Przedmiotem wynalazku jest sposób, wytwarzania 2-nitroindandionów zmniejszajacych efekt reakcji santygen-antycialo i tym samym uzytecznych przy zapobieganiu i leczeniu chorób zwiazanych z reakcjami alergicznymi i immunologicznymi, takich jak pewne rodzaje astmy i kataru siennego, jak równiez niezyt nosa.Stwierdzono, ze pewne pochodne 2-nitroindandionu-1,3 zmniejszaja efekty reakcji antygen-antycialo u cieplokrwistych ssaków. W szczególnosci hamuja uwalnianie substancji posrednich, takich jak histamina po polaczeniu antygenu i antyciala i posredniczacych na ogól w reakcji alergicznej.Wytwarzane sposobem wedlug wynalazku pochodne 2-nitroindandionu-1,3, i ich sole przedstawia ogólny wzór 1, w którym Ri, R2, R3 i R4 oznaczaja atom wodoru lub chlorowca, nizsza grupe alkilowa; nizsza grupe alkoksylowa, grupe fenylowa lub pirydylowa albo dowolne z dwóch sasiadujacych grup Ri i R2, R2 i R3 lub R3 i R4 lacznie z atomem wegla do którego sa przylaczone oznaczaja grupe karbocykliczna ewentualnie podsta¬ wiona jedna lub wiecej grupami takimi jak nizsza grupa alkilowa, nizsza grupa alkoksylowa, grupa fenylowa, grupa pirydylowa lub atom chlorowca z ograniczeniem, ze Rlr R2, R3 i R4 nie moga jednoczesnie oznaczac atomów wodoru, Ri i R2 nie moga jednoczesnie oznaczac grup metoksylowych gdy R3 i R4 oznaczaja atomy wodoru, R2 nie moze oznaczac grupy metoksylowej, atomu chloru, bromu lub jodu jezeli Ri, R3 i R4 oznaczaja atomy wodoru i Rt nie oznacza atomu chloru lub grupy metylowej jezeli R2, R3 i R4 oznaczaja atomy wodoru.Przykladami symboli Rlf R2, R3 i R4 sa: atomy fluoru, chloru, bromu lub jodu oraz grupy metylowa, etylowa, n- i izopropylowa, n-, s- i t-butylowa, metoksylowa, etoksylowa, n- i izopropoksylowa, n-, s- i t-butoksy- lowa, fenylowa, benzylowa, pirydylowa. Ponadto, grupy Rx i R2 lub R2 i R3 i R4 moga lacznie oznaczac grupe 1,2-fenylowa lub 1,2-cykloheksylenowa pierscienia, które moga byc podstawione jednym lub wiecej wymienio¬ nymi wyzej podstawnikami.Badania literaturowe wykazaly, ze nie wszystkie zwiazki opisane ogólnym wzorem 1 sa zwiazkami nowymi.Ponizej wyliczono te sposród zwiazków o ogólnym wzorze 1, które opisano w literaturze, podajac przy tym odpowiedni odsylacz. 1. Ri = R2 = R3 = R4 = H 2. R! = R2 = OCH3; R3 = R4 = H. Chem. Abs. 55, 476g, 1961. W publikacji tej podano, ze nitrowanie2 94 982 prowadzi sie przy uzyciu stezonego kwasu azotowego w lodowatym kwasie octowym w obecnosci katalitycznych ilosci azotynu sodu w temperaturze pokojowej lub nizszej. 3. R2 = OCH3; Ri = R3 = R4 = H. Chem. Abs. 68, 87034g, 1968. Wedlug tej publikacji, nitrowanie prowadzi sie przez ogrzewanie dionu w eterze z dymiacym kwasem azotowamym. 4. Ri = Cl R2 = R3 = R4 = H. Chem. Abs. 70, 11379b, 1969. Zgodnie z ta publikacja, nitrowanie prowadzi sie przy uzyciu dymiacego kwasu azotowego w suchym eterze.. R2 = Cl, Ri = R3 = R4 = H..Chem. Abs. 70, 37507sf 1969. Omówiono tu sposób nitrowania polegajacy na uzyciu dymiacego kwasu azotowego. 6. R2 = Br, Ri = R3 = R4 = H. Chem. Abs. 72, 132349s, 1970. Wedlug tej publikacji nitrowanie prowadzi sie przy uzyciu dymiacego kwasu azotowego w suchym eterze. 7. Ri = CH3, R2 = R3 = R4 = H. Latv.PSR Zinat Akad. Vestis (khim ser), 425-30, 1971. Zgodnie z ta publikacja, reakcje prowadzi sie przy uzyciu kwasu azotowego w lodowatym kwasie octowym.§. R2 = J^Ri = R3 = R4 = H, ibid. 179—81; 1971. Omówiono tu nitrowanie przy uzyciu dymiacego kwasu azotowego w suchym eterze.Nie podano tu odsylacza dla pierwszego zwiazku, tj. samego 2-nitroindandionu-1,3, który jest powszechnie stosowanym odczynnikiem laboratoryjnym.Chociaz zwiazki te opisano w literaturze nie przypisano im zadnego dzialania biologicznego. Podobnie, nie stwierdzono w literaturze zadnych sugestii, ze zwiazki te zdolne sa do jakiegokolwiek dzialania biojogicznego, a w szczególnosci nie przypisywano im aktywnosci przeciwalergicznej.Wedlug wynalazku zwiazki o ogólnym wzorze 1 wytwarza sie przez nitrowanie indandionu-1,3 o ogólnym wzorze 2, w którym Ri, R2, R3, R4 maja wyzej podane znaczenia. Nitrowanie mozna prowadzic w róznych temperaturach, chociaz zazwyczaj stosuje sie temperature ponizej 25°C. Na ogól odpowiednia jest tu temperatura w zakresie od —20 do +20°C, korzystnie +10°C.Solami zwiazków o ogólnym wzorze 1 sa sole metali alkalicznych, takich jak sodu i potasu oraz sole z organicznymi zasadami, takimi jak aminy i pochodne amin. Zwiazki te moga wystepowac w postaci nieuwod- nionej albo mono-lub wielohydratów. .Najlepsze wlasnosci przeciwalergiczne maja nastepujace wytwarzane sposobem wedlug wynalazku zwiazki i ich sole: 5,6-dwumetylo-2-nitroindandion-1,3, 2-nitrobenz (f)indandion-1,3, 4-metoksy -6-etylo-2-nitroindan- dion-1,3, 4-n-butoksy-2-nitroindandion-1,3, 4,6-dwumetylo-2-nitroindandion-1,3, 5 -metylo-2-nitroindandion-1,3 i 4 -fluoro-2-nitroindandion-1,3.Dodatkowo podajemy dla celów informacyjnych sposób wytwarzania zwiazków wyjsciowych o wzorze 2.Zwiazki wyjsciowe o ogólnym wzorze 2 mozna wytwarzac znanymi metodami, przy czym wybór sposobu zalezy od charakteru wystepujacych podstawników.W przypadku