Przedmiotem wynalazku jest sposób zapobiegania pozarom endogenicznym w polach eksploatacyjnych.Pozary endogeniczne, stanowiace jedno z najwiekszych zagrozen górniczych, powstaja najczesciej W zrobach przodków eksploatacyjnych na skutek przemian chemicznych i fizycznych doprowadzajacych do samozapalenia sie wegla. Pozary te moga spowodowac powazne zaklócenie w procesie produkcyjnym zakladu górniczego oraz bardzo znaczne straty materialne wynikajace z utraty drogich urzadzen wyposazenia oddzialów eksploatacyjnych oraz zaasobów wegla objetych przez pole pozarowe.Znane dotychczas sposoby zapobiegania pozarom endogenicznym w podziemiach kopaln sprowadzaja sie do czystego wybierania wegla ograniczenia przeplywu powietrza przez zroby oraz odpowiednio szybkiego wybierania pól ekpsloatacyjnych i ich szczelnej izolacji.Czyste wybieranie wegla jest mozliwe w zasadzie tylko w cienkich pokladach wegla przy stosowaniu systemu scianowego z zawalem stropu bez pozostawiania filtrów oporowych wzdluz chodników transportowych i wentylacyjnych, przy czym urobek ze sciany musi byc calkowicie wybrany. W pokladach bardzo sklonnych do samozapalenia zaleca sie nawet zamiatanie spagu przed wywolaniem zawalu. Sposób ten jest malo skuteczny, gdyz zazwyczaj w przypadku scian zawalowych stosuje sie mechaniczne urabianie wegla kombajnami scianowymi, co jest przyczyna powstania duzych ilosci pylu weglowego w przestrzeni roboczej sciany i z kolei w zrobach.Ponadto bardzo czesto przy urabianiu wegla kombajnami w stropie pokladu przypina sie late weglowa, która nastepnie trafia do zrobów. Czesto takze w skalach stropowych zalegaja przerosty weylowe, które po wywolaniu zawalu stropu dostaja sie do zrobów scianowych. Niekiedy równiez skaly stropowe scian zawalowych moga stanowic lupki ulegajace samozapaleniu.Mozliwosc ograniczenia przeplywu powietrza przez zroby jest uzalezniona od kierunku wybierania pokladu weglowego oraz od sposobu przewietrzania pola. Przy kierunku wybierania scian zawalowych podluznych do pola oraz przy stosowaniu przewietrzania centralnego lub skrzydlowego powietrze przenika przez94 947 zroby z chodnika podscianowego do chodnika wentylacyjnego i powoduje samozagrzewanie sie wegla lub lupków palnych w zrobach. Podobne zjawisko obserwuje sie przy wybieraniu scian zawalowych podluznych od pola przy przewietrzaniu skrzydlowym. Najmniejsze prawdopodobienstwo powstania pozaru w zrobach istnieje przy wybieraniu scian zawalowych podluznych od granic przy centralnym ich przewietrzaniu. Jednak ze wzgledów ekonomicznych ten sposób eksploatacji nie zawsze jest preferowany. * Dla niedopuszczenia powietrza do zrobów zawalowych wzdluz chodników podscianowych, a takze nadscianowych pozostawia sie niekiedy filary oporowe. Filary te jednak w miare uplywu czasu ulegaja rozgniataniu i czesto staja sie siedliskiem pozarów.Pozar w zrobach scian zawalowych powstaje zwykle po uplywie pewnego czasu od chwili rozpoczecia ekspbataqi. Czas ten zalezy od wielu czynników, a zwlaszcza od sklonnosci wegla do samozapalenia. Przy powolna eksploatacji powietrze przenika przez dluzszy czas do zrobów, wskutek tego niebezpieczenstwo powstania pozaru jest duze i to nawet przy malych wymiarach pola eksploatacyjnego. W przeciwienstwie do tego przy szybkim wybieraniu pokladu wymiary pola moga byc wieksze niz przy powolnej eksploataqi. Aby nie dopuscic do powstania pozaru po wybraniu okreslonej partii wegla w polu eksploatacyjnym doplyw powietrza do takiego pola odcina sie, izolujac je odpowiednimi tamami. Ze wzgledu na duza liczbe czynników wplywajacych na czas powstania pozaru w zrobach scian zawalowych wspólczesnie mozna tylko z duzym przyblizeniem okreslac rozmiary pól eksploatacyjnych. W praktyce kopalnianej wskutek przemieszczania sie cisnienia