienia sie najwyzej o ±45°.Podwójna petla sprzegajaca usytuowana jest ko¬ rzystnie w odleglosci mniejszej niz jedna trzecia dlugosci odcinka rury stanowiacego sciane boczna rezonatora od plytki zwierajacej, a na osi podwój¬ nej petli sprzegajacej zamocowana jest miedzy re- zonatonami tarclaa obracajaca sie w plaszczyznie prostopadlej do tej osi, wraz z petla.Plytka zwierajaca ma korzystnie ksztalt krazka i osadzona jest w gniezdzie uksztaltowanym w kon¬ cowej czesci sciany bocznej, przy czym krawedz plytki dociskana jest do stozkowatych scian gniaz¬ da tak, ze elementy te stykaja sie ze soba wzdluz obwodu kola.Rezonator zawiera korzystnie dwie jednakowe plytki zamykajace wykonane przez odlewanie, o- bejmujace wykonane na ich wewnetrznych po¬ wierzchniach wglebienia odpowiadajace zewnetrz¬ nym ksztaltom scian bocznych obu rezonatorów cwiercfalowych i dociskane do krawedzi tych scian za pomoca gwintowanych pretów dla polaczenia ze soba rezonatorów.Przedmiot wynalazku uwidoczniony jest w przy¬ kladzie wykonania na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia rezonator wedlug wynalazku w prze¬ kroju podluznym, fig. 2 — rezonator w rzucie po¬ ziomym z uwidocznieniem sposobu zamocowania ^ termostatu, a fig. 3 — rezonator w rzucie piono¬ wym.Przedstawiony na fig. 1 rezonator podwójny skla¬ da sie z dwóch rezonatorów cwiercfalowych o je¬ dnakowej konstrukcji, których sciany 1 zewnetrzne tworzy otwarta na obu koncach rura. Na jednym koncu rury uksztaltowane jest gniazdo 14, w któ¬ rym zamocowana jest plytka 3 zwierajaca, zamy¬ kajaca ikoiniec rury 1. Plytka 3 zwierajaca ma ksztalt krazka. W otworze wykonanym w srodku tej plyt¬ ki zamocowany jest za pomoca srub wglebnik 2.Plytka 3 zwiera wiec zewnetrzna sciane 1 rezona¬ tora z wglebnikiem 2, który ma konstrukcje tloko- iwa, diziielki czemu za pomoca toisii tloka rwipirolwaidzo^ nej na zewnatrz mozna regulowac w pewnych gra¬ nicach dlugosc wglebnika 2 zawarta wewnatrz re¬ zonatora. Maksymalna dlugosc wglebnika 2 jest mniejsza od odleglosci odcinka rury stanowiacego sciany 1 boczne rezonatora.Na plytce 3 zwierajacej wykonany jest ponadto otwór prowadzony do wewnetrznej komory 4 re¬ zonatora, w którym zamocowany jest za pomoca zlacza zaciskowego wielkoczestotliwosciowy lacznik 6. Do konca lacznika 6 przylutowana jest petla 7 sprzegajaca. Zlacze zaciskowe zwalniane jest od zewnatrz, co umozliwia obrócenie lacznika 6 wraz z petla 7 o dowolny kat.Plytka 3 osadzona jest w gniezdzie 14 tak, ze jej powierzchnia zewnetrzna wystaje ponad górna kra¬ wedz sciany 1 bocznej rezonatora. Dwa rezonatory cwiercfalowe o opisanej konstrukcji polaczone sa ze soba w rezonator podwójny za pomoca dwóch jednakowych plytek 5 zamykajacych, uksztaltowa¬ nych przez odlewanie. Na powierzchniach plytek 5 wykonane sa wyzlobienia dla ustalania polozenia scian 1 bocznych. Po nalozeniu na konce odcinków rur stanowiacych sciany 1 boczne rezonatorów plyt¬ ki 5 zamykajace dociskane sa do krawedzi tych scian za pomoca gwintowanych pretów 13 wspól¬ pracujacych z otworami wykonanymi w plytkach 5 w poblizu ich krawedzi.Opisana konstrukcja zapewnia wlaczanie plytek 3 zawierajacych w gniazda 14 o stozko/watych scia¬ nach, a wiec uzyskanie bardzo stabilnego styku gal¬ wanicznego miedzy sciana 1 a krawedzia plytki 3 wzdluz ich krawedzi, bez zwiekszenia drogi prze¬ plywu pradu po scianie rezonatora.Sprzezenie miedzy dwoma rezonatorami zrealizo¬ wano zia pomoca podwójnej petli 8 sprzegajacej, której os jest prostopadla do osi rezonatora. Pod¬ wójna petla 8 sprzegajaca zamocowana jest w obro¬ towej tarczy 12 miedzy cylindrycznymi scianami 1 bocznymi rezonatorów. Odleglosc miedzy scianami 1 ustalona jest jako mozliwie najmniejsza i okreslo¬ na wartoscia szerokosci sprezyn 15 dociskowych i szerokosci tarczy 12. Sprzezenie miedzy rezonato- 40 45 50 55 605 95351 6 rami mozna regulowac z zewnatrz za pomoca kolka osadzonego w tarczy 12 i wystajacego poprzez ot¬ wór w plytce 5 zamykajacej.Termostat 9 zastosowany do kompensacji ciepl¬ nej rezonatora obejmuje umieszczony w cylindrycz¬ nej oslonie element bimetalowy w postaci tasmy zwinietej w spirale o osi pokrywajacej sie z osia oslony i równoleglej do osi rezonatora. G,órny ko¬ niec elementu bimetalowego jest przymocowany do dna