pojedynczego, wzglednie malo reaktywnego podstawnika, takiego jak grupa metylowa, metoksylowa lub fenylowa stosuje sie reakcje kondensacji Claisena, zgodnie z która zwiazek o ogólnym wzorze 3, w którym R oznacza obojetny podstawnik i X oznacza grupe alkilowa, poddaje sie reakcji'z octanem etylu.W przypadku podstawnika alkilowego lub alkoksylowego zarówno w pozycji 3 jak i 6 zwiazku o ogólnym wzorze 3, kondensacja Claisena moze czasami przebiegac z malymi wydajnosciami w kierunku pozadanego dionu. Odnosi sie to równiez do 4,5-metylenodwuoksyanalogów. W takich przypadkach lepsza metoda jest reakcja zwiazku o ogólnym wzorze 4 (utworzonego z odpowiedniego bezwodnika i bezwodnika octowego) w którym oba symbole Ri i R2 oznaczaja grupy 4- lub 7-alkilowe lub al koksylowe lub Rir R2 oznacza grupe ,6-metyleno-dwuoksy-, z mocna zasada, taka jak metanolan sodu.Zadna z tych metod nie jest skuteczna w przypadku wystepowania atomu chlorowca i tu najbardziej nadaje sie reakcja Kocevanagela. Przeprowadza sie wówczas reakcje pomiedzy aktywnym zwiazkiem metylenowym i zwiazkiem o ogólnym wzorze 5, w którym symbole Ri, R2, R3 i R4 maja te same lub rózne znaczenia i kazdy z nich oznacza atom wodoru lub chlorowca. Najdogodniejsze (i oplacalne) jest zastosowanie acetooctanu etylu jako aktywnego zwiazku metylenowego. Prowadzi to jednak do trudnosci w przypadku pochodnych 4-bromo- wych i tetrachlorowych, z których jako produkty posrednie wydziela sie pochodne karboetoksyloWe, odpwied- nio o wzorze 6 i 7. Z tego wzgledu, zamiast acetooctanu etylu z powodzeniem stosuje sie acetooctan t-butylu.Zwiazki wytwarzane sposobem wedlug wynalazku maja zastosowanie w farmacji.Mieszanki farmaceutyczne zawieraja zwiazek o ogólnym wzorze 1 lub dopuszczalna w farmacji sól takiego zwiazku, lacznie z jednym lub wiecej stosowanymi w farmacji nosnikami przy czym mieszanki te wykluczaja mieszanki samego. 2-nitroindandionu-1,3, gdyz omówione sa one w odrebnym zgloszeniu.Mieszanki farmaceutyczne przygotowuje sie w postaci mikrorozdrobnionego proszku do wdmuchiwania, np. jako srodek wachania albo w kapsulkach z twardej zelatyny przy czym lacznie ze sterylnym, cieklym*94 982 nosnikiem moga równiez byc stosowane do zastrzyków. Niektóre zwiazki o ogólnym wzorze 1 wykazuja aktywnosc przy podawaniu doustnym i wówczas mieszanki moga wystepowac w postaci tabletek, kapsulek, drazetek lub syropów. Najdogodniej jest aby mieszanki te wystepowaly w formie dawki jednostkowej albo w takiej postaci aby pacjent sam mógl stosowac pojedyncza dawke. Jesli to pozadane, do mieszanek mozna dodawac niewielka ilosc srodka rozszerzajacego oskrzela w celu zmniejszenia kaszlu bedacego wynikiem wdmuchiwania mieszanki, jak i spowodowania bezposredniej ulgi w trakcie ataku astmatycznego. Skuteczna dawka zwiazku o ogólnym wzorze 1 zalezy od poszczególnego zwiazku lecz zazwyczaj wynosi od 0,1 mg/kg/- dzien do 100 mg/kg/dzien.Dokladne okreslenie wlasnosci nosnika farmaceutycznego stosowanego w mieszance nie jest potrzebne, przy czym w przypadku podawania mieszanki przez wdmuchiwanie, wszystkie czastki mikrorozdrobnionego proszku powinny miec srednice ponizej 50 mikronów.Nizej podane przyklady objasniaja sposób wedlug wynalazku.Przyklad I. a) 4-metyloindandion-1,3. Do 50% zawiesiny 8,2 g, to jest 0,17 mola wodorku sodowego woleju mineralnym wprowadza sie roztwór 28g, to jest 0,119 mola 3-metyloftalanu dwuetylu w 40 ml octanu etylu i mieszanine ogrzewa sie wciagu 4 godzin w temperaturze wrzenia mieszajac na lazni parowej. Po ochlodzeniu, jasno-zólta sól sodowa odsacza sie i przemywa niewielka iloscia zimnego octanu etylu. Do okolo 27,2 g wysuszonej soli sodowej szybko dodaje sie roztwór 48 ml kwasu solnego w 480 ml wody o temperaturze 80°C, produkt utrzymuje sie w temperaturze 70°C az do zakonczenia reakcji dekarboksylacji (7 minut), oziebia sie do temperatury 5°C ajasno-zólty osad odsacza sie i przemywa woda. W wyniku krystalizacji z benzenu otrzymuje sie jasno-zólty, krystaliczny osad o temperaturze topnienia 125—128°C. Wartosci oznaczone: C - 75,38 i H - 5,04. Wartosci obliczone dla Ci 0 H8 02: C - 74,99 i H- 5,03%. b) 4-metylo-2-nitroindandion-1,3. Do mieszanej zawiesiny 1,02 g to jest 0,006 mola 4-metyfoihdandio- nu-1,3 w 5 ml bezwodnego eteru o temperaturze okolo 10° C wkrapla sie 2,0 m! dymiacego-, kwasu azotoweno.Po uplywie 10 minut powstaje klarowny, ciemny-roztwór, z którego wytraca sie jasno-zólty osad. Osad odsacza sie i przemywa 5 n kwasem solnym. Po krystalizacji zwody z kwasem solnym otrzymuje sie wymienione w tytule, zwiazki o temperaturze topnienia 108—109°C. Wartosci oznaczone: C — 56,16, H—3,74 i N—6,32.Wartosci obliczone dla Cio H7 N04 -0,5H2O : C - 56,07, H - 3,76 i N - 6,54.Przyklad II. a) 5-metyloindandion-1,3. Zwiazek ten otrzymuje sie tak jak w przykladzie la wychodzac z 4-metylofta- lanu dwuetylu i krystalizujac z benzenu. Temperatura topnienia 114—116°C. Wartosci oznaczone: C—75,04, H - 5,19. Wartosci obliczone dla d 0H8O2: C - 74,99 i H- 5,03%. % * b) W wyniku nitrowania 5-metyloindandionu-1,3 tak jak w przykladzie Ib otrzymuje sie pochodna nitro¬ wa, która po krystalizacji z kwasu solnego i wody wykazuje temperature topnienia 115 do 117°C. Wartosci oznaczone: C - 58,43, H - 3,39 i N- 6,86. Wartosci obliczone dla Ci 0 H7 N04: C - 58,54, H - 3,44 i N - - 6,83%.Przyklad III. a) 4-metoksyindandion-1,3. 