eksploatacyjnego szczelnosc izolowanych pól eksploatacyjnych w miare uplywu czasu pogarsza sie tak, ze w niesprzyjajacych okolicznosciach moze dojsc do powstawania pozaru nawet w otamowanej przestrzeni.Dla unikniecia katastrofy pozarowej, to jest niedopuszczenia do takiego rozprzestrzeniania sie trujacych gazów pozarowych w kopalni, które mogloby spowodowac zagazowanie rejonów eksploatacyjnych lub innych miejsc przebywania zalogi dolowej, przeprowadza sie rewersje wentylacji, znana na przyklad z polskiego opisu patentowego nr 86869. Rewersja wentylacji moze byc przeprowadzana tylko w tych przypadkach, gdy istnieje pewnosc, ze zmiana kierunku przeplywu powietrza w sieci wentylacyjnej pozwoli na szybkie usuniecie zadymienia miejsca pracy zalogi. Dlatego tez, rewersja wentylacji w kopalni przeprowadzana jest dotychczas tylko w przypadkach powstania pozaru w szybach wdechowych lub w calkowitych badz grupowych pradach powietrza swiezego. Rewersji wentylacji w kopalni nie przeprowadza sie wówczas, gdy pozar jest zlokalizowany w pojedynczych rejonach wentylacyjnych lub w pojedynczych polach eksploatacyjnych. Przeprowadzenie rewersji wentylacji w kopalni w tych przypadkach doprowadziloby do zadymienia glównych dróg transportowych oraz ewentualnie innych rejonów wentylacyjnych lub pól eksploatacyjnych.Celem wynalazku jest umozliwienie unikniecia katastrofy pozarowej, gdy nie istnieje jeszcze pozar podziemny, a jedynie wystepuje niskotemperaturowe utlenianie wegla w zrobach okreslonych pól eksploatacyjnych. Cel ten zostal osiagniety dzieki zastosowaniu sposobu zapobiegania pozarom endogenicznym w polach eksploatacyjnych wedlug niniejszego wynalazku. Istota wynalazku polega na tym, ze pole eksploatacyjne ze scianami wybieranymi z zawalem stropu przewietrza sie okresowo w dwóch przeciwnych kierunkach to jest wahadlowo, w ustalonych dla eksploatowanego pokladu odstepach czasu w zaleznosci od okresu inkubacyjnego pozaru endogenicznego na przyklad co 6 tygodni.Pozar endogeniczny, jak wiadomo, powstaje tylko wówczas, gdy istnieje doplyw tlenu do miejsc nagromadzenia wegla,przy czym jak wykazala wieloletnia praktyka górnicza oraz teoria pozarów podziemnych, pozary endogeniczne w zrobach scian zawalowych (a takze w miejscach nagromadzenia wegla lub w szczelinach pokladów weglowych) powstaja wylacznie od strony doplywu powietrza. Wskutek procesu utleniania wegla, powietrze przeplywajace w glab zrobów (szczelin pokladów weglowych lub naromadzen wegla) jest coraz ubozsze w tlen, co utrudnia samozagrzewanie sie wegla w miejscach bardziej odleglych od wlotu powietrza do zrobów. Zatem pozary w zrobach scian zawalowych powstaja zwykle w niewielkiej odleglosci od chodników, którymi doprowadzane jest powietrze swieze do przestrzeni roboczej sciany.Zmnieniajac okresowo kierunek przeplywu powietrza w polach eksploatacyjnych ze scianami wybieranymi z zawalem stropu wedlug wynalazku powoduje sie, ze w okreslonych odstepach czasu nastepuje samozagrzewanie sie wegla w zrobach najpierw w sasiedztwie chodnika (chodników) podscianowego, a nastepnie w sasiedztwie chodnika (chodników) nadscianowego. Poniewaz okresowe zmiany kierunku przewietrzania pól eksploatacyjnych nastepuja w krótszych odstepach czasu niz okres czasu potrzebny do samozapalenia wegla, wobec tego nie moze dojsc do powstania ogniska pozaru w zrobach. Miejsca ewentualnego samozagrzewania sie wegla przy okreslonym kierunku przeplywu powietrza przez zroby ulegaja wychlodzeniu przy zmienionym kierunku przewietrzania. Jest to zwiazane z tym, ze proces utleniania wegla i jego samozagrzewanie nastepuje zawsze od strony wlotu powietrza do zrobów w bliskim sasiedztwie chodnika, którym doprowadza sie powietrze (wieze do przodków eksploatacyjnych.94947 3 Najistotniejsza zaleta sposobu