oslony a dolny do osi 10 siegajacej do wew¬ netrznej komory 4 rezonatora poprzez plytke 5 za¬ mykajaca oraz plytke 3 zwierajaca. Pod wplywem zmiany temperatury element bimetalowy wymusza obrót osi 10. Na koncu osi 10 zamocowany jest strój- nik 11 w postaci metalowej plytki.Powierzchnia zewnetrzna górnej plytki 5 zamyka¬ jacej stanowi jednoczesnie plyte czolowa rezona¬ tora, gdyz umieszczone sa na niej wszystkie ele¬ menty laczeniowe i regulacyjne. Dla ulatwienia regulacji rezonatora podwójnego na plycie czolo¬ wej moze zostac umieszczona tabliczka ze wskaz¬ nikami polozen katowych tarczy 12 i laczników 6.Pomiedzy sciana 1 zwarta za pomoca plytki 3 a wglebnikiem 2 o regulowanej dlugosci uzyskuje sie wspólosiowy rezonator cwiercfalowy, w którym maksimum pradu wystepuje na zwartym koncu, a maksimum napiecia na koncu rozwartym. Czesto¬ tliwosc rezonansowa rezonatora mozna zmieniac poprzez zmiane dlugosci wglebnika 2 o ok. ±10%.Dobroc rezonatora w stanie rozwartym okreslona jest nie tylko rozmiarami mechanicznymi, lecz rów¬ niez gladkoscia oraz przewodnoscia powierzchni wewnetrznej rezonatora. W celu zwiekszenia do¬ broci odcinek rury stanowiacy sdiane 1 boczna rezonatara ma polerowana oraz posrebrzana po¬ wierzchnie wewnetrzna. Powierzchnia wglebnika 2 przygotowana jest w podobny sposób. Elementy re¬ zonatora moga byc wykonane z miedzi lub mosia¬ dzu. ^ Petla 7 sprzegajaca polaczona jest z konwencjo¬ nalnym lacznikiem 6 wielkiej czestotliwosci. Plasz- czyana petli usytuowana jest w punkcie o maksy¬ malnej wartosci natezenia pola magnetycznego, w ipolbliizu 'zwartego konca rezonatora. Sprzezenie po¬ miedzy petla 7 sprzegajaca a rezonatorem mozna regulowac przez obracanie petli sprzegajacej, gdyz jak wiadomo efektywna jest jedynie skladowa pola prostopadla do plaszczyzny petli sprzegajacej.Podwójna petla 8 sprzegajaca dwa rezonatory ze soba równiez sprzezona jest z polami magnetycz¬ nymi w rezonatorach, gdyz usytuowana jest w obsza¬ rze maksimum pól magnetycznych rezonatorów. Po¬ przez obracanie plaszczyzn petli mozna zmieniac sprzezenie w zakresie od 0 do zadanej wartosci maksymalnej. Powierzchnie petli okreslone sa war¬ toscia maksymalna sprzezenia.Os podwójnej petli 8 sprzegajacej oraz osie dwóch pojedynczych petli 7 sprzegajacych znajduja sie w plaszczyznie przechodzacej przez osie rezonatorów.Termostaty 9 umieszczone sa wzdluz srednic prosto¬ padlych do tej plaszczyzny. Os 10 termostatu 9 wykonuje skret o kat proporcjonalny do zmiany temperatury. Strojmiik Bamocoiwany na koncu osi 10, w stopniu zaleznym od polozenia wzgledem kon¬ strukcji rezonatora, zaburza pole magnetyczne a przez to zmienia czestotliwosc rezonansowa rezo¬ natora. Gdy1 plaszczyzna strojnika 11 jest prosto¬ padla do linii sil pola elektromagnetycznego od- strojenie nie nastepuje. Poniewaz wartosc uzyski- wanego w opisany sposób odstrojenia zmienia sie sinusoidalnie z obrotem katowym osi 10, to zasad¬ niczo liniowa regulacje uzyskuje sie dla obrotu osi w zakresie 45° ±15°. Jezeli kierunek obrotu osi termostatu 3 ustalony zostanie w ten sposób, zeby obrót wymuszony wzrostem temperatury powodo¬ wal zwiekszenie czestotliwosci rezonansowej, wów¬ czas zmniejszanie tej czelstotliwosci wywolane roz¬ szerzaniem liniowym elementów rezonatora zosta¬ nie skompensowane. Stabilnosc czestotliwosciowa rezonatora moze zostac zwiekszona w calym pas¬ mie przenoszenia o okolo jeden rzad wielkosci przez odpowiedni dobór powierzchni strojnika 11.Strojenie podwójnego rezonatora mozna realizo¬ wac w ten sposób, ze laczniki 6 poszczególnych rezonatorów wlacza sie do obwodu wielkiej czesto¬ tliwosci, nastepnie za pomoca odpowiedniego przy¬ rzadu, metoda wobulacyjna lub inna, ustawia sie pozadana charakterystyke czestotliwosciowa, poprzez zmiane sprzezenia wejsciowego, czestotliwosci rezo¬ nansowej oraz sprzezenia miedzy rezonatorami.Za pomoca rezonatora podwójnego mozna zrealizo¬ wac wiekszosc charakterystyk czestotliwosciowych dwuobwodowych filtrów pasmowych.Dwa rezonatory podwójne mozna przeksztalcic w czteroobwodowy filtr pasmowy droga ich prostego polaczenia szeregowego, przy czym otrzymuje sie charakterystyke czestotliwosciowa o wiekszej sele¬ ktywnosci. Ustawianie realizuje sie w sposób ana¬ logiczny do wyzej opisanego. PL