13,8 g, to jest 0,062 mola 3-metoksyftalanu dwumetylu w 20 ml octanu etylu dodaje sie do 50% zawiesiny 4,1 g, to jest 0,085 mola wodorku sodu woleju mineralnym i mieszanine wciagu 4 godzin ogrzewa sie w temperaturze wrzenia na lazni wodnej. Po ochlodzeniu wydziela sie czerwony olej, na który dziala sie woda i uzyskany zólty osad odsacza sie i starannie przemywa zimna woda. 15,8 g soli sodowej poddaje sie dekarboksylacji przy uzyciu 23 ml 5 n kwasu solnego w temperaturze 70°C. Produkt po krystalizacji z benzenu, wykazuje temperature topnienia 145—147°C. Rozklad wartosci oznaczone: C —68,22, H—6,43.Wartosci obliczone dla Ci0H8O3:C-68,18 i H -4,58%. b) 4-metoksy-2-nitroindandion-1,3. W wyniku nitrowania 4-metoksyindandionu-1,3 .tak jak w przykla¬ dzie Ib otrzymuje sie wymieniony w tytule zwiazek o temperaturze topnienia po krystalizacji z kwasu solnego i wody 132-134°C. Wartosci oznaczone: C - 54,39 i H - 3,22, N- 6,42. Wartosci obliczone dla C10H7NO5: C - 54,31, H - 3,19 i N- 6,33%.Przyklad IV. a) 4-etoksyindandion-1,3. Sposobem opisanym w przykladzie la,3-etoksyftalan dwumetylu o temperaturze topnienia 58°C przeprowadza sie do 4-etoksyindandionu-1,3 o temperaturze topnienia, po krystalizacji z benz¬ enu, 111°C. Wartosci oznaczone: C-69,48 i H - 5,34. Wartosci obliczone dla Ci,Hi0O3: C-69,46 i H- ,30%. b) 4-etoksy-2-nitroindandion-1,3. Przez bezposrednie nitrowanie 4-etoksyindandionu-1,3, tak jak w przykladzie Ib otrzymuje sie pochodna 2-nitrowa o temperaturze topnienia, po krystalizacji z kwasu solnego i wody, 95-96°C. Wartosci oznaczone: C-48,83, H - 4,81 i N-4,97. Wartosci obliczone dla Ci0H9NO5" •2H20: C - 48,71, H - 4,83 i N - 5,17%.4 94 982 Przyklad V. . a) Benz(f)indandion-1,3. Zwiazek ten otrzymuje sie sposobem analogicznym do opisanego w przykla¬ dzie la. Temperatura topnienia, po krystalizacji z benzenu, 136°C (rozklad). Wartosci oznaczone: C— 73,80 i H -4,15. Wartosci obliczone dla C13H802-H2 O: C- 72,89 i H-4,71%. * b) 2-nitrobenz(f)indandion-1,3. Zwiazek ten otrzymuje sie przez nitrowanie benz(f)indandionu-1,3 w tem¬ peraturze 10°C przy uzyciu dymiacego kwasu azotowego w eterze. Temperatura topnienia, po krystalizacji z kwasu solnego i wody 163-164°C. Wartosci oznaczone: C - 64,89, H - 3,06 i N - 5,03. Wartosci obliczone dla Ci 3 H7 N04: 6C- 64,74, H - 2,93 i N - 5,81 %.Przyklad VI. a) kwas 3-metoksy-6-metyloftalalilooctowy. Na 21,29 g, to jest 0,11 mola bezwodnika kwasu 3inetoksy-6- metyloftalbwego dziala sie swiezo przygotowanym roztworem 16,7g octanu potasowego i 35 ml bezwodnika octowego. Uzyskana mieszanine ogrzewa sie wciagu 1 godziny w temperaturze 1O0°C, a nastepnie wciagu 4 godzin w temperaturze 150—155°C. Po oziebieniu przez dodanie 100 ml zimnej wody wytraca sie ciemny osad, który odsacza sie i starannie przemywa zimna woda i metanolem az do uzyskania bezbarwnego przesaczu. Osad ekstrahuje sie 500 ml wodnego, 5% roztworu kwasnego weglanu sodowego i przesaczony ekstrakt zakwasza sie.Ilosciowo wydziela sie jasno-zólty osad kwasu ftalalilooctowego. Temperatura topnienia po krystalizacji z dioksanu 260-262°C (rozklad*). Wartosci oznaczone: C - 61,13 i H - 4,40. Wartosci obliczone dla C^ 2 KU 0O5: C-61,54 i H-4,30%. . ' b) 4-metoksy-7-metyloindandion-1,3. Mieszanine metanolu sodowego uzyskanego z 10,8 g sodu oraz 100 ml metanolu dodaje sie do energicznie mieszanego roztworu 10,8 g, to jest 0,046 mola kwasu 3-metoksy-6- metyloftalalilooctowego w 250 ml metanolu i mieszanke pozostawia sie na okres 2 godzin w temperaturze otoczenia. Uzyskuje sie pomaranczowy zel, który ogrzewa sie w ciagu 5 godzin w temperaturze 100°C, oziebia i odsacza. Po dodaniu 160 ml 5 n kwasu solnego o temperaturze 80°C samorzutnie przebiega dekarboksylacja i wytraca sie pomaranczowo-zólty osad. Osad odsacza sie i krystalizuje z benzenu otrzymujac indandion w postaci welnistego osadu o temperaturze topnienia 172°C. Wartosci oznaczone: C — 69,50, H- 5,34. Wartosci obliczone dla: C - 69,46 i H- 5,03%. c) 4-metoksy-7-metylo/-2-nitroindandion-1,3. Sposobem opisanym w przykladzie Ib na 4-metoksy-7-mety- loindandion-1,3 dziala sie dymiacym kwasem azotowym i otrzymuje sie pochodna 2-nitrowa o temperaturze topnienia, po krystalizacji z kwasu solnego i wody, 143—146°C Wartosci oznaczone: C —56,61, H— 3,93 i N- 5,80. Wartosci obliczone dla d i H9 N05: C- 56,18, H- 3,86 i N - 5,96%.Przyklad VII. a) 5-bromoindandion-1,3. Na roztwór 4,15 g, to jest 0,018 mola bezwodnika kwasu 4-bromoftalowego w10g bezwodnika octowego zawierajacego 4g trójetyloaminy dziala sie w temperaturze pokojowej 2,38 g to jest 0,02 mola acetooctanu etylu.Miesza sie wciagu 24godzin, dodaje sie 20g lodu w kawalkach i 10 ml stezonego kwasu solnego oraz odsacza sie czerwony osad. Do osadu dodaje sie 150 ml kwasu solnego w 750 ml wody o temperaturze 70-80°C i w wyniku dekarboksylacja