przewietrzania pól eksploatacyjnych wedlug wynalazku, jest mozliwosc calkowitego wyeliminowania pozarów endogenicznych w zrobach. Dzieki temu mozna zachowac plynnosc procesu produkcyjnego oraz uniknac towarzyszacych pozarom w zrobach wielomilionowych strat materialnych, wynikajacych z utraty urzadzen i substancji weglowej. Dodatkowa zaleta sposobu przewietrzania pól eksploatacyjnych wedlug wynalazku jest zwiekszenie bezpieczenstwa pracy w kopalni.Przedmiot wynalazku jest uwidoczniony w przykladowym zastosowaniu na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia pole eksploatacyjne z dwoma podluznymi scianami zawalowymi prowadzonymi do granic przed zmiana kierunku przewietrzania, a fig. 2 — to pole po zmianie kierunku przewietrzania.Pole eskploatacyjne z dwoma podluznymi scianami 1, 2 jest przewietrzane w pierwszej kolejnosci z transportowego chodnika 3, przy czym powietrze z tego chodnika plynie do pochylni 4, a nastepnie podscianowymi chodnikami 5 i 6 do scian 1 i 2 i dalej nadscianowym chodnikiem 7 oraz pochylnia 4 do wentylacyjnego chodnika 8. Dla uzyskania wlasciwego rozplywu powietrza w tym polu eksploatacyjnym stosuje sie wentylacyjne sluzy 9, 10, 11, 12 i 13 oraz regulacyjna sluze 14. Przy takim przewietrzaniu pola eksploatacyjnego, powietrze przenika z chodników 5 i 6 do zrobów zawalowych scian 1 i 2. Dlatego tez w zrobach w poblizu tych chodników, moze nastepowac samozagrzewanie wegla,to znaczy moga fortttowac sie pozarowe ogniska 15 i 16.Dla niedopuszczenia do zamozapalenia sie wegla w zrobach wymienionych scian, po uplywie wyznaczonego okresu czasu dla eksploatowanego pokladu zaeznego od sklonnosci wegla do samozapalenia, wynalazek przewiduje zmiane sposobu przewietrzania eksploatacyjnego pola. W tym celu pole eskploatacyjne wyposaza sie w dodatkowe urzadzenia wentylacyjne, to jest wentylacyjny most 17, wentylacyjna sluze 18 oraz regulacyjna sluze 19. Dla uzyskania zmiany przewietrzania pola otwiera sie regulacyjna sluze 14, wentylacyjne sluzy 10 i 12 oraz zamyka wentylacyjne sluzy 18, 20 i 21 oraz regulacyjna sluze 19. Po wykonaniu wymienionych czynnosci powietrze swieze jest doprowadzane do pola eksploatacyjnego z transportowego chodnika 3, przy czym pochylnia 4 i chodnikami 7 i 6 powietrze podplywa do scian 2 i 1, a nastepnie podscianowym chodnikiem 5 poprzez wentylacyjny most 17 do transportowej pochylni 22 i dalej do wentylacyjnego chodnika 8. Przy takim przewietrzaniu eksploatacyjnego pola, powietrze wnika z chodników 7 i 6 do zrobów zawalowych scian 2 ii. Dlatego tez, moze wystapic samozagrzewanie wegla w sasiedztwie chodników 7 i 6, to znaczy moga formowac sie pozarowe ogniska 23 i 24. Jednoczesnie nastepuje wychlodzenie miejsc samozagrzania wegla 15 i 16 w sasiedztwie podscianowych chodników 5 i 6.Po uplywie ustalonego czasu powraca sie do poprzedniego sposobu przewietrzania pola eksploatacyjnego.Powoduje to wychladzanie miejsc samozagrzania wegla 23 i 24 w sasiedztwie chodników 7 i 6. Powtarzajac okresowo, na przyklad co szesc tygodni, zmiany przewietrzania pola eksploatacyjnego wedlug wynalazku mozna w ogóle uniknac powstania pozaru endogenicznego w zrobach zawalowych scian 1 i 2. Odstep czasu, w którym zmienia sie kierunki przeplywu powietrza, moze byc okreslony tylko indywidualnie dla poszczególnych pól eksploatacyjnych. Wynika to z faktu, ze rózne sa okresy inkubacji pozarów endogenicznych, które zaleza miedzy innymi od rodzaju pokladu weglowego, technologii eksploatacji i sposobu przewietrzania pola eksploatacyjego.Sposób wedlug wynalazku moze byc stosowany tylko wówczas, gdy nie ma pozaru endogenicznego w zrobach scian zawalowych. Zmiennokierunkowego przewietrzania pól eksploatacyjnych nie nalezy stosowac przy istnieniu rozwinietego lub ukrytego pozaru endogenicznego. PL