otrzymuje sie 5-bromo-indandion-1,3 w postaci czerwonych platków o temperaturze topnienia, po krystalizacji z acetonu, 152—153°C. Wartosci oznaczone: C—48,04, H —2,17 i Br—35,63.Wartosci obliczone dla C9 H5 Br02: C- 48,05, H- 2,24 i Br- 35,52%. b) 5-bromo-2-nitroindandion-1,3. Sposobem opisanym w przykladzie Ib nitruje sie 5-bromoindandion-1,3 do pochodnej 2-nitrowej. Po krystalizacji z kwasu solnego i wody temperatura topnienia wynosi 127-129°C.Wartosci oznaczone: C-40,03, H-1,55, N-5,11 i Br - 29,32. Wartosci obliczone dla C9H4BrN04: C- 40,01, H- 1,49, N- 5,18 i Br- 29,58%.Przyklad VIII. a) 4-bromoindandion-1,3. Sposobem opisanym w przykladzie VIla wychodzac z acetooctanu t-butylu zamiast acetooctanu etylu z odpowiedniego bezwodnika otrzymuje sie 4-bromoindandion-1,3. Rozklad okolo temperatury 120°C. b) 4-bromo-2-nitroindandion-1,3. Zwiazek ten otrzymuje sie analogicznie jak izomer 5-bromowy. Tempera¬ tura topnienia po krystalizacji z kwasu solnego i wody 127—128°C. Wartosci oznaczone: C —40,16, H — 1,60, N - 5,36 i Br - 28,65. Wartosci obliczone dla C9 H4 BrN04: C - 40,01, H- 1,49, N- 5,18 i Br- 29,58%.Przyklad IX. a) 4-fluoroindandion-1,3. Sposobem opisanym w przykladzie VII la z bezwodnika kwasu 4-fIuoroftalowego otrzymuje sie wymieniony w tytule zwiazek. Temperatura topnienia po krystalizacji z benzenu 117—118 C.Wartosci oznaczone: C - 65,87, H - 3,15. Wartosci obliczone dla C9 H5 F02 : C - 65,86 i H- 3,07%. b) 4-fluoro-2-nitroindandion-1,3. Zwiazek ten otrzymuje sie przez nitrowanie-4-fluoroindandionu-1,394 982 5 w temperaturze 10°C. Po krystalizacji z kwasu solnego i wody temperatura topnienia wynosi i 24°C. Wartosci oznaczone: C-47,75, H-2,68, N-6,19. Wartosci obliczone dla C9H4FN(VH20: C-47,59, H-2,66 i N-6,17%.Przyklad X. a) 4,5,6,7-tetrachloroindandion-1,3. Sposobem opisanym w przykladzie VII la, bezwodnik kwasu tetrachlo- roftalowego przeprowadza sie w indandion, który rozklada sie przy ogrzewaniu. Wartosci oznaczone: G— 39,01, H - 0,75 i Cl -*50,15. Wartosci obliczone C9 H2CI402: C - 38,07, H - 0,71 i Cl - 49,60%. b) 2-nitro-4,5,6,7-tptrachloroindandion-1,3. W wyniku nitrowania 4,5,6,7-tetrachloroindandionu-1,3 w tem¬ peraturze 10°C uzyskuje sie pochodna 2-nitrowa. Temperatura topnienia po krystalizacji z kwasu solnego i wody 184-185°C. Wartosci oznaczone: C- 27,89, H - 1,40 i N - 3,41. Wartosci obliczone dla C9HCI4N(V3H20: C - 28,22, H - 1,84, N - 3,66%.Przyklad XI. a) 3,6-dwuhydro-4,5-dwumetyloftalan dwumetylu. 30 g, to jest 0,366 mola 2,3-dwumetylobutadienu i 47,69 g, to jest 0,366 mola estru dwumetylowego kwasu acetylenodwukarboksylowego ogrzewa sie w autokla¬ wie do temperatury 140°C i utrzymuje sie w tej temperaturze wciagu 4godzin. Po ochlodzeniu dodaje sie eter i roztwór przesacza sie. Przesacz odparowuje sie i otrzymuje sie wymieniony w tytule zwiazek, który krystalizuje sie z metanolu oraz z lekkiej nafty o temperaturze wrzenia 40-60°C. Temperatura topnienia 71 -72°C. Wartosci oznaczone: C -r 64,41, H - 7,16. Wartosci obliczone dla C!2 Hi 604: C - 64,27 i H - 7,19%. b) 4,5-dwumetyloftalan dwumetylu. Do 50 g powyzszego zwiazku dwuhydroaromatycznego dodaje sie 2,5 g 10% palladu na weglu drzewnym i w temperaturze 220—225°C wciagu 3 godzin przez mieszanine przepuszcza sie powietrze. Po oziebieniu dodaje sie eter i mieszanine przesacza sie. Przesacz odparowuje sie i po destylacji otrzymuje sie wymieniony w tytule zwiazek, który krystalizuje sie z metanolu oraz z lekkiej nafty o temperaturze wrzenia 40-60°C. Wartosci oznaczone: C — 64,87 i H- 6,36. Wartosci obliczone dla Ci 2 Hi 4O4: C- 64,85 i H - 6,35%. c) 5,6-dwumetyloindandion-1,3. 14,6g, to jest 0,066 mola 4,5-dwumetyloftalanu dwumetylu w 20 ml octanu etylu dodaje sie do 50% zawiesiny 4,63 g, to jest 0,096 mola wodoroku sodu w oleju mineralnym i mieszanine ogrzewa sie w ciagu 4 godzin na lazni parowej. Po oziebieniu odsacza sie zólty osad i przemywa sie go mala iloscia zimnego octanu etylu. Na osad wciagu 7 dni dziala sie roztworem 20 ml stezonego kwasu solnego w 200 ml wody o temperaturze 80°C i otrzymuje sie wymieniony w tytule zwiazek, który krystalizuje sie z benzenu. Temperatura topnienia 159°C. Wartosci oznaczone: C — 75,77 i H — 5,79. Wartosci obliczone dla Ci 1 Hi o O: C - 75,84, H - 5,79%. % d) 5,6-dwumetylo-2-nitroindandion-1,3. Zawiesine 0,52 g, to jest 0,003 mola 5,6-dwumetyloindandionu- 1,3 w 5 ml bezwodnego eteru miesza sie w temperaturze 10°C i wkrapla sie 1,0 ml dymiacego kwasu azotowego.Po wkropleniu mieszanine miesza sie wciagu 1 godziny w temperaturze otoczenia, po czym odsacza sie zólty osad. Po krystalizacji z kwasu solnego i wody temperatura topnienia 111 —113°C. Wartosci oznaczone: C — 60,11, H- 4,10 i N - 6,14. Wartosci obliczone dla Ci 1 H9 NQ4: C- 60,28, H- 4,14 i N - 6,39%.Przyklad XII. a) 4-izopropyloksyindadion-1,3. 41,93g, to jest 0,166 mola 3-izopropyloksyftalanu dwumetylu w 55 ml octanu etylu dodaje sie ostroznie do 50% zawiesiny 11, g, to jest 0,228 mola wodorku sod u-w oleju mineralnym i mieszanine ogrzewa sie wciagu 4godzin pod chlodnica zwrotna na lazni parowej. Wydziela sie zólty osad, który odsacza 5if j przemywa mala iloscia octanu etylu. Dodanie do tego osadu 1 n kwasu solnego o temperatu¬ rze 80°C powoduje dekarboksylacje, która przebiega do konca wciagu 10,15 minut. Po oziebieniu i przesacze¬ niu wymieniony w tytule produkt krystalizuje sie z benzenu i nafty o temperaturze wrzenia 40 do 60°C.Temperatura topnienia 69-70°C. Wartosci oznaczone: C — 70,88 i H - 5,93. Wartosci obliczone dla Ci 2Hi 202 : C-70,58 i H-5,92%. b) 4-izopropyloksy-2-nitroindandion-1,3. Do zawiesiny 0,16 g, to jest 0,003 mola 4-izopropyloksyindandio- nu-1,3 w 5 ml suchego eteru wkrapla sie w temperaturze 10°C, mieszajac, 1,0 ml dymiacego kwasu azotowego.Do ciemnego roztworu dodaje sie 5n kwasu solnego i odparowuje sie do zóltego, krystalicznego produktu.Temperatura topnienia po krystalizacji z kwasu solnego i wody wynosi 80—81°C. Wartosci oznaczone: C — 57,94, H - 4,43 i N - 5,46. Wartosci obliczone dla Ci 2 Hi 1 NOs: C- 57,83, H- 4,45 i N - 5,62%.Przyklad XIII. a) 4,6 octanu etylu dziala sie 50% zawiesina 4,80 g, to jest 0,10 mola wodorku sodu w oleju mineralnym i mieszanine ogrzewa sie wciagu 4 godzin w temperaturze 100°C pod chlodnica zwrotna. Zólta sólsodowa odsacza sie i w ciagu 7 minut dziala sie na nia roztworem 11,0 ml kwasu solnego w 110 ml wody o temperaturze 70—80°C.Produkt odsacza sie i krystalizuje z benzenu. Temperatura topnienia 137—138°C. Wartosci oznaczone: C — 75,73 i H- 5,67. Wartosci obliczone dla Ci 1 Hi 0O2: C - 75,84 i H - 5,79%.6 94 982 b) 4,6-dwumetylo-2-nitroindandion-1,3. Sposobem podanym w przykladzie XII, zawiesine 0,52 g, to jest 0,003 mola 4,6-dwumetyloindandionu-1,3 w 5 ml bezwodnego eteru nitruje sie do wymienionego w tytule produktu. Temperatura topnienia po krystalizacji z kwasu solnego i wody 111—112°C. Wartosci oznaczone: C - 60,12, H- 4,16 i N - 6,14. Wartosci obliczone dla d i H9 N04: C - 60,28, H- 4,14 i N - 6,39%.Przyklad XIV. a) Benz(e)indandion-1,3. Do 50% zawiesiny 4,55g wodorku sodowego woleju mineralnym dodaje sie roztworu 18,5g estru dwuetylowego kwasu naftalenodwukarboksylowego-1,2 w 22 ml octanu etylu, po czym mieszanine ogrzewa sie wciagu 3,5godziny na lazni parowej. Mieszanine oziebia sie, wytracony, pomaranczowy . osad poddaje sie dekarboksylacji dzialajac na niego wciagu 7 minut roztworem 35 ml kwasu solnego W350 ml wody o temperaturze 70°C. Po krystalizacji z benzenu otrzymuje sie benz(e)indandion-1,3 o temperaturze topnienia 178°C (rozklad). Wartosci oznaczone: C - 79,21 i H - 4,22. Wartosci obliczone dla Ci3H802: C-79,58, H-4,11%. b) 2-nitrobenz-E-indandion-1,3. Sposobem podanym w przykladzie XII, benz(e)indandion-1,3 nitruje sie do pochodnej 2-nitrowej. Otrzymuje sie zólty, krystaliczny osad, który po krystalizacji z kwasu solnego i wody wykazuje temperature topnienia 134,5—135,5°C. Wartosci oznaczone: C — 64,76, H — 2,91, N — 5,59. Wartosci obliczone dla d 3H7 N04: C - 64,74, H- 2.93 i N - 5,81%.Przyklad XV. a) Kwas 3,6-dwumetyloftalalilooctowy. Na 15,3 g, to jest 0,087 mola bezwodnika kwasu 3,6-dwumetylo- ftalowego o temperaturze topnienia 144—145°C dziala sie swiezo przygotowana mieszanina 13,3 g octanu • potasowego i 27 ml bezwodnika octowego oraz mieszanine ogrzewa sie w ciagu 1 godziny w temperaturze 100°C.Mieszanine ogrzewa sie nastepnie do temperatury 150—155°C i utrzymuje sie w tej temperaturze wciagu 4 godzin. Po oziebieniu dodaje sie 80 ml wody, brazowy osad odsacza sie i starannie przemywa woda i zimnym metanolem. Pozostalosc ekstrahuje sie 5% roztworem kwasnego weglanu sodowego i po zakwaszeniu ekstraktu wydziela sie zólty osad wymienionego w tytule zwiazku, który krystalizuje sie z dioksanu. Temperatura topnienia 264 do 265°C. Wartosci oznaczone: C - 66,04, H - 4,69. Wartosci obliczone dla Ci2Hi0O4: C - 66,05, H - 4,62%. b) 4,7-dwumetyloindandion-1,3. Metanolan sodu uzyskany przez rozpuszczenie 8,05 g sodu w 80 ml metanolu dodaje sie do energicznie mieszanego roztworu 7,5 g kwasu 3,6-dwumetyloftalalilooctowego w 200 ml metanolu i zel pozostawia sie na okres 2 godzin. Czerwona zawiesine ogrzewa sie nastepnie w ciagu 5 godzin pod chlodnica zwrotna na lazni parowej, oziebia sie i przesacza. Do osadu dodaje sie 120 ml 5 n kwasu solnego o temperaturze 80°C co wywoluje natychmiastowa dekarboksylacje i powstanie dionu. Po ochlodzeniu indan- dion suszy sie i krystalizuje z benzenu. Temperatura topnienia 187—188°C. Wartosci oznaczone: C— 75,48, H- 5,88. Wartosci obliczone dla Ci 1 Hi o02: C - 75,84 i H - 5,79%. c) 4,7-dwumetylo/-2-nitroindandion-1,3. Sposobem opisanym w przykladzie XII, 0,52 g, to jest 0,003 mola 4,7-dwumetyloindandionu-1,3 w 5 ml suchego eteru nitruje sie przy uzyciu 1,0 ml dymiacego kwasu azotowego do wymienionego w tytule produktu. Temperatura topnienia po krystalizacji z kwasu solnego i wody 108-110°C. Wartosci oznaczone: C-60,07, H-4,20 I N - 6,29. Wartosci obliczone dla CnHy9N04: H -4,14 i N-6,39%.Przyklad XVI. a) 3-etyloftalan dwumetylu. 26,0 g, to jest 0,183 mola estru dwumetylowego kwasu acetylenodwukarbo- ksylowego dodaje sie do roztworu 15,0g, to jest 0,183 mola 1,3-heksadinu w 100 ml suchego benzenu i mieszanine miesza sie wciagu 24 godzin w autoklawie w temperaturze 65°C. Po odparowaniu i destylacji otrzymuje sie bezbarwny olej adduktu dwuhydroaromatycznego o temperaturze wrzenia 80—100°C/0,3 mm Hg.W ciagu 3 godzin przez olej przepuszcza sie powietrze w temperaturze 220-225°C i w obecnosci 10% palladu na weglu drzewnym. Po rozdzieleniu uzyskuje sie bezbarwny olej wymienionego w tytule zwiazku o temperaturze wrzenia 126°C/1,2 mm Hg. Wartosci oznaczone: C - 64,46. i H- 6,46. Wartosci obliczone dla C12Hi404: C- 64,85 i H - 6,35%. b) 4-etyloindandion-1,3. Roztwór 7,38 g, to jest 0,033 mola 3-etyloftalanu dwumetylu w 10 ml octanu etylu dodaje sie do 50% zawiesiny 2,32g wodorku sodowego woleju mineralnym i mieszanine ogrzewa sie wciagu 4godzin pod chlodnica zwrotna na lazni parowej. Mieszanine oziebia sie, zólta sól sodowa odsacza sie, starannie przemywa suchym eterem i suszy sie. Dziala sie na nia roztworem 10 ml kwasu solnego w 100 ml wody o temperaturze 80°C wciagu 10 minut i otrzymuje sie pozadany dion, który krystalizuje sie z benzenu.Temperatura topnienia 148°C. Wartosci oznaczone: C — 76,65 i H — 5,45. Wartosci obliczone dla CnHi0O2: C- 75,85 i H - 5,80%. c) 4-etylo/-2-nitroindandion-1,3. Do zawiesiny 0,52 g, to jest 0,003 mola 4-etyloindandionu-1,3 w 5 ml94 982 7 suchego eteru w temperaturze 10°C wkrapla sie 1 r0 ml dymiacego kwasu azotowego, mieszanine pozostawia sie na okres 40 minut w temperaturze pokojowej i produkt odsacza sie. Po krystalizacji z kwasu solnego i wody temperatura topnienia wynosi 98-100°C. Wartosci oznaczone: C-59,98, H-4,18, N-6,34. Wartosci obliczone dla Ci { H9N04: C- 60,28, H - 4,14 i N - 6,39%.Przyklad XVII. a) 4-metoksy-6-metyloindandion-1,3. 14,8g, to jest C!062 mola 3-metoksy-5-metyloftalanu dwumetylu w 20 ml octanu etylu dodaje sie do 50% zawiesiny 4,1 g, to jest 0r085 mola wodorku sodu w oleju mineralnym i mieszanine ogrzewa sie pod chlodnica zwrotna wciagu 4godzin w temperaturze 100°C. Octan etylu odparowuje sie i po dodaniu eteru do pozostalego, oziebionego oleju otrzymuje sie zólty osad, który odsacza sie. Na ten osad dziala sie wciagu 7 minut 30 ml 5n kwasu solnego w temperaturze 70°C i uzyskuje sie wymieniony w tytule produkt, który krystalizuje sie z benzenu. Temperatura topnienia 172-173°C. Wartosci oznaczone: C - 69,45 i H - 5,43. Wartosci obliczone dla Ci i Hi 003: C - 69,46 i H - 5,30%. b) 4-metoksy-6-metylo-2-nitroindandion-1,3. Sposobem podanym w przykladzie XVIc zawiesine 4-meto- ksy-6-metyloindandionu-1,3 w suchym eterze nitruje sie do pochodnej 2-nitrowej. Po krystalizacji z kwasu solnego i wody temperatura topnienia 156—157°C. Wartosci obliczone dla CnH9N02: C-56,16, H—3,86 iN-5,96%. . • ' ¦ Przyklad XVIII. a) 6-etylo-4-metoksyindandion-1,3. Zwiazek ten otrzymuje sie na drodze opisanej *w przykladzie XVIb kondensacji Claisena 5-etylo-3-metoksyftalanu dwumetylu o temperaturze topnienia 89°C. Produkt po krystali¬ zacji z benzenu oraz z nafty o temperaturze wrzenia 40—60°C wykazuje temperature topnienia 112—113°C.Wartosci oznaczone:C - 70,60, H - 5,97. Wartosci obliczone dla Ci 2 Hi 203: C - 70,57 i H - 5,92%. b) 6-etylo-4-metoksy-2-nitroindandion-1,3. Sposobem opisanym w przykladzie XVIc nitruje sie zawiesine 6-etylo-4-metoksyindandionu-1,3 w suchym eterze i otrzymuje sie pochodna 2-nitrowa, która krystalizuje sie z kwasu solnego i wody. Temperatura topnienia 116°C. Wartosci oznaczone: C — 57,85, H —4,47 i N — 5,77.Wartosci obliczone dla Ci 2 Hi i N05: C- 57,83, H- 4,45 i N - 5,62%.Przyklad XIX. a) 5-fenyloindandion-1,3. Sposobem opisanym w przykladzie XVIb 4-fenyloftalan dwumetylu o tempera¬ turze wrzenia 170 do 180 C/0,1 mm w octanie metylu poddaje sie reakcji cyklizacji do indandionu. Po krystalizacji z benzenu i nafty o temperaturze wrzenia 40—60°C, temperatura topnienia produktu wynosi 116°C.Wartosci oznaczone: C- 80,96, H - 4,70. Wartosci obliczone dla Ct 5 Hi 0O2 : C - 81,07 i H - 4,54%. b) 2-nitro-5-fenyloindandion-1,3. Sposobem podanym w przykladzie XVIc, 5-fenyloindandion-1,3 nitruje cie dymiacym kwasem azotowym do wymienionego w tytule produktu, który krystalizuje sie z kwasu solnego i wody. Temperatura topnienia 119°C. Wartosci oznaczone: C — 65,54, H — 3,39 i N — 4,93. Wartosci obliczone dla Ci s H9 N04 • 0,5H2 O: C - 65,21, H - 3,65 i N - 5,07%. * Przyklad XX, a) 4-izobutyloksyindandion-1,3. Na roztwór 26,6 g, to jest 0,1 mola 3-izobutyloksyftalanu dwumetylu (o temperaturze wrzenia 140—144°C) 0,1 mm Hg) w 34 ml octanu etylu dziala sie 50% zawiesina 6,64 g, to jest 0,137 mola wodorku sodu woleju mineralnym i brazowy roztwór ogrzewa sie wciagu 4godzin pod chlodnica zwrotna na lazni parowej. Wydziela sie jasno-zólty osad, który odsacza sie i oczyszcza przez rozcieranie z eterem i etanolem w stosunku 1 :3. Dekarboksylacje przeprowadza sie dodajac na okres 10 minut 45 ml 5n kwasu solnego o temperaturze 70°C. Otrzymuje sie wymieniony w tytule dion, który krystalizuje sie z benzenu oraz z nafty o temperaturze wrzenia 40-60°C. Temperatura topnienia 65°C. Wartosci oznaczone: C —71,63 i H- 6,52. Wartosci obliczone dla Ci 3Hi404: C- 71,54 i H - 6,47%. b) 4-izobutyloksy-2-nitroindandion-1,3. Na zawiesine 0,654 g, to jest 0,003 mola* 4-izobutyloksyindandio- hu-1,3 w 5 ml suchego eteru wkrapla sie 1,0 ml dymiacego kwasu azotowego w temperaturze 10°C i klarowny, ciemno-czerwony roztwór miesza sie w ciagu 1 godziny w temperaturze pokojowej. Po odparowaniu w obecnosci n kwasu solnego uzyskuje sie zólty osad pochodnej 2-nitrowej, która krystalizuje sie z kwasu solnego i wody.Temperatura topnienia 75-77°C. Wartosci oznaczone C- 58,92, H -5,00 i N -5,48. Wartosci obliczone dla Ci 3H1 3NO5: C - 59,31, H - 4,98 i N- 5,32.Przyklad XXI. a) 4-n-butyloksyindandion-1,3. Sposobem opisanym w przykladzie XVIb przeprowadza sie reakcje kon¬ densacji Claisena 3-n-butyloksyftalanu dwumetylu o temperaturze topnienia 48°C z octanem etylu. Wymieniony w tytule zwiazek, po krystalizacji z benzenu oraz nafty o temperaturze wrzenia 40—60°C, wykazuje temperature topnienia 66°C. Wartosci oznaczone: C —71,41 i H ^6,54. Wartosci obliczone dla Ci3Hi404: C —71,54 i H - 6,47%.8 94082 b) 4-n-butylok$Y-2-nitroindaodion-1,3. W wyniku nitrowania 4-n-butyloksyindandionu-1,3 sposobem opi¬ sanym w przykladzie XXb otrzymuje sie pochodna 2-nitrowa, która krystalizuje sie z kwasu solnego i wody.Temperatura topnienia 85°C. Wartosci oznaczone: C —59,07, H — 5,13 i N — 5,13. Wartosci obliczone clla Ci3H13N05 :C-59^1,H-4^8#iN-5l32%.Przyklad XX«. a) 4-n-propyk)ksyindandion-1,3. Przeprowadza sie opisana w przykladzie reakcje kondensacji Claisena 3-n-propyloksyftalanu dwumetylu z octanem etylu i uzyskuje sie 4-n-propyloksyindandion-1,3 o temperaturze topnienia, po krystalizacji z benzenu, 94-95°C. Wartosci obliczone dla Ci 2 Hi %Os: C- 7038, H- 5,92%. b) 2-nitro-4-n-propyloksyindandion-1,3. Sposobem opisanym w przykladzie XVIC nitruje sie 4-n-propylo- ksyindandton-1,3 do pochodnej 2-nitrowej, która krystalizuje sie z kwasu solnego i wody. Temperatura topnienia 114-115°C. Wartosci oznaczone: C-57,57, H-4,43 i N-5,48. Wartosci oznaczone dla Ci2HnN05: C - 57,83, H - 4,45 i N- 5,62%.Przyklad XXIII, a) 4-fenyloindandion-1#3. 15,0g, to jest 0,055 mola 3-fenyloftalanu dwumetylu w 20 ml octanu etylu dodaje sie 50% zawiesiny 3,67 g wodorku sodu w oleju mineralnym i mieszanine ogrzewa sie w ciagu 4 godzin pod chlodnica zwrotna na lazni parowej. Wydziela sie jasno-zólty osad i przeprowadza sie dekarboksylacje dzialajac wciagu 7 minut roztworem 25 ml kwasu solnego w 250 ml wody o temperaturze 80°C. Otrzymuje sie wymieniony w tytule produkt, który po krystalizacji z benzenu posiada temperature topnienia 125—128°C.Wartosci oznaczone: C- 80,94, H- 4,69. Wartosci obliczpne dla d 5 Hi 002: C - 81,07 i H - 4,54%. b) 2-nrtro-4-fenyloindandion-1,3. Sposobem opisanym w przykladzie XVIc nitruje sie 4-fenyloindandion- 1,3 i uzyskuje sie pochodna 2-nitrowa, która krystalizuje sie z kwasu solnego i wody. Temperatura topnienia 119°C. Wartosci oznaczone: C- 67,04, H - 3,37 i N -4,96. Wartosci obliczone dla C15H9N04: C-67,42, H- 3,39 i N - 5,24%.* Przyklad XXIV. Wyniki badan biologicznych.Wszystkie pochodne 2-nitroindandionu-1,3 otrzymywane sposobami opisanymi w poprzednich przykla¬ dach poddaje sie testom biologicznym. Stosowano opisany ponizej w punkcie ii bierny, skórny test na anafilaksje u szczurów(PCA). -. ¦"•¦ i) Sposobem podobnym do opisanego przez Mota (I.Mota Immunology, 7,681,1964). Zwieksza sie u szczurów poziom surowicy zawierajacej zmienne w zaleznosci od temperatury homocytotropowe antycialo.Samicom szczurów (wistar) o ciezarze 250—300 g, wstrzykuje sie dootrzewnowo 0,5 ml szczepionki Borgatella pertussis (zawierajacej 4X101 ° martwych organizmów na ml) i podskórnie 0,5 ml emulsji 100 mg owalbuminy w 2 ml roztworu soli fizjologicznej i 3 ml niepelnego srodka pomocniczego Freundsa. Po uplywie 18 dni, przez wpustowe naklucie wywoluje sie krwawienie szczurów, zbiera sie krew i wydzielona surowice przechowuje sie w temperaturze -20°C, podwyzszajac jej temperature tylko jednokrotnie, przed uzyciem. ii) Stosowany test PCA podobny jest do opisanego przez Ovaryego i Biera (A. Ovary i O.E. Bier, Proc. Soc.Exp. Biol. Med., 81, 584 ,1952) oraz Gooseego i Blaira (J. Goose i A.MJ.-N Blair, Immunology, 16,769,1969). 0,1 ml kazdego z szesciu roztworów o dwóch poziomach rozcienczenia surowicy w 05% roztworze soli fizjologicznej wstrzykuje sie doskómie w róznych miejscach na wygolonych powierzchniach grzbietu szczurów (Wistar) o ciezarze 250-350 g. Po uplywie 72 godzin szczury poddaje sie próbie dzialania surowicy przez wstrzykniecie 0,3 ml 1% owalbuminy zmieszanej z 0,1 ml 5% roztworu pontaminy (obie sa blekitnymi barwnikami) w izotonicznym roztworze soli fizjologicznej buforowanym przy uzyciu buforu Sorensona o pH » 7,2 (PBS). Szczury zabija sie po uplywie 20 minut i mierzy sie srednice niebieskich babli w miejscach wstrzykniecia antyciala. Wyjsciowe rozcienczenie surowicy tak sie dobiera aby nie bylo odpowiedzi po próbie z owalbumina w miejscu wstrzykniecia surowicy o najwiekszym stezeniu i aby uzyskiwac maksimum reakcji przy najnizszym rozcienczeniu. Zazwyczaj stosuje sie serie szesciu roztworów o dwóch poziomach rozcienczenia surowicy od 1/4 do 1/128.Zwiazki testowe na zdolnosc zmniejszania srednicy babli w miejscach wstrzykniecia rozcienczonego antyciala, które we wszystkich próbach kontrolnych dawaly reakcje slabsza niz maksymalna. Zwiazek podawano w róznych ilosciach dla kazdej grupy testowej szesciu szczurów w okreslonym czasie przed wstrzyknie¬ ciem owalbuminy. Porównuje sie srednice niebieskich babli na szczurach testowanych oraz na grupie szesciu szczurów poddanych identycznym zabiegom lecz bez podawania testowanego zwiazku. % zahamowania PCA - 100 (1 - b), gdzie a- srednia suma srednic babli na szczurach grupy testowej w tych miejscach wstrzykniecia antyciala, w których na szczurach grupy kontrolnej reakcja byla slabsza od maksymalnej b- srednia suma srednic babli w grupie kontrolnej szczurów w tych miejscach wstrzykniecia antyciala, w których wszystkie szczury tej grupy wykazywaly reakcje slabsza niz maksymalna.94 982 9 Najdogodniejsze jest podawanie testowanego zwiazku w roztworze buforu o pH = 7,2 zobojetnionym kwasnym weglanem sodowym. W przykladzie zwiazków dajacych nierozpuszczalne sole sodowe, sole wydziela sie na drodze reakcji wolnej pochodnej nitrowej z 2,5 n wodorotlenkiem sodowym i odsaczona sól sodowa przemywa sie woda do zaniku reakcji ha lug. Sól suszy sie i podaje w postaci zawiesiny w 1% metylocelulozie.Wyniki przedstawiono w tablicy I.Przyklad XXV. a) 4,5-cykloheksanoindandion-1,3. 11,6 g, to jest 0,0465 mola, estru dwumetylowego kwasu tetralinodwu- karboksylowego-,5,6 i 15 ml octanu metylu poddaje sie reakcji kondensacji Claisena sposobem opisanym w przykladzie Ib i otrzymuje sie zólty, krystaliczny 4,5-cykloheksanoindandion-1,3. Po krystalizacji z benzenu temperatura topnienia wynosi 97—99°C. Wartosci oznaczone: C —77,80, H-5,74. Wartosci obliczone dla Ci 3 Hi 2 02- 77,98 i H- 6,04%. b) 4,5-cykloheksano-2-nitroindandion-1,3. Do mieszanej zawiesiny 1,0 g, to jest 0,005 mola 4,5-cykloheksa- noindandionu-1,3 w 8,0 ml bezwodnego eteru w temperaturze -20°C wkrapla sie 1,0 ml dymiacego kwasu azotowego. Miesza sie wciagu 1 godziny w temperaturze 0—5°C oraz wciagu kolejnej godziny w temperaturze pokojowej. Dodaje sie 20 ml wody, ester usuwa sie pod próznia i roztwór przesacza sie. Dodaje sie stezonego kwasu solnego do sklarowania roztworu i wymieniony w tytule zwiazek otrzymuje sie po oziebieniu zóltego przesaczu. Po krystalizacji z kwasu solnego i wody temperatura topnienia wynosi 108-109°C. Wartosci oznaczone: C-63,67, H-4,48 i N - 5,43. Wartosci obliczone dla C13HnN04: C-63,67, H-4,52 i N-5,71%.Przyklad XXVI. a) 4,5-cyklopentanoindandion-1,3. 12,42g, to jest 0,053 mola estru dwumetylowego kwasu indandwukar¬ boksylowego-,5 poddaje sie kondensacji z octanem etylu sposobem opisanym w przykladzie Ib. Otrzymuje sie zólty osad dionu, który krystalizuje sie z benzenu i nafty o temperaturze wrzenia 40—60°C. Temperatura topnienia 159—162°C {rozklad). Wartosci oznaczone: C — 77,55 i H — 5,65. Wartosci obliczone dla Ci 2 Hi <02 : C-77,40iH-5,41%. • ' b) 4,5-cyklopentano-2-nitroi*ndandion-1,3. 1,0 ml dymiacego kwasu azotowego wkrapla sie do mieszanej zawiesiny 0,95 g, to jest 0,005 mola 4,5-cyklopentanoindandionu-1,3 w 0,8 ml suchego eteru w temperaturze —10°C i miesza sie w tej temperaturze wciagu 45 minut. Mieszanine miesza sie jeszcze wciagu 1 godziny w temperaturze pokojowej, po czym dodaje sie 20 ml wody, odparowuje sie eter i przesacza sie do klarowanego, zóltego roztworu. Do tego przesaczu dodaje sie taka sama objetosc stezonego kwasu solnego i uzyskuje sie zólty, krystaliczny osad pochodnej 2-nitrowej. Temperatura topnienia po krystalizacji z kwasu solnego i wody wynosi 128-130°C. Wartosci oznaczone: C - 59,96, H - 3,96 i N - 5,89. Wartosci obliczone dla Ci2H9NO4-0,5H2O: C- 60,80, H - 4,20 i N - 5,83%.Przyklad XXVII. a) 5-metoksy-6-metyloindandion-1,3. Roztwór 14,21 g to jest 0,06 mola 4-metoksy-5-metyloftalanu dwu- metylu o temperaturze topnienia 66-68°C w 20 ml octanu etylu dodaje sie do 50% zawiesiny 3,95 g, to jest 0,082 mola wodorku sodu woleju mineralnym i mieszanine ogrzewa sie wciagu 4godzin pod chlodnica zwrotna. Wydzielona, pomaranczowo-brazowa sól rozpuszcza sie w mieszaninie etanolu i eteru w stosunku 1:1, przesacza sie i suszy pod próznia. Do wysuszonego roztworu dodaje sie 15 ml 5 n kwasu solnego o temperaturze 80°C, miesza sie w ciagu 7 minut w temperaturze 70°C i otrzymuje sie zólty osad wymienionego w tytule dionu, który krystalizuje sie z benzenu. Temperatura topnienia 215—216°C. Wartosci oznaczone: C — 69,11 i H,— 5,50.Wartosci obliczono dla Ci 1 Hi 0O3: C - 69,46 i H - 5,30. b) 5-metoksy-6-metylo-2-nitroindandion-1,3. Sposobem opisanym w przykladzie Ib nitruje sie 5-metoksy- 6-metylo-2-nitroindandion-1,3 do pochodnej 2-nitrowej. Otrzymuje sie poczatkowo zólty osad tej pochodnej, który po dehydratacji zmienia zabarwienie na pomaranczowe. Temperatura topnienia 110 C. Wartosci oznaczo¬ ne: C - 56,59, H - 3,83 i N - 6,03. Wartosci obliczone dla Ci 1 H9 NOs: C - 56,17, H - 3,88 i N -5,96%. PL